# Eindexamen Tehatex VWO 2021 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/tehatex-vwo/2021/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 30

### Vraag 31 – Opgave 31

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2021
tijdvak 2
donderdag 24 juni
9.00 - 11.30 uur
tekenen, handvaardigheid, textiele vormgeving
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 31 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 61 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan
het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening
ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
VW-5001-a-21-2-o

### Pagina 2

Trans-Atlantische fantasie
Vragen bij afbeelding 1 tot en met 4

Op de wereldtentoonstelling in Parijs (1889) werden aan de voet van de
Eiffeltoren woningen uit niet-westerse culturen getoond.

figuur 1
[FIGUUR: Foto van de wereldtentoonstelling in Parijs met op de voorgrond diverse tenten en hutten uit niet-westerse culturen, met op de achtergrond de Eiffeltoren.]

Op figuur 1 zie je een foto uit 1889 met op de voorgrond links een woning
uit Afrika en op de voorgrond rechts een woning uit Lapland.

Niet-westerse gebieden werden aan het einde van de negentiende eeuw
in het Westen vaak gezien als onderontwikkelde gebieden.
1p 1 Leg uit hoe deze zienswijze blijkt uit figuur 1.

Paul Gauguin bezocht de wereldtentoonstelling in Parijs. Hij wilde naar
Tahiti reizen. Hij zag zichzelf er al wonen "in de stilte van prachtige
tropische nachten, in vredelievende harmonie met de mysterieuze
schepsels om mij heen".

VW-5001-a-o 2/14 lees verder ►►►

### Pagina 3

Verschillende kunstenaars uit de negentiende eeuw reisden af naar verre oorden. Deze behoefte ontstond vaak vanuit een afkeer van de eigen, westerse cultuur en vanuit een romantisch verlangen.
2p 2 Geef aan:
– welke visie kunstenaars zoals Gauguin hadden op hun eigen, westerse cultuur en
– waarom Gauguins verlangen romantisch te noemen is.

Op Tahiti werd Gauguin geconfronteerd met een cultuur die erg was veranderd door het Franse kolonialisme. In zijn kunst trachtte hij het naar zijn mening verloren paradijs als een soort mythische droomwereld vast te leggen.
2p 3 Op afbeelding 1 zie je het werk Manao Tupapau (De geest van de doden waakt) dat Gauguin in 1892 op Tahiti maakte. Beschrijf het thema van Manao Tupapau aan de hand van de voorstelling en geef aan waarop Gauguin dit thema baseerde.

Gesteld kan worden dat Gauguin in dit werk het exotische of primitieve karakter van de (verloren gegane) Tahitiaanse cultuur ook tot uitdrukking bracht in de vormgeving.
2p 4 Noem twee aspecten van de vormgeving waaruit dit primitieve en/of exotische karakter blijkt.

Gauguin nam reproducties van kunstwerken mee naar Tahiti en verwerkte elementen ervan in zijn Tahitiaanse schilderijen. De verzameling bevatte onder meer een reproductie van het schilderij Olympia van Manet uit 1863 (afbeelding 2). Gauguins Manao Tupapau werd door critici ook wel de 'Olympia van Tahiti' genoemd. Zo gaat het in beide schilderijen om een liggend naakt op een bed.
2p 5 Noem nog twee overeenkomsten die de benaming 'Olympia van Tahiti' rechtvaardigen:
– één gelet op een aspect van de vormgeving, en
– één gelet op een inhoudelijk aspect.

In zijn streven naar een "mooie moderne stijl" werkte Gauguin bij het maken van schilderijen vanuit de herinnering. Hij zette zich hiermee af tegen een relatief nieuwe stroming in de schilderkunst uit zijn eigen tijd.
2p 6 Noem:
– de stroming waartegen Gauguin zich afzette, en
– leg uit waarom het werken vanuit de herinnering bijdroeg aan Gauguins streven naar een "mooie moderne stijl".

VW-5001-a-o 3 / 14 lees verder ► ► ►

### Pagina 4

De negentiende-eeuwse dichter en kunstcriticus Charles Baudelaire sprak
over 'moderniteit' als een levenshouding waarbij de veranderlijkheid en de
vluchtigheid van de eigen tijd omarmd moesten worden. Een kunstenaar
moest volgens Baudelaire "van zijn tijd zijn".

Gezien Baudelaire's opvatting over moderniteit zou hij Gauguins keuze
voor werken en leven in Tahiti waarschijnlijk afkeuren.
1p 7 Geef een argument waarmee Baudelaire Gauguins keuze zou afkeuren.

Gauguin nam reproducties mee naar Tahiti ter inspiratie. Reproducties
zijn ook een inspiratiebron voor de Britse pop-artkunstenaar Richard
Hamilton (1922-2011). Hij gebruikte bestaande plaatjes uit Amerikaanse
kranten en tijdschriften in zijn werk *Just what is it that makes today's
homes so different, so appealing?* (Wat is het toch dat de huizen van
vandaag zo anders maakt, zo aantrekkelijk?) uit 1956. Je ziet het werk op
afbeelding 3.

Het werk verbeeldt het moderne leven van de jaren vijftig. Zo wordt de
toenmalige interesse in de ruimtevaart gevisualiseerd door een foto van
de onderkant van de maan.
3p 8 Noem nog drie thema's uit de jaren vijftig die je terugvindt in Hamiltons
werk. Geef per thema een concreet voorbeeld uit afbeelding 3.

Kunsthistoricus Graham Smith beschreef dit werk van Hamilton als een
"in essentie trans-Atlantische fantasie" van de Verenigde Staten uit de
jaren vijftig.
2p 9 Leg de beschrijving van Smith uit door:
– het trans-Atlantische aspect in het werk van Hamilton te benoemen en
– in hoeverre Hamiltons werk getuigt van fantasie.

Sommige critici vinden dat *Just what is it that makes today's homes so
different, so appealing?* getuigt van ironie ten aanzien van de invloed die
nieuwe media op het alledaagse leven in de jaren vijftig hadden.
Bekijk afbeelding 3.
2p 10 Geef twee voorbeelden waaruit die ironie zou kunnen blijken.

VW-5001-a-o 4 / 14 lees verder

### Pagina 5

Op afbeelding 4 zie je een werk van Hamilton uit 2011, het jaar waarin hij
is overleden. Hamilton heeft het werk niet voltooid. Het is een digitale
schets die een indruk geeft van hoe het uiteindelijke olieverfschilderij eruit
moest komen te zien.

Het werk is gebaseerd op Le Chef-d'oeuvre inconnu (Het onbekende
meesterwerk, 1831) van Honoré de Balzac: een verhaal over de
kunstenaars Poussin, Pourbus en de oude schilder Frenhofer. Frenhofer
vertelt de jonge kunstenaars dat hij al jaren werkt aan de creatie van het
ideale naakt, zonder dat iemand het schilderij ooit heeft gezien. Als
Poussin en Pourbus het schilderij komen bewonderen, zien zij slechts een
voet in een bont geheel van kleuren en lijnen. Hun teleurstelling is groot.
Dat maakt Frenhofer gek: hij vernietigt al zijn werk en sterft.

Bekijk afbeelding 4.
Hamilton introduceert in zijn versie naast Poussin twee andere
kunstenaars: Titiaan en Courbet. Je ziet hun zelfportretten op figuur 2.

figuur 2

[FIGUUR: Drie portretschilderijen naast elkaar.]

Titiaan 1566 Poussin 1650 Courbet 1847

2p 11 Hamilton plaatst Courbet in discussie met Titiaan. Het onderwerp is
vermoedelijk schilderkunst en het ideale naakt. Titiaans uitgangspunt
verschilt daarin aanzienlijk van dat van Courbet.
Beschrijf het verschil in uitgangspunt tussen Courbet en Titiaan als het
gaat om het ideale naakt. Betrek in je antwoord steeds de kunststroming
die de kunstenaar vertegenwoordigt.

Bekijk afbeelding 4.
1p 12 Uit dit laatste werk van Hamilton is ook zijn eigen, postmoderne visie op
het onderwerp schilderkunst en het ideale naakt af te leiden.
Beschrijf welke postmoderne visie op schilderkunst en het ideale naakt is
af te leiden uit dit laatste werk van Hamilton.

VW-5001-a-o 5/14 lees verder ►►►

### Pagina 6

Wolkenkrabbers
Vragen bij afbeelding 5 tot en met 10
De architect Ludwig Mies van der Rohe deed kort na de Eerste
Wereldoorlog mee aan een prijsvraag van de stad Berlijn voor het
ontwerpen van een wolkenkrabber. Het gebouw moest komen op een
driehoekig stuk grond in het centrum van de stad, begrensd door een
rivier, een station en een winkelstraat.
Op figuur 3 zie je een fotomontage van Mies van der Rohe met zijn
ontwerp van de wolkenkrabber erin. De foto is gemaakt op de
Friedrichstrasse.
figuur 3
[FIGUUR: Een zwart-wit fotomontage van een hoge, moderne wolkenkrabber in aanbouw, met stegen, draden en gebouwen op de voorgrond.]
Mies van der Rohe, fotomontage, 1921, 140 x 100 cm.
VW-5001-a-o
6 / 14
lees verder ►►►

### Pagina 7

Figuur 4 toont een schets van de situatie en figuur 5 een schets van de
plattegrond van de wolkenkrabber.
figuur 4 figuur 5
[FIGUUR: Schematische plattegronden van een stedelijke omgeving met genummerde
punten en een wolkenkrabber; een andere schematische weergave van een
bouwwerk met meer focus op de structuur.]
Legenda:
A. wolkenkrabber
van 1 naar 4 Friedrichstrasse 2 station
3 rivier
13 De opdracht om zo kort na de oorlog een wolkenkrabber te ontwerpen
voor het centrum van Berlijn moet een enorme uitdaging zijn geweest voor
een architect.
Noem twee uitdagingen waarvoor de architect zich geplaatst ziet:
één gelet op de plek in de stad, en
één uitgaand van de historische context kort na de Eerste
Wereldoorlog.
De meeste wolkenkrabbers uit die tijd bestonden uit een staalskelet
bekleed met steen. Mies van der Rohe bedacht deze wolkenkrabber die
alleen zou bestaan uit staal en glas. Hij wilde dat het gebouw de
ruimtelijke uitdrukking zou zijn van de moderne tijd: "levend, veranderend,
nieuw".
Bekijk figuur 3, 4 en 5.
Die uitdrukking van het moderne, van "levend, veranderend, nieuw", weet
Mies van der Rohe te bereiken door een specifieke vormgeving van de
wolkenkrabber.
Geef met twee voorbeelden aan hoe de vormgeving bijdraagt aan die
uitdrukking van het moderne ("levend, veranderend, nieuw").
14
VW-5001-a-o
7 / 14
lees verder ► ► ►

### Pagina 8

Kort voor de Tweede Wereldoorlog emigreerde Mies van der Rohe naar de Verenigde Staten. Hij werd een van de grondleggers van de Internationale Stijl. Daarvan is Seagram Building, een kantoorgebouw uit 1958 in New York, een beroemd voorbeeld. Je ziet het gebouw op afbeelding 5 en 6.

De gevel, een zogeheten 'vliesgevel', bestaat uit ramen van getint glas ingekaderd door bronskleurige metalen I-vormige balken. Deze balken hebben een decoratieve functie: ze accentueren het rasterpatroon. Een moderne constructiewijze maakte de bouw van een wolkenkrabber met vliesgevel mogelijk.

2p 15 Geef:
- de gangbare benaming voor deze constructiewijze, en
- leg uit dat deze constructiewijze een gebouw met vliesgevel mogelijk maakt.

De Internationale Stijl borduurt voort op het modernisme van Bauhaus. De vliesgevel van glas en staal en het platte dak zijn kenmerken van het modernisme in architectuur.

2p 16 Noem nog twee kenmerken van het modernisme die je terugvindt in Seagram Building.

De directe omgeving van het gebouw werd mee-ontworpen. Het gebouw staat op een granieten plateau dat doorloopt tot in de lobby van het hoofdgebouw (zie afbeelding 6). Aan weerszijden van het plateau zijn fonteinen met zitplekken, bedoeld als uitnodiging om het kantoorgebouw binnen te gaan (zie afbeelding 5).

Seagram Building is in veel opzichten een schoolvoorbeeld van modernistische architectuur. Toch is in dit werk van Mies van der Rohe ook de invloed herkenbaar van het classicisme van Karl Friedrich Schinkel, bijvoorbeeld van het Altes Museum in Berlijn.

Je ziet het Altes Museum op afbeelding 7 en een plattegrond ervan op figuur 6 (zie volgende pagina).

VW-5001-a-o 8 / 14 lees verder

### Pagina 9

figuur 6
[FIGUUR: Plattegrond van een gebouw met een centrale ronde ruimte en daaromheen kamers.]
Plattegrondtes Museum

figuur 7
[FIGUUR: Plattegrond van een gebouw met een rechthoekige centrale ruimte en omliggende kamers, met tuinen.]
Plattegrond Seagram Building

3p 17 Bekijk afbeelding 5, 6 en 7 en figuur 6 en 7.
Noem drie kenmerken van (Schinkels) classicisme die je terugvindt in het
ontwerp van Seagram Building.

Architectuurhistoricus Charles Jencks liet zich in 1973 kritisch uit over
moderne architectuur die gebaseerd was op voorbeelden uit de klassieke
traditie en waarin het streven naar het essentiële, universele en ware zo
naar voren kwam. Sommige van deze moderne architectuur maakte in zijn
visie propaganda voor totalitaire ideologieën (zoals de gebouwen van
Albert Speer voor het Derde Rijk).

Ook Seagram Building, gebouwd in opdracht van de multinational
Seagram Company, gaf volgens Jencks aanleiding om ingedeeld te
worden bij architectuur die een soort 'totalitaire ideologie' uitdraagt.
Geef hiervoor twee argumenten:
– een gebaseerd op het exterieur
– een gebaseerd op de betekenis

2p 18 De Nederlandse architect Rem Koolhaas wordt gezien als een van de
meest invloedrijke architecten van de wereld, ook op het gebied van
wolkenkrabbers. Hij ontwierp er onder meer een voor Rotterdam. Je ziet
De Rotterdam op afbeelding 8 en figuur 8 (op de volgende pagina). Het
gebouw, dat werd opgeleverd in 2014, bestaat uit drie torens op een basis
van 30 meter hoog. Op afbeelding 9 zie je waar de functies wonen
(residential), kantoor (office), semi-publieke ruimte (public),
parkeergarage (parking) en het hotel zijn ondergebracht.

VW-5001-a-0 9 / 14 lees verder ► ► ►

### Pagina 10

Bekijk afbeelding 8 en 9. Koolhaas omschrijft De Rotterdam als "een verticale stad".
19 2p Geef:
- een argument voor het idee dat De Rotterdam een 'verticale stad' is, en
- geef een argument tegen dit idee van 'verticale stad'.

De architectuur van Rem Koolhaas wordt gezien als een voortzetting van het modernisme. Sommige architectuurtheoretici noemen zijn architectuur zelfs "supermodernisme": een overtreffing van het modernisme.

figuur 8

[FIGUUR: Een zwart-wit foto van de wolkenkrabber 'De Rotterdam' in de avondschemering, met een brug en rivier op de achtergrond.]

VW-5001-a-o 10 / 14 lees verder ►►►
Beschikbaar gesteld door Stichting StudBegeleiding Leiden (SSL).

### Pagina 11

Bekijk afbeelding 8 en figuur 8 (op de vorige pagina).
De Rotterdam is te zien als een overtreffing van het modernisme.
2p 20 Geef hiervoor twee argumenten, steeds op basis van de vormgeving van
het gebouw.

De Duitse beeldend kunstenaar Isa Genzen (1948) woont en werkt in
Berlijn. Zij zag hoe na de val van de Muur, in 1989, het grotendeels
braakliggende centrum van Berlijn binnen enkele jaren werd gevuld met
hoogbouw. Zij vond deze "trieste architectuur" verschrikkelijk, net zo
droevig als de meeste naoorlogse hoogbouw uit andere grote steden.
De steden bleven volgens Genzen alleen maar feestelijk en vrolijk door
het enorme dynamische leven dat zich afspeelde in bars en clubs en door
de uitbundige winkeletalages.

lets van die vrolijke dynamiek wil Genzen oproepen in New Buildings for
Berlin (2004). De sculpturen zijn gemaakt van aan elkaar gelijmde
glasplaten.
Bekijk afbeelding 10.
3p 21 Noem drie aspecten van de vormgeving die bijdragen aan de vrolijke
dynamiek die Genzen wil oproepen.

New Buildings for Berlin doet sterk denken aan de wolkenkrabber die
Mies van der Rohe ontwierp voor Berlijn (figuur 3 op pagina 6, 4 en 5 op
pagina 7).
Toch is het ontwerp voor de wolkenkrabber in Berlijn duidelijk het werk
van een architect, en New Buildings for Berlin het werk van een beeldend
kunstenaar.
1p 22 Leg uit dat het werk van Isa Genzen een kunstwerk is en geen ontwerp.
Betrek het werk van Mies van der Rohe in je antwoord.

Mies van der Rohe is een inspiratiebron voor Genzen. Net als hij toont
Genzen in haar werk een visioen: een uitdrukking van het moderne, van
"levend, veranderend, nieuw". Genzen is echter van een andere
generatie, en neemt met haar sculptuur duidelijk afstand van het
functionalisme in de architectuur zoals uitgedragen door Mies van der
Rohe.
Bekijk figuur 3 op pagina 6 en afbeelding 10.
3p 23 Geef:
– de voornaamste overeenkomst tussen Genzen en Mies van der Rohe
als het gaat om de uitdrukking van het moderne, en
– beschrijf de manier waarop Genzen afstand neemt van het
functionalisme, en
– geef daarvoor de reden.

VW-5001-a-o 11 / 14 lees verder ► ► ►

### Pagina 12

Geïnspireerd door Vermeer

Vragen bij afbeelding 11 tot en met 17

Het oeuvre van de zeventiende-eeuwse schilder Johannes Vermeer is niet
groot, maar het is wereldberoemd en vormt een inspiratiebron voor veel
kunstenaars. Een bekend schilderij is *Het meisje met de parel* uit 1665
(afbeelding 11). Daarnaast schilderde hij ook intieme, huiselijke tafere len,
zoals *Brieflezend meisje bij het venster* (1657). Je ziet dit werk op
afbeelding 12.

Bekijk afbeelding 12.
Vermeer heeft het meisje zo in het interieur geplaatst, dat je als
beschouwer het gevoel krijgt haar te bespieden.
2p 24 Leg aan de hand van twee aspecten van de voorstelling uit waardoor dit
effect van bespieden ontstaat.

De Nederlandse fotograaf Jan Banning maakte in 2011 de serie *National
Identities* (Nationale identiteiten). Bekende meesterwerken, zoals die van
Vermeer, nam hij als basis voor een serie foto's waarin migranten de
hoofdrol spelen. Op afbeelding 13 zie je uit deze fotoserie *Marokkaans
meisje (Nissrine) leest aanvraagformulier voor inburgeringscursus bij
gesloten raam*. Banning refereert in dit werk nadrukkelijk aan de twee
eerder genoemde schilderijen van Vermeer.

Bekijk afbeelding 11, 12 en 13.
Kennelijk ziet Banning deze werken van Vermeer als passende bron voor
zijn onderwerp 'nationale identiteiten'.
2p 25 Geef twee redenen waarom juist deze werken van Vermeer een passende
bron vormen voor het onderwerp 'nationale identiteiten'.

In de tijd dat Banning deze fotoserie maakte was er in Nederland veel
ophef over de inburgeringsprocedure. Sommigen vonden die veel te
streng, anderen juist niet. Banning lijkt hier met het werk op afbeelding 13
commentaar op te geven, door het idee van 'nationale identiteiten' te
relativeren.
2p 26 Beschrijf twee manieren waarop Banning het idee van 'nationale
identiteiten' relativeert. Betrek het werk van afbeelding 13 in je antwoord.

VW-5001-a-o 12 / 14 lees verder ►►►

### Pagina 13

Voor een andere foto uit de serie *National Identities* heeft Banning ook
een bekend, iconisch schilderij als inspiratiebron gebruikt. Op afbeelding
14 zie je *Turkse constructiewerker (naar Rembrandt)* (portret van Jan Six)
uit 2011. Op deze foto is een arbeider te zien die meewerkte aan de
verbouwing van het Rijksmuseum. De foto verwijst naar een portret dat
Rembrandt in 1654 schilderde van Jan Six, de toenmalige burgemeester
van Amsterdam en een vriend van Rembrandt. Dit portret van Jan Six is
te zien op afbeelding 15.

2p 27 Banning: "Niet elk schilderij leent zich in mijn ogen voor een fotografische
interpretatie. De *Nachtwacht* met migranten, dat wordt ongelooflijke kitsch
of vreselijk barok. Dat wilde ik niet; dat leidt wat mij betreft af van de
inhoud."
Kennelijk is Banning van oordeel dat het portret van Jan Six zich wel goed
leent als uitgangspunt voor een foto uit de serie *National Identities*.
Geef twee argumenten die Bannings oordeel ondersteunen.

1p 28 Het schilderij van Rembrandt is nog steeds in het bezit van de familie Six.
Het portret wordt wereldwijd zeer gewaardeerd.

Noteer de letter van de juiste aanvulling op je antwoordblad.
De foto van Banning op afbeelding 14 is te zien als een allegorie, omdat
A het een portret is ter nagedachtenis aan een familielid.
B het een portret is gebaseerd op een historisch schilderij.
C het portret een dieperliggend thema verbeeldt.
D het portret een commentaar is op een historisch thema.

Net als Vermeer heeft de Duitse kunstenaar Gerhard Richter (1932) een
serie schilderijen gemaakt van intieme huiselijke taferelen. Op afbeelding
16 zie je *S. mit Kind*: Richters vrouw Sabine met hun zoontje Moritz. Dit
olieverfschilderij uit 1995 heeft Richter gemaakt op basis van een
zelfgemaakte foto.
Sabine stond ook model voor het werk dat hij maakte in het jaar dat ze
trouwden: op afbeelding 17 zie je *Lesende* (lezende) uit 1994. Ook dit
werk schilderde Richter op basis van een zelfgemaakte foto.

De werken op afbeeldingen 16 en 17 zijn intieme, tijdloze portretten te
noemen.

3p 29 Beschrijf drie aspecten die beide werken een tijdloze indruk geven.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

VW-5001-a-o 13 / 14 lees verder ►►►

### Pagina 14

Richter benadrukt in deze werken de vluchtigheid van het moment.
Bekijk afbeelding 16 en 17.
1p 30 Leg uit waardoor die illusie van vluchtigheid ontstaat.

Wetenschappers vermoeden dat Vermeer bij de totstandkoming van zijn
schilderijen gebruik heeft gemaakt van de camera obscura. Ook Richter
bediende zich van fotografische hulpmiddelen bij het maken van zijn
schilderijen.

Vermeer wilde met behulp van de camera obscura de werkelijkheid zo
goed mogelijk vastleggen. Richter lijkt een heel andere visie te hebben op
het vastleggen van de zichtbare werkelijkheid.
2p 31 Leg aan de hand van het werk van Richter uit waarin zijn visie op het
vastleggen van de zichtbare werkelijkheid fundamenteel afwijkt van die
van Vermeer.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
VW-5001-a-o 14 / 14 einde ■