# Eindexamen Tehatex VWO 2016 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/tehatex-vwo/2016/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2016
tijdvak 1
woensdag 18 mei
9.00 - 11.30 uur
tekenen, handvaardigheid, textiele vormgeving

Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 31 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 67 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden.

Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening ontbreekt.

Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.

VW-5001-a-16-1-o

### Pagina 2

'tegen de gevestigde orde'
Vragen bij afbeelding 1 tot en met 7
Marc Bijl is een Nederlandse kunstenaar die zich bezighoudt met politieke en sociale vraagstukken. Hij laat zich inspireren door symbolen en codes van (sub)culturen en is onder andere geïnteresseerd in de graffiti van de punkbeweging.
Op afbeelding 1 zie je Create a fundament (Een basis creëren / Een grondbeginsel creëren) van Bijl uit 2004. Hij spoot op verschillende locaties de volgende woorden op objecten: 'create', 'a fundament', 'to prevent', 'chaos', 'and', 'anarchy'. Vervolgens fotografeerde hij deze objecten. De foto's presenteerde hij samen als één werk.
Op figuur 1 zie je een voorbeeld van graffiti van de punkbeweging.
figuur 1
[FIGUUR: Een zwart-witfoto van een muur met graffiti. Op de muur staan de woorden "CROSS" en "ANARCHO PUNK" geschreven. Ook is er een symbool van een cirkel met een kruis erin zichtbaar. Verder is er nog andere graffiti te zien.]
Behalve het gebruik van spuitbussen zijn er in Create a fundament (afbeelding 1) ook andere aspecten van punkgraffiti aanwezig.
3p 1 Geef drie van deze aspecten in het werk van Bijl.
Hoewel geïnspireerd op de graffiti uit de punk-subcultuur, verschilt Bijls werk er duidelijk van. Het werk Create a fundament is door Bijl gemaakt als kunst.
2p 2 Geef twee argumenten waarom Create a fundament kunst is.
VW-5001-a-16-1-o
2 / 16
lees verder ►►►

### Pagina 3

In de periode 2007 tot en met 2009 maakte Marc Bij een serie werken
met als titel Fundamentality (Over grondbeginselen / Fundamentaliteit). In
deze werken reflecteerde hij op de invloed van religie en kapitaal op de
samenleving en koos hij vaak voor een vormentaal die ontleend is aan de
kunstgeschiedenis van de twintigste eeuw.

figuur 2

[FIGUUR: Twee afbeeldingen naast elkaar. De linker toont een stapel witte blokken op pallets, met op de achtergrond een gebouw met spitse daken en ramen. Een deel van een vorkheftruck is zichtbaar. De rechter toont een stapel witte blokken, afgebakend door hekken, met op de achtergrond een kerktoren. Mensen zijn bezig met het werk.]

Op figuur 2 zie je de opbouw van het werk Fundamentality IV (2008). Op
afbeelding 2 zie je het werk in de definitieve staat. Het werk bestaat uit
bouwmaterialen zoals bouwhekken, pallets en witte cementblokken.
Dit werk vertoont overeenkomsten met de naoorlogse stroming Minimal
Art.

2p 3 Geef twee kenmerken van Minimal Art die te herkennen zijn in
Fundamentality IV.

VW-5001-a-16-1-0
3 / 16
lees verder ►►►

### Pagina 4

Op afbeelding 3 zie je een volgend werk uit de serie *Fundamentality*, de installatie *Fundamentality VI* uit 2009. Deze installatie bestaat uit verschroomd hout, zwart gespoten hekwerken en pallets en de tekst: "No form is inherently superior or inferior" (Geen vorm is van zichzelf superieur of inferieur). De tekst is gespoten op een tegenoverliggende wand en wordt gereflecteerd in het object.

2p 4 De tekst "No form is inherently superior or inferior" is van toepassing op de serie 'Fundamentality' en op de installatie *Fundamentality VI*.
Geef twee voorbeelden van manieren waarop deze tekst van toepassing is op deze serie en/of installatie.

Op afbeelding 5 zie je het werk *The Union, European Culture Flag* (De Unie, Vlag van de Europese Cultuur) (2004) van Marc Bijl. De vlag van de Europese Unie (afbeelding 4) vormde de basis voor dit werk. Bijl bewerkte deze met een markerstift en uitgeknipte stukken stof.

2p 5 In een interview in 2003 geeft Bijl aan dat hij de betekenis van deze vlag wil 'demystificeren' (weerleggen of de ware toedracht bekend maken).
Leg uit hoe Bijl de betekenis van de officiële vlag demystificeert
– door aanpassing van de vormgeving en
– door aanpassing van de voorstelling.

Het kunstwerk *The Union, European Culture Flag* is aangekocht door de Rabobank. Sinds 1995 brengt de Rabobank haar kunstcollectie in de openbaarheid. Onderstaande tekst komt van de website van de Rabobank:
"Rabobank kiest ervoor om het culturele klimaat structureel te ondersteunen door kunst te verzamelen, te ontsluiten en talent te stimuleren. Kunst inspireert, weerspiegelt en onderzoekt. Zij is de barometer van de samenleving en laat zien in welke tijd we leven."

Met de aanschaf van *The Union, European Culture Flag* kun je zeggen dat de Rabobank enerzijds het eigen imago versterkt, maar anderzijds een zeker risico loopt.
2p 6 Geef twee manieren waarop het imago van de Rabobank kan worden versterkt door het in de collectie opnemen van *The Union, European Culture Flag*.
2p 7 Geef twee manieren waarop de Rabobank risico loopt door het in de collectie opnemen van *The Union, European Culture Flag*.

VW-5001-a-16-1-o 4 / 16 lees verder ►►►

### Pagina 5

De Duits-Amerikaanse kunstenaar Hans Haacke (1936) maakte in 2004 een kunstwerk waarin de Amerikaanse vlag een rol speelt. Hij reageerde met zijn werk op misstanden in de Abu Ghraib gevangenis vlak bij Bagdad. Hier werden door Amerikaanse gevangenisbewaarders misdreiven gepleegd tegen Iraakse oorlogsvangenen. Op figuur 3 zie je een foto uit de Abu Ghraib gevangenis uit 2003. Op afbeelding 6 zie je Haackes werk, de titel is *Star Gazing* (*Sterren Kijken*).

figuur 3

[FIGUUR: Een foto van een figuur in een donkere, rafelige cape, met een kap over het hoofd en een touw in de hand, staand op een doos.]

2p 8 Het werk *Star Gazing* is cynisch te noemen.
Leg voor twee aspecten van het werk uit waarom hete is.

*Star Gazing* is een commentaar op de martelpraktijken op de Abu Ghraib gevangenis, maar bevat ook andere punten van kritiek op de Verenigde Staten.

2p 9 Geef twee punten van kritiek op de Verenigde Staten die uit dit werk afgeleid kunnen worden.

In 2007/2008 organiseerde het New Yorkse Queens Museum of Art de tentoonstelling *New York States of Mind (New Yorkse Gemoedstoestanden)*. Een van de deelnemende kunstenaars was Hans Haacke. Zijn bijdrage bestond uit *Times Square Star Gazing (Times Square Sterren Kijken)*. Het betreft een fotomontage waarin *Star Gazing* gemonteerd is in een foto van Times Square, een beroemd plein in New York (afbeelding 7).

2p 10 Het daadwerkelijk presenteren van zijn werk op deze locatie zou voor Haacke om verschillende redenen artistiek-inhoudelijk interessant zijn.
Geef twee redenen waarom de presentatie op Times Square voor Haacke artistiek-inhoudelijk interessant zou zijn.

VW-5001-a-16-1-o 5 / 16 lees verder ► ► ►
Beschikbaar gesteld door Stichting Studiebgeleiding Leiden (SSL).

### Pagina 6

Gebouwen en idealen
Vragen bij afbeelding 8 tot en met 14
De industriële revolutie aan het einde van de achttiende en het begin van
de negentiende eeuw had grote gevolgen voor de huisvesting en
werkomstandigheden van arbeiders in die tijd.
In 1780 begon David Dale een katoenfabriek in New Lanark (Schotland).
Dale was een 'verlicht' kapitalist: hij bood de arbeiders scholing na
werktijd en goedkope huisvesting. In 1800 nam Robert Owen samen met
andere investeerders de katoenfabriek over.
figuur 4
[FIGUUR: Een panorama van een fabrieksdorp aan een rivier, met grote fabriekspanden en rijen woningen, omgeven door heuvels.]
Op afbeelding 8 en figuur 4 zie je het fabriekscomplex in New Lanark. Het
complex bestaat uit verschillende categorieën gebouwen:
- arbeiderswoningen en winkels
- bestuurlijke en openbare gebouwen
- fabrieksgebouwen
2p 11
De ligging van de gebouwen werd bepaald door hun functie.
Leg voor onderstaande gebouwen uit hoe de ligging te verklaren is vanuit
de functie:
- bestuurlijke en openbare gebouwen
- fabrieksgebouwen
VW-5001-a-16-1-o
6 / 16
lees verder

### Pagina 7

In de stad Manchester had Owen gezien hoe sterk de samenleving veranderde door de industrialisering. In zijn boek A New View Of Society (Een Nieuwe Visie op de Samenleving) beschreef Owen zijn ideale gemeenschap:
" [...] ik ben overtuigd dat er een samenleving gevormd kan worden zonder criminaliteit en armoede, waarin mensen gezond zijn, met weinig, of helemaal geen ellende, waarin intelligentie en geluk een honderdvoud gestegen zijn; en er is niets dat deze samenleving tegenhoudt om de wereld te veroveren, behalve onwetendheid."

Bekijk afbeelding 8.
2p 12 Volgens Owen waren 'handelen in eigenbelang' en 'onwetendheid' de belangrijkste oorzaken van de ellende onder arbeiders. Leg voor beide oorzaken van deze ellende uit welke aanpak Owen daar in New Lanark tegenover wilde zetten.

Owens ideeën kregen veel publiciteit en aandacht, waardoor New Lanark nieuwsgierige bezoekers trok. Veel bezoekers waren positief, maar er was ook kritiek: de (politiek) conservatieven vonden Owens opvatting te modern en vooruitstrevend; de socialisten vonden zijn opvatting te ouderwets en behoudend.
2p 13 Geef aan:
– waarom de conservatieven Owens ideeën te modern vonden en
– waarom de socialisten ze te behoudend vonden.

VW-5001-a-16-1-o 7 / 16 lees verder ► ► ►

### Pagina 8

figuur 5
[FIGUUR: Een gedetailleerde gravure van een grootschalig complex met veel gebouwen, tuinen en fabrieken met rokende schoorstenen. Het gebouw in het midden lijkt een groot vierkant gebouw met een binnenplaats en eromheen diverse kleinere gebouwen. Op de voorgrond en op de achtergrond zijn landschapselementen en meer gebouwen zichtbaar.]

In 1859 richtte André Godin een leef- en werkgemeenschap op bij zijn
fabriek voor gietijzeren pannen in Guise (Frankrijk). Hij noemde het
complex Familistère en verwees daarmee naar het idee van de
Phalanstère van de socialistische theoreticus en filosoof Charles Fourier.

Op figuur 5 zie je het complex: rechts staan de fabrieken en links ligt het
woon- en leefgedeelte. Linksboven staan drie appartementengebouwen.
Tegenover de appartementengebouwen liggen een school, een
kinderdagverblijf en een theater. Verder zijn er een zwembad, een
gemeenschappelijke tuin en een coöperatieve winkel. Op afbeelding 9 zie
je de voorgevel van een van de appartementengebouwen.

In 1885 bezocht de schrijver August Strindberg de Familistère. Hij schreef
van tevoren over dit bezoek: "Over een half uur arriveren we in 'Utopia',
en kunnen we met eigen ogen het Socialistische Paleis aanschouwen,
waar Kapitaal en Arbeid een gelukkig huwelijk zijn aangegaan."

Bekijk figuur 5 en afbeelding 9.
De typering 'paleis' is behalve op inhoudelijke gronden, ook van
toepassing op de situering en vormgeving van het woon- en leefgedeelte
van het complex.
Geef op basis van de situering en/of vormgeving twee redenen waarom
dit deel van het complex als een 'paleis' beschouwd kan worden.

2p 14

VW-5001-a-16-1-o 8 / 16 lees verder ►►►

### Pagina 9

figuur 6

[FIGUUR: Een sfeervolle, zwart-wit foto van een gebouw met meerdere verdiepingen rondom een overdekte binnenplaats. Mensen lopen op de binnenplaats en staan op de balkons van de verschillende verdiepingen. De architectuur lijkt op die van een 19e-eeuws gebouw.]

De sociale idealen van André Godin stemden in grote lijnen overeen met die van Robert Owen. Een belangrijk onderdeel van de Familistère vormde de met glas overkapte binnenplaatsen van de appartementengebouwen (figuur 6). Deze binnenplaatsen stonden in dienst van de verwerkelijking van enkele sociale idealen.

15 Benoeem twee van deze idealen en beschrijf hoe ze in deze ruimte gerealiseerd zijn.

Het creëren van de woon-werkgemeenschappen door Owen en Godin wordt vaak in verband gebracht met hun sociale idealen. Toch zijn er ook meer praktische en/of economische motieven denkbaar voor het creëren van deze gemeenschappen.

16 Beschrijf drie van dergelijke motieven.

VW-5001-a-16-1-o 9/16 lees verder ► ► ►

### Pagina 10

figuur 7
[FIGUUR: Een modern gebouw met betonnen pilaren en veel glas, met mensen op het dak.]
Op afbeelding 10 zie je de Unité d'habitation, een ontwerp van de Franse architect Le Corbusier uit 1952. Het gebouw staat in Marseille en diende oorspronkelijk voor de huisvesting van arbeiders. Le Corbusier verwerkte in dit gebouw zijn ideeën over op de menselijke maat gebaseerde verhoudingen.
Het dak van het gebouw was onder andere voorzien van een zwembad en sportfaciliteiten (figuur 7) en in het gebouw waren een winkelstraat en een hotel geïntegreerd.
De appartementen lopen van oost naar west en hebben aan beide zijden een balkon. De meeste woningen beslaan twee verdiepingen. Oorspronkelijk waren de appartementen voorzien van standaard meubilair, waaronder een keuken en verschillende kasten.

Bekijk afbeelding 10 en figuur 7.
De Unité d'habitation kan gezien worden als een moderne variant van de Familistère.
2p 17 Geef twee kenmerken van de Familistère die terugkeren in dit ontwerp van Le Corbusier.
De Unité d'habitatlon is ook een typisch modern, twintigste-eeuws gebouw.
3p 18 Geef drie kenmerken van de Unité d'habitation waarom deze modern is.

VW-5001-a-16-1-o
10 / 16
lees verder

### Pagina 11

figuur 8
[FIGUUR: Een zwart-wit foto van meerdere flatgebouwen, met een ruig begroeide heuvel op de voorgrond.]

Le Corbusiers ideeën over architectuur hebben veel navolging gekregen.
Over de hele wereld verrezen grote buitenwijken of satellietsteden waarin
zijn modernistische principes werden gevolgd. Enkele banlieus
(buitenwijken) van Parijs, zoals Clichy-sous-Bois op afbeelding 11 en
figuur 8, zijn hiervan voorbeelden.

Enkele decennia na de bouw veranderde het oorspronkelijke ideaalplaatje
van deze wijken in een schrikbeeld: leegstand, ver aynızing en
gettoVorming. De opzet van dergelijke wijken heeft bijgedragen aan het
ontstaan van deze problematiek.

3p 19 Leg voor drie aspecten van de opzet van dergelijke wijken uit hoe ze
hebben bijgedragen aan het ontstaan van deze problematiek.

In de 21e eeuw is er sprake van een beweging die geëngageerde
architectuur wordt genoemd. Architectenbureaus, zoals het Rotterdamse
kantoor Zones Urbaines Sensibles (ZUS), verrichten onder andere
(theoretisch) onderzoek in probleemgebieden, waar ze zoeken naar
oplossingen voor stedelijke vraagstukken.

Op afbeelding 12, 13 en 14 zie je het exterieur en het interieur van de
*Torre de David* in Caracas (Venezuela). De bouw van deze kantoortoren
startte in 1990, maar stopte halverwege vanwege een economische crisis.
In 2007 werd de toren gekraakt door inwoners van nabijgelegen
sloppenwijken. De ruimtes in de toren werden omgevormd tot woningen
en winkeltjes. Water, riolering en elektra werden door de bewoners zelf
aangelegd. De bewoners bouwden een muur om het complex en ze
organiseerden zelf de bewaking.

Het architectenbureau Urban-Think Tank ziet de huidige situatie van de
*Torre de David* en zijn bewoners als een inspiratiebron voor
maatschappelijk geëngageerde architectuur.

3p 20 Geef drie aspecten van de huidige situatie van de *Torre de David* die een
uitgangspunt kunnen vormen voor maatschappelijk geëngageerde
architecten.

VW-5001-a-16-1-0
11/16
lees verder

### Pagina 12

Geschiedenis, stereotypen en de toekomst van geëngageerde kunst

Vragen bij afbeelding 15 tot en met 25

figuur 9

[FIGUUR: Een zwart-witte afbeelding van een silhouet van een mens die een fakkel naar een bos brandend vuur gooit. Een klein konijn rent voor de mens weg.]

figuur 10

[FIGUUR: Een zwart-witte afbeelding van een silhouet van een groep mensen. Een vrouw houdt een baby vast, terwijl andere figuren om hen heen staan.]

VW-5001-a-16-1-o 12 / 16 lees verder ▶▶▶



### Pagina 13

Op afbeelding 15 zie je Camptown Ladies uit 1998 van Kara Walker. In het oeuvre van Walker zijn
slavernij en kolonialisme belangrijke thema's.
Het werk Camptown Ladies strekt zich uit over twee museummuren. Een
detail eruit is te zien op figuur 9. Op figuur 10 zie je een voorbeeld van
een vroeg negentiende-eeuws knipselwerk, gemaakt door Laura
Mackenzie.

Walker zet zich qua voorstelling en inhoud af tegen het knipselwerk als
dat van Mackenzie. Naar eigen zeggen wil Walker de beschouwer: "in een
ongemakkelijke relatie brengen tot een soort voorstellingswereld die al
onze verfijnde, wel gepaste culturele overtuigingen ondermijnt."

1p 21 Bekijk figuur 9 en 10.
Leg aan de hand van de voorstelling uit dat Walker zich afzet tegen het
werk van Mackenzie.

Uit Camptown Ladies is af te leiden dat Walker in haar werk het idee van
een eenduidige geschiedenis van koloniale overheersing en slavernij in
twijfel trekt. Dat blijkt zowel uit de voorstelling als uit de compositie van dit
werk.

2p 22 Bekijk afbeelding 15.
Leg aan de hand van twee aspecten van de voorstelling uit dat Walker het
idee van een eenduidige geschiedenis hier in twijfel trekt.

2p 23 Leg aan de hand van twee aspecten van de compositie uit dat Walker het
idee van een eenduidige geschiedenis hier in twijfel trekt.

Op afbeelding 16 zie je de installatie Darkytown Rebellion. In deze
installatie maakt Walker gebruik van overheadprojectors die op de grond
staan en stukken gekleurd papier op de muur projecteren. Door deze
opzet wil Walker de beschouwer meer betrekken en daarmee bewust
maken van verschillende aspecten van de geschiedenis van de slavernij.
1p 24 Geef aan hoe de overheadprojectors bijdragen aan het meer betrekken
van de beschouwer.

In 1997 leidde de Afro-Amerikaanse kunstenaar Betye Saar een
campagne tegen Walkers werk door brieven te sturen naar mensen in de
kunstwereld met de vraag: "Worden Afro-Amerikanen verraden onder het
mom van kunst?"
2p 25 Bekijk afbeelding 15 en 16.
Leg uit waarom Walkers werk aanleiding geeft voor dergelijke kritiek. Geef
daarbij ook een concreet voorbeeld uit Camptown Ladies of Darkytown
Rebellion.

VW-5001-a-16-1-o 13 / 16 lees verder ►►►

### Pagina 14

Kara Walker is geïnteresseerd in negentiende-eeuwse
kunst, onder andere in het werk van Théodore Géricault.

Op afbeelding 17 zie je $Le$ $radeau$ $de$ $la$ $Méduse$ ($Het$ $vlot$ $van$ $de$ $Medusa$)
van Géricault uit 1818 ($4,9$ x $7,2$ meter).

In 1816 leed het Franse regeringsfregat La Méduse schipbreuk op weg
naar Senegal. Terwijl de kapitein en hoge officieren in zeewaardige
reddinsboten stapten, werden de overige 150 opvarenden op een
geïmproviseerd vlot gezet en aan hun lot overgelaten. Velen stierven van
uitputting, honger en dorst. Na twee weken was er slechts een handjevol
opvarenden van het vlot nog in leven. Zij werden door een passerend
schip gered.

Géricault maakte het schilderij naar aanleiding van deze dramatische
gebeurtenis die veel ophef veroorzaakte in Frankrijk. Hij koos het moment
dat de overlevenden op het vlot hoopvol zwaaiden naar een schip dat aan
de horizon verschijnt (zie het detail op figuur 11).

figuur 11
[FIGUUR: Een detail uit een schilderij dat een groep mensen op een vlot toont, met sommigen die naar iets in de verte zwaaien.]

3p 26
Je zou Géricault op basis van $Le$ $radeau$ $de$ $la$ $Méduse$ een geëngageerd
kunstenaar kunnen noemen.
Geef hiervoor drie argumenten.

Bekijk afbeelding 16 en 17.
2p 27
Kara Walker heeft interesse in historieschilderkunst, zoals het werk $Le$
$radeau$ $de$ $la$ $Méduse$ van Géricault. Het is aannemelijk dat Walker in
Darkytown Rebellion verwijst naar juist dit specifieke werk van Géricault.
Beargumenteer dit met:
- een aspect van de voorstelling van Darkytown Rebellion en
- een overeenkomst in thematiek tussen beide werken.

VW-5001-a-16-1-0
Beschikbaar gesteld door Stichting Studibegeleiding Leiden (SSL).

### Pagina 15

Kara Walker zegt het volgende over haar interesse voor
historieschilderkunst: "Ik heb altijd een voorkeur gehad voor deze
overtuigende histori¬stukken uit de grote traditie [...] waarin de tijd stil
staat, als het ware. In mijn verbeelding zie ik hoe 'ne¬derige' knipsels zich
proberen om te vormen tot een groots historisch landschap, maar dan met
rusteloze karakters die de scène bederven met hun braak¬sels en scheten
en hun algemeen ongeloof in een empirische traditie die niet eens van
hen houdt."

2p 28 Het werk van Walker kan gezien worden als een commentaar op de status
en op de inhoudelijke pretenties van historieschilderkunst uit de
negentiende eeuw.
Bekijk afbeelding 15, 16 en 17.
Leg uit dat Walkers werk gezien kan worden als een commentaar op de
historieschilderkunst:
— door het formaat in combinatie met de gebruikte techniek en
— wat betreft inhoud.

In 2002 maakte de Nederlandse kunstenaar Barbara Visser voor haar
kunstproject Le monde appartient à ceux qui se lèvent tôt (De wereld
behoort aan hen die vroeg opstaan / De morgenstond heeft goud in de
mond) foto's in de Zuid-Franse kustplaats Nice. Op afbeelding 18 tot en
met 22 zie je vijf van deze foto's.

3p 29 Visser heeft de foto's zo gemaakt dat ze enerzijds associaties oproepen
met reclam¬efotografie, anderzijds met documentairefotografie.
Beschrijf voor afbeelding 20 en/of 21 drie aspecten van de voorstelling die
deze dubbele lezing veroorzaken. Geef bij elk aspect aan waarom zowel
de associatie met reclame- als met documentaire¬fotografie ontstaat.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

VW-5001-a-16-1-o 15 / 16 lees verder ►►►

### Pagina 16

figuur 12 figuur 13
[FIGUUR: Twee foto's naast elkaar van een persoon liggend op een strand, met op de achtergrond een groep mensen. De foto links toont een persoon die op zijn buik ligt, de foto rechts toont een persoon liggend op zijn rug.] [FIGUUR: Drie foto's naast elkaar van een persoon die naar de camera kijkt, met op de achtergrond andere foto's.]

Barbara Visser hing de foto's als affiches in 200 reclameborden (abri's) in de stad Nice. Op afbeelding 23, 24 en 25 zie je deze affiches. Na dit project in Nice zijn de foto's ook in verschillende musea te zien geweest, zoals je ziet op figuur 12 en 13.

Visser laat zowel met de presentatie in de stad Nice als met de presentatie in musea de beschouwer inzien dat de interpretatie van beelden mede bepaald wordt door de context.

2p 30 Geef voor beide wijzen van presenteren aan hoe Visser dit doet.

De schrijver Bas Heijne meent dat er in de huidige tijd een rol voor geëngageerde kunst is weggelegd. Er is onvrede in de wereld ontstaan over het feit dat de globalisering "de wereld van zijn diepte berooft, dat consumptie als verlossings-ideologie niet alleen economische ongelijkheid verdoezelt en reële slachtoffers maakt, maar ons bewustzijn aantast door ons een wereld van enkel oppervlakte voor te schotelen."

Heijne ziet het als een taak van de kunstenaar om te onderzoeken hoe de eindeloze stroom kunstmatige sensaties van de massacultuur zich verhoudt tot de eigen ervaring.

Het werk *Le monde appartient à ceux qui se lèvent tot* van Visser past goed bij de taak die Heijne voor kunstenaars ziet weggelegd.

2p 31 Geef hiervoor twee argumenten.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.

VW-5001-a-16-1-o
16 / 16
einde