# Eindexamen Tehatex VWO 2012 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/tehatex-vwo/2012/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2012
tijdvak 1
dinsdag 15 mei
9.00 - 11.30 uur
tekenen, handvaardigheid, textiele vormgeving
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 33 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 67 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord kunnen
worden.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening gevraagd wordt, worden aan het
antwoord geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of berekening ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan
worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
VW-5001-a-12-1-o

### Pagina 2

Het 'authentieke' Oosten

Vragen bij afbeelding 1 tot en met 8

De Oriënt was in de negentiende eeuw een inspiratiebron voor veel Europese
kunstenaars. Op afbeelding 1 zie je *Le Marché d'Esclaves* (De slavenmarkt) uit
1866 van de Franse schilder Jean Leon Gérôme.

2p 1 Het schilderij *Le Marché d'Esclaves* heeft een onderwerp dat aansluit bij de
romantiek.
Geef twee redenen waarom dit onderwerp aansluit bij de romantiek.

Gérôme maakte verschillende reizen naar het Nabije Oosten. Het is echter
onwaarschijnlijk dat dit schilderij een weergave is van iets wat toen werkelijk is
gebeurd.

2p 2 Geef twee argumenten waarom het onwaarschijnlijk is dat *Le Marché d'Esclaves*
een weergave is van iets wat toen werkelijk is gebeurd.

Een schilderij als *Le Marché d'Esclaves* wordt wel beschouwd als visueel
document van een westerse, koloniale visie op het Oosten.
2p 3 Leg aan de hand van afbeelding 1 uit welk westers beeld van het Oosten uit dit
werk spreekt.

Op afbeelding 2 zie je *The Hhareem* (De Harem) uit 1850 van de Engelse
kunstenaar John Frederick Lewis. In studies wordt gewezen op het verschil in
benadering van het Oosten tussen schilders uit Frankrijk enerzijds en schilders
uit Engeland anderzijds.

2p 4 Geef aan waarin de Engelse benaderingswijze vaak verschilt van de Franse.
Benoem vervolgens een kenmerk van *The Hhareem* dat typerend is voor de
wijze waarop Engelse schilders het Oosten benaderen.

Lewis woonde van 1841 tot 1850 in Caïro. Hoewel Lewis *The Hhareem*
schilderde tijdens zijn verblijf in deze stad, is het zeer onwaarschijnlijk dat hij
een haremsclène in werkelijkheid heeft aanschouwd.

1p 5 Geef aan waarom het zeer onwaarschijnlijk is dat Lewis een haremsclène in
werkelijkheid heeft aanschouwd.

VW-5001-a-12-1-0 2 lees verder ► ► ►

### Pagina 3

figuur 1
[FIGUUR: Zwart-wit foto van een groep mensen gekleed in oosterse kleding, zittend en staand in een interieur met tent-achtige draperieën.]

Op figuur 1 hierboven zie je de foto Pasha and Bayadère uit 1858 van de Amerikaanse fotograaf Roger Fenton. Het betreft een studio-opname van westerse modellen die figureren in oosterse kledij. Bezoekers van een tentoonstelling in 1858 waarop deze foto te zien was, meenden echter dat het een authentiek beeld van het Oosten betrof. Blijkbaar was er in Europa destijds sprake van een beperkt beeld van het Oosten.
1p 6 Geef hiervoor een verklaring.

Op afbeelding 3 tot en met 8 zie je videostills uit de installatie Disorient van Fiona Tan. Afbeelding 3 en 4 tonen stills uit Video 1, afbeelding 5, 6, 7 en 8 tonen stills uit Video 2.

Fiona Tan maakte Disorient voor de 'Biennale 2009' in Venetië. De installatie bestaat uit twee video's. Video 1 bevat opnamen die Tan maakte in een door haar zelf gebouwde en ingerichte 'Wunderkammer'. Video 2 bestaat uit door Tan aan elkaar gemonteerde actuele filmbeelden van locaties die Marco Polo aandeed op zijn reis naar het Verre Oosten in 1271. De installatie wordt gecompleteerd door een geluidsstrack waarin fragmenten uit het reisverslag van Marco Polo worden voorgelezen.
2p 7 De installatie wekt de indruk van een documentaire.
Noem twee kenmerken van de installatie waardoor deze indruk gewekt wordt.

VW-5001-a-12-1-o 3 lees verder ►►►

### Pagina 4

Hieronder volgt een tekstfragment uit het reisverslag van Marco Polo. Dit
fragment is te horen bij beelden van Bagdad (Irak) waarvan je een still ziet op
afbeelding 8:
"In Bagdad wordt het grootste deel van de uit India geïmporteerde parels
doorboord. In deze stad worden ook vele stoffen geweven, rijk gedecoreerd met
wilde dieren en vogels. Het is een belangrijk centrum voor de studie van de wet
van Mohammed, van necromantie, natuurwetenschappen, astronomie,
geomantie en fysionomie. Het is de grootste en in al zijn facetten meest
schitterende stad."

De titel van de installatie valt op verschillende manieren te verklaren. Een
verklaring is bijvoorbeeld de desoriëntatie door verschillen tussen het beeld van
het 'oriëntalistische' beeld van Oosten, zoals getoond in Video 1 (de
Wunderkammer), en het actuele beeld van het Oosten in Video 2.
2p 8 Noem nog een andere verklaring voor de titel *Disorient*. Licht je antwoord kort
toe.

Rondom kunstwerken waarin het Oosten wordt getoond is vaak sprake van
discussie over de vraag hoe waarheidsgetrouw het geschetste beeld van het
Oosten is.
2p 9 Geef aan of je vindt dat Fiona Tan in *Disorient* een waarheidsgetrouw beeld van
het Oosten geeft.
- Onderbouw je mening met een argument.
- Betrek daarbij (een aspect van) het kunstwerk in je antwoord.

VW-5001-a-12-1-o 4 lees verder ► ► ►

### Pagina 5

Expressionisme en neo-expressionisme
Vragen bij afbeelding 9 tot en met 14

In 1913 reisde de Duitse schilder Emil Nolde met een wetenschappelijke expeditie mee naar Nieuw-Guinea. Hij nam daar met eigen ogen kennis van een cultuur die hem zeer fascineerde.

figuur 2
[FIGUUR: Een expressionistische houtsnede met de titel 'Familie' van Emil Nolde uit 1917. Afgebeeld zijn meerdere figuren, waaronder een kind in het midden met een angstige uitdrukking.]

10 2p 10 Op figuur 2 hierboven zie je de houtsnede Familie van Emil Nolde uit 1917. Deze houtsnede kwam tot stand op basis van tekeningen die hij tijdens zijn reis naar Nieuw-Guinea maakte. Nolde koos voor de houtsnede vanwege zijn expressieve werking.
Beschrijf de expressieve werking van de techniek van de houtsnede aan de hand van twee aspecten van het werk Familie.

11 2p 11 Nolde maakte deel uit van de kunstenaarsgroep Die Brücke. De kunstenaars van deze groep maakten houtsnedes om esthetische redenen. Maar zij kozen ook om andere redenen voor het maken van houtsnedes.
Geef nog twee andere redenen waarom de Brücke kunstenaars kozen voor het maken van houtsnedes.

12 3p 12 Op afbeelding 9 zie je Stilleben mit Holzfigur uit 1911 van Emil Nolde. Dit schilderij maakte hij voordat hij zijn reis naar Nieuw-Guinea ondernam. Behalve door het maken van reizen naar exotische oorden kwamen kunstenaars aan het begin van de twintigste eeuw ook op andere manieren in contact met niet-westerse ‘primitieve kunst’.
Noem nog drie andere manieren waarop kunstenaars destijds in contact kwamen met ‘primitieve kunst’.

VW-5001-a-12-1-o 5 lees verder ►►►

### Pagina 6

Op figuur 3 hieronder zie je *Stilleben mit Holzfigur* op een tentoonstelling met expressionistische kunst in 1912 in Museum Folkwang. De sculpturen zijn afkomstig uit Oceanië, en door bemiddeling van het echtpaar Nolde toegevoegd aan de kunstverzameling van dit museum. Het op deze wijze tentoonstellen van dergelijke sculpturen was voor die tijd uitzonderlijk.

figuur 3
[FIGUUR: Een zwart-witfoto van een museumzaal met drie houten sculpturen op sokkels, geflankeerd door twee schilderijen aan de muur.]

1p 13 Geef aan waarom het op deze wijze tentoonstellen van dergelijke sculpturen voor die tijd uitzonderlijk was.

Op figuur 4 hieronder zie je een zaal in het Museum Folkwang met tegen de achterwand het werk *Das Leben Christi* uit circa 1912 van Emil Nolde. De foto is gemaakt rond 1930.

figuur 4
[FIGUUR: Een zwart-witfoto van een museumzaal met in het midden een altaarachtig kunstwerk, geflankeerd door beelden en zuilen.]

VW-5001-a-12-1-o 6 lees verder ►►►

### Pagina 7

In Das Leben Christi (Het leven van Christus) verbeeldde Nolde het leven van
Christus in negen scènes. Op afbeelding 10 zie je Der ungläubige Thomas (De
ongelovige Thomas). Dit schilderij maakt deel uit van van Das Leben Christi (en is
rechtsonder te zien op figuur 4). Nolde was erg geïnteresseerd in kunst uit de
middeleeuwen.

Het leven van Christus is een thema dat in de middeleeuwen veelvuldig is
uitgebeeld. Zowel de vormgeving van het schilderij Der ungläubige Thomas, als
de presentatie van Das Leben Christi passen in deze traditie.
2p 14 Geef aan op welke manier deze traditie doorwerkt in de vormgeving van het
schilderij Der ungläubige Thomas.
Geef vervolgens aan hoe deze traditie doorwerkt in de presentatie van Das
Leben Christi.

Op afbeelding 11 zie je het werk Brückehor (1983) van de Duitse kunstenaar
Georg Baselitz. Uit de titel van dit werk blijkt dat Baselitz een relatie legt tussen
zijn werk en de Duitse expressionisten uit het begin van de twintigste eeuw. Ook
Baselitz' schilderijen doet denken aan schilderijen van expressionisten.
Ondanks deze relaties met het expressionisme geeft Baselitz aan zich meer
verwant te voelen met de emotieloosheid en helderheid van Mondriaan.
1p 15 Geef aan wat Baselitz met deze uitspraak bedoelt.

Op afbeelding 12 zie je een sculptuur (zonder titel) uit 1983 van Baselitz. Op
afbeelding 13 zie je Standbein Spielbein (Standbeen speelbeen) uit 1982 van
Markus Lüpertz. En afbeelding 14 toont de sculptuur Tanzende Frau (Dansende
vrouw) uit 1911 van de expressionist Ernst Ludwig Kirchner.

Uit de sculpturen van Baselitz en Lüpertz spreekt een andere benaderingswijze
van primitieve sculptuur dan uit de sculptuur van Kirchner.
2p 16 Geef aan waarin Baselitz' benadering verschilt van die van Kirchner. Noem
daarbij een kenmerk van Baselitz' sculptuur waaruit het verschil in benadering
blijkt.
2p 17 Geef aan waarin Lüpertz' benadering verschilt van die van Kirchner.
Noem daarbij een kenmerk van Lüpertz' sculptuur waaruit het verschil in
benadering blijkt.

Over de positie van Duitse kunstenaars binnen Europa, eind jaren zestig en
begin jaren zeventig, zegt Lüpertz: "De Duitsers waren de negers van Europa."
1p 18 Wat bedoelt Lüpertz met die uitspraak? Maak een keuze uit onderstaande
beweringen.
A Lüpertz bedoelt dat musea en critici de Duitse neo-expressionisten in de
jaren zestig zagen als de nieuwe primitieven.
B Lüpertz bedoelt dat musea en critici vonden dat de Duitse neo-
expressionisten in de jaren zestig slaafs gehoor gaven aan de wensen van
de florerende kunsthandel in Europa.
C Lüpertz bedoelt dat musea en critici in de jaren zestig de Duitse Neo-
expressionisten negeerden.

VW-5001-a-12-1-o
7
lees verder

### Pagina 8

Local & Global
Vragen bij afbeelding 15 tot en met 20

figuur 5
[FIGUUR: Schematische tekening van de plattegronden van de $4 \times 4$ House, met labels voor de verschillende verdiepingen en kamers.]
1: Woonkamer
2: Studeerkamer
3: Slaapkamer
4: Entree
5: Berging
6: Keuken
7: Badkamer

figuur 6
[FIGUUR: Axonometrische projectie van de $4 \times 4$ House, met labels voor de niveaus en enkele architectonische elementen zoals de betonnen trap en regenpijp.]
niveau 4
niveau 3
niveau 2
niveau 1
dakraam
regenpijp
betonnen trap
gebroken graniet

Op afbeelding 15 zie je links van het midden het $4 \times 4$ House dat de Japanse
architect Tadao Ando ontwerp in 2001 (rechts zie je een houten kopie). Het is
een mini-toren gebaseerd op een grondplan van $4 \times 4$ meter. Op afbeelding 16
zie je het interieur. Op figuur 5 zie je de plattegronden en een
doorsnede van dit gebouw. Op figuur 6 zie je een axometrische projectie van het
gebouw.

Het $4 \times 4$ House lijkt op het eerste gezicht nauwelijks verband te houden met de
traditionele Japanse architectuur. Toch is dit gebouw van Ando juist wel in die
traditie verankerd. Een voorbeeld daarvan is het toepassen van betonplaten die
allemaal dezelfde afmetingen hebben. Dit sluit aan op het gebruik van de tatami-
mat als standaard-maateenheid in traditionele Japanse woningen.

4p 19 Benoem nog twee uitgangspunten die specifiek zijn voor de traditionele Japanse
architectuur en die ook terugkeren in het $4 \times 4$ House.
Geef daarbij aan hoe dit uitgangspunt vorm kreeg in de traditionele Japanse
architectuur én hoe dit uitgangspunt vorm krijgt in het $4 \times 4$ House.

De bovenste woonlaag van het $4 \times 4$ House verspringt ten opzichte van de
woonlagen eronder. Met deze ingreep werd een functioneel voordeel behaald
voor de bovenste verdieping zonder het basisconcept te verlaten.
Geef aan welk functioneel voordeel met deze ingreep werd behaald. Geef ook
aan in welk opzicht het basisconcept intact blijft.

2p 20

VW-5001-a-12-1-0 8 lees verder ► ► ►

### Pagina 9

Het 4x4 House staat aan de kust van de Inland Sea (Japan). Met de vormgeving
van het 4x4 House lijkt Ando verbanden te leggen tussen zijn gebouw en deze
locatie.
1p 21 Leg uit welk verband met de omgeving spreekt uit de vormgeving van het 4x4
House.
Op afbeelding 17 en 18 zie je Moriyama House, een woningcomplex uit 2005
van de Japanse architect Ryue Nishizawa (van het architectenbureau SANAA).
Vergeleken met de woonhuizen in de directe omgeving maakt het
modernistische wooncomplex van Nishizawa een steriele indruk. Dit komt onder
meer doordat Nishizawa's gebouwen wit zijn.
3p 22 Noem nog drie andere kenmerken van de vormgeving waardoor die steriele
indruk ontstaat.
figuur 7
[FIGUUR: Plattegrond van de Moriyama House met de eenheden A tot en met J. Eenheden A, B, C en D zijn bedoeld voor de huisbaas. Eenheden E, F, G, H, I en J zijn bedoeld voor verhuur. De legende geeft aan: A: slaap- en studeerkamer, B: keuken, C: woonkamer, D: badkamer, E: ruimte voor huishoudelijke hulp, F-J: ruimtes voor verhuur.]
Op figuur 7 hierboven zie je de plattegrond van het project Moriyama House. Op
een internetsite wordt het project als volgt omschreven:
"Op een dubbel perceel in een buitenwijk van Tokyo, heeft het
architectenbureau van Ryue Nishizawa een 'buurtje' ontworpen dat bestaat uit
een cluster van stalen minimalistische prefab bouwsels. Het is ontworpen voor
een huisbaas en zes huurders. Elke ruimte is een apart gebouw, zelfs het bad is
een aparte box."
Nishizawa probeert met dit project een antwoord te bieden op maatschappelijke
problemen als:
– de toenemende armoede vanwege de economische crisis.
– de vermindering van sociale samenhang vanwege het toenemend
individualisme.
2p 23 Geef voor beide problemen aan hoe Nishizawa's project een antwoord biedt.
VW-5001-a-12-1-o
9
lees verder

### Pagina 10

Op afbeelding 19 en 20 zie je het project Tree Huts uit 2008 van Tadashi
Kavamata. Het project is gesitueerd in Madison Square Park in de wijk
Manhattan in New York.
De boomhutten van Kawamata vormen een sterk contrast met de
wolkenkrabbers op de achtergrond. De wolkenkrabbers hebben een enorm groot
formaat, terwijl de boomhutten relatief klein zijn.
2p 24 Beschrijf nog een ander opvallend contrast tussen de Tree Huts en de
wolkenkrabbers.

De context, Madison Square Park is gelegen in het (zakelijk) centrum van de
stad, beïnvloedt de betekenis van Kawamata's Tree Huts. Door deze ligging lijkt
uit de boomhutten een verlangen te spreken én krijgt het werk een
maatschappijkritische betekenis.
2p 25 Geef aan welk verlangen én geef aan welke kritiek er uit dit werk spreekt.

Het volgende stukje tekst is afkomstig van een weblog waarin een bezoeker zijn
ervaring verwoordt van een bezoek aan Moriyama House (afbeelding 17 en 18):

"Het viel me op dat de grote open raampartijen voorzien waren van gordijnen.
Verder zie je details (die je op de strakke foto's in de architectuurbladen niet
ziet), zoals de witte muren die aangetast worden door vuil regenwater. De
barbecue in de tuin kan opgevat worden als een teken van gemeenschappelijk
leven, zoals de architecten dat bedoeld hebben, maar de tuinkabouter is een
soort decoratie waarop ze wellicht niet hadden gerekend. De Japanse bewoners
slenteren door het buurtje zonder acht te slaan op de bijzondere architectuur.
Het Moriyama House is van anderen; van buitenlanders, van architecten, van
toeristen."

Bekijk afbeelding 15 tot en met 20.
De wijze waarop (architectuur)projecten in de praktijk functioneren strookt niet
altijd met de opzet en oorspronkelijke bedoelingen van het ontwerp. Dit geldt
ook voor Ando's 4x4 House, Nishizawa's Moriyama House en Kawamata's Tree
Huts.
4p 26 Geef voor twee van bovenstaande projecten aan wat ermee beoogd werd, en
waarom deze verwachting misschien niet uitkwam.

VW-5001-a-12-1-o 10 lees verder

### Pagina 11

Bekijk afbeelding 15 tot en met 20.
De hieronder vermelde uitspraken a, b en c zijn gedaan door de bij 1, 2 en 3
vermelde architecten. De uitspraken typeren hun visie op architectuur.
a Je kunt niet zomaar iets nieuws neerzetten. Wat je om je heen ziet, wat al
bestaat, moet je in je opnemen. Het is die kennis die je moet gebruiken en
moet combineren met hedendaagse denkwijzen.
b Ik wil mensen bewust maken van een stad of een plek. Als dit gebeurt zullen
mijn ideeën en mijn werk mensen raken.
c Ik ben erg geïnteresseerd in het ontsluiten van architectuur, om een mooie
relatie te bewerkstelligen tussen het gebouw en alles wat daarmee
samenhangt.

1 SANAA (Kazuyo Sejima en Ryue Nishizawa)
2 Tadashi Kawamata
3 Tadao Ando

2p 27 Geef aan welke uitspraak bij welke architect hoort.
Noteer als antwoord alleen de letter (a, b, c) en het nummer (1, 2, 3).

De vloer als sokkel

Vragen bij afbeelding 21 tot en met 23

Op afbeelding 21 zie je *To Reflect an Intimate Part of the Red* (diverse media en
pigment) uit 1981 van Anish Kapoor. Kapoor maakt kunstwerken die de
zintuigen sterk prikkelen. Van *To Reflect an Intimate Part of the Red* kan gezegd
worden dat het enerzijds aantrekt en anderzijds afstoot. Dit effect wordt
veroorzaakt door zowel de materiaaltoepassing, als door het kleurgebruik, als
door de vormgeving.
2p 28 Leg voor één van deze aspecten uit op welke wijze het enerzijds aantrekt én
anderzijds afstoot.

In recensies wordt vaak een relatie gelegd tussen Kapoors Joods-Indiase
afkomst en zijn werk. Kapoor zelf is er op tegen dat zijn werk vanuit deze
culturele optiek wordt bezien en begrepen.
1p 29 Leg uit waarom Kapoor er op tegen is dat zijn werk op deze manier bezien
wordt.

VW-5001-a-12-1-o 11 lees verder ► ► ►

### Pagina 12

Op afbeelding 22 zie je *Untitled (Plastic Bags)* uit 2008. Dit werk is gemaakt door de Frans-Algerijnse kunstenaar Kader Attia, die opgroeide in een buitenwijk van Parijs. Zijn kunstopleiding volgde hij in Parijs en Barcelona.

Attia buigt zich over vragen als: Wat is sculptuur? En: Wat is kunst? In *Untitled (Plastic Bags)* houdt Attia zich onder andere bezig met hele formele, basale aspecten van de beeldhouwkunst. Bijvoorbeeld de spanning tussen massa en volume, in dit geval weinig massa ten opzichte van veel volume.

30 Beschrijf nog drie andere basale aspecten van beeldhouwkunst die een belangrijke rol spelen in *Untitled (Plastic Bags).*

Attia zegt dat hij op het idee kwam voor *Untitled (Plastic Bags)* toen hij werkte voor een goede-doelen-organisatie. Hij deelde voedsel uit aan daklozen. De daklozen kwamen naar hem toe met plastic zakken die hij met etenswaren moest vullen. Op een dag liet een van de daklozen zo'n zak achter op een bankje. De indruk dat deze plastic zak een sculptuur was bleef bij Attia hangen.

Door dit verhaal van Attia treden contrasten op de voorgrond tussen de plastic zakken in de situatie waarin hij ze in eerste instantie aantrof en de situatie waarin ze functioneren als kunstwerk. Een van deze contrasten is bijvoorbeeld de tijdelijke functie die de plastic zakken spelen in het dagelijks gebruik (wegwerpproduct) en de 'eeuwige' rol die ze als kunstwerk hebben.

31 Beschrijf nog twee andere contrasten die door het verhaal van Attia op de voorgrond treden.

Wolfgang Laib verzamelt ongeveer zes maanden per jaar stuifmeel van onder meer hazelnootstruiken en paardenbloemen in de omgeving van zijn woonplaats in Duitsland. Het andere deel van het jaar exposeert hij werken die hij met dit materiaal maakt. Die tentoongestelde werken zijn kwetsbaar en moeten worden onderhouden door het museum of de eigenaar van het werk.

Op afbeelding 23 zie je de kunstenaar aan het werk tijdens het maken van een vierkant van stuifmeel. Dit werk lijkt op Kapoors kunstwerken, gemaakt met uitgestrooid pigmentpoeder. De keuze voor stuifmeel is echter essentieel voor Laib, vanwege de bedoelingen van zijn werk.

32 Beschrijf een bedoeling die Laib met zijn kunst heeft. Leg daarbij uit waarom stuifmeel zo'n essentiële rol vervult.

VW-5001-a-12-1-o 12 lees verder ►►►

### Pagina 13

Kapur, Attia en Laib maken hun werk in een tijd die gekenmerkt wordt door
globalisering. Door de globalisering lijken de oude scheidslijnen tussen westerse
en niet-westerse kunst te verdwijnen. Volgens kunstcriticus Rutger Pontzen is
dit echter schijn. Hij stelt dat de westerse kunst een bolwerk van macht en
dominantie blijft.
33 Geef aan of je het wel of niet eens bent met deze stelling en waarom. Betrek
ook (het werk van) twee van de volgende kunstenaars in je antwoord: Kapoor,
Attia en Laib.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
VW-5001-a-12-1-0
13
einde