# Eindexamen Scheikunde VWO 2021 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/scheikunde/2021/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2021
tijd vak 2
dinsdag 15 juni
13.30 - 16.30 uur
scheikunde
Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.
Maak zo nodig gebruik van Binas of Science Data.
Dit examen bestaat uit 26 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 64 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg, berekening of afleiding gevraagd wordt,
worden aan het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring,
uitleg, berekening of afleiding ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft er meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
VW-1028-a-21-2-o

### Pagina 2

Tenzij anders vermeld, is er sprake van standaardomstandigheden:
$T = 298 \text{ K en } p = p_0$.

Waterstofauto's die methaanzuur tanken

Omdat de opslag van waterstof een probleem is, wordt onderzoek gedaan
naar manieren om waterstof om te zetten tot stoffen met een hogere
dichtheid. Een voorbeeld van zo'n stof is methaanzuur ($\text{HCOOH}$).
Methaanzuur wordt momenteel industrieel bereid in drie stappen:
1 Waterstof reageert met koolstofdioxide tot methaanol en water.
2 Methanol reageert met koolstofmono-oxide tot methylmethanoaat.
3 Methylmethanoaat reageert met water tot methaanzuur en methanol.

3p 1 Geef de reactievergelijking van stap 3 in structuurformules.

In totaal komt het proces neer op de omzetting van waterstof met $\text{CO}_2$ en
$\text{CO}$ tot methaanzuur en methanol. Methaanzuur en methanol ontstaan
hierbij in de molverhouding $1 : 1$.

4p 2 Voer de volgende opdrachten uit:
– Geef de totaalvergelijking van het hele proces.
– Bereken de atoomeconomie van deze productie van methaanzuur.

Als het technisch mogelijk is om methaanzuur in een auto om te zetten tot
waterstof en koolstofdioxide, kan de auto de vrijgekomen waterstof
gebruiken als brandstof. De omzetting van methaanzuur tot waterstof in
een auto is hieronder weergegeven.

$\text{HCOOH} \rightarrow \text{H}_2 + \text{CO}_2$

Een Hyundai-waterstofauto kan $594$ km rijden op $5,64$ kg waterstof.
De dichtheid van methaanzuur is $1,22$ kg $\text{L}^{-1}$.

4p 3 Bereken het volume in L methaanzuur dat minstens nodig is om $5,64$ kg
waterstof te kunnen produceren. Geef de uitkomst in het juiste aantal
significante cijfers.

Twee onderzoeks			groepen hebben een katalysator ontwikkeld die de
directe omzetting van $\text{H}_2$ en $\text{CO}_2$ tot methaanzuur katalyseert.
Omdat deze omzetting in basisch milieu optreedt, wordt er geen
methaanzuur gevormd, maar onder andere het zuurrest-ion van
methaanzuur.

2p 4 Geef de reactievergelijking van deze omzetting.

VW-1028-a-o 2 / 13 lees verder ►►►


### Pagina 3

Afhankelijk van de pH komen in oplossingen van de gebruikte katalysator
voornamelijk deeltjes $[H_4kat]^{4+}$ of deeltjes $[kat]^0$ voor.
In de figuur is het evenwicht tussen deze deeltjes weergegeven met
structuurformules.

figuur

[FIGUUR: Een reactievergelijking met twee complexe moleculen die van elkaar verschillen door de protonering van zuurstofatomen, geflankeerd door haken met ladingen 4+ en 0, en gevolgd door + 4H+ aan de rechterkant.]

In elk katalysatordeeltje zijn twee iridium-ionen door elektrostatische
interacties gebonden aan enkele omringende deeltjes. Deze interacties
zijn in de figuur weergegeven met stippellijnen. In de figuur zijn alle
formele ladingen aangegeven, behalve de lading van de iridium-ionen.
Alle iridium-ionen in de figuur hebben dezelfde lading.

2p 5 Leg uit welke lading een iridium-ion in de figuur heeft.

Op de uitwerkbijlage is een Lewisstructuur van het deeltje $X^-$
weergegeven. Een andere grensstructuur is onvolledig weergegeven.

2p 6 Maak op de uitwerkbijlage de rechter grensstructuur van het deeltje $X^-$
compleet.
- Geef de formele lading(en) aan.
- De C-atomen in deze grensstructuur moeten voldoen aan de
oktetregel.

De gebruikte katalysator is ook werkzaam bij de omzetting van
methaanzuur tot $H_2$ en $CO_2$ in een auto. Deze omzetting treedt alleen op
bij lage pH.

2p 7 Leg uit welk van beide katalysatordeeltjes uit de figuur overwegend
aanwezig is bij lage pH.

VW-1028-a-o 3 / 13 lees verder ► ► ►

### Pagina 4

Retinal in het oog
In de cellen van het netvlies bevindt zich het eiwit opsine. In een holte van
het opsine-molecuul is een molecuul retinal covalent gebonden aan de
restgroep van de aminozuureenheid lysine. Bij absorptie van lichtenergie
treedt in retinal op één plaats in het molecuul cis-trans-isomerisatie op.
Als gevolg van deze verandering ontstaat uiteindelijk een signaal in de
oogzenuw.
In figuur 1 is de structuurformule van retinal weergegeven. Hierbij is
informatie over stereo-isomerie in retinal weggelaten.
figuur 1
[FIGUUR: Structuurformule van retinal met nummers van koolstofatomen 1 t/m 15 en methylgroepen 16, 17, 18, 19, 20]
retinal
In een retinal-molecuul is cis/trans-isomerisatie op een aantal plaatsen
mogelijk. De biochemicus George Wald (Nobelprijs 1967) heeft ontdekt
dat uitsluitend de dubbele binding tussen C11 en C12 onder invloed van
licht isomeriseert van het in opsine aanwezige cis naar trans; dit is de
eerste stap van de waarneming van licht.
1p 8 Geef aan bij welke C=C-bindingen in retinal ook cis/trans-isomerisatie zou
kunnen optreden.
In het onderzoek van Wald is
gebruikgemaakt van retinal-analoga.
Dit zijn stoffen waarbij in het retinal-
molecuul op verschillende plaatsen de
cis/trans-isomerisatie is geblokkeerd.
Hiernaast is de structuurformule van
zo'n stof (stof A) weergegeven.
In het molecuul van stof A is cis/trans-isomerisatie van de dubbele
binding tussen C11 en C12 onmogelijk. Dit molecuul kan worden opgevat
als een molecuul retinal waarin onder andere een extra koolstofatoom in
de structuur is opgenomen.
[FIGUUR: Structuurformule van stof A, een retinal-analoog met een extra koolstofatoom tussen C11 en C12]
3p 9 Voer de volgende opdrachten uit:
- Geef de nummers van de koolstofatomen van retinal waartussen dit
extra koolstofatoom is opgenomen.
- Leg uit of stof A is afgeleid van 11-cis-retinal of van 11-trans-retinal.
VW-1028-a-o
4 / 13
lees verder

### Pagina 5

In figuur 2 is weergegeven hoe retinal is gebonden aan een restgroep van de peptideteten van opsine. Na de isomerisatie wordt retinal losgekoppeld van opsine. In figuur 2 is de eerste stap van het loskoppelen weergegeven. In deze eerste stap spelen twee watermoleculen een belangrijke rol.

figuur 2
[FIGUUR: Schematische weergave van de loskoppeling van retinal uit opsine. Links de gebonden vorm met watermoleculen, rechts de losgekoppelde vorm. Een peptideketen van opsine is verbonden met retinal via een imine-binding.]

In de holte van opsine is tegenover het gebonden retinal een restgroep van Glu aanwezig. Door de afstanden en aanwezige ladingen in de holte zijn de watermoleculen links van de pijl op een specifieke wijze georiënteerd ten opzichte van de restgroepen in opsine. Hierbij spelen waterstofbruggen en nog een andere soort binding een rol.

2p 10 Leg uit welke andere soort binding links van de pijl nog meer zorgt voor de oriëntatie van de watermoleculen ten opzichte van de restgroepen in opsine.

De na stap 1 weergegeven watermoleculen blijven aanwezig in de holte van opsine. Ze zijn hierbij onder andere met waterstofbruggen gebonden aan restgroepen van de peptideteten.

1p 11 Teken op de uitwerkbijlage een waterstofbrug tussen een molecuul water en een van de weergegeven restgroepen van de peptideteten.

VW-1028-a-o 5 / 13 lees verder

### Pagina 6

Opsine bevindt zich deels in het celmembraan.
In figuur 3 is vereenvoudigd weergegeven hoe opsine zich volgens
onderzoekers in het celmembraan bevindt. Voor de duidelijkheid is een
deel van het celmembraan lichter weergegeven.
figuur 3
[FIGUUR: Schematische weergave van een eiwit dat door een celmembraan heen loopt. De kopjes van de fosfolipiden, de fosfaatgroepen, zijn naar buiten gericht en de staartjes, de vetzuren, naar binnen. Het eiwit is weergegeven als een lus die door de membraan heen gaat. Op het eiwit zijn de nummers 350 en 1 staan aangegeven, en de chemische groepen O, C, OH en HN2. Er is een deel van het eiwit gemarkeerd met X en een ander deel met Y. Buiten de cel is vloeistof, binnen de cel is vloeistof.]
vloeistof buiten de cel

celmembraan

vloeistof binnen de cel

De onderzoekers hebben de modelvoorstelling onder andere gebaseerd
op de hydropathie-index. Deze index wordt modelmatig berekend en geeft
aan in hoeverre een aminozuureenheid in een peptidetketen hydrofiel of
hydrofoob is. Hoe hoger de hydropathie-index, hoe meer de hydrofobe
eigenschappen overheersen. In figuur 4 is de hydropathie-index van alle
aminozuren van opsine weergegeven.
figuur 4
[FIGUUR: Grafiek met op de y-as 'hydropathie-index' (lopend van -1,0 tot 2,0) en op de x-as 'nummer aminozuureenheid' (lopend van 0 tot 350). Een lijn verbindt verschillende punten die de hydropathie-index voor elke aminozuureenheid weergeven.]
hydropathie-
index
2,0
1,5
1,0
0,5
0,0
-0,5
-1,0
0
50
100
150
200
250
300
350
nummer aminozuureenheid

2p 12 In figuur 3 zijn twee gebieden uit opsine vetgedrukt en aangeduid met de
letters X en Y. Deze gebieden bevatten een aantal aminozureenheden.
De nummers van deze aminozureenheden kunnen met behulp van
figuur 4 worden geschat.
Geef met behulp van figuur 3 en figuur 4 een schatting van de nummers
van de aminozureenheden die horen bij de gebieden X en Y.
Noteer je antwoord als volgt:
– gebied X: nummers ... t/m ...
– gebied Y: nummers ... t/m ...

VW-1028-a-o 6 / 13 lees verder

### Pagina 7

In het menselijk oog komen drie verschillende varianten van opsine voor.
De peptideketen van elke opsine heeft een iets andere ruimtelijke bouw.
Hierdoor treedt de isomerisatie van retinal op bij verschillende kleuren
licht, zoals rood en groen. De genen voor de ‘rode’ en ‘groene’ opsine zijn
voor een groot deel aan elkaar gelijk.
In figuur 5 is een gedeelte van het coderende DNA van beide varianten
weergegeven vanaf de base met nummer 826. De genetische code van
beide opsines begint hierbij bij base nummer 1. Het startcodon codeert
voor de aminozuureenheid met nummer 1.

figuur 5
[FIGUUR: Twee DNA-sequenties worden weergegeven, waarvan de bovenste
is gelabeld met "826".]
‘rode’ opsine
GCGT ACTGCGTCTGC ...
‘groene’ opsine
GCAT TCTGC TTCTGC ...

Uit de basenvolgordes in figuur 5 valt het nummer af te leiden van de
eerste aminozuureenheid die in ‘rode’ opsine anders is dan in ‘groene’
opsine.

2p 13 Voer de volgende opdrachten uit:
- Geef het nummer van de eerste aminozuureenheid die in ‘rode’ opsine
anders is dan in ‘groene’ opsine.
- Geef aan welke aminozuureenheid zich op die plaats in de
peptideketen van ‘rode’ opsine bevindt en welke zich in de
peptideketen van ‘groene’ opsine bevindt.

VW-1028-a-o 7 / 13 lees verder ► ► ►

### Pagina 8

Slim gebruik van glycerol

Biodiesel wordt geproduceerd door methanol toe te voegen aan plantaardige olie of dierlijk vet. Hierbij treedt een reactie op waarbij esters van methanol en vetzuren worden gevormd. Tevens wordt hierbij glycerol (propaan-1,2,3-triol) gevormd.

3p 14 Geef de reactievergelijking van de vorming van biodiesel uit vet.
- Gebruik structuurformules.
- Noteer de koolwaterstofrest van een vetzuur als $C_xH_y$.

Door de toename van de biodieselproductie is een overschot aan glycerol op de wereldmarkt ontstaan. Dit heeft geleid tot onderzoek naar de omzetting van glycerol met behulp van micro-organismen tot waardevolle chemicaliën. Een van deze chemicaliën is butaandizuur. De bacterie Anaerobiospirillum succiniciproducens kan onder zuurstofloze omstandigheden glycerol omzetten tot butaandizuur ($C_4H_6O_4$). De vergelijking van deze omzetting is hieronder weergegeven.

$C_3H_8O_3 + CO_2 \rightarrow C_4H_6O_4 + H_2O$ (reactie 1)

De bacterie kan ook glucose omzetten tot butaandizuur. In deze reactie (reactie 2) reageert glucose met kooldioxide tot butaandizuur, ethaanzuur en water. In reactie 2 ontstaat 4 mol butaandizuur uit 3 mol glucose.

3p 15 Geef de vergelijking van reactie 2 in molecuulformules.

Reactie 1 verloopt traag. Reactie 2 verloopt sneller, maar door de bacteriën worden dan meer bijproducten gevormd. Een groep onderzoekers heeft onderzocht of de productie van butaandizuur uit glycerol kan worden geoptimaliseerd door de bacteriën gelijktijdig glycerol en glucose te laten omzetten. Ze voerden een serie experimenten uit waarbij zij de bacteriën lieten groeien in een mengsel met enkel glycerol en in mengsels van glycerol met wisselende gehaltes glucose. Bij een mengsel met een startgehalte van 5,00 g L$^{-1}$ glycerol en 1,25 g L$^{-1}$ glucose werd uiteindelijk 7,3 g L$^{-1}$ butaandizuur geproduceerd.

4p 16 Bereken het rendement van deze vorming van butaandizuur.
- Neem aan dat alle beginstof geheel werd omgezet.
- Gebruik gegevens van reactie 1 en 2.

VW-1028-a-o 8 / 13 lees verder ► ► ►

### Pagina 9

Reacties 1 en 2 zijn beide exotherm. De vrijgekomen energie wordt door
de bacteriën gebruikt voor groei.
De vormingswarmte van butaandizuur is $−9,40\cdot 10^5$ J mol$^{-1}$ en die van
glycerol is $−6,64\cdot 10^5$ J mol$^{-1}$.
De reactiewarmte van reactie 2 is $−1,82\cdot 10^5$ J per mol butaandizuur.
Bij de gebruikte omstandigheden wordt 85% van het butaandizuur
gevormd uit reactie 1.

4p 17 Bereken de totale reactiewarmte in joule per kg butaandizuur dat wordt
gevormd volgens reacties 1 en 2. In de reacties komt water voor als
vloeistof.

2p 18 Leg uit dat zich gedurende het experiment een buffer vormt in het
reactiemengsel.

Bij het experiment met uitsluitend glycerol bleek dat de opbrengst aan
butaandizuur maximaal was als het gehalte glycerol in de reactor constant
werd gehouden.
De hoeveelheid glycerol die tijdens het verloop van het experiment moet
worden aangevuld, kon worden bepaald door te meten hoeveel NaOH er
nodig was om de pH constant te houden.
Bij de gebruikte pH was het door de bacteriën gevormde butaandizuur
($C_4H_6O_4$) voor 87% omgezet tot $C_4H_5O_4^-$ en voor 13% tot $C_4H_4O_4^{2-}$.
In het experiment had in totaal 7,50 mL 2,00 M natronloog gereageerd.

4p 19 Bereken de massa in g glycerol die is omgezet.
– Neem aan dat het butaandizuur uitsluitend via reactie 1 wordt
gevormd.
– Geef de uitkomst in het juiste aantal significante cijfers.

VW-1028-a-o 9 / 13 lees verder ► ► ►

### Pagina 10

Doerian, een delicatesse?

Doerian is een
vrucht met een kenmerkende geur. De een houdt ervan
terwijl de ander de geur weerzinwekkend vindt. Uit onderzoek is gebleken
dat in doerians vooral twee verbindingen geurbepalend zijn: ESET en
EMB. Als een van beide verbindingen ontbreekt, is de kenmerkende
doerian-geur er niet. De structuurformules van deze verbindingen zijn
weergegeven in figuur 1.

figuur 1

[FIGUUR: Structuren van ESET en EMB. ESET is propanethiool en EMB is een ester.]

ESET EMB

Gebekken is dat van ESET twee stereo-isomeren voorkomen in doerians.

1p 20 Teken op de uitwerklage de twee stereo-isomeren van ESET.

Uit eerder onderzoek was de aanwezigheid van een groot aantal stoffen in
doerians al bekend. Om de gehaltes van deze stoffen te kunnen bepalen,
zijn van deze stoffen analoga gemaakt.
Dit zijn stoffen waarbij in de moleculen een of meer atomen zijn
vervangen door bijvoorbeeld $^{2}$H en $^{13}$C.
In ESET werden twee $^{12}$C-atomen vervangen door $^{13}$C-atomen.
De gevormde stof wordt in het vervolg aangeduid met ESET-13.
ESET-13 werd gemaakt door gebruik te maken van ethanal, waarin twee
$^{13}$C-atomen aanwezig zijn. In figuur 2 zijn de hierbij verlopende reacties
weergegeven.

figuur 2

[FIGUUR: Reactieschema met verschillende stappen. Stap 1: reactie van CH3-CH2-SH met OH-. Stap 2: reactie van een carbonylverbinding met 13C. Stap 3: reactie met H2O en X. Stap 4: reactie met H2S tot ESET-13.]

CH$_3$-CH$_2$-SH + OH$^-$ $\xrightarrow{\text{stap 1}}$ CH$_3$-CH$_2$-S$^-$ + H$_2$O snel

CH$_3$-CH$_2$-S$^-$ + $\underset{^{13}\text{CH}_3}{\overset{0}{\overset{||}{^{13}\text{C}}}} $-H $\xrightarrow{\text{stap 2}}$ X langzaam

X + H$_2$O $\xrightarrow{\text{stap 3}}$ $\underset{\text{H}}{\overset{\text{OH}}{\overset{|}}{\overset{^{13}\text{CH}_3}{\overset{|}{\text{CH}_3}}}}}$CH$_3$-C-S-CH$_2$-CH$_3$ + OH$^-$ snel

$\underset{\text{H}}{\overset{\text{OH}}{\overset{|}{\overset{^{13}\text{CH}_3}{\overset{|}{\text{CH}_3}}}}}$CH$_3$-C-S-CH$_2$-CH$_3$ + H$_2$S $\xrightarrow{\text{stap 4}}$ $\underset{\text{H}}{\overset{\text{SH}}{\overset{|}{\overset{^{13}\text{CH}_3}{\overset{|}{\text{CH}_3}}}}}$CH$_3$-C-S-CH$_2$-CH$_3$ + H$_2$O snel
ESET-13

VW-1028-a-o 10 / 13 lees verder


### Pagina 11

In stap 2 wordt uitsluitend deeltje X gevormd. Het mechanisme van de
reactie in stap 2 is op de uitwerkbijlage onvolledig weergegeven.

3p 21 Maak op de uitwerkbijlage het mechanisme van de reactie in stap 2
compleet.
- Geef rechts van de pijl de structuurformule van deeltje X.
- Geef in alle deeltjes de niet-bindende elektronenparen aan.
- Geef met pijlen weer hoe elektronenparen worden verplaatst tijdens
deze reactie.
- Geef formele ladingen weer wanneer die voorkomen.

Van de weergegeven omzettingen in figuur 2 is stap 2 de
snelheidsbepalende stap. Van stap 2 en 3 zijn drie mogelijke
energiediagrammen weergegeven in figuur 3.

figuur 3

[FIGUUR: Energieprofielen van drie mogelijke reactiewegen (P, Q, R) met beginstoffen in stap 2 en producten in stap 3. Elk profiel toont twee activeringsenergiebarrières en een tussenproduct 'X'.]

P
met * zijn de
geactiveerde
toestanden
aangegeven

Q

R

2p 22 Leg uit welk van de diagrammen (P, Q of R) in overeenstemming is met
de gegevens over de relatieve snelheden van stap 2 en stap 3 in figuur 2.

VW-1028-a-o 11/13 lees verder

### Pagina 12

Na de reacties die zijn weergegegegegegegeven in figuur 2, is uit het reactiemengsel
een stof geisoleerd met hetzelfde kookpunt als dat van ESET. Om te
onderzoeken of deze stof inderdaad ESET-13 is, is van de stof een
massaspectrum genomen.
Bij de gebruikte techniek worden H⁺-ionen opgenomen, waarbij het
molecuul-ion [M-H]⁺ wordt gevormd. Uit het molecuul-ion worden
vervolgens fragmenten gevormd. In figuur 4 is het massaspectrum
ESET-13 weergegeven.
figuur 4

[FIGUUR: Massaspectrum met op de x-as m/z en op de y-as intensiteit (%). Peaks bevinden zich bij ongeveer 43, 91 en een hoge piek bij ongeveer 105.]

De piek bij $m/z = 91$ kan worden verklaard uit het afsplitsen van een
neutraal deeltje van het molecuul-ion.

2p 23 Leg uit welk neutraal deeltje is afgesplitst.
In het massaspectrum van ESET-13 komt een piek voor bij $m/z = 63$.
Deze piek wordt veroorzaakt door een fragment dat is ontstaan na het
verbreken van één atoombinding in ESET-13.

2p 24 Leg uit welke atoombinding dat is.
Om van alle aanwezige stoffen het gehalte te kunnen bepalen, wordt
doerian-pulp enkele malen geëxtraheerd. Na de extracties wordt het
verkregen mengsel met behulp van GC-MS geanalyseerd. Dat houdt in
dat het mengsel met behulp van gaschromatografie (GC) wordt
gescheiden, waarna elke afzonderlijke stof in een massaspectrometer
(MS) wordt geleid.

VW-1028-a-0 12 / 13 lees verder ► ► ►

### Pagina 13

Van twee doerians is het gehalte EMB bepaald met behulp van
gaschromatografie. Ook is met proefpersonen onderzocht welke doerian
een sterkere geur had. Een sterkere geur wordt vooral bepaald door een
hoger gehalte van EMB.
Bij dit onderzoek is een interne standaard gebruikt. De signaalsterkte van
de interne standaard is recht evenredig met het ingespoten volume.
Wanneer in het onderzoek verschillende volumes zijn ingespoten, kunnen
zo de resultaten toch met elkaar worden vergeleken.
In de tabel zijn de meetgegevens van beide doerians weergegeven.

tabel
[FIGUUR: Tabel met drie kolommen: signaalsterkte, interne standaard, EMB. Rijen: doerian 1 met waarden 520 en 7250, doerian 2 met waarden 320 en 5610.]

2p 25 Leg met behulp van de tabel uit welke doerian een sterkere geur heeft.

Als interne standaard is een oplossing van thiofeen bereid met een
molariteit van $1,20 \cdot 10^{-2}$ mol $L^{-1}$. Vervolgens werd 10,0 µL van deze
oplossing toegevoegd aan 10,0 mL pulp van een doerian.
Bij deze doerian bleek de molverhouding EMB : thiofeen = 1,0 : 0,18.
De molaire massa van EMB is 130 g mol$^{-1}$.
Bij de gebruikte gaschromatograaf is de signaalsterkte recht evenredig
aan de hoeveelheid stof.

2p 26 Bereken het gehalte EMB in de pulp in g L$^{-1}$.

VW-1028-a-0 13 / 13 einde ■