# Eindexamen Scheikunde VWO 2005 tijdvak 2 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/scheikunde/2005/tijdvak-2 ## Vragen in dit examen ### Vraag 1 – Opgave 1 ### Vraag 2 – Opgave 1 ### Vraag 3 – Opgave 1 ### Vraag 4 – Opgave 1 ### Vraag 5 – Opgave 1 ### Vraag 6 – Opgave 1 ### Vraag 7 – Opgave 1 ### Vraag 8 – Opgave 1 ### Vraag 9 – Opgave 1 ### Vraag 10 – Opgave 1 ### Vraag 11 – Opgave 1 ### Vraag 12 – Opgave 1 ### Vraag 13 – Opgave 1 ### Vraag 14 – Opgave 1 ### Vraag 15 – Opgave 1 ### Vraag 16 – Opgave 1 ### Vraag 17 – Opgave 1 ### Vraag 18 – Opgave 1 ### Vraag 19 – Opgave 1 ### Vraag 20 – Opgave 1 ### Vraag 21 – Opgave 1 ### Vraag 22 – Opgave 1 ### Vraag 23 – Opgave 1 ### Vraag 24 – Opgave 1 ### Vraag 25 – Opgave 1 ### Vraag 26 – Opgave 1 ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 Examen VWO scheikunde 1 Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs 20 05 Tijdvak 2 Woensdag 22 juni 13.30-16.30 uur Voor dit examen zijn maximaal 70 punten te behalen; het examen bestaat uit 26 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. Als bij een vraag een verklaring, uitleg, berekening of afleiding gevraagd wordt, worden aan het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg, berekening of afleiding ontbreekt. Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden, ... ) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld. 500048-2-200 Begin ### Pagina 2 Alcoholtest Na alcoholconsumptie komt er alcohol (ethanol) in het bloed terecht. In de lever wordt alcohol onder invloed van het enzym alcohol-dehydrogenase omgezet tot aceetaldehyde (ethanal). Vervolgens wordt aceetaldehyde omgezet tot azijnzuur (ethaanzuur) onder invloed van het enzym aldehyde-dehydrogenase. Een te hoge concentratie aceetaldehyde veroorzaakt misselijkheid. Mensen met een alcoholprobleem krijgen wel eens een middel voorgeschreven dat de werking van één van de genoemde enzymen blokkeert. Wanneer men dit middel gebruikt, voelt men zich al na het drinken van weinig alcohol misselijk. 2p 1□ Leg uit van welk van de twee genoemde enzymen de werking wordt geblokkeerd door dat middel. Niet alle alcohol wordt, na alcoholconsumptie, in de lever onmiddellijk afgebroken. Daardoor komt het ook via de longen, in uitgeademde lucht terecht. Er is uitgebreid onderzoek geweest of het alcoholgehalte in de uitgeademde lucht mag worden gebruikt om vast te stellen of iemand ‘onder invloed’ deelneemt aan het verkeer. Mede naar aanleiding van dit onderzoek is vastgelegd dat men in Nederland strafbaar is als men aan het verkeer deelneemt met meer dan 220 µg alcohol per dm³ uitgeademde lucht. Twee leerlingen willen voor hun profielwerkstuk een zogenoemd blaaspijpje maken, waarmee ze het alcoholgehalte in uitgeademde lucht kunnen bepalen. Op internet hebben ze onderstaande informatie voor het maken van zo’n blaaspijpje gevonden: De omzetting van het gele dichromaat-ion tot het groene chroom(III)ion wordt gebruikt: $2 Cr_2O_7^{2-} + 3 C_2H_5OH + 16 H^+ \rightarrow 4 Cr^{3+} + 3 CH_3COOH + 11 H_2O$ Laat 1,0 g silicagel een dag liggen in een oplossing van 20 mL 0,10 M $K_2Cr_2O_7$ en 10 mL 6 M zwavelzuur. Het silicagel absorbeert 0,20 procent van de opgeloste hoeveelheid kaliumdichromaat (plus voldoende zwavelzuur). Filtreer het mengsel en laat een dag de nu geel gekleurde korreltjes een dag drogen in de lucht. Sluit het andere eind ook af met wat katoen. De reactie waarvan de vergelijking is gegeven, is een redoxreactie. 3p 2□ Geef de vergelijking van de halffreactie voor de omzetting van alcohol tot azijnzuur zoals die in het blaaspijpje plaatsvindt. Gebruik hierin voor alcohol en ethaanzoals molecuulformules. Naast deze molecuulformules komen in de reactievergelijking onder andere ook $H_2O$ en $H^+$ voor. Met behulp van bovengenoemde hoeveelheden maken de leerlingen één blaaspijpje. De korreltjes silicagel met het geabsorbeerde kaliumdichromaat (plus zwavelzuur) worden in het glazen buisje verdeeld over een lengte van 6,0 cm. Wanneer uitgeademde lucht die alcohol bevat, in zo’n blaaspijpje wordt geblazen, worden de eerste korrels groen. Het grensvlak tussen groen en geel in zo’n blaaspijpje schuift meer naar rechts, naarmate er meer alcohol in zo’n pijpje wordt geblazen. Het resultaat is in figuur 1 weergegegeven. [FIGUUR: Een diagram van een blaaspijpje, met aan de linkerkant 'in' en aan de ### Pagina 3 Nadat ze op de beschreven manier een blaaspiipje hebben gemaakt, gaan de leerlingen het ijken. De bedoeling daarvan is dat ze voor de gehele lengte van het buisje nagaan hoeveel alcohol per cm reageert. 3a (3p) Beschrijf een werkplan om zo'n blaaspiipje over de gehele lengte te ijken. Uit de ijking blijkt dat 40 µg alcohol heeft gereageerd wanneer het blaaspiipje over een lengte van 1,0 cm groen is geworden en dat dit geldt voor de gehele lengte van het pijpje. Kennelijk heeft in het groene gebied niet alle kaliumdichromaat gereageerd (zie het kader op de vorige pagina) kun je namelijk berekenen dat meer dan 40 µg alcohol kan reageren met de hoeveelheid kaliumdichromaat in 1,0 cm van het blaaspiipje. 4 (5p) Geef deze berekening. Hierna maken de leerlingen een tweede blaaspiipje op precies dezelfde manier als het eerste. Dit blaaspiipje wordt uitgeprobeerd op een cafébezoeker. Hij blaast 0,50 dm³ adem door het blaaspiipje. Dit kleurt groen over een lengte van 3,2 cm. 5 (2p) Ga door middel van een berekening na of de cafébezoeker strafbaar zou zijn als hij aan het verkeer deelneemt. 500048-2-200 3 Lees verder ### Pagina 4 Rozengeur Isopreen is de triviale naam van de stof met onderstaande structuurformule: $H_2C = C - C = CH_2$ $ |$ $|$ $H_3C H$ Isopreen kan met waterstofbromide reageren. Daarbij treedt additie op. Eén van de manieren waarop deze additie kan plaatsvinden, is dat de atomen van een molecuul waterstofbromide worden gebonden aan de koolstofatomen van één van beide dubbele bindingen van het isopreenmolecuul. Behalve deze soort additie kan additie van een molecuul waterstofbromide aan een molecuul isopreen ook op een andere manier plaatsvinden. Daarbij worden de atomen van het waterstofbromide-molecuul aan de buitenzijde koolstofatomen van een isopreenmolecuul gebonden. In dat geval spreekt men van 1,4-additie. Een voorbeeld van een 1,4-additie van een molecuul waterstofbromide aan een molecuul isopreen is hieronder in een reactievergelijking weergegeven: $H_2C = C - C = CH_2$ + HBr $\rightarrow$ $H_3C - C = C - CH_2Br$ $ |$ $|$ $ |$ $|$ $H_3C H$ $H_3C H$ stof A 3p 6 $\Box$ Geef de systematische naam van stof A. Veel stoffen die in de natuur voorkomen, zijn op te vatten als producten die zijn ontstaan uit isopreen. Een voorbeeld van zo'n stof is natuurrubber. Men kan zich indenken dat een molecuul natuurrubber is ontstaan door 1,4-polyadditie van isopreenmoleculen. 3p 7 $\Box$ Geef de structuurformule van een gedeelte uit het midden van een molecuul natuurrubber. In dit gedeelte moeten drie eenheden isopreen voorkomen. In veel planten komen koolwaterstoffen voor die men terpenen noemt. Terpenen hebben de molecuulformule $C_{10}H_{16}$. Men kan zich indenken dat een molecuul van een terpeen is ontstaan door onderlinge additie van twee moleculen isopreen. Een voorbeeld van een terpeen is myrceen. Myrceen dient als grondstof voor de bereiding van diverse geurstoffen. Eén zo'n geurstof is geraniol, een stof die naar rozen ruikt. Bij de bereiding van geraniol uit myrceen wordt als tussenproduct onder andere geranylchloride gevormd. De structuurformules van myrceen, geranylchloride en geraniol zijn als volgt: [FIGUUR: Structuurformule van myrceen] myrceen [FIGUUR: Structuurformule van geranylchloride] geranylchloride [FIGUUR: Structuurformule van geraniol] geraniol De omzetting van myrceen tot geraniol verloopt in drie stappen. Stap 1: Myrceen laat men in de molverhouding 1 : 1 met waterstofchloride reageren. Hierbij ontstaat een mengsel van chloriden, waaronder geranylchloride. Stap 2: Het mengsel van chloriden dat in stap 1 is ontstaan, laat men reageren met natriumethanoaat. Het geranylchloride wordt hierbij omgezet tot geranylethanoaat, de ester van geraniol en ethaanzuur. Stap 3: Door reactie met een oplossing van een stof X wordt het geranylethanoaat omgezet tot geraniol. Hierbij ontstaat behalve geraniol ook opgelost natriumethanoaat. 500048-2-20o 4 Lees verder ### Pagina 5 2p 8 [ ] Geef de naam van de stof X die in stap 3 wordt gebruikt. 3p 9 [ ] Geef de reactievergelijking voor de omzetting van geranylethanoaat tot geraniol. Gebruik hierin voor geraniol de volgende verkorte structuurformule: $$ \begin{array}{c} \text{H}_3\text{C} \\ \text{R} \end{array} \quad \begin{array}{c} \text{CH}_3 \\ \text{C} = \text{C} \\ \text{H} \end{array} \quad \begin{array}{c} \text{CH}_2-\text{OH} \\ \text{CH}_2 \end{array} \quad \text{en voor} $$ geranylethanoaat een vergelijkbare verkorte structuurformule. Behalve geraniol ontstaat bij deze bereiding ook de stereo-isomeer van geraniol, nerol. Deze stof ruikt ook naar rozen. Nerol wordt ook wel *cis*-geraniol genoemd. De structuurformule van nerol is hieronder weergegeven: $$ \begin{array}{c} \text{H}_3\text{C} \\ \text{R} \end{array} \quad \begin{array}{c} \text{H} \\ \text{C} = \text{C} \\ \text{CH}_2-\text{CH}_2-\text{OH} \end{array} \quad \begin{array}{c} \text{CH}_3 \\ \text{C} = \text{C} \\ \text{H} \end{array} \quad \begin{array}{c} \text{H} \\ \text{H} \end{array} $$ nerol Het ontstaan van nerol kan worden verklaard met behulp van het reactiemechanisme van stap 1. Voor het verloop van stap 1 is het volgende reactiemechanisme voorgesteld. Bij de additie van een waterstofchloride molecuul aan een molecuul myrceen wordt eerst een $\text{H}^{+}$ ion aan het myrceenmolecuul gebonden. Daarna wordt aan het ontstane positieve ion een $\text{Cl}^{-}$ ion gebonden (zie figuur 2). [FIGUUR: een reactie mechanisme beginnend met myrceen en H-Cl, waarbij een intermediair met een positieve lading en een Cl- ion ontstaat, en eindigend met een nieuw molecuul] In deze figuren is met kromme pijlen aangegegeven hoe achtereenvolgens de H$^{+}$ ion en het $\text{Cl}^{-}$ ion worden gebonden en hoe de bindingen in het molecuul veranderen. Voor de structuurformule van myrceen is een verkorte schrijfwijze gebruikt. 2p 10 [ ] Leg uit hoe het ontstaan van nerol kan worden verklaard met het hierboven weergegeven reactiemechanisme voor de vorming van geranylchloride. In een Amerikaanse publicatie over de hierboven beschreven bereiding van geraniol staat het volgende: tekst- fragment 1 In dit proces wordt myrceen omgezet tot geranylchloride en nerylchloride. Het mengsel van chloriden wordt dan omgezet tot een mengsel van geranylethanoaat en nerylethanoaat. Dit mengsel wordt vervolgens gehydrolyseerd en gezuiverd, zodat geraniol en nerol worden verkregen. vertaald uit: *The Flavor and Fragrance High Production Volume Consortia, The Terpene Consortium* Je zou verwachten dat in het mengsel dat in stap 1 uit myrceen en waterstofchloride ontstaat ### Pagina 6 Versnelde verwerring Het gebruik van fossiele brandstoffen heeft de laatste decennia gezorgd voor een aanzienlijke toename van het kooldioxide-gehalte van de atmosfeer. Men neemt aan dat deze toename invloed heeft op het klimaat op aarde: het versterkte broeikaseffect. In het artikel ‘Versnelde verwerring’ dat in mei 2002 in het tijdschrift Natuur en Techniek heeft gestaan, wordt een methode besproken om kooldioxide uit de atmosfeer vast te leggen via een natuurlijk proces: de verwerring van het mineraal olivijn. Onderstaand delen uit dit artikel. Lees deze tekst en beantwoord vervolgens de vragen. tekst Chemische verwerring houdt CO2 binnen de perken De mensheid onttrekt enorme massa's materiaal aan de aarde (ertsen en mineralen, fossiele brandstoffen, grondwater) of voegt ze eraan toe (kunstmest, bevoeiling) en opslag van CO2 welwet zonder zich zorgen te maken om de consequenties. Tegelijk gebruik van bestaande natuurlijke processen om schadelijke gevolgen van menselijke ingrepen om te buigen. Te denken valt aan voorstellen om voedselarme delen van de oceaan bij te mesten met mestoverschotten en aldus algengroei zou CO2 aan de atmosfeer onttrekken. Het voorstel om de natuurlijke verwerring van het mineraal olivijn (zie kader onderaan de pagina) een handje te helpen, om de door de mens veroorzaakte toename van het CO2-gehalte van de atmosfeer terug te dringen, om de algemeen aanvaarde maatschappelijke draagwijdte van deze methode. effect heeft op de CO2-vastlegging. Onlangs is het voorstel gelanceerd om CO2 bij puntbronnen zoals olieraffinaderijen en kolencentrales af te vangen en daarmee bij verhoogde temperatuur silicaaten om te zetten in carbonaten. Met het silicaat olivijn blijkt de reactie snel te verlopen - binnen hooguit enkele uren - en de producten zijn gehydrateerde amorfe silica (H4SiO4) en magnesiumcarbonaat. Een nadeel is dat deze vaste stoffen gemengd vrijkomen; het proces kan met een simpele scheidingsstap moeilijk worden gescheiden. Bovendien worden op deze twee vaste zuivere vorm te verkrijgen. Kostenlijk worden toegepast. Kostenlijk wordt het ontzwavelingsinstallaties niet meer nodig zijn. In de rookgassen aanwezige zwaveloxide en zwavelzuur worden namelijk ook door olivijn geneutraliseerd en vastgelegd als MgSO4. Behalve als technologie om puntbronnen van CO2 te behandelen, kan dezelfde reactie ook op een extensieve, goedkopere en meer natuurlijke manier worden ingezet. Ter bestrijding van de effecten van zure regen wordt veel akkerland regelmatig. In Nederland willen we de komende jaren een vrij groot landbouwareaal aan het olivijnbehandeling van het landbouwgrond. In Nederland willen we de komende jaren een vrij olivijnbehandeling van het landbouwareaal aan het olivijnbehandeling van het land. Voordat zo'n bos wordt geplant, is dan aan te bevelen. Daarmee wordt ook het effect van zure regen tegengegaan. Chemische verwerring van olivijn verloopt als volgt: [FIGUUR: Reactievergelijking] $$ \text{Mg}_{1,85}\text{Fe}_{0,15}\text{SiO}_4 + 4 \text{ CO}_2 + 4 \text{ H}_2\text{O} \rightarrow 1,85 \text{ Mg}^{2+} + 0,15 \text{ Fe}^{2+} + \text{H}_4\text{SiO}_4 + 4 \text{ HCO}_3^- $$ Deze reactie wordt ### Pagina 7 3p 12 □ Geef de naam van het proces dat plaatsvindt wanneer algen $CO_2$ aan de atmosfeer onttrekken. Geef ook de namen van de twee eindproducten die bij dit proces ontstaan. Noteer je antwoord als volgt: naam van het proces: ... en ... namen van de eindproducten: ... en ... Bij bekalking van landbouwgronden wordt kalk toegevoegd. De aanduiding ‘kalk’ is niet eenduidig: men kan er de stof ‘ongebluste kalk’, ‘gebluste kalk’ of ‘kalksteen’ mee bedoelen. Mede met behulp van een gegeven uit het artikel is op te maken welke stof hier wordt bedoeld. 1p 13 □ Welke reden wordt in het artikel genoemd om bekalking van landbouwgrond toe te passen? 4p 14 □ Leg aan de hand van de formules van de drie verschillende soorten kalk en een gegeven uit het artikel uit met welke stof(fen) men landbouwgrond bekalkt. In regel 18 wordt voorgesteld om een ‘simpele scheidingsstap’ toe te passen waarbij twee stoffen ‘in min of meer zuivere vorm’ worden verkregen. Welke scheidingsmethode de schrijver van het artikel nu precies gebruikt, wordt niet duidelijk, maar het is aannemelijk dat hij extractie met water bedoelt. Een leerling krijgt als practicumopdracht een mengsel van magnesiumcarbonaat en gehydrateerde amorfe silica te scheiden. Hij mag ervan uitgaan dat de gehydrateerde amorfe silica onoplosbaar is. Het magnesiumcarbonaat zorgt daarbij voor een probleem. 1p 15 □ Waarom zorgt magnesiumcarbonaat voor een probleem bij deze scheidingsmethode? 3p 16 □ Beschrijf een werkplan om het mengsel van magnesiumcarbonaat en gehydrateerde amorfe silica zo te scheiden dat beide stoffen zo zuiver mogelijk en in vaste toestand worden verkregen. Het vastleggen van zwaveldioxide in de vorm van $MgSO_4$ is het resultaat van enkele elkaar opvolgende reacties. 4p 17 □ Geef van die reacties de reactievergelijkingen. Ga ervan uit dat in olijvijn als positief ion uitsluitend $Mg^{2+}$ en geen $Fe^{2+}$ voorkomt en dat de reacties niet in oplossing plaatsvinden. Behalve $MgSO_4$ ontstaat ook $H_4SiO_4$. 5p 18 □ Ga door middel van een berekening na of de uitkomst ($320$ km$^3$ olijvijn nodig) van het ‘gedachte-experiment’ juist is. Gebruik de gegevens uit het kader dat op de vorige pagina staat. 500048-2-200 7 Lees verder ### Pagina 8 Vislucht Trimethylamine, (CH₃)₃N, is bij kamertemperatuur een gasvormige stof met een onaangename geur (rotte vis). Deze stof wordt onder invloed van bacteriën in het lichaam uit voedsel gevormd. In de lever wordt trimethylamine omgezet tot trimethylamineoxide (CH₃)₃NO. Deze omzetting gebeurt onder invloed van een enzym dat wordt aangeduid met FMO. Trimethylamineoxide is reukloos en wordt via de urine uitgescheiden. Er zijn mensen die het enzym FMO niet, of in onvoldoende hoeveelheid, kunnen aanmaken. De omzetting van trimethylamine tot trimethylamineoxide gebeurt daardoor niet of in zeer geringe mate. Trimethylamine hoopt zich bij deze mensen op in het lichaam, treedt via de urine, maar voor een niet onbelangrijk deel ook via de adem en het zweet. Deze mensen verspreiden daarbij een onaangename vislucht. Ze geraken daardoor vaak in een sociaal isolement. Deze aandoening staat bekend als het visluchtsyndroom. 2p 19 Leg uit waarom een dieet met weinig eiwit wel helpt bij het visluchtsyndroom en een dieet met weinig vet niet. Betrek in je uitleg de samenstelling van de genoemde stoffen. 1p 20 Geef aan waarom niet een dieet zonder eiwit wordt voorgeschreven. tekst- fragment 2 Zweet bestaat uit water waarin een groot aantal verschillende stoffen is opgelost. Zweet heeft als functie de temperatuur van het lichaam te reguleren. Bij het verdampen van zweet wordt warmte aan het lichaam onttrokken. Wanneer trimethylamine in het zweet is opgelost, verdampt dat mee, waardoor de betreffende persoon naar vislucht ruikt. Wassen met bepaalde soorten zeep kan de vislucht verminderen. In een Engels tijdschrift staat hierover het volgende: Uit onderzoek is gebleken dat door gebruik van zepen met een pH waarde 5,5 – 6,5 bij sommige patiënten de stank drastisch afnam. De werking van die zepen berust erop dat uitgescheiden trimethylamine (een sterke base) wordt vastgehouden in de vorm van een veel minder vluchtig zout. vert aald naar: H. U. Rehman, Fish odour syndrome, Postgrad Med J 1999 2p 21 Geef een verklaring voor het ontstaan van het zout dat in tekstfragment 2 wordt bedoeld. 3p 22 Leg uit dat trimethylamine een vluchtiger stof is dan het zout waarvan in tekstfragment 2 sprake is. Betrek in je uitleg soorten bindingen die in de desbetreffende stoffen voorkomen. Of iemand wel of niet aan het visluchtsyndroom lijdt, is niet altijd duidelijk. Mensen met een milde vorm van deze afwijking verspreiden slechts af en toe een vislucht. De ernst van de aandoening kan door onderzoek worden vastgesteld. Bij de man of vrouw die wordt onderzocht, krijgt een bepaalde hoeveelheid trimethylamine toegediend waarbij zijn/haar urine gedurende een aantal uren wordt verzameld. Bij dit onderzoek wordt de waarde van het quotiënt $\frac{\text{[TMAO]}}{\text{[TMAO]} + \text{[TMA]}}$ berekend. Hierin is [TMAO] de concentratie van trimethylamine in de verzamelde urine en [TMA] de concentratie van trimethylamine in de verzamelde urine. Bij mensen die niet aan het visluchtsyndroom lijden, is de waarde van dit quotiënt 0,9 of hoger. Bij de ernstige vorm van het visluchtsyndroom is de waarde van de breuk kleiner dan 0,4. Bij de milde vorm schommelt de waarde van het quotiënt tussen de genoemde grenzen. Bij het onderzoek wordt een methode gebruikt waarbij alleen TMA wordt bepaald. Daarom wordt tijdens de bepaling de verzamelde urine in twee delen verdeeld. ### Pagina 9 Aan het andere deel wordt een $\text{Ti}^{3+}$ oplossing toegevoegd. Alle aanwezige trimethylamineoxide wordt hierdoor omgezet tot trimethylamine; $\text{Ti}^{3+}$ reageert hierbij tot $\text{Ti}^{4+}$. De reactievergelijking is als volgt: $(\text{CH}_3)_3\text{NO} + 2 \text{ H}^{+} + 2 \text{ Ti}^{3+} \rightarrow (\text{CH}_3)_3\text{N} + \text{H}_2\text{O} + 2 \text{ Ti}^{4+}$ Men bepaalt ook de totale hoeveelheid TMA die aanwezig is in de oplossing na toevoeging van de $\text{Ti}^{3+}$ oplossing. Aan de hand daarvan wordt berekend hoeveel TMA aanwezig zou zijn wanneer alle verzamelde urine met de $\text{Ti}^{3+}$ oplossing zou zijn behandeld. De resultaten van één zo'n onderzoek waren als volgt: - de hoeveelheid TMA in de verzamelde urine was 131 µmol; - de hoeveelheid TMA die aanwezig zou zijn wanneer alle verzamelde urine met de $\text{Ti}^{3+}$ oplossing zou zijn behandeld, was 420 µmol. 23 $\square$ Ga door middel van een berekening na of de onderzochte persoon lijdt aan een milde of aan een ernstige vorm van het vislucht syndroom. Het enzym FMO is een eiwit dat 533 aminozuren lang is. De primaire structuur is bekend. Een deel van het enzym is hieronder weergegeven: Amino zuur nummer 152 153 154 Afkorting aminozuur $\sim$ Tyr $-$ Pro $-$ Asn $\sim$ 24 $\square$ Geef het hierboven weergegeven fragment uit het enzym FMO in structuurformule weer. De oorzaak dat het enzym FMO bij sommige mensen niet of onvoldoende wordt aangemaakt, is genetisch van aard. Er zijn verschillende DNA mutaties bekend die de afwijking veroorzaken. Eén van deze mutaties is een zogenoemde puntmutatie in het gen dat codeert voor het aminozuurvolgorde in het enzym FMO. Bij deze puntmutatie is op de coderende streng één base in het triplet CCC anders: op de plaats van één van de cytosinegroepen zit een andere base. Daardoor komt op plaats 153 in het enzym geen proline maar leucine. 25 $\square$ Leg mede met behulp van Binas-tabel 70 uit welke andere base op de plaats van de cytosinegroep zit. 26 $\square$ Leg mede met behulp van Binas-tabel 70E uit wat het nummer van het basenpaar van het gen is dat in het DNA is gesatureerd. Ga ervan uit dat de code voor het eerste aminozuur in FMO begint bij het eerste basenpaar van het gen in het DNA dat codeert voor FMO. Einde