# Eindexamen Scheikunde VWO 2005 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/scheikunde/2005/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

scheikunde 1
Examen VWO
Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs
20 05
Tijdvak 1
Maandag 23 mei
13.30-16.30 uur
Voor dit examen zijn maximaal 67 punten te
behalen; het examen bestaat uit 25 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Voor de uitwerking van de vragen 1 en 16 is een
uitwerkbijlage toegevoegd.
Bij dit examen hoort een informatieboekje.
Als bij een vraag een verklaring, uitleg,
berekening of afleiding gevraagd wordt,
worden aan het antwoord meestal geen
punten toegekend als deze verklaring, uitleg,
berekening of afleiding ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en je geeft er meer dan twee redenen,
dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
500018-1-200
Begin

### Pagina 2

Polymelkzuur
Van melkzuur (2-hydroxypropaanzuur) bestaan twee stereo-isomeren, die respectievelijk
D- en L-melkzuur worden genoemd.
L-melkzuur speelt een rol in de stofwisseling in het menselijk lichaam.
Hieronder is weergegeven hoe de bindingen rondom een asymmetrisch koolstofatoom zijn
georiënteerd:
[FIGUUR: Structuurformule van een asymmetrisch koolstofatoom]
In deze structuur liggen de bindingen die zijn getekend met – in het vlak van tekening; de
binding die is getekend met − komt uit het vlak van tekening naar voren en de binding die
is getekend met · · · ligt achter het vlak van tekening.
Op de uitwerkbijlage bij deze opgave is deze ruimtelijke structuur nog tweemaal
opgenomen.
2p 1 [ ] Teken op de uitwerkbijlage de ruimtelijke structuurformules van beide stereo-isomeren van
melkzuur, door het tekenen van een waterstofatoom, een methylgroep, een alcoholgroep en
een carbonzuurgroep aan de bindingen in elk van de gegeven structuren. Noteer hierin het
waterstofatoom als H, de methylgroep als CH,, de alcoholgroep als OH en de
carbonzuurgroep als COOH.

Het polymeer van melkzuur, het zogenoemde polymelkzuur, wordt onder meer gebruikt als
chirurgisch hechtraad. Hieronder is een uiteinde van een polymelkzuurmolecuul
weergegeven:
$$ \sim\text{O}-\overset{\overset{O}{||}}{C}-\text{CH}-\text{O}-\overset{\overset{O}{||}}{C}-\text{CH}-\text{OH} $$
$$ \qquad\qquad\qquad\quad\text{CH}_3 \qquad\qquad\qquad\quad\text{CH}_3 $$
In het lichaam wordt polymelkzuur, bijvoorbeeld na gebruik als hechtraad, geleidelijk
door hydrolyse afgebroken tot melkzuur.

3p 2 [ ] Geef de reactievergelijking van de hydrolyse van het hierboven weergegeven fragment
waarbij uit dit fragment onder andere twee melkzuurmoleculen ontstaan. Noteer hierin de
organische stoffen in structuurformules.
Polymelkzuur wordt vaak gemaakt uit het zogenoemde dilactide:
[FIGUUR: Structuurformule van dilactide]
dilactide
Het dilactidemeolecuul is op te vatten als een koppelingsproduct dat is ontstaan uit twee
melkzuurmoleculen.
Uit een dilactide kunnen behalve polymeren van melkzuur ook zogenoemde oligomeren van
melkzuur worden gevormd. Oligomeren van melkzuur zijn opgebouwd uit veel minder
melkzuureenheden dan polymeren. Oligomeren van melkzuur kunnen worden gemaakt via
reactie 1:
reactie 1
$$ \text{CH}_3-\text{O}-\text{CH}_2-\text{CH}_2-\text{O}-\text{CH}_2-\text{OH} + \frac{\text{X}}{2} \overset{\overset{O}{||}}{C}-\text{O} $$
$$ \qquad\qquad\qquad\qquad\qquad\qquad\qquad\qquad\qquad \text{CH}_3-\text{CH} \qquad \text{HC}-\text{CH}_3 $$
$$ \qquad\qquad\qquad\qquad\qquad\qquad\qquad\qquad\qquad \text{O}-\text{C} $$
$$ \qquad\qquad\qquad\qquad\qquad\qquad\qquad\qquad\qquad\qquad\quad\overset{\overset{O}{||}}{O} $$
$$ \qquad\qquad\qquad\qquad\qquad\qquad\qquad\qquad\qquad\text{dilactide} $$

### Pagina 3

Stof A en het dilactide worden, samen met een katalysator, verwarmd tot 130 °C. In het vloeibare mengsel treedt de vorming van oligomeren op. Het aantal melkzuureenheden per oligomeermolecuul wordt de polymerisatiegraad genoemd. Bij reactie 1 ontstaat een mengsel van oligomeren. De gemiddelde polymerisatiegraad van de oligomeren in dit mengsel wordt bepaald door de gekozen molverhouding tussen stof A en het dilactide.

3p 3 ☐ Bereken hoeveel mmol stof A nodig is om 69 mmol (10 g) dilactide volledig om te zetten tot oligomeren met een gemiddeld aantal van 10 melkzuureenheden per oligomeermolecuul. Ga ervan uit dat ook stof A volledig reageert en dat geen andere reactie optreedt dan reactie 1.

Na de synthese van oligomeren van melkzuur uit stof A en het dilactide is het mengsel van de ontstane oligomeren gescheiden met behulp van chromatografie. Daarbij bleek dat bij deze synthese behalve oligomeren met de verwachte even aantallen melkzuureenheden ook oligomeren met oneven aantallen melkzuureenheden zijn ontstaan.
De onderzoeker die deze synthese uitvoerde, verbaasde zich over het feit dat ook oligomeren met oneven aantallen melkzuureenheden waren ontstaan.

2p 4 ☐ Stel een hypothese op waarmee het ontstaan van oligomeren met oneven aantallen melkzuureenheden kan worden verklaard.

Witte verf

Voor witte verf wordt vaak titaan(IV)oxide (TiO₂) als pigment gebruikt. Deze stof wordt bereid uit het erts ilmeniet. Ilmeniet is van oorsprong ijzer(II)titanaat, FeTiO₃. In de loop van de tijd heeft echter een deel van het ijzer(II)titanaat met zuurstof uit de lucht gereageerd. Door deze reactie bestaat het erts behalve uit ijzer(II)titanaat ook uit ijzer(III)titanaat ($Fe_2(TiO_3)_3$) en ijzer(III)oxide ($Fe_2O_3$).

2p 5 ☐ Leg uit waarin het massapercentage titaan het hoogst is: in zuiver ijzer(II)titanaat of in erts waarvan een deel van het ijzer(II)titanaat met zuurstof heeft gereageerd.

Bij de bereiding van titaan(IV)oxide laat men het erts eerst reageren met een zwavelzuuroplossing. Hierbij treden reacties op waarbij onder andere $TiO_2^{2-}$ wordt omgezet tot $TiO_2$. Door reactie met water wordt vervolgens $TiO^{2+}$ omgezet tot $TiO_2$. Deze laatste reactie is geen redoxreactie.

3p 6 ☐ Geef de vergelijking van de reactie van $TiO^{2+}$ met water onder vorming van onder andere $TiO_2$.

Een verf bevat behalve pigment ook een oplosmiddel en een bindmiddel. Bij veel soorten verf vormt het bindmiddel na verdampen van het oplosmiddel een vast laagje op het geverfde voorwerp. De pigmentdeeltjes zitten dan in het vaste bindmiddel opgesloten. Bindmiddelen die in deze soorten verf voorkomen, zijn additiepolymeren van onverzadigde verbindingen.
Een voorbeeld van zo'n bindmiddel is het polymeer dat kan worden verkregen uit de volgende monomeren:

$$ CH_3 - C = CH_2 \quad en \quad CH_2 = CH - O - C - CH_3 $$
$$ \quad | \qquad \qquad \qquad \quad \quad \quad \quad \quad \quad \quad \quad \quad \quad || $$
$$ \quad Cl \qquad \qquad \qquad \quad \quad \quad \quad \quad \quad \quad \quad O

### Pagina 4

Kringloopfosfaat

Deze opgave gaat over het artikel "Kringloopfosfaat" dat is afgedrukt in het informatieboekje dat bij dit examen hoort. Lees dit artikel en beantwoord de volgende vragen.

Fosfaataerts is een delfstof. Voorafgaand aan de verwerking tot fosforzuur en polyfosfaat, wordt in de fabriek uit het fosfaataerts eerst gasvormig fosfor ($P_4$) gemaakt. Dit gebeurt door het te verhitten met cokes (C) en grind ($SiO_2$). Bij deze reactie ontstaan tevens koolstofmonoxide, calciumsilicaat ($CaSiO_3$) en calciumfluoride.

4p 9 Geef de vergelijking van deze reactie.

Hoewel de formule van fosfaat $PO_4^{3-}$ is, wordt het in de industrie vaak weergegeven als difosforpentaoxide, $P_2O_5$. Met behulp van een berekening kan worden nagegaan of in het artikel met 'fosfaat' inderdaad difosforpentaoxide wordt bedoeld.

4p 10 Geef de berekening. Gebruik hiervoor de volgende gegevens:
- de in het artikel vermelde hoeveelheid fosfaat die Thermphos importeert;
- de in het artikel vermelde hoeveelheid fosfaat die daarmee overeenkomt;
- het fosfaataerts dat Thermphos importeert, bevat 15 massaprocent P.

Een mogelijke grondstof die Thermphos als vervanger voor fosfaataerts onderzoekt, is slib uit afvalwater.

In het artikel wordt een aantal stoffen genoemd die worden gebruikt of kunnen worden gebruikt om 'fosfor' uit afvalwater te verwijderen.

3p 11 Geef de formules van alle stoffen die volgens het artikel worden gebruikt of kunnen worden gebruikt om 'fosfor' uit afvalwater te verwijderen en leg uit hoe het komt dat deze stoffen in staat zijn om 'fosfor' uit afvalwater te verwijderen. Neem daarbij aan dat de 'fosfor' in de vorm van $PO_4^{3-}$ in het afvalwater voorkomt.

In het artikel wordt onder andere zink genoemd als een metaal dat in het afvalwater problemen oplevert. Dit zink (eigenlijk zinkionen) is afkomstig van zinkgoten. Het metaal zink is bedekt met een ondoordringbaar laagje zinkoxide dat normaal gesproken het onderliggende metaal beschermt. Maar in zuren regen wordt dit laagje aangetast, waardoor het onvoldoende bescherming biedt.

3p 12 Geef de vergelijking van de reactie die optreedt als het zinkoxide door de zure regen wordt aangetast. Neem aan dat in zure regen een sterk zuur is opgelost.

Het zink van de zinkgoten komt, in de vorm van zinkionen, in het afvalwater terecht doordat het in een redoxreactie reageert met zuurstof dat in de zure regen is opgelost.

3p 13 Geef van de redoxreactie tussen zink en in zure regen opgeloste zuurstof de vergelijkingen van de beide halfreacties en leid daarmee de totale reactievergelijking af.

tekstfragment Kippenmest is een andere bron die als vervanger voor fosfaataerts wordt onderzocht. Een ingenieursbureau is bezig met de ontwikkeling van een elektriciteitscentrale die wordt gestookt met kippenmest. Een student Chemische Technologie die stage liep bij dit ingenieursbureau, schreef daarover het volgende.

De mest van kippen is droger dan mest van koeien of varkens en is daardoor het meest geschikt. Na de verbranding blijft er as over. Deze as bestaat voornamelijk uit zand en fosfaat. Ik onderzoek de toepassingsmogelijkheden voor deze reststoffen. Het fosfaat kan natuurlijlijk worden gebruikt door de fabrikanten van kunstmest. Zij gebruiken nu fosfaaters dat uit Afrika wordt aangeleverd.

50001

### Pagina 5

Als fosfaat uit stront kan worden teruggewonnen, wordt de totale hoeveelheid en dus de
fosfaatbelasting beperkt. Maar de fabrikanten hebben niet zoveel aan het zand, dat in de as
zit. Ik heb dus een proces bedacht waarin het fosfaat van het zand wordt gescheiden. Wat
overblijft is een waardevolle grondstof voor kunstmest. Dit is struviet, een verbinding van
fosfaat, magnesium en ammoniak.

uit: Campus, magazine van de Universiteit Twente voor aanstaande studenten

De bewering: ,,Als fosfaat uit stront kan worden teruggewonnen, wordt de totale
hoeveelheid en dus de fosfaatbelasting beperkt” geeft gebrekkig weer wat de student
bedoelt te zeggen. Het is niet duidelijk wat hij bedoelt met ‘totale hoeveelheid’ en
‘fosfaatbelasting’.

2p 14 □ Verbeter de zin zo dat de bedoeling wel duidelijk is. Begin je zin met: ,,Als fosfaat uit
stront kan worden teruggewonnen, ...”.

Struviet is een slecht oplosbaar zout dat bestaat uit drie ionsoorten. De formule is
MgNH₄PO₄.

4p 15 □ Beschrijf een methode, die de student zou kunnen hebben bedacht, om struviet uit de as
verkrijgen. Ga ervan uit dat het fosfaat in de vorm van calciumfosfaat in de as zit en niet in
de vorm van struviet. Gebruik het gegeven dat het fosfaat een base is.

In figuur 1 is een gedeelte van de natuurlijke fosforkringloop door middel van een
eenvoudig schema weergegeven. In deze kringloop zijn uitsluitend de belangrijkste
menselijke processen weergegeven. Menselijke activiteiten zoals het op industriële schaal
onttrekken van stoffen aan de bodem en het gebruik van kunstmest zijn niet in dit schema
opgenomen.

[FIGUUR: Schema met de volgende elementen: een ovaal met 'planten', verbonden met een pijl met '1' naar een ovaal met 'mensen en dieren'. Van 'mensen en dieren' gaan pijlen met '2' naar 'bodem' en een pijl met een onbekend nummer naar 'oppervlakte- en grondwater'. Van 'bodem' gaan pijlen met '5' naar 'planten' en '6' naar 'mensen en dieren'. Er is een pijl met '3' van 'bodem' naar 'oppervlakte- en grondwater' en een pijl met '4' van 'oppervlakte- en grondwater' naar 'bodem'.]

figuur 1

bodem
oppervlakte-
en grondwater
mensen en
dieren

1 = voedsel
2 = mest

3 = oplossing van mineralen
4 = afzetting van mineralen

5 = opnemen van mineralen
6 = afsterven van planten

Het bedrijf Thermphos wil dus bewerkstelligen dat er in de toekomst een fosforkringloop
ontstaat, waarbij ze minder beslag hoeven te leggen op fosfaaterts. Met behulp van
gegevens uit het artikel kunnen de huidige activiteiten van Thermphos en de activiteiten die
in de toekomst wellicht kunnen worden uitgevoerd, in dit schema worden opgenomen. Op
de uitwerkbijlage is het schema opnieuw weergegeven. Hierin is met een extra ovaal,
aangeduid met ‘TH’, de plaats van Thermphos aangegeven.

4p 16 □ Teken in het schema op de uitwerkbijlage nog twee extra ovalen en extra pijlen op de
manier zoals in het schema is gedaan, zodat de informatie uit het artikel duidelijk wordt
gemaakt.
Zet in de extra ovalen: RZI (voor rioolwaterzuiveringsinstallatie) en VI (voor
verbrandingsinstallatie). Zet bij de extra pijlen op de juiste plaats de nummers 7 tot en
met 13.
Deze nummers staan voor de volgende aanduidingen:
7 = fosfaaterts
8 = fosforzuur en poly

### Pagina 6

Sikkelcel-anemie

Zuurstof wordt in het bloed getransporteerd door hemoglobine.
Hemoglobinemoleculen bestaan onder andere uit vier polypeptidetekens: twee ketens van
zogenaamd globine $\alpha$ en twee ketens van globine $\beta$.
In een keten van globine $\beta$ is de volgorde van de eerste acht aminozuren als volgt:

Val - His - Leu - Thr - Pro - Glu - Glu - Lys ~ globine $\beta$

Bij een bepaalde ziekte, sikkelcel-anemie, is in de ketens van globine $\beta$ een verandering
opgetreden. De hemoglobine van mensen met sikkelcel-anemie wordt hemoglobine S
genoemd. Normaal hemoglobine wordt hemoglobine A genoemd.
De globine $\beta$ in hemoglobine S wordt in het vervolg van deze opgave aangeduid met
globine $\beta_s$.

Globine $\beta_s$ en globine $\beta$ verschillen van elkaar in het zesde aminozuur: in globine $\beta_s$ is dat
valine (Val) en in globine $\beta$ is dat glutaminezuur (Glu). De volgorde van de eerste acht
aminozuren in een keten van globine $\beta_s$ is dus als volgt:

Val - His - Leu - Thr - Pro - Val - Glu - Lys ~ globine $\beta_s$

3p 17 $\Box$ Geef het gedeelte ~ Thr - Pro - Val ~ van globine $\beta_s$ in structuurformule weer.

In een hemoglobinemolecuul is de structuur van de globineketens zodanig dat de zijketens
van de glutaminezuureenheden op de zesde positie van de ketens van globine $\beta$ zich aan de
buitenkant van het hemoglobinemolecuul bevinden.
Bij mensen met sikkelcel-anemie bevinden de zijketens van de valine-eenheden op de zesde
positie van de ketens van globine $\beta_s$ zich eveneens aan de buitenkant van het
hemoglobinemolecuul.
Wat betreft de structuur van eiwitten maakt men onderscheid tussen de primaire, de
secundaire en de tertiaire structuur.

2p 18 $\Box$ Leg uit welk van de gegevens die vanaf het begin van deze opgave zijn verstrekt,
betrekking heeft op de tertiaire structuur.

Mensen met sikkelcel-anemie hebben sikkelvormige rode bloedcellen in hun bloed. Men
veronderstelt dat deze afwijkend gevormde cellen ontstaan doordat onder bepaalde
omstandigheden de hemoglobine samenklontert. Daarbij worden bindingen gevormd tussen
CH - CH - CH, groepen van de valine-eenheden die zich aan de buitenkant van de
hemoglobinemoleculen bevinden. Omdat er per molecuul hemoglobine S twee ketens
globine $\beta_s$ aanwezig zijn, kunnen moleculen hemoglobine S poly meerachtige structuren
vormen.
Moleculen hemoglobine A kunnen dergelijke poly meerachtige structuren niet vormen. De
reden daarvoor is dat in globine $\beta$ de COOH groepen van de glutaminezuureenheden
grotendeels zijn omgezet tot COO- groepen.

2p 19 $\Box$ Leg uit welk type binding tussen de CH - CH - CH, groepen van de valine-eenheden wordt
gevormd wanneer moleculen hemoglobine S bovengenoemde poly meerachtige structuren
vormen.

1p 20 $\Box$ Geef aan waarom moleculen hemoglobine A bovengenoemde poly meerachtige structuren
niet kunnen vormen.

De sikkelvormige cellen in het bloed van mensen met sikkelcelanemie ontstaan vooral
wanneer geen zuurstof is gebonden aan de hemoglobine, dus op plaatsen waar de
zuurstofconcentratie in

### Pagina 7

Hemoglobine S, waaraan zuurstof is gebonden, klontert niet samen. Daarvan maakt men
gebruik bij een methode om de vorming van de afwijkende cellen tegen te gaan. Bij deze
methode wordt de patiënt behandeld met ureum. In het bloed kan uit ureum isocyanaanzuur
($HN=C=O$) worden gevormd:
$$ \text{ureum} \xrightarrow{\text{}} \text{isocyanaanzuur} $$
De isocyanaanzuurmoleculen reageren met de $NH_2$ uiteinden van de globineketens. Deze
reactie kan worden opgevat als een additiereactie aan de $N=C$ binding van het
isocyanaanzuurmolecuul. De hemoglobine die zo ontstaat, bindt zuurstof en klontert dus niet
samen.
De reactie tussen isocyanaanzuur en de $NH_2$ groep van een globineketen kan als volgt worden
weergegeven:
$$ HN=C=O + H-\overset{H}{\underset{|}{N}}-CH \sim \rightarrow X -CH \sim $$
2p 21 Geef de structuurformule van de groep die in bovenstaande reactievergelijking met $X$ is
weergegeven.

Deze behandeling vermindert de gevolgen van de aanwezigheid van globine $\beta_S$ in de
hemoglobine van mensen met sikkelcel-anemie.
Men zou ook kunnen proberen om ervoor te zorgen dat in het lichaam van lijders aan deze
ziekte de aanmaak van globine $\beta_S$ stopt en in plaats daarvan globine $\beta$ wordt aangemaakt.
Om dat te bereiken zou men in staat moeten zijn de eiwitsynthese te veranderen.

2p 22 Leg uit welke stof die bij de eiwitsynthese is betrokken in dat geval moet worden
veranderd.

Let op: de laatste opgave van dit examen staat op de volgende pagina.
500018-1-200 7 Lees verder

### Pagina 8

EDTA
Oplossingen van natriumzouten van ethyleendiaminetetra-azijnzuur (EDTA) worden vaak gebruikt bij titraties om het gehalte van sommige metaalionen in een oplossing te bepalen. EDTA is een vierwaardig zuur; het wordt vaak aangeduid met $H_4Y$. Bij titraties met EDTA maakt men meestal gebruik van een oplossing van het zout $Na_2H_2Y$. Dit zout is in water als volgt geioniseerd:
$Na_2H_2Y \rightarrow 2 Na^{+} + H_2Y^{2-}$
$H_2Y^{2-}$ is een amfolyt en kan dus als zuur en als base reageren.
3p 23 $\Box$ Geef de vergelijking van de reactie waarbij $H_2Y^{2-}$ als zuur met water reageert en ook de vergelijking van de reactie waarbij $H_2Y^{2-}$ als base met water reageert.
Noteer je antwoord als volgt:
als zuur: ...
als base: ...

Een $Na_2H_2Y$ oplossing kan worden gebruikt ter bepaling van het gehalte aan $Ca^{2+}$ en $Mg^{2+}$ in bijvoorbeeld bronwater. Bij zo'n bepaling reageren de $Ca^{2+}$ ionen en de $Mg^{2+}$ ionen uitsluitend met ionen $Y^{4-}$.
Ter bepaling van het gehalte aan $Ca^{2+}$ en het gehalte aan $Mg^{2+}$ in een bepaald soort bronwater, werden twee titraties met $Na_2H_2Y$ oplossing uitgevoerd. In beide gevallen werd uitgegaan van 250 mL bronwater.
Bij de eerste titratie werd met een bufferoplossing de pH van de te titreren oplossing vooraf op 10,0 gebracht. Tijdens deze titratie traden de volgende reacties op:
$H_2Y^{2-} + 2 OH^{-} \rightarrow Y^{4-} + 2 H_2O$
$Ca^{2+} + Y^{4-} \rightarrow CaY^{2-}$
Bij de tweede titratie werd met een andere bufferoplossing de pH van de te titreren oplossing vooraf op 12,0 gebracht ($T = 298$ K). Daarbij sloeg alle $Mg^{2+}$ als magnesiumhydroxide neer. Het neerslag werd afgefiltreerd en het filtraat werd getitreerd.
Bij de eerste titratie was 5,34 mL 0,0122 M $Na_2H_2Y$ oplossing nodig.
Bij de tweede titratie was voor het filtraat 4,72 mL 0,0122 M $Na_2H_2Y$ oplossing nodig.
3p 24 $\Box$ Bereken van het onderzochte bronwater het gehalte aan $Ca^{2+}$ in mg per liter.
2p 25 $\Box$ Bereken van het onderzochte bronwater het gehalte aan $Mg^{2+}$ in mg per liter.

Einde

500018-1-20o
8