# Eindexamen Nederlands VWO 2023 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/nederlands/2023/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

### Vraag 34 – Opgave 1

### Vraag 35 – Opgave 1

### Vraag 36 – Opgave 1

### Vraag 37 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2023
tijdvak 1
woensdag 17 mei
13.30 - 16.30 uur
Nederlands
Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 37 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 60 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.

Beantwoord de vragen in correct Nederlands.
Geef niet meer antwoorden (zinnen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld één zin wordt gevraagd en je antwoordt met meer dan
één zin, wordt alleen de eerste zin in de beoordeling meegeteld.

VW-1001-a-23-1-0

### Pagina 2

Tekst 1 en tekst 2 hebben betrekking op hetzelfde thema. Behalve vragen over elk van de twee teksten afzonderlijk bevat dit examen ook enkele overkoepelende vragen over beide teksten.

Tekst 1 De Malediven verdwijnen, maar onze consumptiedrift

"Een deel van het voedsel in restaurants moet worden ingevlogen, net als sommige chef-koks; wie gaat anders die kogelvis klaarmaken?" (regels 81-85)
Deze vraag geeft impliciete kritiek.
1p 1 Waarop is deze kritiek vooral gericht?
op het gegeven dat toeristen op de paradijselijke Malediven voedsel eten
dat
A een overdreven luxe is
B niet gezond is
C niet voorhanden is
D veel afval achterlaat

2p 2 In alinea 6 wordt beredeneerd dat de klimaatsceptici ongelijk hebben. Parafraseer de gebruikte argumentatie. Neem de nummers uit onderstaande zinnen over en vul de ontbrekende zinsdelen aan. Gebruik gegevens uit alinea 6.

Ook al ...(1)... , toch zijn er een goede negentig eilanden verdwenen. Hieruit kan worden afgeleid dat de klimaatsceptici ongelijk hebben: het verdwijnen van deze eilanden laat zien dat ...(2)... .

"En dat is juist de kern van het probleem." (regels 153-154)
Met dit citaat wordt een dilemma aangeduid.
2p 3 Beschrijf de kern van dit dilemma zoals dat zichtbaar wordt op de Malediven, gelet op de strekking van tekst 1. Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik hiervoor je antwoord niet meer dan 40 woorden.

"Ik betwijfel of dit wat de Lonely Planet bedoelt wanneer ze de Malediven beschrijft als 'de wereld op een eiland'" (regels 167-171)
1p 4 Welke bedoeling heeft de Lonely Planet dan wel met dit soort uitspraken volgens tekst 1? Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.

VW-1001-a-23-1-o 2 / 10 lees verder ► ► ►

### Pagina 3

1p 5 In de eerste en de laatste alinea van tekst 1 wordt de Sloveense filosoof Slavoj Žižek aangehaald. Volgens hem kunnen we ons "momenteel alleen het einde van de Malediven voorstellen." (regels 187-188)
Leg uit hoe het komt dat we ons momenteel alleen het einde van de Malediven kunnen voorstellen volgens tekst 1.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord niet meer dan 30 woorden.

2p 6 In regels 185-186 is sprake van "de grens van onze verbeelding". Benoem wat er volgens de tekst aan beide kanten van deze grens ligt.

1p 7 "Een deel van de wanhoop komt voort uit het ogenschijnlijke gebrek aan alternatieven.” (regels 175-177)
Welk begrip uit de tekst verklaart waarom dit gebrek aan alternatieven
maar "ogenschijnlijk" is?
A ontspoord kapitalisme (regels 9-10)
B ecotcerisme (regels 104-105)
C wrange allegorie (regels 171-172)
D capitalist realism (regel 180)

2p 8 De titel van tekst 1 is 'De Malediven verdwijnen, maar onze consumptiedrift niet'. Achter deze titel gaat de hoofdgedachte van de tekst schuil.
Hoe luidt de hoofdgedachte van tekst 1?
A De Malediven worden bedreigd door de gevolgen van
klimaatverandering, maar desondanks gaan steeds meer mensen op
vakantie naar die eilandengroep.
B Hoewel de ondergang van de Malediven door de gevolgen van
kapitalistisch toerisme betreurenswaardig is, veranderen we ons
toeristische gedrag niet.
C Ondanks hun gunstige, natuurlijke ligging zakken de Malediven
langzaam in zee, terwijl we dit met gerichte maatregelen zouden
kunnen voorkomen.
D Vanwege het ten onder gaan van de Malediven zouden we aan het
denken gezet moeten worden, maar we gaan juist steeds vaker op
verre vliegvakanties.

VW-1001-a-23-1-0 3 / 10 lees verder >>>

### Pagina 4

Tekst 2 Reizen is het nieuwe roken? Niet meer reizen is misschien wel schadelijker

"We kunnen eigenlijk niet anders dan concluderen dat we met al onze reizen de wereld om zeep helpen." (regels 14-17)
In alinea 1 wordt dit standpunt met de volgende drie argumenten onderbouwd:
1 CO2 compenseren kan niet.
2 Het reizen met vliegtuigen veroorzaakt grote schade.
3 Er is geen noemenswaardig alternatief.

3p 9 Noem per argument uit alinea 1 een tegenargument uit alinea 2 tot en met 7. Geef geen voorbeelden. Neem de nummers van de argumenten over op je antwoordblad en vul het gevraagde aan.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.

2p 10 In alinea 4 is sprake van een redenering.
Maak deze redenering zichtbaar. Neem de nummers uit onderstaande tabel over en zet het gevraagde erachter.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.

| standpunt: | 1 |
|---|---|
| argument: | 2 |

2p 11 "Die mogelijkheden ... kunnen gelden?" (regels 85-97)
Dit tekstgedeelte is te lezen als een impliciete redenering die bestaat uit een standpunt, een hoofdargument en een subargument.
Maak deze impliciete redenering duidelijk. Neem de nummers uit onderstaande tabel over en vul het gevraagde aan.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.

| | De mogelijkheden voor duurzame innovatie van reizen zijn dichterbij dan we denken. |
|---|---|
| standpunt: | |
| hoofdargument: | 1 |
| subargument: | 2 |

VW-1001-a-23-1-o 4 / 10 lees verder ► ► ►

### Pagina 5

"Als voorbeeld: denkt u dat we twintig jaar geleden hadden kunnen
bevroeden dat er vandaag de dag wereldwijd 1,3 miljoen elektrische
auto's rond zouden rijden?" (regels 91-95)
1p 12 Formuleer een kanttekening die een kritische lezer zou kunnen maken bij
het gebruik van dit voorbeeld als argument bij de strekking van tekst 2.
Maak daarbij gebruik van gegevens uit de onderstaande tabel.

Aantal nieuw verkochte elektrische personenauto's
(% van totaal nieuwe verkoop)

|                 | 2017 | 2016 | 2015 | 2014 |
| --------------- | ---- | ---- | ---- | ---- |
| EU              | 1,43 | 1,06 | 1,08 | 0,56 |
| Zweden          | 5,19 | 3,56 | 2,51 | 1,54 |
| Nederland       | 2,66 | 6,01 | 9,90 | 3,82 |
| België          | 2,62 | 1,67 | 0,77 | 0,42 |
| Verenigd Koninkrijk | 1,86 | 1,38 | 1,09 | 0,59 |
| Duitsland       | 1,59 | 0,75 | 0,73 | 0,43 |

naar: ACEA (de Europese Associatie van Autofabrikanten)

"De wereld heeft onze betrokkenheid nodig." (regels 103-104)
1p 13 Hoe kunnen wij volgens tekst 2 deze betrokkenheid tonen?

Uit alinea 2 tot en met 4 komt naar voren dat voor- en tegenstanders van
2p 14 verre reizen het in elk geval over twee punten met elkaar eens zijn.
Formuleer deze twee punten van overeenstemming zoals die te herleiden
zijn uit alinea 2 tot en met 4, door onderstaande tekst aan te vullen. Neem
de nummers over en vul het gevraagde aan.

Zowel voor- als tegenstanders van verre reizen vinden dat:
1 ...
2 ...

In tekst 2 komen positieve aspecten van reizen aan de orde.
1p 15 Welke twee van onderstaande positieve aspecten zijn in
overeenstemming met de strekking van tekst 2? Neem de nummers van
de twee juiste antwoorden over op je antwoordblad.
1 De reisbranche draagt substantieel bij aan een schonere wereld.
2 Het vliegverkeer is goed voor de wereldwijde werkgelegenheid.
3 Met de opbrengsten van de vliegtaks wordt duurzame innovatie
gestimuleerd.
4 Op een geëngageerde manier reizen heeft positieve sociale gevolgen.
5 Reizen draagt bij aan een oplossing voor mondiale problemen.

VW-1001-a-23-1-o 5 / 10 lees verder ►►►

### Pagina 6

Onder de tekst wordt aangegeven wat de achtergrond is van de auteur
van tekst 2.
1p 16 Leg uit waarom de achtergrond van de auteur een negatief effect kan
hebben op hoe de betrouwbaarheid van de informatie in de tekst wordt
gezien.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 25 woorden.
tekstfragment 1
De hoofdpersoon beschrijft enkele types toeristen. Een daarvan is 'de
verbeterlander', het type toerist dat kritiek heeft op bijna alles wat hij in
het vakantieland ziet of meemaakt:
Je vraagt je af waarom ze de moeite nemen om op vakantie te gaan. In
ieder geval niet om met een open blik van welgemeende nieuwsgierigheid
te leren van de confrontatie tussen het vreemde en het eigene, en
geïnspireerd te raken door de fascinerende diversiteit van culturen. Ze
doen het omdat het er nu eenmaal bij hoort. Ze doen het voor hun
echtgenotes. Ze doen het voor het weer, het enige kenmerk van het land
dat ze niet zouden willen reorganiseren. En ze doen het vooral om de
uiterst geruststellende conclusie te trekken dat zij het wederom bij het
rechte eind hebben, waar ze bij voorbaat al van waren uitgegaan, en dat
in Nederland alles beter is geregeld.
naar: Ilja Leonard Pfeijffer
uit de roman: Grand Hotel Europa
1p 17 Citeer uit alinea 5 tot en met 7 van tekst 2 de zin die in tegenspraak is met
tekstfragment 1.
Overkoepelende vragen bij tekst 1 en tekst 2
1p 18 "Natuurlijk zou het beter zijn voor het klimaat om helemaal niet te vliegen,
maar dat zie ik niet als realistische – of zelfs verstandige – optie, want
vliegen heeft ook positieve sociale gevolgen die net zo belangrijk zijn."
(tekst 2, regels 46-52)
Welk aan tekst 1 ontleend argument doet afbreuk aan bovenstaande
redenering?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
1p 19 Met welk aan tekst 1 ontleend argument kan bovenstaande redenering
worden ondersteund?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
VW-1001-a-23-1-o 6 / 10 lees verder

### Pagina 7

20p 20 In tekst 1 en tekst 2 worden uiteenlopende uitspraken gedaan over
ecotoerisme.
Geef per tekst aan welke mening over ecotoerisme eruit blijkt.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 30 woorden.
Tekst 3 Internationale ervaring bevordert creativiteit op het
werk
Tekst 3 kan in vier aaneenvolgende delen worden onderverdeeld:
deel 1: alinea 1
deel 2: alinea 2 tot en met 4
deel 3: alinea 5 tot en met 7
deel 4: alinea 8
1p 21 Welke uitspraak is het meest in overeenstemming met de strekking van
deel 3?
Het beschreven onderzoek van Galinsky
A blijkt praktisch toepasbare uitkomsten te hebben
B heeft grote maatschappelijk-economische relevantie.
C leidt tot een beter begrip van een bekend mechanisme.
D levert voorspelbare en weinig verrassende resultaten op.
In alinea 4 wordt geconcludeerd dat reizen bijdraagt aan het succes van
een bedrijf. Deze conclusie wordt onderbouwd met een verwijzing naar
onderzoek naar grote modehuizen. Een kritische lezer zou vragen kunnen
stellen bij deze onderbouwing.
2p 22 Formuleer twee kritische vragen bij de onderbouwing in alinea 4. Vermijd
algemene vragen zoals 'Hoe weet je dit zeker?'
1p 23 Wat voegt alinea 5 toe aan alinea 4?
A een aanbeveling bij de onderzoeksresultaten in alinea 4
B een nuancering bij de onderzoeksresultaten in alinea 4
C een verklaring van de onderzoeksresultaten in alinea 4
D een waardering van de onderzoeksresultaten in alinea 4
In alinea 6 en 7 staan twee zinnen of zinsgedeelten die lijken te
benadrukken dat de conclusies van de beschreven studies serieus
genomen kunnen worden.
2p 24 Citeer deze zinnen of zinsgedeelten.
VW-1001-a-23-1-o 7 / 10 lees verder ►►►

### Pagina 8

3p 25 In alinea 6 tot en met 8 wordt gesproken over ‘cognitieve flexibiliteit’ en ‘morele flexibiliteit’ van internationale ervaring.
Welke van de onderstaande begrippen betreffen de ‘cognitieve flexibiliteit’ en welke de ‘morele flexibiliteit’ van internationale ervaring?
Neem de nummers over en zet achter elk nummer *cognitief of moreel*.
1 egocentrisme
2 empathisch vermogen
3 intensieve ervaringen
4 inventiviteit
5 meerwaarde
6 onbetrouwbaarheid
7 wisselende relaties
2p 26 Uit alinea 8 zijn twee aanbevelingen af te leiden: een voor werknemers en een voor werkgevers.
Hoe zouden deze aanbevelingen luiden?
Neem onderstaande zinsgedeelten over en vul ze aan.
Werknemers zouden ...
Werkgevers zouden ...
1p 27 "Op zich zijn die resultaten misschien niet anders dan verwacht: dat is nu precies de reden dat internationale ervaring zo hoog gewaardeerd wordt." (regels 78-82)
Al zijn de resultaten van het onderzoek misschien niet onverwacht, het onderzoek is wel van grote waarde.
Leg op basis van tekst 3 uit waarom het onderzoek van waarde is.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord niet meer dan 20 woorden.
2p 28 In alinea 1 worden voorbeelden genoemd van manieren waarop werkgevers hun medewerkers een buitenlandverblijf aanbieden, waaronder een wereldreis door verschillende landen.
Leg uit waarom werkgevers hun werknemers eigenlijk beter niet op een dergelijke wereldreis zouden kunnen laten gaan, op grond van de studies die in tekst 3 beschreven zijn.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord niet meer dan 25 woorden.
2p 29 De titel van tekst 3 kan zo worden aangevuld dat die de hoofdgedachte van de tekst weergeeft.
Welke aanvulling zou dat moeten zijn?
Internationale ervaring bevordert creativiteit op het werk.
A maar heeft ook negatieve gevolgen
B mits het om diepe ervaring gaat
C omdat cognitieve flexibiliteit aan te leren is
D waardoor problemen sneller opgelost kunnen worden
VW-1001-a-23-1-o 8 / 10 lees verder ►►►

### Pagina 9

1p 30 Wat is het belangrijkste doel van tekst 3?
Het belangrijkste doel van tekst 3 is de lezer
A ervan te doordringen dat internationale ervaring goed is voor
creativiteit op het werk en maatschappelijke relevantie heeft.
B ervan te overtuigen dat werkgevers hun werknemers vaker naar het
buitenland zouden moeten sturen.
C te informeren over onderzoek naar de relatie tussen internationale
ervaring en creativiteit op het werk.
D te laten nadenken over het effect van internationale ervaring en
creativiteit op het werk.

Tekst 4 De selfie-rage getuigt van een grote honger om gezien
te worden

1p 31 De ik-figuur in tekst 4 ervaart hetzelfde bij haar ontmoetingen met
selfie-makers als bij haar ontmoetingen met daklozen in India.
Wat ervaart de ik-figuur bij beide ontmoetingen?

1p 32 "Er is geen inbedding in iets breder." (regels 25-26)
Hoe zou 'iets breder' in deze tekst kunnen worden opgevat?

1p 33 "Ik denk dat dit gebrek aan aanwezigheid eigenlijk pijn doet." (regels 38-
39)
Wat wordt in dit citaat bedoeld met 'dit gebrek aan aanwezigheid'?
A het altijd maken van geestesvoorstellingen
B het constante verlangen naar vroeger
C het ergens niet meer willen zijn
D het steeds weer aan iets anders denken

1p 34 "Die drang om eindeloos te documenteren waar je bent, getuigt voor mij
van een onbeholpen maar groot verlangen naar aanwezigheid." (regels
44-48)
Leg uit waarom het verlangen naar aanwezigheid 'onbeholpen' wordt
genoemd, gelet op de strekking van de tekst.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 30 woorden.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

VW-1001-a-23-1-o 9 / 10 lees verder ►►►

### Pagina 10

In alinea 5 tot en met 7 wordt het begrip 'privacy' aan de orde gesteld.
Neem de nummers uit onderstaande tabel over op je antwoordblad en geef bij elk nummer aan of de uitspraak wel of niet overeenkomt met de strekking van dit tekstdeel.

uitspraak | komt wel overeen | komt niet overeen
---|---|---|
1 Je zorgen maken over je privacy is voor de meesten van ons niet nodig. |  | 
2 Privacy bestaat niet meer in de wereld na Nietzsche. |  | 
3 Mensen die zich zorgen maken over hun privacy, hebben waarschijnlijk iets te verbergen. |  | 
4 Je kunt pas over verlies van privacy spreken als je echt bekeken wordt. |  | 
5 Als het om onze privacy gaat, hoeven we alleen bang te zijn voor machines. |  | 

"Persoonlijke aandacht van machtigen krijg je helaas alleen maar als zij jou een gevaar achten." (regels 102-104)

36 Verklaar het gebruik van de woorden 'helaas' en 'alleen maar' in bovenstaand citaat. Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord niet meer dan 40 woorden.

37 Een kritische lezer zou kunnen stellen dat in tekst 4 impliciete kritiek op de samenleving aanwezig is. Hoe zou deze kritiek op de samenleving luiden? Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift.
VW-1001-a-23-1-o 10 / 10 einde ■