# Eindexamen Nederlands VWO 2022 tijdvak 3

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/nederlands/2022/tijdvak-3

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

### Vraag 34 – Opgave 1

### Vraag 35 – Opgave 1

### Vraag 36 – Opgave 1

### Vraag 37 – Opgave 1

### Vraag 38 – Opgave 1

### Vraag 39 – Opgave 1

### Vraag 40 – Opgave 1

### Vraag 41 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2022
tijdvak 3
dinsdag 5 juli
9.00 - 12.00 uur
Nederlands

Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 41 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 66 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.

Beantwoord de vragen in correct Nederlands.
Geef niet meer antwoorden (zinnen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld één zin wordt gevraagd en je antwoordt met meer
dan één zin, wordt alleen de eerste zin in de beoordeling meegeteld.

VW-1001-a-22-3-o

### Pagina 2

Tekst 1 Juist door ver te reizen help je de wereld

“Natuurlijk, gewoon thuisblijven is het beste voor de planeet.’” (regels 4-6)
De geciteerde zin kan worden opgevat als een verontschuldiging. Op welke
manier kan dit begin van deze reclame-uiting nog meer opgevat worden?
A als een nuancering bij een reclame voor vliegreizen
B als een relativering van het vervuilen door vliegreizen
C als een tegenwerping tegen de milieuoverlast van vliegreizen
D als een toegeving van de schadelijke effecten van vliegreizen
E als een voorbond bij het onophoudelijk maken van vliegreizen

In alinea 4 worden drie oorzaken genoemd voor de ‘lange vrede’:
geletterdheid, globalisering en reizen. In de tabel hieronder wordt elk van
deze drie oorzaken een keten van gevolgen genoemd die volgens alinea 4
tot en met 6 uiteindelijk de lange vrede tot gevolg heeft.
Geef de drie causale ketens weer. Neem hiervoor nummer 1a tot en met 3b
uit onderstaande tabel over op je antwoordblad en vul de betreffende zinnen
aan.

[FIGUUR: Tabel met drie kolommen: oorzaken voor de lange vrede, direct gevolg, indirect gevolg, uiteindelijk gevolg. Rijen met nummers 1, 2, 3 en met daarin teksten en verwijzingen naar alinea's.]

1p 3 Welke omschrijving geeft het best aan wat er opgesomd wordt in alinea 8?
A constateringen van Adam Galinsky
B groepen mensen die profiteren van reizen
C socio-economische omstandigheden
D voorbeelden van hoe reizen het onderlinge vertrouwen versterkt

1p 4 “(...) net nu ook ‘het volk’ massaal het vliegtuig pakt (...)” (regels 154-155).
In alinea 2 tot en met 4 wordt gesuggereerd dat vliegen populair zou gaan
worden bij anderen dan de elite.
Citeer uit alinea 2 tot en met 4 de twee opeenvolgende zinnen die samen
voor deze suggestie zorgen.

VW-1001-a-22-3-o 2/11 lees verder

### Pagina 3

2p 5 In alinea 12 en 13 wordt vliegen vergeleken met plastic spullen.
Welke twee overeenkomsten tussen vliegen en plastic spullen worden
genoemd?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.

2p 6 In alinea 13 tot en met 16 wordt de houding van de elite ten opzichte van
plastic besproken.
Welke twee punten van kritiek op de houding van de elite blijken uit alinea 13
tot en met 16?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.

1p 7 Welke uitspraak geeft de beoogde praktische invulling van duurzaamheid het
best weer?
A Het is verstandig om wereldwijd in te zetten op de recycling van
materialen.
B In Europa en de VS zou veel meer plastic kunnen worden geconsumeerd.
C Landen als China, Indonesië en Egypte moeten minder plastic
consumeren.
D Zonder een verbetering van afvalverwerking dient het gebruik van plastic
verboden te worden.

2p 8 Een kritisch lezer kan opmerken dat in alinea 18 twee keer een vals dilemma
aanwijsbaar is.
Geef beide valse dilemma's inhoudelijk weer.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.

3p 9 “Het derde argument tegen vliegschaamte is (...)” (regels 237-238)
Welke drie hoofdargumenten tegen vliegschaamte geeft tekst 1?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord
niet meer dan 40 woorden.

1p 10 De titel van tekst 1 luidt: ‘Juist door ver te reizen help je de wereld’.
Op welk woord zou iemand die deze titel voorleest de nadruk moeten leggen,
gelet op de strekking van de tekst?
A Juist
B ver
C reizen
D wereld

VW-1001-a-22-3-0 3 / 11 lees verder ► ► ►

### Pagina 4

2p 11 Hieronder staan drie uitspraken over de aanpak van milieuvervuiling.
Neem de nummers van de uitspraken over op je antwoordblad en zet achter
elk nummer of de uitspraak wel of niet in overeenstemming is met tekst 1.
1 Een beter milieu begint bij jezelf (Postbus 51)
2 Bereken een eerlijke prijs voor vliegen (website Greenpeace)
3 Geef plastic afval een nieuw leven (www.plasticheroes.nl)

3p 12 Hieronder staan vier uitspraken uit tekst 1.
Geef bij elk van de uitspraken aan of die feitelijk of waarderend van aard is.
Neem de nummers voor de uitspraken over op je antwoordblad en zet achter
elk nummer feitelijk of waarderend.
1 Er zit bovendien een naar, elitair luchtje aan het fenomeen
vliegschaamte. (regels 150-152)
2 (...) het duurzaamheidsargument dient (...) vooral als schaamlapje om
het dedain tegenover andere klassen te verbloemen. (regels 194-198)
3 Als mensen moralistisch worden toegesproken, keren ze zich af van de
oplossing. (regels 294-297)
4 Het is zaak dat de term uiteindelijk helemaal verdwijnt en dat iedereen
weer trots mag zijn op verre reizen: duurzaam en goed voor een
vreedzame wereld. (regels 300-304)

“Vliegschaamte’ won de verkiezing van woord van het jaar uiteindelijk niet.
Het is zaak dat de term uiteindelijk helemaal verdwijnt en dat iedereen weer
trots mag zijn op verre reizen: duurzaam en goed voor een vreedzame
wereld.” (regels 298-304)

3p 13 Welke partijen moeten er volgens tekst 1 aan bijdragen dat we weer trots
kunnen zijn op verre reizen? Noteer alleen de nummers.
1 de individuele reiziger
2 de lager opgeleiden
3 de luchtvaartindustrie
4 de ontwikkelingslanden
5 de scheepvaartsector
6 de stedelijke bovenklasse
7 de westerse overheden

VW-1001-a-22-3-o 4 / 11 lees verder ►►►

### Pagina 5

Een kritisch lezer zou kunnen stellen dat tekst 1 enkele beweringen bevat die bewust prikkelend zijn geformuleerd.
1p 14 Welk citaat is op die manier geformuleerd?
A Kinderen die reizen, leren andere socio-economische omstandigheden kennen en ondervinden dat hun kijk op de wereld niet de enige is. (regels 104-108)
B In Azië, het Midden-Oosten en Zuid-Amerika is hetzelfde zichtbaar: de wereld wordt langzaam maar zeker minder racistisch, minder misogyn en minder homofoob. (regels 128-133)
C Er zit bovendien een naar, elitair luchtje aan het fenomeen vliegschaamte. (regels 150-152)
D Met goede afvalverwerking brengen katoenen boodschappentassen meer schade toe aan het milieu dan plastic tasjes, zo bleek vorig jaar uit onderzoek van het Deense RIVM. (regels 219-224)

Tekst 2 Wij zijn niet ons brein, maar wel onze boekenkast

1p 15 Een kritisch lezer zou kunnen stellen dat regel 8 tot en met 17 van tekst 2 een drogreden bevat. Leg die drogreden uit.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord niet meer dan 30 woorden.

1p 16 Welke betekenis komt overeen met de betekenis van "pathologische" in de bovenstaande zin?
A aanmatigende
B bemoeizuchtige
C betweterige
D buitensporige
E irritante

2p 17 In tekst 2 komen opvattingen van twee verschillende groepen en de ik-figuur aan de orde over het bewaren van fysieke boeken en cd's.
Hieronder staan drie uitspraken over deze opvattingen. Neem de nummers van de uitspraken over op je antwoordblad en zet achter elk nummer of de uitspraak juist of onjuist is, gelet op de tekst.
1 De meeste mensen willen hun papieren boeken niet meer bewaren.
2 De ik-figuur bewaart boeken voor haar zoons met de bedoeling dat zij later hun eigen kinderen eruit kunnen voorlezen.
3 De nieuwe generatie twintigers wil bij voorkeur niets anders dan digitale boeken lezen en digitale muziek luisteren.

VW-1001-a-22-3-o 5 / 11 lees verder ►►►

### Pagina 6

1p 18 “Erg hè? Dat Jet van Marle dan doodgaat! Net op haar zeventiende
verjaardag!” (regels 82-84)
Waarvan is het bovenstaande citaat een voorbeeld?
Het is een voorbeeld van
A de herinneringen en emoties die aan gedrukte boeken kleven.
B de wijsheid van een ouder die fysieke boeken voor haar zoons bewaart.
C het effect van gedrukte boeken op het ethisch besef van lezers.
D het feit dat verhalen met een treurige afloop de meeste indruk maken.

1p 19 Wat is het voornaamste doel van tekst 2?
Tekst 2 wil de lezer
A ertoe aanzetten te stoppen met het opruimen van boeken en cd’s.
B ertoe oproepen persoonlijke muziek- en boekenverzamelingen aan te
leggen.
C ervan doordringen dat boeken nooit helemaal zullen worden vervangen
door digitale bibliotheken.
D ervan overtuigen dat informatiedragers en papieren boeken meerwaarde
hebben voor hun eigenaar.

1p 20 lemand zou kunnen stellen dat er geen verschil bestaat tussen muziek op
een cd en muziek op Spotify als naar exact hetzelfde nummer wordt
geluisterd.
Welke kritiek heeft de ik-figuur op deze stellingname, gelet op de strekking
van de tekst?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.

1p 21 In de loop van tekst 2 verandert de houding van de ik-figuur ten opzichte van
digitale mediadragers.
Hoe is die verandering het best te beschrijven?
A van enthousiast naar teleurgesteld
B van hoopvol naar pessimistisch
C van licht spottend naar volkomen serieus
D van nieuwsgierig naar activistisch
E van vol onbegrip naar vol begrip
F van zoekend naar geërgerd

2p 22 Alinea 4 van tekst 2 bevat een beeldspraak. Benoem deze beeldspraak en
leg haar uit.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord
niet meer dan 25 woorden.
VW-1001-a-22-3-o 6 / 11 lees verder ►►►

### Pagina 7

"Want rondzwerven op een oeverloze oceaan is prachtig, maar alleen als je terug kunt naar een stuk land dat herinnert aan jouw geschiedenis, jouw huis, jouw dierbare spullen." (regels 72-77)
2p 23 Wat wordt er bedoeld met de beeldspraak ‘een oeverloze oceaan’ en met de beeldspraak ‘een stuk land’? Citeer per beeldspraak een woordgroep uit alinea 4 tot en met 6 die de betekenis van die beeldspraak duidelijk maakt.

In alinea 2 wordt gesproken over ‘het digitale tijdperk’.
3p 24 Hieronder staan vijf mogelijke kenmerken van het digitale tijdperk. Neem de nummers van de vijf kenmerken over op je antwoordblad en noteer achter elk nummer of het wel of niet als kenmerkend voor het digitale tijdperk wordt beschouwd.
1 Alle tekst en muziek is online terug te vinden
2 Bemoeizucht
3 Twintigers lezen minder boeken
4 Biedt mogelijkheid om een persoonlijke relatie op te bouwen met boeken en muziek
5 Biedt muziekapps die vooral gebruikt worden door jongere generaties

VW-1001-a-22-3-o 7/11 lees verder

### Pagina 8

tekstfragment 1

De muziek-app Spotify kent een playlist-functie. Op de website van Spotify
staat uitgelegd wat die functie inhoudt. Hieronder zie je een fragment uit die
uitleg.

Playlists
Een playlist is eenvoudigweg een verzameling nummers. Je kunt ze voor
jezelf maken, je kunt ze delen en je kunt genieten van de miljoenen andere
playlists die zijn gemaakt door Spotify, artiesten en andere luisteraars
wereldwijd.
Tip: organiseer je muziek met Playlist-mappen.
Speciaal voor jou
De vele playlists die Spotify speciaal voor jou maakt, zoals Discover Weekly
en Release Radar, zijn gebaseerd op jouw luistergewoonten (wat je leuk
vindt, deelt, opslaat, overslaat) en de luistergewoonten van andere mensen
met dezelfde smaak.
[FIGUUR: Icoon van een huis]
Je kunt deze op je mobiel vinden in Home
.
In de desktop-app vind je deze onder BIBLIOTHEEK aan de linkerkant in
Gemaakt voor jou.
Meer informatie over Gemaakt voor jou-playlists.
Gemaakt voor iedereen
Deze worden samengesteld door muziekexperts wereldwijd en je vindt ze in
Bladeren op je desktop of in Zoeken op je mobiel. We hebben ze zelfs voor
je gecategoriseerd in Genres en stemmingen.
Een aantal van deze playlists zijn gepersonaliseerd. Je ziet dus misschien
andere nummers in de playlist dan iemand anders. Als een playlist
bijvoorbeeld 'meezinghits' bevat, staan er nummers in waarvan je de tekst
ook echt kent!
Maak je eigen playlists
Kies hieronder je apparaat voor details.

naar: support.spotify.com

2p 25 “Zo’n bemoeial is erg, maar erger vind ik het idee dat Spotify als vervanger
kan dienen van de muziek waarmee ik een strikt persoonlijke relatie heb
opgebouwd.” (regels 61-65)
Citeer drie zinnen of zinsgedeeltes uit tekstfragment 1 die duidelijk maken
waarom je Spotify een ‘bemoeial’ kunt noemen.

VW-1001-a-22-3-o 8 / 11 lees verder ► ► ►
Voor de perfecte voorbereiding op je eindexamen, zie ook www.ssl.nl. Pagina: 322

### Pagina 9

26 (2p) In tekstfragment 1 is sprake van gepersonaliseerde muziek, terwijl in tekst 2 sprake is van muziek waarmee de ik-figuur een strikt persoonlijke relatie heeft opgebouwd.
Benoem een overeenkomst en een verschil tussen de gepersonaliseerde muziek uit tekstfragment 1 en de muziek waarmee de ik-figuur uit tekst 2 een strikt persoonlijke relatie heeft opgebouwd.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord niet meer dan 30 woorden.

Tekst 3 Breindrijverij

In alinea 1 tot en met 3 van tekst 3 wordt het huidige macro-economische gedragsmodel vergeleken met een alternatief gedragsmodel dat in de tekst wordt bepleit. Daarnaast is er nog sprake van een opkomend gedragsmodel. Geef voor elk van de drie modellen aan waardoor menselijk gedrag gestuurd zou worden volgens de tekst.
Neem de nummers van de drie modellen over op je antwoordblad en geef voor elk model aan waardoor menselijk gedrag wordt gestuurd.

| model                       | menselijk gedrag wordt gestuurd door |
| --------------------------- | ------------------------------------ |
| 1 macro-economisch model    |                                      |
| 2 bepleit model             |                                      |
| 3 opkomend model            |                                      |

Tekst 3 kan door middel van onderstaande kopjes in vijf delen worden onderverdeeld:
deel 1: Concurrerende modellen
deel 2: Vervanging van het model
deel 3: Gelijk-enis met eerdere modellen
deel 4: Beoordeling van het nieuwe model
deel 5: Aanbeveling

28 (1p) Bij welke alinea begint deel 2, ‘Vervanging van het model’?
29 (1p) Bij welke alinea begint deel 3, ‘Gelijk-enis met eerdere modellen’?

“Op dezelfde manier kun je nog steeds termen als trauma, verdringing en neuroses bij de kapper horen, en geloven velen dat ze doen eigenlijk door de verspreidingsdrift van hun genen gedicteerd wordt.” (regels 60-66).
30 (2p) Leg uit waarom hier sprake is van het bespelen van het publiek en op welke manier dit in de tekst gestalte krijgt.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord niet meer dan 30 woorden.

VW-1001-a-22-3-o 9 / 11 lees verder ► ► ►

### Pagina 10

1p 31 In de tekst wordt de term ‘breinrijverij’ gebruikt. (regel 68)
Wat is de essentie van de kritiek op de ‘breinrijvers’ in de tekst?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord
niet meer dan 20 woorden.

“Grappig, en ook veelzeggend: de menswetenschappen ontsmoren in
reductionisme zonder de inzichten uit de geesteswetenschappen.” (regels
103-107)
1p 32 Waarom wordt deze constatering als ‘grappig’ getypeerd?
A De geesteswetenschappen zijn geen harde wetenschap, maar bewijzen
toch waarde te hebben.
B De geesteswetenschappen zijn zachte wetenschappen, maar leveren
belangrijkere inzichten op dan harde wetenschappen.
C De menswetenschappen worden gecorrigeerd vanuit een discipline die
niet voor vol wordt aangezien.
D De menswetenschappen worden vergeleken met de
geesteswetenschappen zoals een mens wordt vergeleken met zijn geest.

1p 33 Uit alinea 4 en 5 spreekt een kritische visie op reductionisme.
Wat is blijkens het vervolg van de tekst de belangrijkste reden voor die
kritiek?
Reductionisme heeft geleid tot
A het gebruik van onwetenschappelijke modellen.
B het negeren van relevante feiten.
C ongewenste maatschappelijke gevolgen.
D onjuiste ideeën bij niet-wetenschappers.
E onwerkbare economische verklaringsmodellen.

1p 34 Leg uit waarom de macro-economische modellen uit alinea 1 volgens tekst 3
gezien kunnen worden als een vorm van reductionisme.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord
niet meer dan 20 woorden.

2p 35 Welke zin geeft het best de hoofdgedachte weer van tekst 3?
A In de economische wetenschap kunnen genuanceerde vormen van
reductionisme tot nieuwe inzichten leiden.
B In de economische wetenschap kunnen specifieke inzichten uit de
natuurwetenschappen worden toegepast.
C In de economische wetenschap moeten ideeën uit de
geesteswetenschappen een belangrijke rol spelen.
D In de economische wetenschap moeten meer lessen worden geleerd uit
reductionistische gedragsmodellen.

VW-1001-a-22-3-o 10 / 11 lees verder

### Pagina 11

Tekst 4 Denkfout

Tekst 4 kan door middel van onderstaande kopjes in drie delen worden
onderverdeeld:
deel 1: (On)evenwichtige beeldvorming
deel 2: Oorzaken van de onevenwichtigheid
deel 3: Een vicieuze cirkel
1p 36 Bij welke alinea begint deel 2, 'Oorzaken van de onevenwichtigheid'?
1p 37 Bij welke alinea begint deel 3, 'Een vicieuze cirkel'?

"Soms is zo'n schijnbalans het ongelukkige resultaat van een nobel streven."
(regels 25-27)
1p 38 Waarom is het volgens de tekst een nobel streven om twee partijen aan het
woord te laten?
omdat dit
A aandacht aan meerdere expertises schenkt
B een principieel juist uitgangspunt is
C helpt om denkfouten te vermijden
D recht doet aan de werkelijkheid

"Soms is zo'n schijnbalans het ongelukkige resultaat van een nobel streven."
(regels 25-27)
1p 39 Leg uit waarom hier volgens de tekst sprake is van een schijnbalans.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord
niet meer dan 25 woorden.

In alinea 1 tot en met 3 komt een reeks voor. Deze reeks is als volgt weer te
geven:
reeks | omschrijving
------- | --------
middel | hoor en wederhoor toepassen in de journalistiek
intentie |
resultaat |
oorzaak |

2p 40 Neem bovenstaande tabel over op je antwoordblad en maak die compleet
door de omschrijvingen in te vullen.

Tekst 4 heeft als titel 'Denkfout'.
1p 41 Leg uit op welke misvatting de term 'denkfout' volgens de tekst betrekking
heeft.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord
niet meer dan 25 woorden.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.

VW-1001-a-22-3-0
11 / 11