# Eindexamen Nederlands VWO 2022 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/nederlands/2022/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

### Vraag 34 – Opgave 1

### Vraag 35 – Opgave 1

### Vraag 36 – Opgave 1

### Vraag 37 – Opgave 1

### Vraag 38 – Opgave 1

### Vraag 39 – Opgave 1

### Vraag 40 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2022
tijdvak 2
tijdsduur: 3 uur
Nederlands
Bij dit examen hoort een bijlage.
Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen.
Dit examen bestaat uit 40 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 66 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden.
Beantwoord de vragen in correct Nederlands.
Geef niet meer antwoorden (zinnen, redeneen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld één zin wordt gevraagd en je antwoordt met meer dan één zin, wordt alleen de eerste zin in de beoordeling meegeteld.
VW-1001-a-22-2-o

### Pagina 2

Tekst 1 Hier word je het gelukkigst

1p 1 In alinea 3 is sprake van de Easterlin-paradox.
Welke uitspraak is juist volgens de Easterlin-paradox?
A Rijke mensen in een arm land zijn minder gelukkig dan arme mensen
in een rijk land.
B Rijke mensen in een arm land zijn vaak gelukkiger dan arme mensen
in een rijk land.
C Rijke mensen in een rijk land zijn doorgaans gelukkiger dan rijke
mensen in een arm land.
D Rijke mensen in een rijk land zijn ongeveer even gelukkig als rijke
mensen in een arm land.

3p 2 Het tekstgedeelte dat bestaat uit alinea 3 tot en met 6 beschrijft de
Easterlin-paradox en mogelijke verklaringen voor die paradox. Hieronder
staan zes uitspraken die wel of niet in overeenstemming zijn met de
inhoud van dit tekstgedeelte.
Zijn de uitspraken wel of niet in overeenstemming met bovengenoemd
tekstgedeelte? Neem de nummers van de uitspraken over op je
antwoordblad en zet achter elk nummer wel of niet.
1 Geluksgevoel is gerelateerd aan verwachtingen en sociale status.
2 Mensen hebben de neiging altijd maar gelukkiger te willen worden.
3 Het ongeluk van de een maakt de ander veel gelukkiger.
4 Over het algemeen waren mensen vroeger minder gelukkig dan nu.
5 Economische vooruitgang is een illusie.

2p 3 "Aan Easterlins studie mankeerde nogal wat. Niet alleen waren zijn data
beperkt tot Japan en de VS, maar de vraag die hij aan mensen voorlegde,
was niet altijd dezelfde, waardoor hij appelen met peren vergeleek."
(regels 79-85)
Bovenstaand citaat bevat een argumentatie. Analyseer deze argumentatie
door onderstaande tabel over te nemen op je antwoordblad en die in te
vullen.

Standpunt:

Argument 1:

Argument 2:

Subargument 2.1:

VW-1001-a-22-2-0 2 / 11 lees verder

### Pagina 3

1p 4 "De hedonistische tredmolen bestaat, zeker als het om materiële weelde
gaat, maar hij doet slechts een deel van de vooruitgang teniet.”
(regels 118-122)
Leg uit waarom de hedonistische tredmolen uit het bovenstaande citaat
slechts een deel van de vooruitgang tenietdoet.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 30 woorden.

2p 5 In alinea 9 tot en met 11 van tekst 1 wordt kritiek geuit op de
relativiteitstheorie van geluk.
Noem twee redenen waarom volgens alinea 9 tot en met 11 de
relativiteitstheorie van geluk niet altijd opgaat.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.

3p 6 "Dat maakt wel een wereld van verschil.” (regels 230-231)
Leg uit wat die wereld van verschil inhoudt, door in de tekst hieronder de
lege plekken in te vullen zodat er een volledige zin ontstaat.
Neem de nummers voor de lege plekken over op je antwoordblad en
schrijf achter elk nummer wat er op die lege plek hoort te staan.

Volgens cultuurpessimisten maakt het verhaal van de Rode Koningin
duidelijk dat 1) ..... , maar volgens alinea 16 geeft het einde van de preek
van de Rode Koningin aan dat 2) ..... , mits 3) ..... .

In alinea 17 wordt onderscheid gemaakt tussen relatieve en absolute
gelukmakers. Hieronder staat een lijstje met zes gelukmakers die in tekst
1 besproken worden.
Welke drie hiervan kun je in termen van alinea 17 als absoluut
beschouwen?
Noteer de cijfers van de absolute gelukmakers op je antwoordblad.
1 geld (alinea 8)
2 economische groei (alinea 8)
3 bevrediging van lichamelijke behoeften (alinea 9)
4 geen pijn lijden (alinea 11)
5 leven in een democratie (alinea 13)
6 moderne luxe (alinea 17)

1p 8 Welke zin uit alinea 17 bevat het standpunt van deze alinea?
A Zo vergaat (...) menselijke vooruitgang. (regels 232-233)
B Inderdaad, een (...) te vergelijken. (regels 233-239)
C Toch mag (...) grof huisvuil. (regels 239-241)
D De belangrijk(st)e (...) (natuurlijk) gezondheid. (regels 241-246)

### Pagina 4

Hier is een gestructureerde analyse van de examenpagina:

**1. Type pagina**: Opgave

**2. Visuele elementen**:
*   De pagina bevat uitsluitend tekst. Er zijn geen grafieken, tabellen, figuren of diagrammen aanwezig.
*   De tekst is opgedeeld in verschillende secties en genummerde vragen.
*   Vragen 9 en 10 hebben een puntentelling van "1p" (1 punt).
*   Vraag 11 heeft een puntentelling van "2p" (2 punten).
*   Vraag 12 heeft een puntentelling van "1p" (1 punt).

**3. Wiskundig/wetenschappelijk concept**:
Deze pagina behandelt geen wiskundige of natuurwetenschappelijke concepten. De concepten zijn gerelateerd aan tekstbegrip en analyse, wat onder geesteswetenschappen zoals Nederlands of communicatievaardigheden valt. Specifieke concepten die worden aangesneden zijn:
*   **Tekstanalyse**: Onderverdeling van een tekst (inleiding, opinie tegenstanders, ontkrachting, slot).
*   **Argumentatieanalyse**: Het herkennen en uitleggen van de opbouw van een tekst en hoe verschillende interpretaties van die opbouw te onderbouwen zijn.
*   **Interpretatie van citaten**: Het selecteren van relevante woordgroepen die inhoudelijk passen bij een gegeven citaat.
*   **Tekstkenmerken**: Het karakteriseren van de toonzetting van een tekst (activerend, polemisch, amuserend, optimistisch, beschouwend, moralistisch, betweterig, instructief).
*   **Inhoudelijke begrippen**: Specifieke termen die in de brontekst voorkomen, zoals "Easterlin-paradox", "cultuurpessimisten", "relativiteitstheorie van geluk"

### Pagina 5

1p 13 Welke bewering is juist?
Tekst 1 is als een betoog te kenschetsen, omdat in deze tekst
A een aanpak wordt voorgesteld waarmee onze samenleving gelukkiger
zou kunnen worden.
B een voorkeur wordt uitgesproken voor een andere kijk op wat ons
gelukkig maakt.
C wordt beredeneerd waarom we positiever naar onze
samenlevingsvorm moeten kijken.
D zowel argumenten voor als argumenten tegen de theorie van Easterlin
worden gegeven.

Hieronder staan vier uitspraken over tekst 1.
3p 14 Zijn de uitspraken wel of niet in overeenstemming met de strekking van
tekst 1? Neem de nummers van de uitspraken over op je antwoordblad
en zet achter elk nummer wel of niet.
1 Een inwoner van Finland is per definitie gelukkiger dan een inwoner
van Tanzania.
2 Geluksgevoel wordt uitsluitend bepaald door verwachtingen en sociale
vergelijkingen.
3 Miljonairs zoals Elon Musk hebben niet nog meer geld nodig om
gelukkig te blijven.
4 Zonder materiële welvaart is het lastig om een bevredigend gelukspeil
te bereiken.

2p 15 Welke zin geeft het best de hoofdgedachte van tekst 1 weer?
A De relativiteitstheorie van geluk klopt voor verwachtingen en sociale
vergelijkingen.
B Easterlins kijk op de samenleving is verkeerd: geld maakt wel degelijk
gelukkig.
C Geluk is altijd relatief, maar is wel degelijk gekoppeld aan materiële
welvaart.
D Geluk is het verschil tussen je verwachtingen en je werkelijke
toestand.
E In onze maatschappij zijn mensen gelukkiger dan in veel andere
maatschappijen.

In tekst 1 wordt enkele keren gesteld dat geld gelukkig maakt (zie regels
127-128 en regel 175).
1p 16 Citeer uit alinea 8 tot en met 11 een tekstfragment van maximaal twee
zinnen dat bewijst dat deze stelling juist is.
1p 17 Leg uit in welk opzicht de stelling dat geld gelukkig maakt,
niet overeenkomt met de strekking van tekst 1.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 20 woorden.

VW-1001-a-22-2-o 5/11 lees verder ►►►

### Pagina 6

tekstfragment 1
In de World Database of Happiness is onder andere te lezen wat er
volgens wetenschappelijk onderzoek correleert (tegenwoordig voorkomt) met
ervaring van geluk. Lees hieronder een korte samenvatting van de
bevindingen.
Uit 2.000 studies zijn in totaal 18.563 correlerende factoren te
herleiden, te verdelen in 150 hoofdonderwerpen. Deze 150
onderwerpen zijn te plaatsen in de volgende zes categorieën:
1 Hoe iemand leeft (bijv. welke activiteiten iemand onderneemt)
2 Hoe goed iemand het heeft (rijkdom, gezondheid, etc.)
3 lemands achtergrond (familiegeschiedenis, sociale status, etc.)
4 lemands persoonlijkheid
5 Waar iemand leeft
6 Met wie iemand omgaat
naar: World Database of Happiness

"Wij mogen ons wel degelijk gelukkig prijzen dat we nu en hier leven."
(regels 276-278)
1p 18 Maak duidelijk dat tekstfragment 1 kan worden gebruikt als ondersteuning
van bovenstaand citaat.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
In alinea 13 en 14 van tekst 1 worden verschillende factoren besproken
die mensen gelukkig kunnen maken.
1p 19 Eén categorie van factoren uit tekstfragment 1 wordt niet besproken in
alinea 13 en 14 van tekst 1. Noteer het nummer van die categorie.
Tekst 2 Geld maakt gelukkig
1p 20 In alinea 2 wordt de vraag gesteld: "Waarom is dat zo'n taboe?" (regel 8)
Waar in tekst 2 wordt een antwoord op deze vraag gegeven?
A in alinea 2
B in alinea 3
C in alinea 4
D in alinea 5
VW-1001-a-22-2-o 6/11 lees verder ►►►

### Pagina 7

"Zeker is in elk geval dat noch de rijken, noch de armen graag toegeven dat
geld gelukkig maakt." (regels 23-25).
Alinea 3 beschrijft een reden die zowel armen als rijken hiervoor hebben.
1p 21 Met welk woord is die reden het best te typeren?
A hoogmoed
B onverschilligheid
C schaamte
D wanhoop

"Want zo'n hartenkreet heeft iets vernederends" (regels 39-40)
2p 22 Noem twee redenen waarom de hartenkreet in bovenstaand citaat als
verned erend wordt beschouwd volgens tekst 2.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.

Behalve het hebben van geld worden er in alinea 5 van tekst 2 nog andere
factoren genoemd die leiden tot geluk.
1p 23 Noem drie andere factoren die volgens alinea 5 leiden tot geluk.

1p 24 Tekst 2 sluit af met "Vreemd hoor." (regels 88-89)
Welk effect bij de lezers wordt vermoedelijk hiermee beoogd?
A er twijfel wordt gezaaid over het ingenomen standpunt.
B het eerder ingenomen standpunt wordt gerelativeerd.
C het standpunt met meer klem naar voren wordt gebracht.
D het standpunt wordt versterkt met een argument.

2p 25 Welke uitspraak van tekst 2 geeft de hoofdgedachte van tekst 2 het best weer?
Het hebben van geld
A heeft een verslavende werking en maakt dus niet altijd gelukkig.
B is omgeven door taboes en dat is behoorlijk lastig te verklaren.
C kan mensen gelukkig maken en is juist in tijden van crisis belangrijk.
D vergroot de verschillen tussen arm en rijk en werkt dus vernederend.

VW-1001-a-22-2-0 7 / 11 lees verder

### Pagina 8

tekstfragment 2
In de blog de man zonder jas staan twee typen mensen beschreven, die elk een ander beeld hebben van wat een gelukkig leven is.
Geluks grafiek 1: ‘Achtbaan’
[FIGUUR: Een grafiek met op de y-as "geluk" en op de x-as "tijd". De grafiek laat een lijn zien die fluctueert, met duidelijke pieken en dalen.]
Voor de eerste groep mensen betekent een gelukkig leven een leven met veel afwisseling. Een leven met weinig ‘saaie’ momenten. Een leven met pieken en dalen. Een achtbaan van geluk.
Geluks grafiek 2: ‘Vogel’
[FIGUUR: Een grafiek met op de y-as "geluk" en op de x-as "tijd". De grafiek laat een lijn zien die redelijk stabiel en horizontaal loopt, met minimale schommelingen.]
Voor deze groep mensen staat een gelukkig leven in relatie tot balans. Een gematigd leven met weinig behoefte aan emotie-erupties, verrassingen en afwisseling. Zoals een vogel in de lucht.
naar: Daan Weustenraad
uit: demanzonderjas.nl
2p 26 Beargumenteer dat de visie van de tweede groep mensen uit tekstfragment 2 overeenkomt met de strekking van alinea 5 van tekst 2.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord niet meer dan 50 woorden.
VW-1001-a-22-2-o 8 / 11 lees verder ►►►

### Pagina 9

Overkoepelende vragen bij tekst 1 en tekst 2

tekstfragment 3

Waarom geld niet gelukkig maakt

(1) Uit een beroemd onderzoek uit 1978 naar loterijwinnaars blijkt dat winnaars net zo gelukkig zijn als niet-winnaars. Dat komt doordat we veel sneller aan nieuwe situaties wennen dan we zelf denken. Dus ook aan een nieuwe levensstandaard.
(2) Voor je het weet, is een luxe jacht ineens de normaalste zaak van de wereld. En probeer dan nog maar eens te genieten op de camping! Al blijft dromen wel zo leuk natuurlijk... Wat zou jij doen met de jackpot van een paar miljoen?

naar: Marten van Garderen
uit: www.ing.nl

2p 27 Geef drie benamingen uit tekst 1 voor het fenomeen dat in tekstfragment 3 wordt beschreven.

1p 28 In tekstfragment 3 is een visie te vinden op het hebben van veel geld. In tekst 1 staat een citaat dat aansluit bij de visie op het hebben van veel geld uit tekstfragment 3. Citeer bedoeld citaat.
1p 29 Citeer een uitspraak uit tekst 2 die aansluit bij de visie op het hebben van veel geld uit tekstfragment 3.

2p 30 Hieronder staan vier onderwerpen uit tekst 2. Komen deze onderwerpen wel of niet aan de orde in alinea 10 tot en met 15 van tekst 1? Neem de nummers van de onderwerpen over op je antwoordblad en zet achter elk nummer wel of niet.
1 de invloed van rijkdom op geluksbeleving
2 de negatieve sfeer die een gebrek aan geld oproept
3 de schaamte die het hebben van geld oproept
4 de verslavende werking van geld

3p 31 In tekst 1 en 2 komt de invloed van geld op geluksbeleving aan de orde. Vat voor het tekstgedeelte dat bestaat uit alinea 13 tot en met 19 van tekst 1 samen wat de invloed van geld is op geluksbeleving en vat dit voor tekst 2 in zijn geheel samen. Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je totale antwoord niet meer dan 60 woorden.

VW-1001-a-22-2-o 9 / 11 lees verder ► ► ►


### Pagina 10

Hier is een gedetailleerde analyse van de examenpagina:

**1. Type pagina**: Opgave

**2. Visuele elementen**:
*   De pagina bevat geen grafieken, tabellen, figuren of diagrammen.
*   De inhoud bestaat uit tekstuele vragen en instructies, genummerd van 32 tot en met 38.
*   Elke vraag begint met een puntentelling (bijv. "2p" voor vraag 32), gevolgd door het vraagnummer.
*   Er zijn verwijzingen naar "tekst 1" en "tekst 3", wat suggereert dat dit deel uitmaakt van een groter examen met meerdere teksten.
*   De titel "Tekst 3 Niet waar de robots bij zijn" duidt op de titel van een te lezen tekst die hoort bij de vragen 33 t/m 38.
*   Onderaan de pagina staat "VW-1001-a-22-2-0" (vermoedelijk een examenidentificatiecode), "10/11" (paginanummering), en de tekst "lees verder" met pijltjes.

**3. Wiskundig/wetenschappelijk concept**:
*   Hoewel er geen wiskundige of wetenschappelijke formules of berekeningen zijn, worden de volgende concepten behandeld:
    *   **Economisch concept**: "De wet van de dalende meeropbrengst" (vraag 32). Dit concept vereist inzicht in economische principes.
    *   **Kunstmatige intelligentie/Robotica**: Het leerproces van robots en hun opvoeding (vragen 34, 35).
    *   **Kritische analyse en argumentatie**: Het evalueren van taalgebruik ("grappig" in vraag 33), het formuleren van conclusies en argumenten (vraag 37), en het samenvatten van verschillen in taakopvatting

### Pagina 11

Hier is een gestructureerde analyse van de examenpagina:

**1. Type pagina**:
Examen-opgavepagina. Dit blijkt uit de vraagstelling (vragen 39 en 40), de puntenwaardering (3p en 2p), en de aanwezigheid van een "Bronvermelding" en paginanummering ("11/11", "Pagina: 287").

**2. Visuele elementen**:
*   **Tekst**: De pagina bestaat voornamelijk uit lopende tekst.
    *   **Vraag 39**: Bevat een inleiding en zeven genummerde citaten (1 t/m 7) uit "tekst 3", met verwijzing naar regelnummers.
    *   **Tekstfragment 4**: Een apart kader met twee genummerde alinea's (1 en 2), bronvermelding ("naar: Jan Benjamin uit: NRC Handelsblad, 13 maart 2017").
    *   **Vraag 40**: Een inleiding en de vraagstelling, inclusief een maximale woordlimiet voor het antwoord.
    *   **Bronvermelding**: Een sectie onderaan de pagina die verwijst naar een correctievoorschrift voor bronnen.
*   **Structuur**: De pagina is duidelijk ingedeeld in vragen en fragmenten met gebruik van nummering (39, 40, (1), (2), 1-7), vetgedrukte termen (zoals "feitelijk" of "waarderend"), en een omkaderd tekstfragment.

**3. Wiskundig/wetenschappelijk concept**:
Hoewel er geen wiskunde of natuurwetenschap direct wordt behandeld, ligt de focus op concepten binnen de **sociale wetenschappen, ethiek en maatschappijleer**, specifiek met betrekking tot:
*   **Kunstmatige Intelligentie