# Eindexamen Nederlands VWO 2018 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/nederlands/2018/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

### Vraag 34 – Opgave 1

### Vraag 35 – Opgave 1

### Vraag 36 – Opgave 1

### Vraag 37 – Opgave 1

### Vraag 38 – Opgave 1

### Vraag 39 – Opgave 1

### Vraag 40 – Opgave 1

### Vraag 41 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2018
tijdvak 2
maandag 18 juni
13.30 - 16.30 uur
Nederlands
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 41 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 65 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord kunnen worden.
Beantwoord de vragen in goedlopend Nederlands.
Geef niet meer antwoorden (zinnen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld één zin wordt gevraagd en je antwoordt met meer dan
één zin, wordt alleen de eerste zin in de beoordeling meegeteld.
VW-1001-a-18-2-o

### Pagina 2

Tekst 1 Leren is niet ‘dat zoeken we op’

Alinea 2 is te beschouwen als een uitwerking van een bepaalde zin uit
alinea 1.
1p 1 Welke zin is dat?
A Opnieuw ‘meer aandacht voor persoonlijke en sociale ontwikkeling’.
(regels 6-8)
B Minder feitenkennis (‘stampen’), maar meer gewiktheid in het vinden
van informatie. (regels 8-10)
C En het verplichte nummertje Engels vanaf de eerste klas. (regels 10-
12)
D Dat dat apekool is, zal deze leerlinge waarschijnlijk nooit ontdekken.
(regels 16-18)

1p 2 “Misschien is het daarom juist aan hén te wijten dat dergelijke
verzuclingen almaar weer opklinken” (regels 64-66)
Wie wordt bedoeld met ‘hén’, gelet op de tekst?
A conservatieve onderwijsmensen die gekant zijn tegen veranderingen
B mensen die weinig heil zien in het computergebruik op scholen
C onderwijsvernieuwers zoals de leden van het Platform Onderwijs 2032
D voorzitters van uiteenlopende besturen, zoals die van het Platform
Onderwijs 2032

1p 3 “... al heeft die de afgelopen decennia toch nog heel wat schade weten te
veroorzaken.” (regels 69-71)
Wie of wat wordt bedoeld met ‘die’?
A de onderwijskundige droom
B de teloorgang van parate kennis
C de voorzitter van Platform Onderwijs 2032
D de wal van de realiteit

1p 4 “Neem het voorbeeld dat de voorzitter aanvoert om parate kennis in het
hoekje te zetten: ‘Schud jij de termijn van koning Willem III zo uit je
mouw?’” (regels 72-76)
Wat wil de voorzitter volgens tekst 1 met dit voorbeeld aantonen?
Hij wil laten zien dat
A de interviewer en anderen weinig historische kennis hebben.
B maar weinig mensen nog weten wanneer koning Willem III regeerde.
C vrijwel niemand dit soort kennis paraat heeft.
D zo’n vraag doorgaans alleen beantwoord kan worden met
naslagwerken.

VW-1001-a-18-2-o 2/11 lees verder

### Pagina 3

1p 5 "Maar de voorzitter weet ongetwijfeld zelf ook wel dat een flauwe truc is." (regels 78-80)
Waarom wordt het voorbeeld van de voorzitter een flauwe truc genoemd?
Het voorbeeld wordt een flauwe truc genoemd, omdat
A het flauw is om een vraag naar een klein historisch detail te stellen.
B het flauw is om het ontbreken van een antwoord op deze vraag als bewijs te gebruiken.
C het voor zich spreekt dat niemand het antwoord op deze vraag weet.
D vrijwel niemand het antwoord weet als zelfs de schrijver het flauwe antwoord niet weet.

3p 6 Alinea 6 van tekst 1 bevat een redenering die uit twee delen bestaat. Van verschillende zinnen uit deze alinea kun je de functie binnen deze redenering aangeven.
Neem de nummers 2 tot en met 5 uit onderstaand schema over en noteer daar de juiste termen bij. Van de eerste zin is de functie al gegeven in het schema.
Kies uit: argument, conclusie, constatering, doelstelling, nuancering, oorzaak, standpunt, tegenwerping, voorwaarde en weerlegging. Termen mogen meer dan eens gebruikt worden.

Eerste deel van de redenering:
[FIGUUR: Tabel met 2 kolommen. Kolom 1 bevat de nummers 1 en 2, en tekst. Kolom 2 bevat de tekst '1 standpunt' en het nummer '2'.]
Wie denkt dat iedereen deze globale kennis zomaar heeft, moet ik teleurstellen. (regels 85-87) 1 standpunt
Ik vrees dat menige scholier inmiddels een fikse gok zou moeten wagen bij de vraag of Karel V voor of na de Franse Revolutie leefde. (regels 87-91) 2

Tweede deel van de redenering:
[FIGUUR: Tabel met 2 kolommen. Kolom 1 bevat de nummers 3, 4 en 5, en tekst. Kolom 2 bevat de nummers '3', '4' en '5'.]
Is dat belangrijk? Ja, dat is het. (regel 91) 3
Wanneer hedendaagse filosofen vaststellen dat onze persoonlijke identiteit voornamelijk ligt in het (levens)verhaal dat wij over onszelf vertellen, geldt dat ook voor de collectieven waar we deel van uitmaken. (regels 92-97) 4
Nederland, Europa of wat dan ook is onze geschiedenis. (regels 98-99) 5

VW-1001-a-18-2-o 3 / 11 lees verder

### Pagina 4

1p 7 In alinea 7 wordt gesproken over “de historische mist waarin leerlingen
vaak ronddwalen” als gevolg van thematisch onderwijs. (regels 104-106)
Welke van onderstaande uitspraken geeft het beste weer wat hiermee
wordt bedoeld?
Leerlingen hebben geen zicht op de
A afhankelijkheden tussen diverse historische thema’s.
B context waarin historische feiten moeten worden geplaatst.
C feiten over belangrijke historische personen zoals koningen.
D manier waarop historische feiten moeten worden opgezocht.
E thema’s die werkelijk relevant zijn in de geschiedenis.

2p 8 Welke drie van onderstaande citaten zouden als ironisch kunnen worden
opgevat?
1 Als je het lijstje aanbevelingen doorleest, krijg je een ontmoedigend
déjà-vugevoel. (regels 4-6)
2 En het verplichte nummertje Engels vanaf de eerste klas.
(regels 10-12)
3 De waarde van dat laatste werd veelzeggend toegelicht door een
tiener die werd geïnterviewd. (regels 12-15)
4 Met een thematische catalogus op de schoolbibliotheek zouden de
leerlingen de informatie die zij voor hun werkstukken nodig hadden,
gemakkelijker kunnen achterhalen. (regels 32-37)
5 Dat was zo’n veertig jaar geleden – en nu komt het Platform
triomfantelijk tot dezelfde conclusie. (regels 42-44)
6 Maar dat is al net zo’n makkelijk weerwoord als de achteloze manier
waarop de voorzitter van het Platform zich afmaakte van de
tegenwerping dat computers op school helemaal niet zo succesvol
zijn. (regels 55-60)
7 ‘Technologische ontwikkelingen gaan zo snel . . .’ – een cliché dat de
gemeenplaatsen in het rapport naar de kroon steekt. (regels 60-63)

2p 9 Welke van onderstaande formuleringen geeft het beste de strekking van
het tekstgedeelte van de alinea’s 1 tot en met 8 van tekst 1 weer?
De aanbevelingen van het Platform Onderwijs 2032 zijn
A achterhaald, want veertig jaar geleden kwamen professionals al tot
vergelijkbare inzichten over het onderwijs.
B nuttig, want pertinent kennis wordt door velen gezien als iets wat in deze
tijd minder aandacht verdient dan individuele ontwikkeling.
C onverstandig, want leerlingen zullen een wereldbeeld krijgen
als de onderwijsvernieuwingen worden doorgevoerd.
D waardevol, want leren zal in de toekomst leuker worden als het
onderwijs op deze manier wordt ingericht.

VW-1001-a-18-2-0 4 / 11 lees verder ►►►

### Pagina 5

10 (2p) In alinea 5 tot en met 9 worden drie nadelen van de onderwijsvernieuwingsdrift genoemd in de vorm van een oorzaak-gevolgketen.
Parafraseer deze keten in de vorm van drie zinnen volgens onderstaand schema:
(X) Leerlingen hebben geen parate kennis meer.
Daardoor (Y) ................................................................
Daardoor (Z) ................................................................

11 (2p) Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
Vat het tekstgedeelte van alinea 1 tot en met 5 van tekst 1 samen in één of meer volledige zinnen.
Gebruik voor je antwoord niet meer dan 25 woorden.

12 (1p) Vat het tekstgedeelte van alinea 6 tot en met 10 van tekst 1 samen in één of meer volledige zinnen.
Gebruik voor je antwoord niet meer dan 20 woorden.

Tekst 2 Beetje contrarevolutie kan geen kwaad

13 (1p) Tekst 2 begint met een schets van hoe mensen in 1980 kennis vergaarden en met elkaar communiceerden.
Waarvoor is deze schets met name bedoeld?
Deze schets is vooral bedoeld om aan te geven dat in vergelijking met nu de kwaliteit van kennisvergaring en communicatie vroeger
A kostbaarder en minder effectief was dan nu.
B langzamer was, maar het resultaat beter was dan nu.
C oppervlakkiger was dan nu, maar wel gedegen.
D primitiever was dan nu, maar meer sociale binding gaf.

14 (2p) "Ik verslik me bijna in dat '21st century skills'. Alsof je zonder die skills een half mens of een hopeloos uitgerangeerde bejaarde bent.” (regels 31-35)
Leg met behulp van gegevens uit tekst 2 uit waarom iemand die niet beschikt over '21st century skills' volgens sommigen gezien kan worden als een half mens of een hopeloos uitgerangeerde bejaarde, en volgens anderen juist niet.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord niet meer dan 40 woorden.

VW-1001-a-18-2-0 5 / 11 lees verder ► ► ►

### Pagina 6

"De ene vondst leidt naar een andere interessante site, en zo sprokkel je
allerlei onderscheiden en losse wetenswaardigheden bij elkaar."
(regels 47-51)
15 Welke kritiek kan worden geleverd op het leren van losse
wetenswaardigheden? Baseer je antwoord op alinea 1 en 2 van tekst 2.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.

In alinea 1 tot en met 3 van tekst 2 worden kenmerken aangeduid die
typerend zijn voor de kennisvergaring in 1980 en van de 21st century
skills.
16 Citeer woorden of woordgroepen uit alinea 1 tot en met 3 van tekst 2 die
bedoelde kenmerken aanduiden. Zorg ervoor dat de geciteerde woorden
of woordgroepen paren vormen die betrekking hebben op de termen die in
de linkerkolom van onderstaand schema staan.

[FIGUUR: Tabel met twee kolommen: "Kennisvergaring uit het begin van de jaren tachtig" en "21st century skills". De eerste kolom bevat de rijen "Resultaat", "Middelen", "Tempo". De tweede kolom bevat de rijen "1a", "2a", "3a" naast de corresponderende rijen in de eerste kolom. De lege cellen onder "21st century skills" zijn: 1b, 2b, 3b.]

In het tekstgedeelte van alinea 3 tot en met 5 van tekst 2 wordt
gebruikgemaakt van een specifieke tekststructuur.
17 Welke tekststructuur is dat?
A middel en doel
B oorzaak en gevolg
C probleem en oplossingen
D voor- en nadelen

In alinea 5 van tekst 2 wordt de film Fahrenheit 451 besproken.
18 Waarvan wordt dit voorbeeld onderstreept het belang van
A de ontwikkeling van de beschaving.
B literair werk als cultuuruïting.
C onderwijsvernieuwingen.
D uit het hoofd leren.

Tekst 2 kan in vier opeenvolgende delen worden onderverdeeld:
deel 1: Vroeger
deel 2: Nu
deel 3: Consequenties voor het onderwijs
deel 4: Slot
19 Bij welke alinea begint deel 2 'Nu'?
20 Bij welke alinea begint deel 3 'Consequenties voor het onderwijs'?

VW-1001-a-18-2-o 6 / 11 lees verder

### Pagina 7

1p 21 Hoe kan de inhoud van het slot van tekst 2 het best worden getypeerd?
A als een bondige samenvatting van de tekst
B als een oproep voor een nieuwe manier van leren
C als het beargumenteerde standpunt van de auteur
D als voorspelbaar commentaar van iemand zonder 21st century skills

2p 22 Hoe kan tekst 2 het beste worden gekenschetst?
Tekst 2 is te schetsen als een pleidooi
A tegen de op handen zijnde onderwijswikkelingen.
B tegen het gebruik van digitale middelen in het onderwijs.
C voor het behoud van het goede in het onderwijs.
D voor meer aandacht voor lezen en literatuur.

1p 23 De titel van tekst 2 is ‘Beetje contrarevolutie kan geen kwaad’.
In welke alinea wordt de kiem gelegd voor de contrarevolutie die later aan
de orde wordt gesteld?
A In alinea 3
B In alinea 4
C In alinea 5
D In alinea 6

tekstfragment 1
Een nieuw kerncurriculum zou voor alle leerlingen moeten bestaan uit een
vaste basis van kennis en vaardigheden van Nederlands, Engels,
rekenen/wiskunde, digitale vaardigheden en burgerschap en kennis uit de
domeinen Taal & Cultuur, Natuur & Technologie en Mens & Maatschappij.
Daarnaast omvat het kerncurriculum ook vakoverstijgende vaardigheden:
creëren, kritisch denken, probleemoplossend vermogen, leervaardigheden
en samenwerken. De scholen bepalen hoe zij het onderwijs aanbieden,
bijvoorbeeld in vakken of in themagericht onderwijs.

naar: www.onderwijs2032.nl

2p 24 Onderwijs2032 wil het curriculum in Nederland veranderen, zoals
beschreven in tekstfragment 1.
Citeer de twee zinnen of zinsgedeelten uit alinea 4 van tekst 2 die ingaan
op het nieuwe kerncurriculum zoals dat wordt gepresenteerd in
tekstfragment 1.

2p 25 De titel van tekst 2 is “Beetje contrarevolutie kan geen kwaad”.
Wat houdt genoemd contrarevolutie in voor het onderwijs?
A meer aandacht voor lezen en schrijven zonder digitale middelen
B meer aandacht voor sociale en vakoverstijgende vaardigheden
C meer openstaan voor feitenkennis die zich per toeval aandient
D meer openstaan voor wat past bij de belangstelling van leerlingen

VW-1001-a-18-2-o 7 / 11 lees verder

### Pagina 8

Overkoepelende vragen bij tekst 1 en tekst 2

2p 26 Wat is het belangrijkste resultaat van goed onderwijs volgens tekst 1 en
wat is het belangrijkste resultaat van goed onderwijs volgens tekst 2?

"Wat ik wél weet, is dat die regeringsperiode ('termijn') in de late
negentiende eeuw lag. En dus niet in de middeleeuwen of ten tijde van
Julius Caesar." (tekst 1, regels 80-84)

1p 27 Citeer de zin uit alinea 3 van tekst 2 waarin op soortgelijke wijze het nut
van parate kennis wordt besproken.

In zowel tekst 1 als tekst 2 wordt gereageerd op ideeën van het Platform
Onderwijs 2032.

4p 28 Noem zes ideeën die volgens tekst 1 en/of tekst 2 worden bepleit door
Platform Onderwijs 2032. Nummer je antwoorden.

Tekst 3 Meertalig opvoeden, nog steeds een goed idee?

In alinea 3 van tekst 3 wordt ingegaan op Nederlands onderzoek naar
meertaligheid.

1p 29 Hoe verhouden de resultaten van Nederlands onderzoek zich volgens
tekst 3 tot die van eerder onderzoek?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.

"Een niet onbelangrijk deel van het nieuwe onderzoek vond ... niets."
(regels 90-91)

2p 30 Welke twee mogelijke hoofdoorzaken worden in tekst 3 geopperd voor het
uitblijven van onderzoeksresultaten?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.

"Het zou ook kunnen dat de eerdere bevindingen toevalstreffers waren.
Maar dat lijkt Blom onwaarschijnlijk (...)” (regels 99-101)

2p 31 Leg uit waarom de eerdere bevindingen volgens tekst 3 geen
toevalstreffers waren.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.

VW-1001-a-18-2-o 8 / 11 lees verder ►►►

### Pagina 9

In tekst 3 staan adviezen die aanstaande, meertalige ouders ter harte
kunnen nemen als ze overwegen hun kind tweetalig op te voeden.
2p 32 Welke twee van onderstaande adviezen zijn in overeenstemming met de
strekking van de tekst? Noteer de nummers.
1 Doe veel geheugenspelletjes met je kind.
2 Een opvoeding gericht op flexibiliteit zorgt voor een optimale
hersenontwikkeling.
3 Leer je kind even goed Fries als Nederlands: dat bevordert het
taalgevoel.
4 Leer je kind zo vroeg mogelijk lezen.
5 Leer je kind zo veel mogelijk talen, want dat is goed voor het jonge
brein.
6 Stuur je kind naar het tweetalig voortgezet onderwijs voor het hoogste
rendement.
7 Zet als ouder je meertaligheid in om je kind een voorsprong te
geven.
8 Zorg ervoor dat je kind zo veel mogelijk kan taalschakelen.

1p 33 "We zijn er als mens op gebouwd" (regels 147-148)
Citeer de zin of het zinsgedeelte uit alinea 5 van tekst 3 waarmee deze
verklaring steviger kan worden onderbouwd.

In alinea 6 van tekst 3 wordt een aantal argumenten opgesomd die
gebruikt kunnen worden om aan te tonen dat meertalig opvoeden een
goed idee is. In alinea 1 van tekst 3 wordt gemeld om welke reden er niets
1p 34 tegen meertalig opvoeden is.
Wat is van de in alinea 1 gemelde reden het kernwoord?

VW-1001-a-18-2-o 9 / 11 lees verder ►►►

### Pagina 10

tekstfragment 2

(1) Talen zijn zo besmettelijk als de pest. Er hoeft maar dit te gebeuren of je loopt er een op. (...)
(2) Een enkeling is van nature immuun, maar ben je een beetje vatbaar voor talen, dan heb je om de haverklap iets onder de leden, en met elke nieuwe taal word je het risico op een volgende groter. Helemaal genezen doet het nooit meer: zelfs tientallen jaren later herken je nog woorden, je snapt kleine zinnetjes en af en toe zeg je zelf iets. Meertaligheid, zwijg me ervan. Ik loop er al sinds mijn jeugd mee rond. (...)
(3) Heeft meertaligheid dan helemaal geen voordelen? Jawel, een enkele keer ben ik er blij mee. Als ik gemakkelijk mijn weg vind, vragen stel en bestellingen plaats in een van de vele tientallen landen waar ik dat kan. Als ik een boek lees dat niet in Nederlandse of Engelse vertaling beschikbaar is (en daar zijn er verbazend veel van), zodat ik de wereld vanuit een ander perspectief ga zien.

naar: Gaston Dorren
uit: Levende Talen Magazine 2015-7

2p 35 De schrijver van tekst 3 en van tekstfragment 2 is dezelfde persoon. Welke twee voordelen met betrekking tot meertaligheid komen in zowel het tekstfragment als alinea 6 van tekst 3 naar voren?

In alinea 4 van tekst 3 wordt het resultaat van een "niet onbelangrijk deel van het nieuwe onderzoek" besproken. (regels 90-91)
1p 36 Welk advies is op zijn plaats waar het verder onderzoek naar meertaligheid betreft?
Verder onderzoek
A is overbodig, want het voegt niets toe aan wat al bekend is over meertaligheid.
B moet de condities waaronder meertaligheid effect heeft blootleggen.
C moet gebruikmaken van precies dezelfde taken en proefpersonen.
D moet zowel voor- als nadelen van meertaligheid belichten.

VW-1001-a-18-2-0 10 / 11 lees verder ►►►

### Pagina 11

Tekst 4 Nee, dames, dít onderzoek vereist talent!

1p 37 Voor welke wetenschappelijke studies is het volgens het beschreven onderzoek noodzakelijk over aangeboren talent te beschikken, blijkens alinea 1 en 2 van tekst 4?

"Vrouwen zijn ondervertegenwoordigd in de wetenschap, maar in sommige wetenschapsgebieden zijn ze meer ondervertegenwoordigd dan in andere." (regels 1-5).
In tekst 4 wordt een groot aantal veronderstelde oorzaken voor deze ondervertegenwoordiging van vrouwen in de wetenschap aan de orde gesteld.
3p 38 Noem vijf van deze mogelijke oorzaken.

In alinea 4 en 5 van tekst 4 komt een zichzelf bevestigend mechanisme aan de orde.
2p 39 Beschrijf dit mechanisme. Maak daarbij gebruik van onderstaand schema. Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.

In sommige wetenschappelijke disciplines zijn mannen sterk oververtegenwoordigd.
Vooral in die disciplines ...
Daardoor ...

1p 40 Citeer de zin waaruit je zou kunnen opmaken dat vrouwen in sommige disciplines beter presteren dan mannen.

Vrouwen zijn ondervertegenwoordigd in bepaalde delen van de wetenschap.
2p 41 Wat is blijkens tekst 4 daarvan de belangrijkste oorzaak?
Dat komt met name
A door een oorzaak die niet precies door wetenschappelijk onderzoek te duiden valt.
B doordat mannen in bepaalde disciplines waarschijnlijk geen vrouwelijke collega's willen hebben.
C doordat onderzoek naar seksisme in de wetenschap daar ook weer seksistische reacties uitlokt.
D doordat vrouwen minder uren willen of kunnen werken en niet systematisch maar wel empathisch denken.
E doordat vrouwen niet het mysterieuze ‘talent' bezitten dat in bepaalde disciplines nodig is.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
VW-1001-a-18-2-0 11 / 11
Beschikbaar gesteld door Stichting Studiegbegeleiding Leiden (SSL).
einde ■