# Eindexamen Nederlands VWO 2014 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/nederlands/2014/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2014
tijdvak 1
maandag 12 mei
13.30 - 16.30 uur
Nederlands
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 19 vragen en een samenvattingsopdracht.
Voor dit examen zijn maximaal 49 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Geef niet meer antwoorden (zinnen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld één zin wordt gevraagd en je antwoordt met meer
dan één zin, wordt alleen de eerste zin in de beoordeling meegeteld.
VW-1001-a-14-1-o

### Pagina 2

Tekst 1 Eenzame grazers
1p 1 Welk voordeel over commerciële activiteiten wordt in alinea 1 aangestipt?
1p 2 Welke uitspraak over alinea 1 is juist? Alinea 1 bevat
A een anekdote en een constatering.
B een anekdote en een probleemstelling.
C een constatering en een vooruitblik.
D een probleemstelling en een vooruitblik.
In de tekst ‘Eenzame grazers’ zijn vier delen te onderscheiden.
– In het eerste gedeelte wordt een maatschappelijke ontwikkeling geschetst waaruit een conclusie wordt getrokken.
– In het tweede gedeelte wordt een analyse van de huidige stand van zaken gegeven.
– In het derde gedeelte worden mogelijke verklaringen voor de geschetste maatschappelijke ontwikkeling gegeven.
– In het vierde gedeelte wordt een volgens de auteur wenselijke ontwikkeling geschetst.
1p 3 Bij welke alinea begint het tweede gedeelte van de tekst?
1p 4 Bij welke alinea begint het derde gedeelte van de tekst?
Alinea's kunnen verschillende functies ten opzichte van elkaar hebben, zoals: argument, gevolg, nuancering, opsomming, stelling, tegenstelling, verklaring, voorbeeld, weerlegging.
1p 5 Welke functie heeft alinea 6 ten opzichte van alinea 5? Kies één functie uit bovengenoemde woorden.
2p 6 Beschrijf op basis van de eerste vijf alinea's hoe de verhouding tussen kunst en commercie is veranderd vanaf de jaren '70 tot nu toe en tot welke consequentie deze ontwikkeling met name heeft geleid. Neem daartoe onderstaand schema over en vul dat in.
[FIGUUR: Tabel met twee kolommen, "In de jaren zeventig:" en "Verandering vanaf de jaren zeventig:". Daaronder een rij met de kop "Belangrijkste consequentie van deze ontwikkeling:"]
VW-1001-a-14-1-o 2/7 lees verder ►►►

### Pagina 3

3p 7 In alinea 7 staat: “Er zijn allerlei oorzaken aan te wijzen voor het
verdwijnen van vaste elites.” (regels 119-121)
Leg uit welke rol volgens de tekst de nieuwe elite in de jaren zestig van de
vorige eeuw heeft gespeeld in het verdwijnen van de elite.
Gebruik voor je antwoord niet meer dan 30 woorden.

2p 8 In alinea 9 wordt literatuurcriticus K.L. Poll aangehaald. Hij schrijft over de
tegenstrijdigheden van het democratiseringsstreven.
Leg uit welke belangrijke tegenstrijdigheid Poll signaleert in het
democratiseringsstreven binnen de media.
Gebruik voor je antwoord niet meer dan 20 woorden.

3p 9 Leg uit waarom volgens de tekst een pleidooi voor een nieuwe canon in
de kunsten gezien kan worden als “een bourdieuse manier om eigen
posities veilig te stellen”. (regels 215-216) Gebruik voor je antwoord niet
meer dan 50 woorden.

3p 10 In alinea 10 staat: “Dat de culturele elites weinig tot geen weerwoord
hebben tegen hun aanklagers heeft met nog twee structurele
ontwikkelingen te maken. De eerste betreft de kunsten, de andere is
economisch van aard.” (regels 173-178)
Welke twee ontwikkelingen binnen de wereld van de kunsten worden in de
tekst genoemd als oorzaken van het verdwijnen van een culturele elite?
Gebruik voor je antwoord niet meer dan 35 woorden.

2p 11 Alinea 11 kan gelezen worden als een op zichzelf staande redenering in
de vorm van drie zinnen. Aan elk van de drie zinnen kan een functie
worden toegekend.
Welke functie heeft elk van de zinnen in deze redenering?
Kies per zin telkens een van onderstaande begrippen:
afweging, argument, conclusie, constatering, nuancering, tegenstelling,
tegenwerping, voorbeeld, weerlegging.
– Zin 1 (“Sterker, veel ... de krant.”)
– Zin 2 (“Dat dadaïstische ... kunnen geven.”)
– Zin 3 (“Zo bezien ... te stellen.”)

VW-1001-a-14-1-o 3/7 lees verder ►►►

### Pagina 4

1p 12 Welke van onderstaande formuleringen geeft het beste weer wat er in de
gedachteang van de tekst wordt bedoeld met “Het huidige ‘anything
goes’ zou dus een materialistische onderbouw hebben”? (regels 231-233)
A Dat mensen geen vertrouwen meer hebben in vaste elites komt tot
uitdrukking in de manier waarop zij omgaan met de aanschaf van
allerlei producten die in een veelheid aan kleuren en typen te koop
zijn.
B Doordat mensen tegenwoordig een grote variatie aan producten als
gelijkwaardig aan elkaar beschouwen, is men gaan denken dat deze
gelijkwaardigheid ook geldt voor allerlei ideeën en meningen.
C Doordat met de oude elite een richtinggevende en smaakbepalende
groepering verdwenen is, gaan mensen steeds meer vertrouwen op
hun eigen oordeel bij de aanschaf van producten.
D Doordat veel producten tegenwoordig in talloze varianten aangeboden
worden, is het van belang dat mensen goed kunnen aangeven waarom
ze bepaalde producten kopen, net zoals ze in het algemeen hun
mening goed moeten kunnen onderbouwen.

1p 13 Welk effect heeft de digitalisering volgens de tekst gehad op de positie
van de culturele elite?
A De digitalisering heeft de positie van de elite kwetsbaarder gemaakt.
B De digitalisering maakt beter zichtbaar waarmee de elite bezig is.
C Door de digitalisering is de afstand tussen elite en volk weggevallen.
D Door de digitalisering is de culturele elite beter bereikbaar geworden.

Voor een oppervlakkige lezer kan de strekking van alinea 6 in
tegenspraak lijken met die van alinea 15.
1p 14 Wat is het verschil tussen beide alinea’s dat ervoor zorgt dat zich hier
geen tegenspraak voordoet?
A In alinea 6 wordt beschreven hoe de huidige elite zich volgens velen
moet presenteren in de media, in alinea 15 wordt beschreven hoe een
nieuwe elite zich het beste kan gaan ontwikkelen.
B In alinea 6 wordt geadviseerd hoe een lid van de elite zich het beste
kan voordoen in de media, in alinea 15 wordt beschreven hoe de
toekomstige elite zich ontwikkelt.
C In alinea 6 wordt uitgelegd hoe elite zich beter niet kan gedragen in de
media, in alinea 15 wordt de vraag gesteld hoe de toekomstige elite
zich zou kunnen ontwikkelen.

1p 15 Van wat voor soort argumentatie wordt in alinea 8 tot en met 14 vooral
gebruikt gemaakt?
In die alinea’s wordt vooral gebruikgemaakt van
A argumentatie op basis van gezag.
B argumentatie op basis van morele oordelen.
C argumentatie op basis van oorzaak en gevolg.
D argumentatie op basis van vergelijking.

VW-1001-a-14-1-o 4 / 7 lees verder

### Pagina 5

3p 16 Leg de titel van de tekst uit. Licht daarbij beide woorden uit de titel toe.
Gebruik voor je antwoord niet meer dan 40 woorden.

1p 17 Welke van onderstaande formuleringen geeft het beste de hoofdgedachte
van de tekst 'Eenzame grazers' weer?
A De nieuwe elite kan zich alleen ontwikkelen als ze bereid is zich verre
te houden van artistieke en culturele uitingen die in brede lagen van
de bevolking worden gewaardeerd.
B Door de commercialisering zijn de elites verdwenen; als zich weer een
nieuwe elite wil ontwikkelen, zal dat onafhankelijk van de commerciële
media moeten gebeuren.
C Door verschillende maatschappelijke ontwikkelingen zijn de culturele
elites verdwenen; als zich weer een nieuwe elite wil ontwikkelen, kan
dat alleen als die zich verre houdt van de media.
D Met de teloorgang van hoogstaande cultuur is de elite in Nederland
verdwenen; wanneer ouderwetse waarden worden hersteld, kan zich
weer een nieuwe culturele elite gaan ontwikkelen.

1p 18 Wat is het voornaamste doel van de tekst ‘Eenzame grazers’?
A De lezer ervan overtuigen dat de elite verdwenen is en laten zien dat
het tijd is dat er een nieuwe elite ontstaat die zorg draagt voor een
nieuw cultureel bewustzijn.
B De lezer informeren over de ontwikkelingen die leidden tot het
verdwijnen van de elite en hem aansporen om het mogelijk te maken
dat er een nieuwe elite ontstaat.
C De lezer overtuigen van de waarde en betekenis van een culturele
elite voor de maatschappij en informeren over de condities waaronder
een nieuwe elite kan ontstaan.
D De lezer uitleggen welke ontwikkelingen ervoor hebben gezorgd dat
de elite verdwenen is en schetsen onder welke voorwaarden een
nieuwe elite kan ontstaan.

VW-1001-a-14-1-o 5 / 7 lees verder ►►►

### Pagina 6

tekstfragment 1

Echte grootheid, echt talent, dat is zoiets als een natuurramp of een
schipbreuk: een zeldzaamheid waar de dagelijkse krant, alle radio- en tvprogramma's onmogelijk mee kunnen worden gevuld. Zoals het er bij nieuws
niet meer om gaat of het betekenisvol is, zo is het bij roem niet meer van
belang of er grootheid in het spel is. Zo kan het dat Sterretje, Joker en Barbie
uit Oh oh Cherso faam genieten bij miljoenen Nederlanders.
In een provocatief betoog in NRC Handelsblad stelde de jonge classicus
Arjen van Veelen dat Oh oh Cherso oneindig veel leuker was dan bijvoorbeeld
een radioprogramma met schrijvers en acteurs op Sennerog. De 'nobele
wilden' op hun vakantiebestemming houden ons, volgens hem, net zo goed
een spiegel voor als de beschaafde elite van bijvoorbeeld de VPRO. In zijn
stuk verwijt Van Veelen de geletterde klasse dat zij neebijkt op de sterren uit
de realityshows. Daarbij wordt vergeten dat de rollen zijn omgekeerd:
Sterretje, Joker en Barbie zijn de nieuwe elite en zij hebben geen enkel
ontzag voor de elite van schrijvers, dichters en denkers. Hij noemt
cultuurzender Radio 6 "een goed verstopte verzetszender van de beschaving"
en vergeet te vermelden dat die geïsoleerde positie op de ether alles zegt
over de positie van de aloude culturele elite.

naar: Xandra Schutte
fragment uit: Alleen op een eiland

noot 1 Oh oh Cherso is een Nederlandse realityserie op televisie waarin gedurende een
aantal weken het leven van een aantal Haagse jongeren wordt gevolgd als die hun
zomer doorbrengen in een luxe villa op een populaire vakantiebestemming. De serie
kreeg veel media-aandacht.

2p 19 Benoem twee verschillen tussen de ‘echte’ elite zoals beoogd in de
hoofdstekst en de Sterretjes, Jokers en Barbies waaraan in tekstfragment 1
wordt gerefereerd.

VW-1001-a-14-1-0
6 / 7
lees verder ►►►

### Pagina 7

Hier is een gestructureerde analyse van de examenpagina:

1.  **Type pagina**: Opgave (specifiek een open vraag voor het vak Nederlands of een vergelijkbaar vak waar tekstbegrip en samenvatten van belang zijn). Het is de laatste pagina van het examen, gelet op "7/7" en "einde".

2.  **Visuele elementen**:
    *   **Tekst**: De pagina bevat een opgave onder de titel "Tekst 2 De 'geyle hoer' van de geldzucht". De opgave zelf is genummerd met "20" en er staat "18p" voor, wat waarschijnlijk staat voor 18 punten die te verdienen zijn met deze vraag.
    *   **Lijst/Bulleted list**: De opgave bevat een genummerde vraag met daaronder een ongenummerde opsomming (met streepjes) van vier subvragen/aspecten die in de samenvatting moeten worden opgenomen.
    *   **Paginanummering**: Onderaan de pagina staat "7/7" (pagina 7 van 7) en "Pagina: 813".
    *   **Vouwlijn/scheidingslijn**: Een horizontale lijn scheidt de daadwerkelijke examenopgave van de bronvermelding en disclaimers onderaan.
    *   **Blokje "einde"**: Rechts onderaan de opgave staat het woord "einde" met een zwart vierkantje ernaast, wat aangeeft dat het examen hier eindigt.

3.  **Wiskundig/wetenschappelijk concept**: Er worden geen wiskundige of wetenschappelijke concepten behandeld. De focus ligt op taalvaardigheid en tekstbegrip.

4.  **Context**: Van de student wordt gevraagd om:
    *   Een goedlopende samenv