# Eindexamen Nederlands VWO 2010 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/nederlands/2010/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2010
tijd vak 2
dinsdag 22 juni
13.30 - 16.30 uur
tevens oud programma
Nederlands
Nederlands
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 20 vragen en een samenvattingsopdracht.
Voor dit examen zijn maximaal 49 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Geef niet meer antwoorden (zinnen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld één zin wordt gevraagd en je antwoordt met meer dan één zin, wordt
alleen de eerste zin in de beoordeling meegeteld.
VW-1001-a-10-2-o

### Pagina 2

Tekst 1 Dieren zijn geen burgers – hooguit hamburgers

1p 1 Hoe zouden we het karakter van de inleiding van de tekst 'Dieren zijn geen
burgers – hooguit hamburgers' het beste kunnen typeren?
A anekdotisch en het onderwerp aankondigend
B de directe aanleiding voor het schrijven vermeldend en samenvattend
C de probleemstelling gevend en concluderend
D samenvattend en concluderend

Veel teksten kunnen in kleinere teksteenheden worden verdeeld volgens het
bouwschema 'inleiding-kern-slot'.

1p 2 Welk kopje past, gelet op de inhoud van de tekst, het beste boven de inleiding
van de tekst?
A Denkfouten bij materiële en immateriële vernieuwingen
B Doorslaande sentimenten bij omgang met dieren
C Misère door geluidsoverlast op de camping
D Steeds krachtiger roep om rechten voor dieren

1p 3 Welk kopje past, gelet op de inhoud van de tekst, het beste boven de kern van
de tekst?
A Liefde vertrekpunt houding jegens dieren om ons heen
B Ondeugdelijke opvattingen voorstanders dierenrechten
C Politici sleuren burgers mee in groeiende verontwaardiging
D Slachtoffers bio-industrie uitgangspunt dierenactivisme

1p 4 Welk kopje past, gelet op de inhoud van de tekst, het beste boven het slot van
de tekst?
A Dierenwetboek laat nog even op zich wachten
B Onmondigheid dier beletsel voor lidmaatschap Tweede Kamer
C Politiek het ultieme wapen in strijd tegen dierenleed
D Wetenschap richtsnoer voor bevechters dierenrecht

1p 5 Hoe kunnen we het belangrijkste tekstdoel van de tekst 'Dieren zijn geen
burgers – hooguit hamburgers' het beste typeren?
Het belangrijkste tekstdoel is
A de lezers amuseren met een relaas over fouten in de denkwijzen van
dierenactivisten en laten nadenken over de tekorten van de
dierenwetenschap.
B de lezers laten nadenken over de grens tussen mens en dier en het geven
van een historisch overzicht van de ideeën met betrekking tot dierenrechten.
C de lezers oproepen tot het maken van een juiste afweging met betrekking tot
dierenleed en ze overtuigen van het gelijk van de tegenstanders van
dierenactivisme.
D de lezers overtuigen van een verkeerde zienswijze van dierenactivisten en
het propageren van een doeltreffender aanpak inzake het dierenleed.

VW-1001-a-10-2-o 2 lees verder ► ► ►


### Pagina 3

6 (6p) "Het idee dat dieren net als mensen rechten zouden moeten krijgen, steunt in beginsel op een misvatting ..." (regels 49-51)
Hoe kan, gelet op de redenering in alinea 3 en 4, het verwijt aan het adres van hen die dit idee huldigen, het beste getypeerd worden?
A Men houdt zich onvoldoende aan de wetten van de logica.
B Men verglijkt met de verkeerde zaken.
C Men verzint iets wat zonder nut is.
D Men wil iets bewerkstelligen wat niet werkt.

In alinea 4 worden de argumenten van voorstanders van dierenrechten aan de orde gesteld.
7 (4p) Hoe worden deze argumenten in de tekst vooral behandeld?
Vooral als argumenten die uitgaan van
A een onbetrouwbare autoriteit.
B een overhaaste generalisatie.
C een verkeerde oorzaak-gevolgrelatie.
D een verkeerde vergelijking.

8 (2p) De tekst is zeer uitgesproken over de opvattingen van voorstanders van dierenrechten. Op welke retorische wijze wordt in alinea 5 geprobeerd de voorstanders begrip te laten krijgen voor de opvattingen van de auteur?

9 (2p) " ... het voorkomen van het buitensporige dierenleed dat onze samenleving iedere dag standaard produceert, zal niet gaan via de kronkelende wegen van het dierenrecht ..." (regels 116-121) Waarom zal dat niet gaan? Geef de belangrijkste verklaring. Gebruik voor je antwoord maximaal 15 woorden.

10 (3p) "deze moderne utopie" (regels 157-158) Welke verklaringen worden voor het ontstaan van deze utopie worden in de tekst gegeven?

11 (1p) Welke tekstuele functie vervult alinea 7 ten opzichte van alinea 6? Kies uit één van de volgende functiewoorden: conclusie, deel van een opsomming, gevolg, samenvatting, tegenstelling, uitwerking.

12 (1p) Welke tekstuele functie vervult alinea 8 ten opzichte van alinea 7? Kies uit één van de volgende functiewoorden: conclusie, deel van een opsomming, gevolg, samenvatting, tegenstelling, uitwerking.

13 (2p) Welke twee bezwaren worden geopperd tegen het geven van ‘het laatste woord’ (regel 179) aan de wetenschapper en de bioloog?

VW-1001-a-10-2-o 3 lees verder ►►►

### Pagina 4

1p 14 Wat zijn, blijkens de tekst, de ultieme middelen om een einde te maken aan het dierenleed?
A De juiste menselijke maat, fatsoenlijk gedrag in de bio-industrie en een einde aan het debat tussen theologen en biologen.
B Door de politiek afgedwongen gedragsregels voor de burgers, verstandig nadenken en menselijk mededogen.
C Een zuiverder bepaling van intrinsieke waardes, flinker politiek optreden en een optimaal gebruik van de wetenschap.
D Scherpere dierenwetten, een menselijke vertegenwoordiging van de dieren in de politiek en goede rechtspraak.

1p 15 Hoe wordt in de tekst tegen de waarde of betekenis van dieren aangekeken?
A De mate waarin een dier van nut is, is afhankelijk van de uitkomst van het debat tussen theologen en biologen.
B De waarde van een dier is intrinsiek bepaald, en is daarom feitelijk min of meer gelijk aan die van de mens.
C Feitelijk bestaat er geen autonome dierenwaarde, het is immers de mens die bepaalt wat waarde heeft.
D Wetenschappers kunnen en moeten definiëren welke dierenwaarden maatschappelijk van gewicht zijn.

1p 16 Waarom wordt Eskens' idee, waarnaar in regels 233-236 verwezen wordt, 'grotesk' genoemd?

1p 17 Welk bezwaar kan op basis van tekstgegevens worden ingebracht tegen de wijze van argumenteren ten aanzien van de voorstanders van dierenrechten?
A De standpunten van de voorstanders worden tegenover elkaar geplaatst; de ene groep voorstanders wordt uitgespeeld tegen de andere.
B Er worden verkeerde autoriteitsargumenten gebruikt; wetenschappers en biologen hebben veel minder pretenties dan wordt gesuggereerd.
C Er wordt regelmatig direct en indirect op de man gespeeld: de voorstanders worden als kortzichtig, naïef en overgevoelig afgeschilderd.
D Het lezerspubliek wordt door de ironie en de woordgrappen die in de titel en in de tekst worden gemaakt op het verkeerde been gezet.

VW-1001-a-10-2-o 4 lees verder ►►►

### Pagina 5

tekstfragment 1

(1) Het is lastig het relaas van Coen Simon te weerleggen: of je met een hamer een
rubberen muur wilt slopen. Maar ik doe toch een poging, want er zitten wel degelijk
inconsistenties in die te opvallend zijn om ze ongemerkt te laten passeren. Zo schrijft
hij dat dierenrechten rope halen, dat we in een oneindige wirwar van regels verstrikt
raken. Waarom dat zo is, blijft in het vage. Hoezo een wirwar? Waarom zou dat wel
zo zijn met dierenrechten en niet met mensenrechten? Duidelijk omschreven, aan
dieren toegekende rechten beschermen het dier tegen de exploitatie en mishandeling
door de mens. En ook al weet het dier dat zelf niet en ook al kan het niet zelf naar de
rechter stappen of een stem in het stemhokje uitbrengen, dan kan dat nog wel
worden gedaan náárns het dier, door mensen inderdaad. Net zoals dat bij zuigelingen,
kinderen, verstandelijk gehandicapten en dementerenden gebeurt als die worden
mishandeld. Zij kunnen net zo min voor zichzelf opkomen als dieren en hebben toch
– en terecht – rechten. Dat vinden we toch ook de normaalste zaak van de wereld?
(2) Dan de intrinsieke waarde van het dier, in de ogen van Simon een ethisch
goochelbegrip. Een waarde kan volgens hem nooit intrinsiek zijn, omdat de waarde
van dingen, dieren en mensen wordt bepaald door ons, mensen. Nou en? Kunnen wij
mensen – en dan met name het diervriendelijke deel der mensheid – niet vinden dat
dieren een waarde op zichzelf hebben? Die hebben ze, al was het alleen maar omdat
wij mensen niet zonder dieren kunnen, maar dieren héél goed zonder mensen. Neem
de bij. Zonder bij geen bestuiving van allerlei gewassen, met als gevolg:
hongersnood. Een aarde zonder flora en fauna is in allerlei opzichten een volstrekt
onleefbare aarde. Dat is juist de mens met zijn ongebreidelde hebzucht en
vernietigingsdrang die de oorzaak is van de huidige krediet-, voedsel-, water- en
dierziekten crises. Die dieren kúnnen dergelijke crises niet eens veroorzaken, als ze
dat al zouden willen.

naar een ingezonden reactie van M. v.d. Kamp, op de NRC-site, maart 2009

2p 18 In tekstfragment 1 wordt stelling genomen tegen de redenering uit de tekst
‘Dieren zijn geen burgers – hooguit hamburgers’.
Welke twee van onderstaande beweringen geven de beste typering van de
bezwaren die in alinea 1 van tekstfragment 1 tegen die redenering gemaakt
worden?
1 In de tekst ‘Dieren zijn geen burgers – hooguit hamburgers’ wordt de
bewijslast ontooken.
2 In de tekst ‘Dieren zijn geen burgers – hooguit hamburgers’ wordt een
onjuist beroep op een autoriteit gedaan.
3 In de tekst ‘Dieren zijn geen burgers – hooguit hamburgers’ wordt een
onjuiste gevolgtrekking gemaakt.
4 In de tekst ‘Dieren zijn geen burgers – hooguit hamburgers’ wordt een
standpunt vertekend.

VW-1001-a-10-2-o 5 lees verder

### Pagina 6

1p 19 Welke bewering geeft de beste typering van de bezwaren die in alinea 2 van tekstfragment 1 tegen die redenering gemaakt worden?
1 In de tekst 'Dieren zijn geen burgers – hooguit hamburgers' wordt de bewijslast ontooken.
2 In de tekst 'Dieren zijn geen burgers – hooguit hamburgers' wordt een onjuist beroep op een autoriteit gedaan.
3 In de tekst 'Dieren zijn geen burgers – hooguit hamburgers' wordt een onjuiste gevolgtrekking gemaakt.
4 In de tekst 'Dieren zijn geen burgers – hooguit hamburgers' wordt een standpunt vertekend.

tekstfragment 2

Het is verschrikkelijk dat mensen menen te mogen bepalen wat er met dieren gebeurt: gevangen, gemarteld, gegeten. De aarde is niet van ons mensen maar van alle levende wezens. Het dier kan zich niet verweren en heeft maar één wens: leven, zoals zijn specifieke soort zou moeten leven. In vrijheid en met de mogelijkheid om dat dier te zijn dat het is.

Een gedicht van Maurits Mok:

In dierenogen valt hetzelfde licht
als in het oog van mensen.
Het levende schept adem uit één bron,
vangt van zijn eerste kreet
tot aan zijn laatste huivering
dezelfde zon.

Denkenden gaan met dieren
onder dezelfde hemel
dezelfde einder tegemoet,
door één verlangen voortgedreven:
leven.

naar een ingezonden reactie van Henny Stoel, op de NRC-site, maart 2009

2p 20 Leg uit waarom Coen Simon in tekstfragment 2 een poging zou kunnen zien het – zoals hij in alinea 2 van zijn tekst stelt – intuïtieve onderscheid tussen mens en dier op het emotionele vlak op te heffen.

VW-1001-a-10-2-0 6 lees verder ►►►

### Pagina 7

Tekst 2 Gebrek aan diepgang leidt tot desinteresse

22p 21 Maak een goedlopende samenvatting in correct Nederlands van maximaal
200 woorden van de tekst 'Gebrek aan diepgang leidt tot desinteresse'. Zorg
ervoor dat deze samenvatting begrijpelijk is voor iemand die de oorspronkelijke
tekst niet kent.

Uit je samenvatting moet duidelijk worden:
- wat typerend is voor de huidige media en hun journalistieke aanpak;
- welke gevolgen die aanpak heeft voor het publieke debat;
- wat de aanpak van de huidige media voor effecten heeft op burgers, de
politiek en de media zelf;
- welke oproep aan wie gedaan wordt aangaande de huidige aanpak.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.

VW-1001-a-10-2-o*
7
einde