# Eindexamen Nederlands VWO 2004 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/nederlands/2004/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs
Tijdvak 1
Maandag 24 mei
9.00 - 12.00 uur
Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl)
Vragenboekje
Voor dit examen zijn maximaal 48 punten te
behalen; het examen bestaat uit 18 vragen en
één samenvattingsopdracht.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Geef niet meer antwoorden (zinnen, redenen,
voorbeelden, d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld één zin wordt gevraagd
en je antwoordt met meer dan één zin, dan
wordt alleen de eerste zin in de beoordeling
meegeteld.
400014-1-2o
Begin

### Pagina 2

Tekst 1 Nederland bestaat niet meer

In het tekstgedeelte van de alinea's 1 tot en met 3 is er een verband tussen de regels 1 tot en met 47 enerzijds en de slotzin van alinea 3, regels 47-50, anderzijds.
1p 1 ■ Welk begrippenpaar geeft dat verband juist aan?
A aanleiding - probleemstelling
B historisch overzicht - stelling
C oorzaak - gevolg
D vergelijking - conclusie

De tekst kan worden verdeeld in vier delen, die van de volgende kopjes voorzien kunnen worden:
deel 1: Verraging nationale identiteit
deel 2: bedreiging nationale cultuur
deel 3: Kanttekeningen bij theorie over cultuur
deel 4: Belangstelling voor nationale identiteit
1p 2 ■ Met welke alinea begint deel 2: Bedreiging nationale cultuur?
A alinea 2
B alinea 3
C alinea 4
D alinea 5

1p 3 ■ Met welke alinea begint deel 3: Kanttekeningen bij theorie over cultuur?
A alinea 6
B alinea 7
C alinea 8
D alinea 9

In alinea 3 staat dat "vooral intellectuelen" de kranten en tijdschriften volschrijven over "het zorgwekkende gebrek aan en de afbraak van cultureel nationalisme". In alinea 4 wordt kritisch op deze intellectuelen gereageerd.
1p 4 ■ Wat vormt de kern van deze kritiek?
A Intellectuelen zouden er zogenaamd bezig met de Nederlandse cultuur, maar eigenlijk gaat het hen erom allochtone culturen te weren.
B Intellectuelen klampten zich vast aan de bestaande situatie, maar doen net alsof ze de Nederlandse cultuur willen beschermen en in ere herstellen.
C Intellectuelen menen ten onrechte dat Nederlanders bescherming van hun eigen cultuur wensen.
D Intellectuelen zijn nauwelijks geïnteresseerd in immigranten en houden angstvallig verandering tegen.

3p 5 ■ Leg in maximaal 25 woorden uit, wat de kern van het verschil in opvatting tussen de auteur en Bolkestein is over een Nederlandse identiteit.

Het standpunt van cultuurnationalisten als Bolkestein, zoals weergegeven in alinea 4, is gedeeltelijk in tegenspraak met dat van Schnabel, zoals weergegeven in alinea 7.
3p 6 ■ Maak dit duidelijk in maximaal 35 woorden.

In alinea 8 gaat de behandeling van Schnabels visie over in een bespreking van door Bolkestein naar voren gebrachte principes.
1p 7 ■ Kies hieronder de zin die het beste duidelijk maakt welke functie de bespreking van Bolkesteins principes heeft in het geheel van de tekst.
A als aanvulling op Schnabels visie op cultuur.
B als in overeenstemming met Schnabels visie op cultuur.
C als tegenwicht voor Schnabels visie op cultuur.
D ter verdediging van Schnabels visie op cultuur.

400014-1-2o 2 Lees verder


### Pagina 3

1p 8 ■ Volgens Bolkestein moet het gedachtegoed uit de Europese Verlichting beschermd worden
ter instandhouding van de Nederlandse cultuur (zie alinea 8).
Welk argument kan er tegen deze opvatting van Bolkestein worden afgeleid uit alinea 8?
A De bedoelde principes uit de Europese Verlichting zijn niet belangrijk genoeg om tegen
invloeden van buitenaf te worden beschermd.
B De beginselen van de Europese Verlichting hebben weliswaar een liberaal karakter, maar
lenen zich uitstekend voor onderhandeling.
C De beginselen van de Europese Verlichting zijn geen exclusief eigendom van de westerse
samenleving en hoeven daarom niet als zodanig beschermd te worden.
D De principes van de Europese Verlichting worden nauwelijks bedreigd, zodat het niet nodig
is ze tegen invloeden van buitenaf te beschermen.

1p 9 ■ Volgens Bolkestein moeten bepaalde westerse waarden beschermd worden (zie alinea 8).
Welk argument kan er tegen Bolkesteins opvatting worden afgeleid uit het tekstgedeelte van
alinea 9 tot en met 11?
Die westerse waarden kunnen niet beschermd worden, want zij
hebben geen eenduidig karakter en zijn daarom onderhandelbaar.
worden historisch gezien niet overal op dezelfde wijze geïnterpreteerd.
worden in West-Europese staten voortdurend bediscussieerd.
zijn inhoudsloos, als ze niet onderhandelbaar zijn.

1p 10 ■ “De geschiedenis leert dat West-Europese staten zich in dit opzicht niet altijd even tolerant
hebben opgesteld.” (regels 162-164)
Welke uitspraak over dit argument is juist?
Dit argument ontleent zijn kracht aan het feit dat
het controleerbaar is.
het naar een betrouwbare bron verwijst.
het strookt met de intuïtie van de lezer.
het wordt ingebracht door een deskundige.

1p 11 ■ De laatste zin van alinea 1 luidt: “Het is de vraag of het besef lid te zijn van een natie nog
een rol speelt in het economisch en politiek handelen van de individuele burger.”
Onder andere uit de laatste alinea van de tekst kan worden afgeleid hoe deze vraag wordt
beantwoord.
Hoe luidt dat antwoord?
Voor de individuele burger betekent nationale identiteit waarschijnlijk
alleen in economisch opzicht nog veel.
alleen in politiek opzicht nog veel.
noch in economisch, noch in politiek opzicht veel.
zowel in economisch als politiek opzicht nog veel.

3p 12 ■ Waarin verschillen migranten en Nederlanders, gelet op hun cultuur, als het gaat om hun
behoefte aan een groepsidentiteit? Zie alinea 2 en 12.
Gebruik maximaal 15 woorden.

1p 13 ■ Welke van onderstaande uitspraken geeft het beste de tekstbedoeling weer?
De tekst wil hoofdzakelijk duidelijk maken dat
cultuur en identiteit niet door uitheemse invloeden bedreigd kunnen worden.
de analyse die enkele intellectuelen maken van de Nederlandse identiteit niet deugdelijk is.
in een correcte samenleving normen en waarden permanent ter discussie moeten staan.
nogal wat intellectuelen een vanzelfsprekende neiging tot overdrijven hebben.

400014-1-2o 3 Lees verder


### Pagina 4

1p 14 Hieronder staan vier uitspraken over de Nederlandse identiteit. Welke daarvan geeft het
beste het standpunt uit deze tekst weer?
A Bij de roep om bescherming van de nationale Nederlandse identiteit wordt er ten onrechte
van uitgegaan dat er nog zo’n collectief ervaren identiteit bestaat.
B De massale komst van immigranten brengt in ons land het risico van een krachtige, op de
nationale Nederlandse identiteit georiënteerde reactie met zich mee.
C De roep om bescherming van de nationale Nederlandse identiteit komt voort uit angst voor
voortschrijdende individualisering.
D Vanwege de massale komst van immigranten moet er in ons land een brede
maatschappelijke discussie worden gevoerd over de nationale Nederlandse identiteit.

1p 15 Tot welke tekstsoort behoort het artikel Nederland bestaat niet meer, gelet op de
strekking ervan?
A de beschouwing
B de uiteenzetting
C het betoog

fragment 1
Paul Scheffer, publicist, reageerde in de NRC uitvoerig op het artikel Nederland bestaat
niet meer van Peter van der Veer met een eigen artikel, getiteld: Kunst van het
kosmopolitisme. Uit dat artikel komt onderstaand fragment.

De godsdienstwetenschapper Peter van der Veer betrokt in een luchtige polemiek de stelling
dat de Nederlandse cultuur is verdampt in een transnationaal geheel. Typend van zijn
artikel is dat de aanvaarding van het Engels als voertaal hem een vooruitgang lijkt. Stelt
een afscheid van de eigen taal burgers inderdaad in staat om gemakkelijker deel te nemen
aan het internationale verkeer? Het is duidelijk dat het Engels zich ontwikkelt tot een
wereldwijde voertaal, een ‘lingua franca’. Wie het belang onderstreept van een lingua
franca, vertelt echter niet meer dan het halve verhaal. De zoektocht naar een
gemeenschappelijke taal in Europa zou moeten samengaan met een waardering voor het
gesprek dat we in de eigen taal met elkaar voeren. Nederland presenteert zichzelf graag als
culturele en diplomatieke makelaar, maar de prijs die we daarvoor betalen, is duidelijk:
om lang / meer voor de eigen taal, maar geeft te weinig van zichzelf terug. De betrekkingen
tussen de naties worden dus bepaald door de beelden die men over en van elkaar koestert.
Steeds meer Nederlandse romans worden vertaald en dat is misschien belangrijker voor de
verhoudingen tussen bijvoorbeeld Nederland en Duitsland dan de vele politieke contacten.
Meer animo om deel te maken van het culturele leven in andere landen zou ons niet
misstaan, zolang we maar begrijpen dat het om wederkerigheid gaat. De keuze voor het
Engels tegen het Nederlands is dan ook een armoede. Het gaat om een oefening in
tweetaligheid en niet om het verdoezelen van de situationalliteit in een verlinkmental
dialect, kortom tot achterlijkheid.
naar: Paul Scheffer, Kunst van het kosmopolitisme, NRC, januari 2001

1p 16 Volgens Paul Scheffer heeft Peter van der Veer “een luchtige polemiek” geschreven.
Welk verwijt lijkt Scheffer hier te maken aan het adres van Van der Veer?
A de betekenis van een eigen identiteit.
B de dreigende ondergang van dialecten.
C het behoud van de eigen literatuur.
D het nut van meertaligheid.

3p 17 Zowel in fragment 1 als in de tekst Nederland bestaat niet meer wordt met betrekking tot de
actuele verhouding tussen Nederland en het buitenland gewezen op het toenemend belang
van internationale contacten. Toch is er een verschil in kijk op deze (culturele) verhouding.
Geef dit verschil aan.
Gebruik maximaal 45 woorden.

4
400014-1-2o
Le

### Pagina 5

fragment 2
De gevoeligheid voor andere culturen heeft alles te maken met het vermogen om een
verhouding tot het eigen verleden te vinden. Want hoe kan iemand die zich niet in staat acht
tot ‘een gesprek met de vorigen’, wel pretenderen andere tradities te kunnen
doorgronden? Zo’n inzicht behoort kritisch te zijn en moet derhalve ook de dieptepunten
van de eigen geschiedenis omvatten. Omgang met de traditie dient ertoe een onafhankelijk
oordeelsvermogen te bevorderen, niet een blinde onderworpenheid uit te lokken.
De verantwoordelijkheid die we vrijwillig aangaan: de doden zijn overgeleverd aan de
verplichting die we vrijwillig aangaan: de doden zijn overgeleverd aan de
verplichting die we vrijwillig aangaan: de doden zijn overgeleverd aan de
verplichting die we vrijwillig aangaan: de doden zijn overgeleverd aan de
verplichting die we vrijwillig aangaan: de doden zijn overgeleverd aan de
verplichting die we vrijwillig aangaan: de doden zijn overgeleverd aan de
verplichting die we vrijwillig aangaan: de doden zijn overgeleverd aan de
verplichting die we vrijwillig aangaan: de doden zijn overgeleverd aan de
verplichting die we vrijwillig aangaan: de doden zijn overgeleverd aan de
verplichting die we vrijwillig aangaan: de doden zijn overgeleverd aan de
verplichting die we vrijwillig aangaan: de doden zijn overgeleverd aan de
verplichting die we vrijwillig aangaan: de doden zijn overgeleverd aan de
verplichting die we vrijwillig aangaan: de doden zijn overgeleverd aan de
verplichting die we vrijwillig aangaan: de doden zijn overgeleverd aan de
verplichting die we vrijwillig aangaan: de doden zijn overgeleverd aan de
verplichting die we vrijwillig aangaan: de doden zijn overgeleverd aan de
verplichting die we vrijwillig aangaan: de doden zijn overgeleverd aan de
verplichting die we vrijwillig aangaan: de doden zijn overgeleverd aan de
verplichting die we vrijwillig aangaan: de doden zijn overgeleverd aan de
verplichting die we vrijwillig aangaan: de doden zijn overgeleverd aan de
verplichting die we vrijwillig aangaan: de doden zijn overgeleverd aan de
verplichting die we vrijwillig aangaan: de doden zijn overgeleverd aan de
verplichting die we vrijwillig aangaan: de doden zijn overgeleverd aan de
verplichting die we vrijwillig aangaan: de doden zijn overgeleverd aan de
verplichting die we vrijwillig aangaan: de doden zijn overgeleverd aan de
verplichting die we vrijwillig aangaan: de doden zijn overgeleverd aan de
verplichting die we vrijwillig aangaan: de doden zijn overgeleverd aan de
verplichting die we vrijwillig aangaan: de doden zijn overgeleverd aan de
verplichting die we vrijwillig aangaan: de doden zijn overgeleverd aan de
verplichting die we vrijwillig aangaan: de doden zijn overgeleverd aan de
verplichting die we vrijwillig aangaan: de doden zijn overgeleverd aan de
verplichting die we vrijwillig aangaan: de doden zijn overgeleverd aan de
verplichting die we vrijwillig aangaan: de doden zijn overgeleverd aan de
verplichting die we vrijwillig aangaan: de doden zijn overgeleverd aan de
verplichting die we vrijwillig aangaan: de doden