# Eindexamen Maatschappijwetenschappen VWO 2025 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2025/tijdvak-2

## Vraag 1 – Ideologie in de oorspronkelijke boodschap van het Vrijheidsbeeld (2 punten)

2p 1 Leg uit dat in deze oorspronkelijke boodschap een ideologie te herkennen is. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept ideologie en informatie uit tekst 1.

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe de oorspronkelijke boodschap van het Vrijheidsbeeld een ideologie weerspiegelt. Hierbij gebruik je de definitie van het kernconcept 'ideologie' en specifieke informatie uit tekst 1.

Wat moet je kennen: Je moet het kernconcept 'ideologie' kennen: een samenhangend geheel van denkbeelden over de gewenste inrichting van de samenleving.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een brontekst (tekst 1) kunnen analyseren en deze koppelen aan een abstract kernconcept (ideologie) om een uitleg te formuleren.

Waar op letten: Let erop dat je de definitie van ideologie correct en volledig toepast. Gebruik specifieke details uit tekst 1 over de 'antidemocratische vrijheid' en de 'verkleining van de staatsmacht'. Verwar de oorspronkelijke boodschap niet met de latere betekenis van het Vrijheidsbeeld als symbool voor immigranten.

Kernbegrippen: ideologie

Veelgemaakte fouten:
- De definitie van ideologie (een samenhangend geheel van denkbeelden over de gewenste inrichting van de samenleving) niet correct of onvolledig toepassen.
- Verzuimen om specifieke informatie uit de regels 1-23 van tekst 1 te gebruiken, zoals de 'antidemocratische vrijheid' of 'verkleining van de staatsmacht'.
- De oorspronkelijke betekenis van het Vrijheidsbeeld verwarren met de latere, moderne betekenis (symbool voor immigranten), die pas vanaf regel 24 wordt besproken.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2025/tijdvak-2/vraag/1

## Vraag 10 – Framing van klimaatverandering door minister Kofe (2 punten)

2p 10 Beredeneer dat minister Kofe met dit beeld het onderwerp klimaatverandering framet. Gebruik in je redenering een omschrijving van het begrip framen en informatie uit afbeelding 1. Gebruik de inleiding van deze opgave of afbeelding 1. De toespraak van minister Kofe gericht aan de deelnemers van de VN-klimaatconferentie kan worden geanalyseerd met het barrièremodel.

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe minister Kofe met het beeld van zijn videoboodschap het onderwerp klimaatverandering 'framet'. Hierbij gebruik je een omschrijving van het begrip framen en informatie uit afbeelding 1.

Wat moet je kennen: Je moet het begrip 'framen' kennen en kunnen omschrijven.

Wat moet je kunnen: Je moet:
1. Het begrip 'framen' correct omschrijven.
2. Informatie uit afbeelding 1 gebruiken om te illustreren hoe minister Kofe framet.
3. Een duidelijke redenering geven die de link legt tussen het beeld, de omschrijving van framen en de boodschap over klimaatverandering.

Waar op letten: Let op de volgende valkuilen:
* Beschrijf niet alleen de afbeelding, maar leg de link met het concept 'framen'.
* Geef een precieze omschrijving van 'framen', niet te vaag.
* Leg uit *hoe* het beeld de boodschap framet, in plaats van alleen te zeggen *dat* het gebeurt.

Kernbegrippen: framen

Veelgemaakte fouten:
- Alleen de afbeelding beschrijven zonder de link te leggen met het concept 'framen'.
- Een onjuiste of te vage omschrijving van 'framen' geven.
- De redenering missen: niet uitleggen *hoe* het beeld de boodschap framet, maar alleen constateren *dat* het gebeurt.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2025/tijdvak-2/vraag/10

## Vraag 11 – Realisatiemacht en het Barrièremodel bij Klimaatverandering (2 punten)

2p 11 Beredeneer dat minister Kofe met zijn toespraak realisatiemacht inzet om de besluitvorming over het tegengaan van klimaatverandering naar de volgende barrière te krijgen. Gebruik in je redenering: – een barrière uit het barrièremodel en informatie uit de inleiding van deze opgave of afbeelding 1; – een omschrijving van realisatiemacht en informatie uit de inleiding van deze opgave of afbeelding 1. Met de speech richt minister Kofe zich voornamelijk tot de grote economieën van de wereld. Die landen zijn de grootste uitstoters van broeikasgassen: de Verenigde Staten, China, India en de EU-landen. Volgens de regeringsleiders van het Pacific Islands Forum doen deze grote uitstoters wel mooie beloften, maar zetten ze die nauwelijks om in maatregelen. Een aanname van het rationele actor-paradigma is dat individuele en collectieve rationaliteit kunnen verschillen.

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe minister Kofe realisatiemacht inzet om de besluitvorming over klimaatverandering te beïnvloeden, specifiek door een barrière uit het barrièremodel te doorbreken. Je redenering moet gebaseerd zijn op de gegeven informatie over de toespraak van Kofe en een omschrijving van realisatiemacht.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'realisatiemacht' en 'barrièremodel' kennen. Specifiek moet je weten wat realisatiemacht inhoudt (het vermogen om besluitvorming te beïnvloeden) en welke barrières er in het barrièremodel zijn (bijvoorbeeld 'het (h)erkend krijgen van het probleem' of 'het toekennen van een hoge prioriteit aan een politiek probleem').

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om:
1. Een barrière uit het barrièremodel te identificeren die relevant is voor de situatie van minister Kofe en deze te koppelen aan de informatie uit de vraagtekst of afbeelding 1.
2. Realisatiemacht te omschrijven en deze te verbinden met de acties van minister Kofe (zijn toespraak) en het beoogde effect op de besluitvorming.
3. Een coherente redenering op te bouwen waarin je beide elementen (barrière en realisatiemacht) met elkaar verbindt om aan te tonen hoe Kofe de besluitvorming naar de volgende fase probeert te brengen.

Waar op letten: Let erop dat je:
* Een specifieke barrière uit het barrièremodel noemt en deze concreet toepast op de situatie van minister Kofe (bijvoorbeeld het verhogen van de prioriteit van klimaatverandering voor eilandstaten).
* Realisatiemacht niet alleen omschrijft, maar ook duidelijk maakt hoe Kofe deze macht inzet (via zijn opvallende toespraak) om de besluitvorming te versnellen of te beïnvloeden.
* Een volledige redenering geeft die beide onderdelen logisch met elkaar verbindt. Een onvolledige redenering kan punten kosten.

Kernbegrippen: realisatiemacht, barrièremodel

Veelgemaakte fouten:
- Het niet correct toepassen van een specifieke barrière uit het barrièremodel (zoals 'erkennen van het probleem' of 'toekennen van hoge prioriteit') op de casus.
- Het geven van een abstracte omschrijving van realisatiemacht zonder deze te koppelen aan de concrete actie van minister Kofe (de videoboodschap) en het doel (beïnvloeden van de besluitvorming op de VN-conferentie).
- Het niet geven van een volledige redenering, wat leidt tot maximaal 1 punt in plaats van 2, zoals aangegeven in de opmerking van het correctievoorschrift.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2025/tijdvak-2/vraag/11

## Vraag 12 – Rationele actoren en klimaatverandering (2 punten)

2p 12 Leg met deze aanname uit dat grote uitstoters terughoudend zijn in het omzetten van hun beloftes in maatregelen tegen klimaatverandering. Gebruik in je uitleg een omschrijving van collectieve rationaliteit en een omschrijving van individuele rationaliteit uit de aanname van het rationele actor-paradigma. Gebruik tekst 3. Tuvalu neemt deel aan het Pacific Islands Forum.

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen waarom grote uitstoters terughoudend zijn met klimaatmaatregelen, door het rationele actor-paradigma toe te passen. Hierbij gebruik je de begrippen collectieve rationaliteit en individuele rationaliteit.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'rationele actor-paradigma', 'collectieve rationaliteit' en 'individuele rationaliteit' kennen en kunnen omschrijven.

Wat moet je kunnen: Je moet de begrippen collectieve en individuele rationaliteit kunnen toepassen op de casus van grote uitstoters en klimaatverandering, om hun terughoudendheid te verklaren.

Waar op letten: Let erop dat je het verschil tussen individuele en collectieve rationaliteit duidelijk maakt. Pas beide begrippen concreet toe op de situatie van grote uitstoters en klimaatverandering. Zorg dat je uitlegt waarom het individuele gedrag (uitstoten) rationeel is voor de actor (economische baten) en waarom het collectieve gedrag (maatregelen nemen) rationeel is voor de groep (kosten van klimaatverandering vermijden).

Kernbegrippen: rationele actor-paradigma, collectieve rationaliteit, individuele rationaliteit

Veelgemaakte fouten:
- Het verwarren van individuele en collectieve rationaliteit.
- De begrippen niet concreet toepassen op de casus van de grote uitstoters, maar alleen een abstracte definitie geven.
- Niet uitleggen waarom het individuele gedrag (uitstoten) rationeel is voor de actor (economische baten) en het collectieve gedrag (maatregelen nemen) rationeel is voor de groep (kosten van klimaatverandering vermijden).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2025/tijdvak-2/vraag/12

## Vraag 13 – Samenwerking in het Pacific Islands Forum (2 punten)

2p 13 Leg uit dat de landen in het Pacific Islands Forum samenwerken. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept samenwerking en informatie uit tekst 3.

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen waarom de landen in het Pacific Islands Forum samenwerken. Hierbij gebruik je de definitie van het kernconcept 'samenwerking' en specifieke informatie uit tekst 3.

Wat moet je kennen: Je moet het kernconcept 'samenwerking' kennen, wat inhoudt dat er een gemeenschappelijk doel is en dat handelingen worden afgestemd. Daarnaast moet je de inhoud van tekst 3 begrijpen.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tekst kunnen selecteren en deze kunnen koppelen aan een theoretisch concept (samenwerking). Je moet een heldere uitleg kunnen formuleren die beide elementen van samenwerking (gemeenschappelijk doel en afstemmen van handelen) expliciet benoemt en onderbouwt met tekstinformatie.

Waar op letten: Let erop dat je expliciet de twee elementen van 'samenwerking' (gemeenschappelijk doel en afstemmen van handelen) benoemt en deze beide onderbouwt met concrete voorbeelden uit tekst 3. Vermijd enkel parafraseren van de tekst; koppel de tekstinformatie aan de theorie.

Kernbegrippen: samenwerking

Veelgemaakte fouten:
- Niet expliciet de elementen van het kernconcept 'samenwerking' (gemeenschappelijk doel, afstemmen van handelen) toepassen.
- Alleen parafraseren wat er in de tekst staat zonder dit te koppelen aan de theorie.
- De informatie uit tekst 3 niet of onvoldoende concreet gebruiken.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2025/tijdvak-2/vraag/13

## Vraag 14 – Intergouvernementeel of Supranationaal? (1 punt)

1p 14 Voor elk besluit van het Pacific Islands Forum dat de regeringsleiders van de lidstaten van die organisatie nemen, is unanimiteit vereist. Wat voor type organisatie is het Pacific Islands Forum? A een intergouvernementele organisatie B een niet-gouvernementele organisatie (ngo) C een organisatie met zowel intergouvernementele als supranationale besluitvorming D een supranationale organisatie

Wat kun je verwachten: Je krijgt een beschrijving van de besluitvorming binnen een internationale organisatie en moet bepalen welk type organisatie het betreft.

Wat moet je kennen: De definities en kenmerken van intergouvernementele organisaties, supranationale organisaties en niet-gouvernementele organisaties (ngo's). Specifiek de rol van 'unanimiteit' versus 'meerderheidsbesluitvorming' in relatie tot soevereiniteit.

Wat moet je kunnen: De beschrijving van besluitvorming analyseren en de juiste organisatietype classificeren op basis van de kenmerken, met name het principe van unanimiteit.

Waar op letten: Let goed op het woord 'unanimiteit'. Dit betekent dat alle lidstaten het eens moeten zijn en geen enkele staat tegen zijn wil gebonden kan worden. Dit is cruciaal voor het onderscheid tussen intergouvernementeel en supranationaal. Verwar een organisatie van staten niet met een ngo.

Kernbegrippen: intergouvernementele organisatie, supranationale organisatie, unanimiteit, soevereiniteit, niet-gouvernementele organisatie (ngo)

Veelgemaakte fouten:
- Het verschil tussen intergouvernementeel en supranationaal verwarren.
- De betekenis van 'unanimiteit' verkeerd interpreteren in de context van soevereiniteitsoverdracht.
- Een organisatie van staten verwarren met een niet-gouvernementele organisatie (ngo).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2025/tijdvak-2/vraag/14

## Vraag 15 – Machtsuitoefening van Tuvalu op de internationale gemeenschap (3 punten)

3p 15 Gebruik tekst 3 en eventueel afbeelding 1. Volgens tekst 3 oefent Tuvalu macht uit op de internationale gemeenschap om de continuïteit van de staat te garanderen. Leg met twee typen machtsbronnen uit dat Tuvalu macht uitoefent op de internationale gemeenschap. Gebruik in je uitleg: - twee typen machtsbronnen en per gekozen type machtsbron informatie uit tekst 3 of afbeelding 1; - een omschrijving van het kernconcept macht en informatie uit tekst 3.

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe Tuvalu macht uitoefent op de internationale gemeenschap. Hierbij gebruik je twee typen machtsbronnen en het kernconcept 'macht'. Je onderbouwt je antwoord met informatie uit tekst 3 en/of afbeelding 1.

Wat moet je kennen: De definitie van het kernconcept 'macht'.
De verschillende typen machtsbronnen: cognitieve, politieke en affectieve machtsbronnen.

Wat moet je kunnen: Twee verschillende typen machtsbronnen identificeren in een casus.
Informatie uit bronnen (tekst en afbeelding) koppelen aan de gekozen machtsbronnen.
Het kernconcept 'macht' correct toepassen in een uitleg over de casus.

Waar op letten: Noem twee *verschillende* typen machtsbronnen.
Koppel elke gekozen machtsbron aan *specifieke informatie* uit tekst 3 of afbeelding 1.
Vergeet niet de omschrijving van het kernconcept 'macht' te gebruiken en toe te passen op de situatie van Tuvalu.
Zorg ervoor dat je de typen machtsbronnen niet verwart; bijvoorbeeld, het inzetten van juridische experts is een cognitieve machtsbron, niet per se een politieke.

Kernbegrippen: macht, machtsbronnen, cognitieve machtsbron, politieke machtsbron, affectieve machtsbron

Veelgemaakte fouten:
- Niet twee verschillende typen machtsbronnen noemen.
- De gekozen machtsbron niet koppelen aan concrete informatie uit de bronnen (tekst 3 of afbeelding 1).
- De omschrijving van het kernconcept 'macht' vergeten of niet correct toepassen op de casus.
- De typen machtsbronnen door elkaar halen, bijvoorbeeld het inzetten van juridische experts (cognitief) een politieke machtsbron noemen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2025/tijdvak-2/vraag/15

## Vraag 16 – Verklaring van staatsgedrag: Tuvalu en internationale theorieën (2 punten)

2p 16 Gebruik tekst 3 of afbeelding 1. Er zijn verschillende groepen theorieën die het gedrag van staten verklaren. Drie daarvan zijn: de realistische theorieën, de sociaalconstructivisme theorieën en de politiek psychologische theorieën. Geef vanuit een van deze drie groepen theorieën een verklaring voor het gedrag van de staat Tuvalu. Gebruik in je verklaring de gekozen groep theorieën en informatie uit tekst 3 of afbeelding 1.

Wat kun je verwachten: Je moet het gedrag van de staat Tuvalu verklaren vanuit één van de drie genoemde theorieën: realistische theorieën, sociaalconstructivisme theorieën of politiek psychologische theorieën. Je verklaring moet de gekozen theorie toepassen en ondersteund worden met informatie uit tekst 3 of afbeelding 1.

Wat moet je kennen: Je moet de kernprincipes van de realistische theorieën, sociaalconstructivisme theorieën en politiek psychologische theorieën kennen. Ook moet je de informatie uit tekst 3 en afbeelding 1 over Tuvalu begrijpen.

Wat moet je kunnen: Je moet:
1. Een van de drie theorieën kiezen.
2. De gekozen theorie correct toepassen op het gedrag van Tuvalu.
3. Relevante informatie uit tekst 3 of afbeelding 1 selecteren.
4. De gekozen theorie en de informatie uit de bronnen met elkaar verbinden in een coherente verklaring.

Waar op letten: Let erop dat je:
* Alleen één van de drie genoemde theorieën gebruikt.
* De gekozen theorie correct uitlegt en toepast op de situatie van Tuvalu.
* Specifieke informatie uit tekst 3 of afbeelding 1 gebruikt om je verklaring te illustreren en te onderbouwen. Vermijd vage verwijzingen.
* Een duidelijke verklaring formuleert, niet alleen de theorie en een citaat naast elkaar zet.

Kernbegrippen: realistische theorieën, sociaalconstructivisme theorieën, politiek psychologische theorieën, staat, zelfbescherming, sociale constructie

Veelgemaakte fouten:
- Een andere theorie dan de drie genoemde gebruiken.
- De gekozen theorie niet correct toepassen op de casus.
- Geen of een te vage koppeling maken met de informatie uit tekst 3 of afbeelding 1.
- Alleen de theorie noemen en een citaat geven zonder de verbindende uitleg te formuleren.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2025/tijdvak-2/vraag/16

## Vraag 17 – Externe soevereiniteit van Tuvalu (1 punt)

1p 17 Gebruik tekst 3. Tuvalu neemt allerlei maatregelen voor het geval dat de eilandengroep onder de zeespiegel verdwijnt. Leg uit dat Tuvalu zich richt op het behoud van zijn externe soevereiniteit. Gebruik in je uitleg een omschrijving van externe soevereiniteit en informatie uit tekst 3.

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe Tuvalu zich richt op het behoud van zijn externe soevereiniteit, door het concept van externe soevereiniteit te omschrijven en dit te koppelen aan informatie uit tekst 3.

Wat moet je kennen: Je moet de definitie van 'externe soevereiniteit' kennen. Dit houdt in dat andere staten het staatsgezag van een land erkennen.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tekst kunnen selecteren en toepassen om een concept (externe soevereiniteit) uit te leggen in relatie tot een specifieke casus (Tuvalu).

Waar op letten: Let erop dat je externe soevereiniteit niet verwart met interne soevereiniteit. Zorg ervoor dat je de omschrijving van externe soevereiniteit expliciet gebruikt in je uitleg en deze verbindt met de maatregelen van Tuvalu uit tekst 3. Alleen een definitie geven is onvoldoende; de toepassing op Tuvalu is cruciaal.

Kernbegrippen: externe soevereiniteit, staat

Veelgemaakte fouten:
- Verwarren van externe soevereiniteit met interne soevereiniteit.
- Het niet gebruiken van de verplichte informatie uit tekst 3.
- Alleen een definitie geven zonder deze toe te passen op de casus van Tuvalu.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2025/tijdvak-2/vraag/17

## Vraag 18 – Paradox van staatsburgerschap bij eilandstaten (2 punten)

2p 18 Gebruik regel 54 tot en met 63 van tekst 3. De inwoners van de eilandstaten die onder de zeespiegel dreigen te verdwijnen zijn staatsburgers. Aan het staatsburgerschap zijn rechten gekoppeld: inwoners kunnen bijvoorbeeld reizen, een bankrekening openen en onderwijs volgen. Leg uit dat in het staatsburgerschap van de inwoners van deze eilandstaten de paradox van verzelfstandiging versus verafhankelijking te herkennen is. Gebruik in je uitleg per zijde van de paradox een omschrijving en informatie uit de inleiding van deze vraag of tekst 3.

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe het staatsburgerschap van inwoners van eilandstaten die onder de zeespiegel dreigen te verdwijnen, zowel leidt tot 'verzelfstandiging' als tot 'verafhankelijking'. Je gebruikt hiervoor informatie uit de vraag en tekst 3.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'staatsburgerschap' en de 'paradox van verzelfstandiging versus verafhankelijking' kennen. Ook moet je weten wat 'rechten' en 'staat' in deze context betekenen.

Wat moet je kunnen: Je moet de paradox van verzelfstandiging en verafhankelijking kunnen uitleggen en toepassen op de situatie van de eilandstaten. Je moet per zijde van de paradox een omschrijving geven en deze onderbouwen met concrete informatie uit de inleiding van de vraag of tekst 3.

Waar op letten: Let erop dat je beide kanten van de paradox (verzelfstandiging én verafhankelijking) duidelijk uitlegt. Verbind je uitleg concreet met de gegeven informatie: voor verzelfstandiging met de rechten uit de vraaginleiding (reizen, bankrekening, onderwijs) en voor verafhankelijking met de situatie van staatloosheid en afhankelijkheid van verdragen uit tekst 3 (regels 61-63). Vermijd vage omschrijvingen van de begrippen.

Kernbegrippen: staatsburgerschap, paradox van verzelfstandiging versus verafhankelijking, rechten, staat

Veelgemaakte fouten:
- Slechts één kant van de paradox (verzelfstandiging of verafhankelijking) uitleggen.
- De uitleg niet concreet verbinden met de informatie uit de vraaginleiding (rechten zoals reizen) of tekst 3 (afhankelijkheid van verdragen).
- De begrippen verzelfstandiging en verafhankelijking vaag omschrijven zonder de link met staatsburgerschap te leggen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2025/tijdvak-2/vraag/18

## Vraag 19 – De 'hallo'-campagne van Luleå en het functionalisme-paradigma (1 punt)

1p 19 Leg uit dat de ambtenaren de campagne onderbouwen vanuit het functionalisme-paradigma. Gebruik in je uitleg een aanname van het functionalisme-paradigma en informatie uit tekst 4. Gebruik tekst 4. Er zijn drie factoren die sociale cohesie kunnen bevorderen. Een daarvan is het gebruik van macht (of dwang).

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe de campagne van de ambtenaren van Luleå past binnen het functionalisme-paradigma. Hierbij gebruik je een aanname van dit paradigma en specifieke informatie uit tekst 4.

Wat moet je kennen: Je moet de basisprincipes en aannames van het functionalisme-paradigma kennen, met name hoe het kijkt naar sociale stabiliteit en de rol van gemeenschappelijke normen en waarden.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om theoretische concepten (functionalisme-paradigma) toe te passen op concrete voorbeelden uit een tekst (de 'hallo'-campagne). Dit betekent dat je de link kunt leggen tussen de doelen van de campagne en de theoretische verklaringen van het functionalisme.

Waar op letten: Let erop dat je zowel een aanname van het functionalisme-paradigma benoemt als concrete informatie uit tekst 4 gebruikt om je uitleg te onderbouwen. Vermijd het enkel beschrijven van de campagne zonder de theoretische koppeling te maken. Zorg dat de aanname van het functionalisme correct is en relevant voor de campagne.

Kernbegrippen: functionalisme-paradigma, sociale stabiliteit, gemeenschappelijke normen

Veelgemaakte fouten:
- Alleen de campagne beschrijven zonder de link te leggen met de theorie.
- De aanname van het functionalisme-paradigma niet of incorrect benoemen.
- Geen specifieke informatie uit tekst 4 gebruiken om de link te onderbouwen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2025/tijdvak-2/vraag/19

## Vragen in dit examen

### Vraag 2 – Liberalisme: Overeenkomsten en Verschillen met 19e-eeuwse Opvattingen

Wat kun je verwachten: Je moet een overeenkomst en een verschil kunnen benoemen tussen de liberale hoofdstroming en het antidemocratische vrijheidsbegrip van 19e-eeuwse liberalen, gebaseerd op de gegeven tekst.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten van de liberale hoofdstroming kennen, zoals het belang van individuele rechten, vrijheid en de rol van de staat. Daarnaast moet je de specifieke kenmerken van het 19e-eeuwse antidemocratische vrijheidsbegrip uit de tekst kunnen herkennen.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit de tekst kunnen selecteren en interpreteren om zowel een overeenkomst als een verschil te formuleren. Je moet ook in staat zijn om deze punten te koppelen aan de algemene uitgangspunten van de liberale hoofdstroming.

Waar op letten: Let goed op dat je zowel een overeenkomst als een verschil noemt. Zorg ervoor dat je voor het verschil een 'ander' uitgangspunt van de liberale hoofdstroming gebruikt dan voor de overeenkomst. Verwijs expliciet naar informatie uit tekst 1 om je antwoord te onderbouwen. Vermijd het verwarren van de 19e-eeuwse opvattingen met de moderne liberale hoofdstroming.

Kernbegrippen: liberale hoofdstroming, vrijheid, individuele rechten, stemrecht, staatsmacht, antidemocratisch begrip van vrijheid

### Vraag 3 – Sociaalconstructivisme en het Vrijheidsbeeld

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen waarom De Dijn het Vrijheidsbeeld sociaalconstructivistisch benadert. Hierbij gebruik je een aanname van het sociaalconstructivisme-paradigma en specifieke informatie uit tekst 1 (regels 29-44).

Wat moet je kennen: Je moet het kernconcept 'sociaalconstructivisme-paradigma' kennen, inclusief de aannames ervan. Daarnaast moet je de inhoud van tekst 1 begrijpen, met name de regels 29-44.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om een wetenschappelijke benadering (sociaalconstructivisme) toe te passen op een concreet voorbeeld (het Vrijheidsbeeld) en dit te onderbouwen met informatie uit een brontekst. Je moet ook een redenering kunnen opbouwen die een aanname van het paradigma koppelt aan de informatie uit de tekst.

Waar op letten: Let erop dat je expliciet een aanname van het sociaalconstructivisme-paradigma noemt en deze koppelt aan de verandering in betekenis van het Vrijheidsbeeld zoals beschreven in tekst 1. Vermijd het alleen beschrijven van de verandering zonder de koppeling met het paradigma. Zorg ervoor dat je de aannames van het sociaalconstructivisme correct weergeeft en dat je de juiste regels uit tekst 1 gebruikt (29-44).

Kernbegrippen: sociaalconstructivisme-paradigma

### Vraag 4 – Het Vrijheidsbeeld als symbool van Amerikaanse identiteit en natievorming

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe het Vrijheidsbeeld een symbool is geworden van de interne collectieve identiteit van Amerikanen, met gebruik van een omschrijving van dit concept en informatie uit tekst 1. Daarnaast moet je aangeven bij welke benadering van natievorming dit symbool past, inclusief de naam en een kenmerk van die benadering.

Wat moet je kennen: Je moet de definitie van 'interne collectieve identiteit' kennen en kunnen onderscheiden van 'externe collectieve identiteit'. Je moet ook de 'modernistische benadering' van natievorming kennen, inclusief de kenmerken ervan, en deze kunnen onderscheiden van andere benaderingen (zoals de nationalistische/essentialistische).

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een bron (tekst 1) kunnen selecteren en toepassen om je redenering te ondersteunen. Je moet een heldere redenering kunnen opbouwen die de link legt tussen een symbool (Vrijheidsbeeld), een identiteitsconcept (interne collectieve identiteit) en een theorie over natievorming (modernistische benadering).

Waar op letten: Let erop dat je de interne collectieve identiteit correct omschrijft (het beeld dat een groep van zichzelf heeft). Zorg ervoor dat je de informatie uit tekst 1 concreet verbindt met de vorming van de Amerikaanse identiteit via het Vrijheidsbeeld. Benoem de modernistische benadering expliciet en leg uit waarom deze past, door een kenmerk ervan te gebruiken in je uitleg. Vermijd het verwarren van de modernistische benadering met andere benaderingen van natievorming.

Kernbegrippen: interne collectieve identiteit, natievorming, nationale identiteit, symbool, modernistische benadering

### Vraag 5 – Rechtsstaat, Democratisering en het Vrijheidsbeeld

Wat kun je verwachten: Deze vraag test je begrip van de relatie tussen de rechtsstaat en democratisering, en je vermogen om informatie uit een brontekst te gebruiken om een specifieke ontwikkeling binnen democratisering te identificeren en te verklaren.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'rechtsstaat' en 'democratisering' kennen en kunnen uitleggen hoe deze met elkaar samenhangen. Daarnaast moet je weten wat een 'volksvertegenwoordiging' inhoudt als onderdeel van democratisering.

Wat moet je kunnen: Je moet:
- Een kenmerk van de rechtsstaat kunnen benoemen.
- Uitleggen hoe de uitbouw van de rechtsstaat bijdraagt aan democratisering, door de relatie tussen grondrechten en inspraak te leggen.
- Informatie uit een brontekst (tekst 1) kunnen analyseren om een specifieke ontwikkeling binnen democratisering te identificeren die wordt afgewezen.
- Je antwoord concreet kunnen onderbouwen met informatie uit de brontekst.

Waar op letten: Let er bij vraag (a) op dat je de begrippen 'rechtsstaat' en 'democratisering' niet alleen definieert, maar vooral de causale relatie uitlegt: hoe de uitbouw van de rechtsstaat leidt tot democratisering. Bij vraag (b) is het cruciaal om de 'andere' ontwikkeling van democratisering correct te benoemen (naast de rechtsstaat) en je antwoord direct te koppelen aan een specifieke passage uit tekst 1, bijvoorbeeld over het aan banden leggen van de wil van de meerderheid.

Kernbegrippen: democratisering, rechtsstaat, macht, volksvertegenwoordiging

### Vraag 6 – Onderzoeksmethoden: Enquête en Interview

Wat kun je verwachten: Je moet de voordelen van de onderzoeksmethoden enquête en interview kunnen benoemen en beredeneren hoe deze methoden elkaar aanvullen in een specifiek onderzoek, waarbij je informatie uit een brontekst gebruikt.

Wat moet je kennen: De kenmerken en voordelen van kwantitatief onderzoek (enquête) en kwalitatief onderzoek (interview). De term 'triangulatie' als het gaat om het combineren van methoden.

Wat moet je kunnen: Voordelen van enquête en interview benoemen. Een redenering opbouwen die de aanvulling van beide methoden in een specifieke context uitlegt. Informatie uit een brontekst (tekst 2) selecteren en toepassen in je redenering.

Waar op letten: Verwar de voordelen van kwantitatief (enquête) en kwalitatief (interview) onderzoek niet. Zorg ervoor dat je redenering over de aanvulling van de methoden specifiek is voor het onderzoek naar jongeren en welzijn uit tekst 2. Gebruik concrete informatie uit tekst 2, zoals het aantal respondenten (480) of de complexiteit van het onderwerp (fysieke, emotionele, sociale ontwikkelingen), om je antwoord te onderbouwen.

Kernbegrippen: onderzoeksmethoden, enquête, interview, kwantitatief onderzoek, kwalitatief onderzoek, triangulatie

### Vraag 7 – Hypothese formuleren en variabelen benoemen

Wat kun je verwachten: Je moet een hypothese formuleren op basis van de gegevens in figuur 1 en vervolgens de onafhankelijke en afhankelijke variabele in die hypothese benoemen.

Wat moet je kennen: Je moet de definities van een hypothese, een onafhankelijke variabele en een afhankelijke variabele kennen. Ook moet je weten hoe je deze concepten toepast op gegevens uit een figuur.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om een logische hypothese te formuleren die direct wordt ondersteund door de gepresenteerde data. Daarnaast moet je de onafhankelijke en afhankelijke variabele correct kunnen identificeren en benoemen binnen je geformuleerde hypothese.

Waar op letten: Let erop dat je hypothese specifiek en meetbaar is, en direct af te leiden uit figuur 1. Zorg ervoor dat je de onafhankelijke en afhankelijke variabele niet verwisselt. Benoem beide variabelen expliciet in je antwoord.

Kernbegrippen: hypothese, onafhankelijke variabele, afhankelijke variabele, gender, zelfbeeld

### Vraag 8 – Bindingen in moderne sociale netwerken en sociale media

Wat kun je verwachten: Je moet een ander kenmerk van bindingen in moderne sociale netwerken dan 'grote geografische afstand' kunnen benoemen en dit met een eigen voorbeeld uitleggen in relatie tot sociale media.

Wat moet je kennen: Je moet de kenmerken van bindingen in moderne sociale netwerken kennen, zoals zelfgekozen, losser, flexibeler, veranderlijker of grootschaliger.

Wat moet je kunnen: Je moet een passend kenmerk kunnen kiezen en dit met een concreet, eigen voorbeeld kunnen toepassen op het gebruik van sociale media. Je moet ook de relatie tussen het gekozen kenmerk en het voorbeeld duidelijk kunnen uitleggen.

Waar op letten: Let erop dat je een **ander** kenmerk kiest dan 'grote geografische afstand'. Gebruik een **eigen** voorbeeld en zorg dat je uitleg het gekozen kenmerk duidelijk verbindt met het gebruik van sociale media. Vermijd te algemene beschrijvingen.

Kernbegrippen: bindingen, sociale netwerken, moderne samenleving

### Vraag 9 – Stress door sociale controle in een secundaire groep

Wat kun je verwachten: Je moet een redenering opbouwen die een specifieke oorzaak van stress bij jongeren (uit een figuur) verklaart met behulp van de concepten 'sociale controle' en 'secundaire groep'. Je moet kenmerken van een secundaire groep toepassen en sociale controle correct omschrijven en verbinden met de stressfactor.

Wat moet je kennen: Je moet de definities en kenmerken van 'sociale controle' en 'secundaire groep' kennen. Ook moet je het verschil tussen primaire en secundaire groepen begrijpen.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een figuur kunnen interpreteren en selecteren. Je moet een heldere en logische redenering kunnen formuleren waarin je de begrippen 'sociale controle' en 'secundaire groep' correct toepast op een concrete situatie uit de figuur.

Waar op letten: Let goed op het woord 'andere' in de vraag; dit betekent dat je niet 'social media' moet kiezen als oorzaak. Zorg ervoor dat je een kenmerk van een secundaire groep (zoals doelgericht, onpersoonlijk, functioneel) expliciet benoemt en verbindt met de gekozen stressfactor (school/huiswerk). Omschrijf sociale controle duidelijk en leg uit hoe dit tot stress kan leiden. Zorg dat je redenering compleet is en alle gevraagde elementen bevat.

Kernbegrippen: sociale controle, secundaire groep, primaire groep

### Vraag 20 – Sociale cohesie en de 'Zeg Hallo!'-campagne

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe de 'Zeg Hallo!'-campagne de sociale cohesie in de gemeente kan bevorderen. Hierbij gebruik je een specifieke factor die sociale cohesie bevordert, informatie uit tekst 4 en de omschrijving van het kernconcept 'sociale cohesie'.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'sociale cohesie', 'wederzijdse afhankelijkheid' en 'gedeelde waarden en normen' kennen. Ook moet je weten hoe deze factoren sociale cohesie kunnen bevorderen.

Wat moet je kunnen: Je moet:
- Een geschikte factor kiezen die sociale cohesie bevordert (bijvoorbeeld wederzijdse afhankelijkheid of gedeelde normen en waarden).
- Informatie uit tekst 4 selecteren en gebruiken om de gekozen factor te illustreren.
- De omschrijving van het kernconcept 'sociale cohesie' correct toepassen in je uitleg.
- Een heldere en logische uitleg formuleren die de campagne koppelt aan de bevordering van sociale cohesie.

Waar op letten: Let op de volgende punten:
- Kies een factor die sociale cohesie bevordert, anders dan 'macht/dwang'. De vraag vraagt expliciet om een 'andere' factor.
- Zorg ervoor dat je de gekozen factor duidelijk koppelt aan concrete informatie uit tekst 4.
- Pas de omschrijving van het kernconcept 'sociale cohesie' correct toe in je uitleg. Zonder deze toepassing is je antwoord onvolledig.
- Formuleer compact en precies, en gebruik alleen feiten uit het Brein-record en de bijgevoegde tekst.

Kernbegrippen: sociale cohesie, wederzijdse afhankelijkheid, gedeelde waarden en normen

### Vraag 21 – Sociale ongelijkheid en een 'hallo'

Wat kun je verwachten: Je moet beredeneren of sociale ongelijkheid in de gemeente Luleå verandert als meer inwoners elkaar groeten. Je gebruikt hiervoor de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid en informatie uit tekst 4.

Wat moet je kennen: Je moet het kernconcept 'sociale ongelijkheid' kennen en kunnen toepassen. Sociale ongelijkheid verwijst naar ongelijke verdeling van waardering, behandeling, kansen en middelen tussen mensen of groepen in een samenleving.

Wat moet je kunnen: Je moet een redenering kunnen opbouwen die het kernconcept sociale ongelijkheid koppelt aan de informatie uit tekst 4 over groeten. Je moet kunnen uitleggen hoe groeten invloed kan hebben op de waardering en behandeling van inwoners, en daarmee op de sociale ongelijkheid.

Waar op letten: Let erop dat je de definitie van sociale ongelijkheid expliciet toepast in je redenering. Zorg ervoor dat je concrete informatie uit tekst 4 gebruikt om je argument te ondersteunen. Verwar sociale ongelijkheid niet met andere concepten zoals sociale cohesie. Maak duidelijk hoe 'waardering' of 'behandeling' beïnvloed wordt.

Kernbegrippen: sociale ongelijkheid

### Vraag 22 – Confessionele en sociaaldemocratische uitgangspunten in de campagne van Luleå

Wat kun je verwachten: Je moet de campagne van de gemeente Luleå analyseren en koppelen aan specifieke uitgangspunten van het confessionalisme en de sociaaldemocratie. Je antwoord moet per uitgangspunt informatie uit tekst 4 bevatten ter illustratie.

Wat moet je kennen: Je moet de kernbegrippen en uitgangspunten van het confessionalisme en de sociaaldemocratie kennen. Denk hierbij aan concepten als 'maatschappelijk middenveld', 'gespreide verantwoordelijkheid' en de rol van de overheid in de 'verzorgingsstaat'.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tekst (tekst 4) kunnen selecteren en interpreteren om deze te koppelen aan abstracte politieke ideologieën. Je moet ook in staat zijn om een beargumenteerd antwoord te formuleren waarin je de uitgangspunten duidelijk illustreert met tekstuele bewijzen.

Waar op letten: Let goed op dat je de uitgangspunten van confessionalisme en sociaaldemocratie niet door elkaar haalt. Zorg ervoor dat je per uitgangspunt concrete informatie uit tekst 4 gebruikt om je antwoord te onderbouwen. Het is belangrijk om te herkennen dat de oproep aan burgers voor betrokkenheid past bij het confessionele idee van gespreide verantwoordelijkheid, en dat de actieve rol van de gemeente bij het aanpakken van problemen past bij de sociaaldemocratische visie op een sturende overheid.

Kernbegrippen: confessionalisme, sociaaldemocratie, politieke ideologie, maatschappelijk middenveld, gespreide verantwoordelijkheid, verzorgingsstaat

### Vraag 23 – Het systeemmodel en de 'Zeg hallo!'-campagne in Luleå

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over het systeemmodel, toegepast op een concrete situatie uit een tekst. Je moet de juiste fase van het systeemmodel herkennen op basis van de beschreven acties.

Wat moet je kennen: Je moet de verschillende fasen van het systeemmodel kennen: invoerfase, omzettingsfase (met politieke agendavorming, beleidsvoorbereiding en beleidsbepaling), uitvoerfase en terugkoppelingsfase. Daarnaast moet je de betekenis van 'zwakke bindingen' begrijpen in de context van de tekst.

Wat moet je kunnen: Je moet een tekstgedeelte nauwkeurig lezen en analyseren om te bepalen welke fase van het systeemmodel daarin wordt beschreven. Je moet onderscheid kunnen maken tussen het signaleren van een probleem, het besluiten over een oplossing en het uitvoeren van die oplossing.

Waar op letten: Let goed op de specifieke regels (39-51) waarnaar de vraag verwijst. Deze regels beschrijven concrete acties ('loopt vier weken', 'advertenties ingekocht'). Dit zijn indicaties van de implementatie van beleid. Vermijd afleiders die verwijzen naar eerdere fasen zoals probleemherkenning of besluitvorming.

Kernbegrippen: systeemmodel, invoerfase, omzettingsfase, uitvoerfase, terugkoppelingsfase, zwakke bindingen

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2025
tijdvak 2
dinsdag 24 juni
13.30 - 16.30 uur
maatschappijwetenschappen

Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 23 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 48 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, wordt aan het antwoord
meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen gevraagd worden en je geeft meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.

VW-1034-a-25-2-o

### Pagina 2

Opgave 1 Vrijheidsbeeld

Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.

Inleiding
Vrijheid is een belangrijke waarde in moderne samenlevingen. De Vlaamse historicus De Dijk schreef een boek over de verandering van de betekenis van vrijheid door de tijd heen. De discussie over de betekenis van vrijheid komt terug in de geschiedenis van het Vrijheidsbeeld (New York, 1886).

[FIGUUR: Een zwart-witafbeelding van het Vrijheidsbeeld in New York.]

Gebruik regel 1 tot en met 23 van tekst 1.
2p 1 In tekst 1 beschrijft De Dijk de oorspronkelijke boodschap van het Vrijheidsbeeld. Leg uit dat in deze oorspronkelijke boodschap een ideologie te herkennen is. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept ideologie en informatie uit tekst 1.

Gebruik regel 1 tot en met 23 van tekst 1.
2p 2 De opvattingen van de 19e-eeuwse liberalen kunnen worden vergeleken met de uitgangspunten van de liberale hoofdstroming in de Nederlandse politiek.
- Geef een overeenkomst tussen een uitgangspunt van de liberale hoofdstroming en het antidemocratische begrip van vrijheid van de 19e-eeuwse liberalen. Gebruik in je antwoord informatie uit tekst 1.
- Geef een verschil tussen een ander uitgangspunt van de liberale hoofdstroming en het antidemocratische begrip van vrijheid van de 19e-eeuwse liberalen. Gebruik in je antwoord informatie uit tekst 1.

Gebruik tekst 1.
2p 3 Beredeneer dat De Dijk het Vrijheidsbeeld sociaalconstructivistisch benadert. Gebruik in je redenering een aanname van het sociaalconstructivisme-paradigma en informatie uit tekst 1.

Gebruik regel 29 tot en met 44 van tekst 1.
4p 4 Er zijn twee wetenschappelijke benaderingen van natievorming.
- Beredeneer dat het Vrijheidsbeeld een symbool is geworden van de interne collectieve identiteit van Amerikanen. Gebruik in je redenering een omschrijving van interne collectieve identiteit en informatie uit tekst 1.
- Leg uit bij welke benadering van natievorming dit Amerikaanse symbool past. Gebruik in je uitleg de naam en een kenmerk van de gekozen benadering.

VW-1034-a-25-2-o 2 / 8 lees verder ►►►

### Pagina 3

Gebruik tekst 1.
Moderne samenlevingen zoals de Verenigde Staten hebben een proces
van democratisering doorgemaakt. Binnen het proces van
democratisering bestaan twee ontwikkelingen. Een daarvan is de uitbouw
van de rechtsstaat.
4p 5 a Leg uit dat de uitbouw van de rechtsstaat bijdraagt aan
democratisering. Gebruik in je uitleg:
– een kenmerk van de rechtsstaat.
– de omschrijving van het kernconcept democratisering.
b Geef aan welke andere ontwikkeling binnen democratisering de
Franse schenkers van het Vrijheidsbeeld afwijzen. Gebruik in je
antwoord informatie uit tekst 1.

Opgave 2 Sociale media en het welzijn van jongeren

Bij deze opgave horen tekst 2 en de figuren 1 en 2 uit het bronnenboekje.

Inleiding
Er is de laatste jaren veel aandacht voor de invloed van sociale media op
het welzijn van jongeren. Een team onderzoekers van de Universiteit van
Amsterdam heeft tussen 2019 en 2021 onderzoek gedaan naar de invloed
die Nederlandse jongeren ervaren van sociale media. Deze opgave gaat
over dat onderzoek.

Gebruik tekst 2.
In tekst 2 beschrijven de onderzoekers dat ze voor de dataverzameling
twee onderzoeksmethoden hebben gebruikt: enquêtes en interviews.
3p 6 – Noem een voordeel van het gebruik van de onderzoeksmethode
enquête.
– Noem een voordeel van het gebruik van de onderzoeksmethode
interview.
– Beredeneer dat beide onderzoeksmethoden elkaar aanvullen in dit
onderzoek. Gebruik in je redenering per onderzoeksmethode het
gekozen voordeel en informatie uit tekst 2.

VW-1034-a-25-2-0 3/8 lees verder ►►►

### Pagina 4

Gebruik figuur 1.
Figuur 1 geeft de onderzoeksresultaten weer van de ervaren invloed van sociale media.
2p 7 - Formuleer een hypothese die wordt ondersteund door gegevens uit
figuur 1.
- Benoem de onafhankelijke en de afhankelijke variabele in de
hypothese.
Sociale media zijn een onderdeel van moderne sociale netwerken. Een
kenmerk van bindingen in moderne sociale netwerken is de grote
geografische afstand waarover deze bindingen zich kunnen uitstrekken.
2p 8 Leg met een eigen voorbeeld uit welk ander kenmerk van bindingen in
moderne sociale netwerken te herkennen is in het gebruik van sociale
media. Gebruik in je uitleg een kenmerk van bindingen in moderne sociale
netwerken.
Gebruik figuur 2.
Jongeren ervaren volgens figuur 2 sociale mediagebruik niet als oorzaak
voor stress. In figuur 2 staan ook andere situaties en groepen als
oorzaken voor de stress die jongeren ervaren.
Er worden primaire en secundaire groepen onderscheiden.
2p 9 Beredeneer welke andere oorzaak van stress verklaard kan worden met
sociale controle in een secundaire groep. Gebruik in je redenering:
- een kenmerk van een secundaire groep en informatie uit figuur 2;
- een omschrijving van sociale controle.
Opgave 3 Eilandenstaten vechten voor hun voortbestaan
Bij deze opgave horen afbeelding 1 en tekst 3 uit het bronnenboekje.
Inleiding
De staat Tuvalu bestaat uit een aantal kleine eilanden in de Grote
Oceaan. De eilanden dreigen door klimaatverandering op termijn onder de
stijgende zeespiegel te verdwijnen. Tuvalu komt in 2021 wereldwijd in het
nieuws met een opvallende videoboodschap gericht aan de deelnemers
van de VN-klimaatconferentie. In de boodschap roept minister Kofe van
Buitenlandse Zaken van Tuvalu andere landen op tot actie (afbeelding 1).
Tuvalu heeft zich samen met andere eilandenstaten verenigd in het Pacific
Islands Forum. Dat organiseert in 2023 een congres waarin wordt
ingegaan op de vraag: kun je als staat nog bestaan als je land onder de
zeespiegel is verdwenen?
VW-1034-a-25-2-0
4/8
lees verder

### Pagina 5

Gebruik afbeelding 1.
Afbeelding 1 is een foto gemaakt tijdens de opname van de videoboodschap aan de deelnemers van de VN-klimaatconferentie in 2021. Die internationale conferentie is georganiseerd om politieke besluiten te nemen om klimaatverandering tegen te gaan.
10 2p
10
2p
11
Bereedeneer dat minister Kofe met dit beeld het onderwerp klimaatverandering frame. Gebruik in je redenering een omschrijving van het begrip frame en informatie uit afbeelding 1.
Gebruik de inleiding van deze opgave of afbeelding 1.
De toespraak van minister Kofe gericht aan de deelnemers van de VN-klimaatconferentie kan worden geanalyseerd met het barrièremodel. Beredeneer dat minister Kofe met zijn toespraak realisatiemacht inzet om de besluitvorming over het tegengaan van klimaatverandering naar de volgende barrière te krijgen. Gebruik in je redenering:
– een barrière uit het barrièremodel en informatie uit de inleiding van deze opgave of afbeelding 1;
– een omschrijving van realisatiemacht en informatie uit de inleiding van deze opgave of afbeelding 1.
Met de speech richt minister Kofe zich voornamelijk tot de grote economieën van de wereld. Die landen zijn de grootste uitstoters van broeikasgassen: de Verenigde Staten, China, India en de EU-landen. Volgens de regeringsleiders van het Pacific Islands Forum doen deze grote uitstoters wel mooie beloften, maar zetten ze ze nauwelijks om in maatregelen.
2p
12
Een aanname van het rationele actor-paradigma is dat individuele en collectieve rationaliteit kunnen verschillen.
Leg met deze aanname uit dat grote uitstoters terughoudend zijn in het omzetten van hun beloftes in maatregelen tegen klimaatverandering. Gebruik in je uitleg een omschrijving van collectieve rationaliteit en een omschrijving van individuele rationaliteit uit de aanname van het rationele actor-paradigma.
Gebruik tekst 3.
Tuvalu neemt deel aan het Pacific Islands Forum.
Leg uit dat de landen in het Pacific Islands Forum samenwerken. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept samenwerking en informatie uit tekst 3.
2p
13
VW-1034-a-25-2-o
5/8
lees verder

### Pagina 6

Voor elk besluit van het Pacific Islands Forum dat de regeringsleiders van
de lidstaten van die organisatie nemen, is unanimous vereist.
1p 14 Wat voor type organisatie is het Pacific Islands Forum?
A een intergouvernementele organisatie
B een niet-gouvernementele organisatie (ngo)
C een organisatie met zowel intergouvernementele als supranationale
besluitvorming
D een supranationale organisatie

Gebruik tekst 3 en eventueel afbeelding 1.
Volgens tekst 3 oefent Tuvalu macht uit op de internationale
gemeenschap om de continuïteit van de staat te garanderen.
3p 15 Leg met twee typen machtsbronnen uit dat Tuvalu macht uitoefent op de
internationale gemeenschap. Gebruik in je uitleg:
— twee typen machtsbronnen en per gekozen type machtsbron
informatie uit tekst 3 of afbeelding 1;
— een omschrijving van het kernconcept macht en informatie uit tekst 3.

Gebruik tekst 3 of afbeelding 1.
Er zijn verschillende groepen theorieën die het gedrag van staten
verklaren. Drie daarvan zijn: de realistische theorieën, de
sociaalconstructivisme theorieën en de politiek psychologische theorieën.
2p 16 Geef vanuit een van deze drie groepen theorieën een verklaring voor het
gedrag van de staat Tuvalu. Gebruik in je verklaring de gekozen groep
theorieën en informatie uit tekst 3 of afbeelding 1.

Gebruik tekst 3.
Tuvalu neemt allerlei maatregelen voor het geval dat de eilanden groep
onder de zeespiegel verdwijnt.
1p 17 Leg uit dat Tuvalu zich richt op het behoud van zijn externe soevereiniteit.
Gebruik in je uitleg een omschrijving van externe soevereiniteit en
informatie uit tekst 3.

Gebruik regel 54 tot en met 63 van tekst 3.
De inwoners van de eilanden staten die onder de zeespiegel dreigen te
verdwijnen zijn staatsburgers.
Aan het staatsburgerschap zijn rechten gekoppeld: inwoners kunnen
bijvoorbeeld reizen, een bankrekening openen en onderwijs volgen.
2p 18 Leg uit dat in het staatsburgerschap van de inwoners van deze
eilandenstaat de paradox van zelfstandiging versus ver			[...]	afhankelijkheid te herkennen is. Gebruik in je uitleg per zijde van de paradox een
omschrijving en informatie uit de inleiding van deze vraag of tekst 3.

VW-1034-a-25-2-0 6/8 lees verder

### Pagina 7

Opgave 4 Säg hej!
Bij deze opgave hoort tekst 4 uit het bronnenboekje.

Inleiding
Luleå is met ongeveer tachtigduizend inwoners een van de grotere steden
in het noorden van Zweden. In de winter is er maar drie uur daglicht per
dag, bij een gemiddelde temperatuur van -10°C. Mede hierdoor
communiceren mensen op straat weinig. In november 2023 kwam Luleå
internationaal in het nieuws met de gemeentelijke campagne ‘Säg hej!’,
oftewel ‘Zeg hallo!’.

1p 19
Gebruik tekst 4.
Tekst 4 is geschreven door ambtenaren van de gemeente Luleå.
Leg uit dat de ambtenaren de campagne onderbouwen vanuit het
functionalisme-paradigma. Gebruik in je uitleg een aanname van het
functionalisme-paradigma en informatie uit tekst 4.

2p 20
Gebruik tekst 4.
Er zijn drie factoren die sociale cohesie kunnen bevorderen. Een daarvan
is het gebruik van macht (of dwang).
Leg met een andere factor uit dat de campagne de sociale cohesie in de
gemeente kan bevorderen. Gebruik in je uitleg:
– een factor die sociale cohesie kan bevorderen en informatie uit
tekst 4.
– de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie.

2p 21
Gebruik tekst 4.
Berédeeneer of de sociale ongelijkheid in de gemeente Luleå verandert als
meer inwoners elkaar gaan groeten. Gebruik in je redenering de
omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid en informatie uit
tekst 4.

2p 22
Gebruik tekst 4.
Lokale politici steunen de campagne van de gemeente.
Geef aan bij welk confessioneel uitgangspunt en bij welk
sociaaldemocratisch uitgangspunt de campagne van de gemeente Luleå
past. Gebruik in je antwoord per uitgangspunt informatie uit tekst 4.

Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina.

VW-1034-a-25-2-o
7/8
lees verder ► ► ►

### Pagina 8

1p 23 Zie regel 39 tot en met 51 van tekst 4.
In welke fase van het systeemmodel bevond het probleem van te weinig
zwakke bindingen in de gemeente Luleå zich in tekst 4?
A invoerfase
B omzettingsfase: politieke agendavorming
C omzettingsfase: beleidsvoorbereiding
D omzettingsfase: beleidsbepaling
E uitvoerfase
F terugkoppelingfase

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
VW-1034-a-25-2-o 8/8 einde