# Eindexamen Maatschappijwetenschappen VWO 2024 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2024/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Rationalisering in het tijdgebruik van moderne stedelingen

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe rationalisering te herkennen is in de manier waarop moderne stedelingen met tijd omgaan, gebaseerd op tekst 1. Je gebruikt hierbij twee specifieke onderdelen van de definitie van rationalisering en onderbouwt deze met informatie uit de tekst.

Wat moet je kennen: Je moet het kernconcept 'rationalisering' kennen, inclusief de onderdelen 'het ordenen/systematiseren van de werkelijkheid' en 'het zo efficiënt/effectief mogelijk bereiken van resultaten'.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tekst kunnen selecteren en deze kunnen verbinden aan een sociologisch kernconcept. Specifiek moet je de twee genoemde onderdelen van rationalisering kunnen toepassen op de informatie uit tekst 1.

Waar op letten: Let erop dat je beide onderdelen van de definitie van rationalisering (ordenen/systematiseren én efficiëntie) toepast. Gebruik specifieke voorbeelden of zinsneden uit tekst 1 om je uitleg te onderbouwen. Verwar rationalisering niet met andere concepten zoals individualisering.

Kernbegrippen: rationalisering

### Vraag 2 – Hardlopen en individualisering

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen waarom de sport hardlopen past bij een geïndividualiseerde samenleving. Hierbij gebruik je de omschrijving van het kernconcept individualisering en specifieke informatie uit tekst 1.

Wat moet je kennen: Je moet het kernconcept 'individualisering' kennen en kunnen toepassen. Ook moet je de inhoud van tekst 1 goed begrijpen.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tekst kunnen selecteren en koppelen aan een sociologisch kernconcept. Daarnaast moet je een duidelijke uitleg kunnen formuleren.

Waar op letten: Let erop dat je zowel de omschrijving van individualisering als de informatie uit tekst 1 (over hardlopen versus voetballen en vaste trainingstijden) expliciet in je antwoord verwerkt. Zorg dat je de link legt tussen 'niet vastzitten aan vaste tijden' en 'meer zelfstandigheid' als uiting van individualisering.

Kernbegrippen: individualisering

### Vraag 3 – Sociale instituties en de agenda op het werk

Wat kun je verwachten: Je moet een ander kenmerk van sociale instituties dan 'lange traditie' kunnen benoemen en uitleggen hoe dit kenmerk, in combinatie met een eigen voorbeeld van agendagebruik op het werk, de regulering van onderlinge relaties aantoont.

Wat moet je kennen: Je moet het kernconcept 'sociale institutie' kennen en de verschillende kenmerken ervan, naast 'lange traditie'.

Wat moet je kunnen: Je moet:
- Een relevant kenmerk van sociale instituties kunnen selecteren.
- Een eigen, concreet voorbeeld kunnen bedenken van agendagebruik op het werk.
- Een redenering kunnen opzetten die het gekozen kenmerk en het voorbeeld verbindt met de regulerende functie van sociale instituties op onderlinge relaties.

Waar op letten: Let op de volgende valkuilen:
- Noem een *ander* kenmerk dan 'lange traditie'.
- Geef een *concreet eigen voorbeeld* van agendagebruik op het werk.
- Leg uit *hoe* de agenda de relaties reguleert, niet alleen dat men een agenda gebruikt.
- Pas het gekozen kenmerk correct toe op je voorbeeld.

Kernbegrippen: sociale institutie

### Vraag 4 – Postmodernistische kritiek op tijdsbesparing

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe de kanttekening bij tijdsbesparing in tekst 1 past bij postmodernistische kritiek op moderniteit. Dit betekent dat je de relatie tussen technologische vooruitgang en 'werkelijke' vooruitgang moet kunnen duiden.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'postmodernisme' en 'moderniteit' kennen, specifiek de postmodernistische kritiek op het vooruitgangsgeloof van de moderniteit, waarbij technologische vooruitgang niet automatisch leidt tot morele of sociale vooruitgang.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit tekst 1 (de laatste alinea) kunnen gebruiken om de kanttekening bij tijdsbesparing te identificeren en deze vervolgens te verbinden met de postmodernistische kritiek op moderniteit en technologische vooruitgang.

Waar op letten: Let erop dat je niet alleen de kanttekening uit de tekst beschrijft, maar ook expliciet de link legt met de postmodernistische kritiek op het vooruitgangsgeloof. Vermijd een te algemene omschrijving van postmodernisme; focus op de kritiek dat technologische vooruitgang niet per se leidt tot 'werkelijke' vooruitgang. Zorg ervoor dat je de informatie uit de laatste alinea van tekst 1 gebruikt als onderbouwing.

Kernbegrippen: postmodernisme, moderniteit, technologische vooruitgang

### Vraag 5 – Paradoxen van modernisering: tijdbesparende diensten

Wat kun je verwachten: Je moet een andere paradox van modernisering herkennen in het gebruik van tijdbesparende diensten, zoals beschreven in tekst 1. Je redenering moet de gekozen paradox uitleggen en koppelen aan concrete informatie uit de tekst.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'modernisering' en 'paradoxen van modernisering' kennen. Specifiek moet je bekend zijn met de paradoxen 'verzelfstandiging versus verafhankelijking' en 'rationeel versus emotioneel'.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om:
1. Een geschikte paradox van modernisering te kiezen die past bij het fenomeen van tijdbesparende diensten.
2. Beide kanten van de gekozen paradox te benoemen en uit te leggen.
3. Informatie uit tekst 1 te selecteren en te gebruiken om beide kanten van de paradox te onderbouwen.

Waar op letten: Let op de volgende valkuilen:
* Noem niet alleen de paradox, maar werk deze ook volledig uit.
* Licht beide kanten van de gekozen paradox toe, niet slechts één.
* Koppel je toelichting expliciet aan concrete voorbeelden of zinsneden uit tekst 1.
* Kies een paradox die daadwerkelijk relevant is voor de context van tijdbesparende diensten.

Kernbegrippen: modernisering, paradoxen van modernisering, verzelfstandiging, verafhankelijking, rationalisering

### Vraag 6 – Sociaalconstructivisme en tijd: de moderne stedeling

Wat kun je verwachten: Je moet beschrijven hoe moderne stedelingen met tijd omgaan, vanuit het perspectief van het sociaalconstructivisme-paradigma. Hierbij gebruik je een specifieke aanname van dit paradigma en illustreer je deze met informatie uit tekst 1.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten van het sociaalconstructivisme-paradigma kennen, in het bijzonder de aanname dat actoren samen betekenis geven aan de sociale werkelijkheid.

Wat moet je kunnen: Je moet:
1. Een relevante aanname van het sociaalconstructivisme-paradigma formuleren.
2. Deze aanname toepassen op het gedrag van moderne stedelingen met betrekking tot tijd.
3. Specifieke informatie uit tekst 1 gebruiken om je beschrijving te onderbouwen en te illustreren.

Waar op letten: Let erop dat je:
* Expliciet een aanname van het sociaalconstructivisme-paradigma noemt en deze correct toepast.
* Niet alleen de tekst samenvat, maar een duidelijke koppeling maakt tussen de aanname en de informatie uit tekst 1.
* De informatie uit tekst 1 gebruikt om de gekozen aanname te illustreren, niet om een ander punt te maken.

Kernbegrippen: sociaalconstructivisme-paradigma, sociale werkelijkheid

### Vraag 7 – Machtsbronnen en het Openbaar Ministerie

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe het Openbaar Ministerie (OM) macht heeft uitgeoefend tegen de Hells Angels, door een ander type machtsbron dan de cognitieve machtsbron te gebruiken. Je uitleg moet de omschrijving van 'macht' en de gekozen machtsbron bevatten, gekoppeld aan informatie uit tekst 2.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'macht' en 'machtsbronnen' kennen, inclusief de verschillende typen machtsbronnen (politiek, economisch, affectief).

Wat moet je kunnen: Je moet:
- Het kernconcept 'macht' correct omschrijven en toepassen.
- Een ander type machtsbron dan de cognitieve machtsbron kiezen en correct omschrijven.
- Informatie uit tekst 2 selecteren die de uitoefening van macht door het OM en het gekozen type machtsbron aantoont.
- De omschrijvingen van 'macht' en de gekozen machtsbron logisch verbinden met de informatie uit tekst 2.

Waar op letten: Let op de volgende punten:
- Kies géén cognitieve machtsbron, deze is expliciet uitgesloten.
- Omschrijf het gekozen type machtsbron (politiek, economisch of affectief) correct.
- Omschrijf het kernconcept 'macht' correct (het vermogen om hulpbronnen in te zetten om bepaalde doelstellingen te bereiken en de handelingsmogelijkheden van anderen te beperken of te vergroten).
- Koppel de omschrijvingen van macht en de machtsbron aan concrete informatie uit tekst 2.
- Beschrijf de macht van het Openbaar Ministerie, niet die van de Hells Angels.

Kernbegrippen: macht, machtsbronnen, politieke machtsbron

### Vraag 8 – Geweldsmonopolie en de Hells Angels

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe het Openbaar Ministerie (OM) met een verbod op de Hells Angels het geweldsmonopolie probeert te herstellen. Hierbij gebruik je de definitie van geweldsmonopolie en concrete informatie uit tekst 2 om je uitleg te onderbouwen.

Wat moet je kennen: Je moet het begrip 'geweldsmonopolie' kennen en kunnen omschrijven als het alleenrecht van de overheid op het uitoefenen van legitiem geweld.

Wat moet je kunnen: Je moet:
1. Het begrip 'geweldsmonopolie' correct omschrijven.
2. Informatie uit tekst 2 selecteren die aantoont dat de Hells Angels dit monopolie schenden.
3. Een duidelijke link leggen tussen het verbod door het OM en het herstellen van dit geweldsmonopolie.

Waar op letten: Let erop dat je de definitie van geweldsmonopolie volledig geeft, inclusief 'alleenrecht' en 'legitiem'. Zorg voor een concrete verwijzing naar tekst 2 om de schending van het geweldsmonopolie te illustreren (bijvoorbeeld de geweldscultuur, beloning van geweld, of het opleggen van de wil aan andere clubs). Leg expliciet uit waarom het verbod van het OM bijdraagt aan het herstellen van dit monopolie.

Kernbegrippen: geweldsmonopolie

### Vraag 9 – Functionalisme-paradigma en de vervolging van de Hells Angels

Wat kun je verwachten: Je moet de vervolging van de Hells Angels door het Openbaar Ministerie (OM) verklaren vanuit een aanname van het functionalisme-paradigma. Hierbij gebruik je informatie uit tekst 2 om je verklaring te onderbouwen.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten van het functionalisme-paradigma kennen, in het bijzonder de aanname dat onderdelen van de samenleving functies vervullen die bijdragen aan de maatschappelijke orde.

Wat moet je kunnen: Je moet:
1. Een relevante aanname van het functionalisme-paradigma kunnen benoemen.
2. Deze aanname kunnen toepassen op de actie van het Openbaar Ministerie (vervolging van de Hells Angels).
3. Specifieke informatie uit tekst 2 kunnen selecteren en gebruiken om de verstoring van de maatschappelijke orde door de Hells Angels te illustreren.

Waar op letten: Let op de volgende punten:
* Formuleer de aanname van het functionalisme-paradigma helder en correct.
* Maak expliciet hoe de vervolging door het OM een functie vervult binnen dit paradigma (bijvoorbeeld het herstellen van de maatschappelijke orde).
* Gebruik concrete voorbeelden uit tekst 2 die aantonen waarom de maatschappelijke orde verstoord is door de Hells Angels (bijvoorbeeld de geweldscultuur, het belonen van geweld, het opleggen van de wil aan andere clubs, of de geweldspiraal).

Kernbegrippen: functionalisme-paradigma, maatschappelijke orde, functie

### Vraag 10 – Bindingen binnen de Hells Angels

Wat kun je verwachten: Je moet twee typen bindingen (anders dan politieke binding) herkennen tussen leden van de Hells Angels, gebaseerd op informatie uit tekst 2. Per type binding moet je een concreet voorbeeld uit de tekst geven.

Wat moet je kennen: De vier typen bindingen: economische, affectieve, cognitieve en politieke binding.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een tekst koppelen aan de juiste typen bindingen en dit duidelijk formuleren.

Waar op letten: Noem geen politieke binding, want de vraag vraagt expliciet om 'twee andere typen bindingen'. Zorg ervoor dat je per type binding een specifieke zin of passage uit tekst 2 citeert of parafraseert die het type binding duidelijk illustreert. Een algemene verwijzing is niet voldoende.

Kernbegrippen: bindingen, economische binding, affectieve binding, cognitieve binding, politieke binding

### Vraag 11 – Collectieve identiteit van de Hells Angels: traditioneel of modern?

Wat kun je verwachten: Je moet beredeneren of de invloed van de collectieve identiteit van de Hells Angels op hun leden past in een traditionele of moderne samenleving. Je redenering moet een verschil tussen deze samenlevingen bevatten, een omschrijving van collectieve identiteit en bewijs uit tekst 2 of afbeelding 1.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'collectieve identiteit', 'identiteit', 'traditionele samenleving' en 'moderne samenleving' kennen en kunnen onderscheiden.

Wat moet je kunnen: Je moet:
- Een duidelijk verschil tussen traditionele en moderne samenlevingen kunnen formuleren, specifiek gericht op de invloed van collectieve identiteiten.
- Het concept collectieve identiteit kunnen omschrijven.
- Informatie uit tekst 2 of afbeelding 1 kunnen selecteren en gebruiken om de collectieve identiteit van de Hells Angels te illustreren.
- Een consistente redenering kunnen opbouwen die de invloed van de Hells Angels' collectieve identiteit koppelt aan óf een traditionele óf een moderne samenleving, en deze keuze onderbouwen met de genoemde elementen.

Waar op letten: Let erop dat je een duidelijke keuze maakt (traditioneel óf modern) en deze consistent beargumenteert. Zorg ervoor dat je redenering concreet verwijst naar de bronnen (tekst 2 of afbeelding 1) en dat je het verschil tussen traditionele en moderne samenlevingen correct toepast op het concept identiteit. Vermijd algemene uitspraken zonder specifieke onderbouwing.

Kernbegrippen: collectieve identiteit, identiteit, traditionele samenleving, moderne samenleving

### Vraag 12 – Institutionalisering van geweld bij de Hells Angels

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe het gebruik van geweld binnen de Hells Angels motorclub geïnstitutionaliseerd is, volgens het Openbaar Ministerie. Hierbij gebruik je de definitie van institutionalisering en voorbeelden uit de brontekst.

Wat moet je kennen: Je moet het kernconcept 'institutionalisering' kennen. Dit omvat 'het vastleggen van min of meer geformaliseerde regels' en 'standaardgedragspatronen' of 'de regulatie van het gedrag van de leden'.

Wat moet je kunnen: Je moet de definitie van institutionalisering kunnen toepassen op een concrete situatie, in dit geval de Hells Angels. Je moet ook relevante informatie uit tekst 2 kunnen selecteren en gebruiken om je uitleg te illustreren.

Waar op letten: Let erop dat je beide aspecten van institutionalisering (geformaliseerde regels én standaardgedragspatronen/regulatie van gedrag) in je antwoord verwerkt. Gebruik concrete voorbeelden uit tekst 2, zoals de 'Filthy Few patch'. Vermijd het alleen beschrijven van geweld zonder de koppeling met de regels en gedragspatronen, en verwar institutionalisering niet met socialisatie.

Kernbegrippen: institutionalisering

### Vraag 13 – Cultuur van de Hells Angels: de betekenis van 'colors'

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen waarom de 'colors' van de Hells Angels onderdeel zijn van hun cultuur. Hierbij gebruik je de definitie van het kernconcept 'cultuur' en specifieke details uit de afbeelding.

Wat moet je kennen: Je moet het kernconcept 'cultuur' kennen. Cultuur omvat de gedeelde waarden, normen, gewoonten, symbolen en uitdrukkingsvormen van een groep of samenleving.

Wat moet je kunnen: Je moet het kernconcept 'cultuur' kunnen toepassen op een concrete situatie, in dit geval de 'colors' van de Hells Angels. Je moet ook relevante informatie uit een afbeelding kunnen selecteren en gebruiken in je uitleg.

Waar op letten: Zorg ervoor dat je expliciet een onderdeel van de definitie van cultuur noemt, zoals 'uitdrukkingsvormen'. Vergeet niet om concrete elementen uit afbeelding 1 te benoemen, zoals de naam 'Hells Angels', het doodshoofd met vleugels, of de naam van de afdeling ('Holland') op het jasje.

Kernbegrippen: cultuur

### Vraag 14 – Functies van socialisatie bij de Hells Angels

Wat kun je verwachten: Je moet twee functies van socialisatie, anders dan gedragsregulatie, kunnen uitleggen aan de hand van de 'colors' van de Hells Angels. Je moet per functie een concreet voorbeeld uit tekst 2 of afbeelding 1 gebruiken om je uitleg te illustreren.

Wat moet je kennen: Je moet de verschillende functies van socialisatie kennen, waaronder identificatie met anderen en de continuering van cultuur. Je moet ook weten wat 'socialisatie', 'cultuur' en 'subcultuur' inhouden.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tekst en een afbeelding kunnen analyseren en deze koppelen aan sociologische concepten. Je moet een heldere en beargumenteerde uitleg kunnen geven, waarbij je specifieke voorbeelden uit de bronnen gebruikt.

Waar op letten: Let goed op dat je GEEN 'gedragsregulatie' als functie noemt, want de vraag vraagt expliciet om *twee andere* functies. Vermijd ook 'verandering van cultuur', aangezien dit volgens het correctievoorschrift niet wordt goedgekeurd. Zorg ervoor dat je elke gekozen functie duidelijk koppelt aan een specifiek detail uit tekst 2 of afbeelding 1.

Kernbegrippen: socialisatie, functies van socialisatie, identificatie, continuering van cultuur, cultuur, subcultuur

### Vraag 15 – Hofstede en de Hells Angels: Onzekerheidsvermijding

Wat kun je verwachten: Je moet de dimensie 'onzekerheidsvermijding' van Hofstede uitleggen en toepassen op de subcultuur van de Hells Angels, waarbij je specifieke voorbeelden uit tekst 2 gebruikt om je redenering te onderbouwen.

Wat moet je kennen: Je moet de zes dimensies van Hofstede kennen, in het bijzonder de dimensie 'onzekerheidsvermijding'. Ook moet je weten wat een subcultuur is en hoe deze zich verhoudt tot de dominante cultuur.

Wat moet je kunnen: Je moet een concept (onzekerheidsvermijding) kunnen definiëren en dit concept kunnen toepassen op een concrete situatie (de Hells Angels subcultuur) aan de hand van informatie uit een brontekst. Je moet een heldere en onderbouwde redenering kunnen formuleren.

Waar op letten: Let erop dat je de dimensie onzekerheidsvermijding duidelijk omschrijft en deze omschrijving expliciet koppelt aan de gedragsregels en structuur binnen de Hells Angels. Gebruik concrete voorbeelden uit tekst 2 (zoals regels over kleding, onderscheidingen en zwijgplicht) om je argumentatie te versterken. Verwar onzekerheidsvermijding niet met andere dimensies van Hofstede.

Kernbegrippen: subcultuur, onzekerheidsvermijding, dimensies van Hofstede, gedragsregels, dominante cultuur

### Vraag 16 – De drie aspecten van politiek: policy en polity in de Inflation Reduction Act

Wat kun je verwachten: Je moet de aspecten 'policy' en 'polity' kunnen herkennen en uitleggen aan de hand van een concreet voorbeeld uit de inleiding van de opgave. Je moet per aspect een omschrijving geven en een passend voorbeeld uit de tekst.

Wat moet je kennen: Je moet de drie aspecten van politiek kennen: politics, policy en polity. Met name de definities van 'policy' en 'polity' zijn hier belangrijk.

Wat moet je kunnen: Je moet de aspecten 'policy' en 'polity' kunnen onderscheiden en toepassen op een concrete casus (de Inflation Reduction Act). Je moet per aspect een duidelijke omschrijving kunnen geven en dit kunnen onderbouwen met een specifiek voorbeeld uit de tekst.

Waar op letten: Let goed op dat je de juiste twee aspecten (policy en polity) kiest en niet 'politics' uitlegt. Zorg ervoor dat je per aspect zowel een omschrijving als een concreet voorbeeld uit de inleiding geeft. Haal de aspecten niet door elkaar.

Kernbegrippen: politics, policy, polity, politieke besluitvorming

### Vraag 17 – Impact van de Inflation Reduction Act op de relatie EU-VS

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe de Inflation Reduction Act (IRA) leidt tot minder samenwerking en meer conflict tussen de Verenigde Staten en de Europese Unie. Hierbij gebruik je de omschrijving van de kernconcepten 'samenwerking' en 'conflict' en specifieke informatie uit tekst 3.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'samenwerking' en 'conflict' kunnen omschrijven. Voor 'samenwerking' gaat het om het afstemmen van handelen en het hebben van gemeenschappelijke doelen. Voor 'conflict' gaat het om tegenwerking en niet-overeenkomende doelen.

Wat moet je kunnen: Je moet:
- De kernconcepten 'samenwerking' en 'conflict' correct omschrijven.
- Concrete voorbeelden en citaten uit tekst 3 selecteren die samenwerking en conflict aantonen.
- Een duidelijke causale redenering opbouwen die uitlegt *waarom* de IRA leidt tot minder samenwerking en meer conflict, door de omschrijvingen van de kernconcepten te koppelen aan de informatie uit tekst 3.

Waar op letten: Let op de volgende valkuilen:
- Zorg dat je de kernconcepten 'samenwerking' en 'conflict' volledig omschrijft, met de specifieke onderdelen die in het CV worden verwacht (afstemmen van handelen/gemeenschappelijk doel voor samenwerking; tegenwerking/niet-overeenkomende doelen voor conflict).
- Koppel de omschrijvingen van de kernconcepten direct aan concrete voorbeelden of citaten uit tekst 3. Vermijd algemene uitspraken zonder bronverwijzing.
- Maak de redenering expliciet: leg duidelijk uit *hoe* de Inflation Reduction Act specifiek leidt tot een afname van samenwerking en een toename van conflict, door de effecten van de wet te verbinden met de definities van de kernconcepten en de tekstuele bewijzen.

Kernbegrippen: samenwerking, conflict

### Vraag 18 – Industriebeleid Biden en internationale theorieën

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen bij welke van de twee groepen theorieën (realistisch of liberaal) het industriebeleid van de regering Biden past. Je gebruikt hiervoor een omschrijving van de gekozen theorie en informatie uit tekst 3 om je uitleg te illustreren.

Wat moet je kennen: Je moet de kenmerken van realistische en liberale theorieën kennen, met name hoe deze theorieën aankijken tegen samenwerking, eigenbelang, macht en nationale veiligheid in internationale betrekkingen.

Wat moet je kunnen: Je moet:
1. De kernprincipes van realistische theorieën kunnen omschrijven.
2. Informatie uit tekst 3 kunnen selecteren die het industriebeleid van Biden beschrijft.
3. Het industriebeleid van Biden kunnen koppelen aan de realistische theorieën door de kenmerken van deze theorieën toe te passen op de informatie uit tekst 3.

Waar op letten: Let goed op dat je:
* Een duidelijke omschrijving geeft van de gekozen theorie (realistisch).
* Specifieke informatie uit tekst 3 gebruikt om je antwoord te onderbouwen. Verwijs naar relevante zinnen of passages.
* De samenwerking met bondgenoten niet direct als liberaal kenmerk interpreteert, maar de onderliggende motivatie (versterken van de eigen positie en onafhankelijkheid ten opzichte van China) als realistisch herkent.

Kernbegrippen: realistische theorieën, liberale theorieën, eigenbelang, macht, nationale veiligheid

### Vraag 19 – De Wereldhandelsorganisatie als oplossing voor collectieve-actieproblemen in internationale handel

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe de Wereldhandelsorganisatie (WTO) een oplossing biedt voor het dilemma van collectieve actie in internationale handel. Hierbij gebruik je een specifieke taak van de WTO en illustreer je dit met informatie uit tekst 3. Ook moet je het dilemma van collectieve actie omschrijven en dit koppelen aan de informatie uit tekst 3.

Wat moet je kennen: Het dilemma van collectieve actie: wat het inhoudt en hoe het ontstaat (individueel rationeel handelen vs. collectief belang).
De Wereldhandelsorganisatie (WTO): haar taken en principes, zoals het bevorderen van vrije wereldhandel en het non-discriminatiebeginsel.
Protectionisme: wat het is en waarom landen het toepassen.
Internationale vrijhandel: de voordelen en het belang ervan.

Wat moet je kunnen: Het dilemma van collectieve actie toepassen op een concrete situatie (internationale handel).
Informatie uit een brontekst (tekst 3) selecteren en gebruiken om je redenering te onderbouwen en te illustreren.
Een heldere en logische redenering opbouwen die de relatie tussen de WTO, het collectieve-actieprobleem en internationale handel uitlegt.
Het onderscheid maken tussen eigenbelang (op korte termijn) en collectief belang (op lange termijn).

Waar op letten: Omschrijf het dilemma van collectieve actie volledig: zowel het individuele, rationele handelen als het nadelige collectieve resultaat.
Leg duidelijk uit hoe de WTO, met een specifieke taak (bijvoorbeeld het afdwingen van het non-discriminatiebeginsel), dit dilemma oplost.
Verwijs expliciet naar tekst 3 en gebruik concrete voorbeelden of citaten om je punten te illustreren.
Maak het onderscheid tussen het eigenbelang van individuele staten (protectionisme) en het collectieve belang van internationale vrijhandel duidelijk.

Kernbegrippen: dilemma van collectieve actie, Wereldhandelsorganisatie, protectionisme, internationale vrijhandel, non-discriminatiebeginsel, eigenbelang, collectief belang

### Vraag 20 – Sociale cohesie en sociale controle bij de boycot van The Sun

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe sociale controle heeft bijgedragen aan de boycot van The Sun in Merseyside, door een andere factor dan wederzijdse afhankelijkheid te kiezen die sociale cohesie bevordert. Je moet deze factor en sociale controle omschrijven en beide verbinden met informatie uit tekst 4.

Wat moet je kennen: De definitie van sociale cohesie en factoren die deze bevorderen (dwang, macht, gedeelde normen en waarden, saamhorigheidsbesef).
De definitie van sociale controle en hoe dit zich uit (bijvoorbeeld via sancties).
De betekenis van normen en waarden.

Wat moet je kunnen: Een geschikte factor voor sociale cohesie kiezen en omschrijven.
Sociale controle omschrijven.
Informatie uit tekst 4 selecteren en gebruiken om de gekozen factor en sociale controle te illustreren.
Een heldere uitleg geven over de relatie tussen sociale controle en de boycot, gebruikmakend van de gekozen factor en tekstinformatie.

Waar op letten: Gebruik een *andere* factor dan 'wederzijdse afhankelijkheid' om sociale cohesie te bevorderen.
Omschrijf zowel de gekozen factor voor sociale cohesie als sociale controle duidelijk.
Verbind je omschrijvingen en uitleg concreet met informatie uit tekst 4.
Behandel de twee hoofdonderdelen van de vraag (de factor en sociale controle) apart en gestructureerd.

Kernbegrippen: sociale cohesie, dwang, macht, gedeelde normen en waarden, saamhorigheidsbesef, sociale controle, sancties, normen

### Vraag 21 – Framing van de EU door The Sun

Wat kun je verwachten: Je moet beargumenteren of The Sun de EU negatief framet, gebaseerd op de gegevens in tabel 1. Je moet het begrip 'framing' uitleggen en de tabel gebruiken om je argumentatie te onderbouwen.

Wat moet je kennen: Het kernconcept 'framing' en de betekenis ervan in de context van media en nieuwsberichtgeving.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een tabel (tabel 1) interpreteren en gebruiken als bewijs in een argumentatie. Je moet een heldere en compacte argumentatie kunnen opbouwen die het begrip 'framing' illustreert met concrete gegevens.

Waar op letten: Leg 'framing' duidelijk uit. Gebruik de percentages negatieve commentaren van The Sun én The Mirror uit tabel 1 om het verschil aan te tonen. Een goed beargumenteerd 'nee' is ook mogelijk, mits goed onderbouwd, bijvoorbeeld door te stellen dat de intentie niet uit de cijfers blijkt. Zorg dat je de cijfers niet alleen noemt, maar ook interpreteert in relatie tot framing.

Kernbegrippen: framing

### Vraag 22 – Interveniërende variabele en krantenberichtgeving over de EU

Wat kun je verwachten: Je moet de definitie van een interveniërende variabele kunnen geven, deze kunnen identificeren in een gegeven context (tabel 1) en de functie ervan kunnen uitleggen in een specifiek onderzoeksverband.

Wat moet je kennen: De definitie van een interveniërende variabele.
Het concept van een verband tussen variabelen (onafhankelijk, afhankelijk, interveniërend).

Wat moet je kunnen: Een interveniërende variabele omschrijven.
Een interveniërende variabele herkennen en benoemen op basis van gegeven informatie (tabeldata).
Informatie uit een tabel gebruiken om een argument te onderbouwen.
De functie van een interveniërende variabele uitleggen in een onderzocht verband.

Waar op letten: Verwar een interveniërende variabele niet met een verstorende of modererende variabele.
Benoem de interveniërende variabele specifiek (bijvoorbeeld 'hoeveelheid negatieve berichtgeving', niet alleen 'de krant').
Gebruik de exacte percentages uit tabel 1 (91,6% en 10,3%) om je keuze voor de interveniërende variabele te onderbouwen.
Leg duidelijk de causale keten uit: lezen van krant -> blootstelling aan negatieve berichtgeving -> houding tegenover de EU.

Kernbegrippen: interveniërende variabele, verband tussen variabelen

### Vraag 23 – Causaliteit vaststellen: Tijdsvolgorde en controleren voor verstorende variabelen

Wat kun je verwachten: Je moet een van de twee andere eisen voor causaliteit (naast correlatie) kunnen noemen en uitleggen. Vervolgens beoordeel je of het verband tussen de boycot van The Sun en de steun voor het verlaten van de EU voldoet aan deze eis, waarbij je de gekozen eis omschrijft en illustreert met gegevens uit figuur 1 of de toelichting.

Wat moet je kennen: Je moet de drie eisen voor causaliteit kennen: correlatie, tijdsvolgorde (de oorzaak gaat vooraf aan het gevolg) en het uitsluiten van schijnverbanden (controleren voor verstorende variabelen). Specifiek voor deze vraag moet je de eisen 'tijdsvolgorde' en 'controleren voor verstorende variabelen' goed begrijpen.

Wat moet je kunnen: Je moet:
1. Een van de twee andere eisen voor causaliteit (naast correlatie) correct benoemen.
2. De gekozen eis duidelijk omschrijven.
3. De gegevens uit figuur 1 en de toelichting correct interpreteren.
4. Een logische redenering opzetten om te beoordelen of het verband voldoet aan de gekozen eis, gebruikmakend van de informatie uit de bronnen.

Waar op letten: Let goed op de vraagstelling: er wordt expliciet gevraagd om een *andere* eis dan correlatie. Verwar de eisen voor causaliteit niet. Zorg ervoor dat je de gekozen eis niet alleen noemt, maar ook kort omschrijft en vervolgens specifiek toepast op de situatie in figuur 1, met concrete verwijzingen naar de grafiek of de toelichting. Let op de jaartallen en de lijnen in de grafiek, en de informatie over de samenstelling van de controlegroep in de toelichting.

Kernbegrippen: causaliteit, onafhankelijke variabele, afhankelijke variabele, tijdsvolgorde, verstorende variabele, schijnverband

### Vraag 24 – Politieke socialisatie en de boycot van The Sun in Merseyside

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe politieke socialisatie de verandering in houding van de inwoners van Merseyside tegenover de EU kan verklaren, specifiek sinds de boycot van de krant The Sun. Hierbij is het essentieel dat je het kernconcept 'politieke socialisatie' correct omschrijft en toepast op de casus.

Wat moet je kennen: Je moet het kernconcept 'politieke socialisatie' kennen en kunnen omschrijven. Daarnaast moet je de informatie uit de bronnen (met name tekst 4 en tabel 1) kunnen interpreteren om de rol van The Sun als socialisator te begrijpen.

Wat moet je kunnen: Je moet:
- Het kernconcept 'politieke socialisatie' definiëren.
- De rol van een medium (zoals een krant) als socialisator herkennen.
- Uitleggen hoe het wegvallen van een socialisator (door een boycot) invloed heeft op de overdracht van politieke opvattingen.
- Een verband leggen tussen het ontbreken van deze overdracht en een verandering in politieke houding (in dit geval ten opzichte van de EU).

Waar op letten: Let goed op de volgende punten:
1.  **Definitie van politieke socialisatie:** Zorg ervoor dat je de omschrijving van politieke socialisatie correct en volledig weergeeft.
2.  **De rol van The Sun:** The Sun was een medium dat politieke opvattingen overdroeg (zie tabel 1: zeer negatief over de EU). Door de boycot viel deze overdracht weg.
3.  **Het 'ontbreken' van socialisatie:** De verklaring zit in het *wegvallen* of *ontbreken* van de politieke socialisatie door The Sun, niet zozeer in een actieve nieuwe socialisatie door een ander medium (tenzij je dat expliciet onderbouwt).
4.  **De link met de boycot:** Maak duidelijk dat de boycot leidde tot het niet meer lezen van de krant, en daardoor tot het stoppen van de overdracht van haar opvattingen.

Kernbegrippen: politieke socialisatie

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2024
tijdvak 2
dinsdag 25 juni
13.30 - 16.30 uur
maatschappijwetenschappen
Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 24 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 46 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen gevraagd worden en je geeft meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
VW-1034-a-24-2-o

### Pagina 2

Opgave 1 Waar blijft mijn tijd?

Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.

Inleiding
Deze opgave gaat over tijdsbesparing in de moderne samenleving.

Gebruik tekst 1.
Volgens tekst 1 gaan moderne stedelingen in de 21ste eeuw anders met tijd om dan mensen uit vorige generaties.
2p 1 Leg uit dat in de manier waarop moderne stedelingen met tijd omgaan rationalisering te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
- 'het ordenen/systematiseren van de werkelijkheid' uit de omschrijving van het kernconcept rationalisering en informatie uit tekst 1 waaruit dat blijkt;
- 'het zo efficiënt/effectief mogelijk bereiken van resultaten' uit de omschrijving van het kernconcept rationalisering en informatie uit tekst 1 waaruit dat blijkt.

Gebruik tekst 1.
Volgens tekst 1 kiezen moderne stedelingen eerder voor de sport voetballen.
1p 2 Leg uit dat de sport hardlopen past bij een geïndividualiseerde samenleving. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept individualisering en informatie uit tekst 1 waaruit individualisering blijkt.

Het wijdverbreide gebruik van agenda's op het werk heeft kenmerken van een sociale institutie. Sociale instituties reguleren de onderlinge relaties tussen mensen. Een kenmerk van sociale instituties is dat ze vaak een lange traditie hebben.
2p 3 Beredeneer voor een ander kenmerk van sociale instituties dat het gebruik van agenda's op het werk de onderlinge relaties tussen mensen reguleert. Gebruik in je redenering:
- een kenmerk van sociale instituties;
- een eigen voorbeeld waaruit 'het onderlinge reguleren van relaties' uit de omschrijving van het kernconcept sociale institutie blijkt.

Gebruik tekst 1.
In de laatste alinea van tekst 1 wordt een kanttekening gezet bij tijdsbesparing.
1p 4 Leg uit dat in die kanttekening bij tijdsbesparing postmoderne kritiek op moderniteit te herkennen is.

VW-1034-a-24-2-o 2 / 8 lees verder ►►►

### Pagina 3

Gebruik tekst 1.
In tekst 1 staat dat moderne stedelingen steeds meer gebruikmaken van
tijdbesparende diensten, zoals het laten bezorgen van boodschappen.
Er worden drie paradoxen van modernisering onderscheiden. Een
daarvan is de schijnbare tegenstelling tussen enerzijds generalisering en
anderzijds pluralisering van cultuur.
2p 5 Beredeneer welke andere paradox van modernisering te herkennen is in
de tijdbesparende diensten. Gebruik in je redenering een paradox van
modernisering en informatie uit tekst 1.

2p 6 Beschrijf vanuit een aanname van het sociaalconstructivisme-paradigma
de manier waarop moderne stedelingen met tijd omgaan. Gebruik in je
beschrijving een aanname van het sociaalconstructivisme-paradigma en
informatie uit tekst 1.

Opave 2 Het verbod op de Hells Angels

Bij deze opave horen tekst 2 en afbeelding 1 uit het bronnenboekje.

Inleiding
In juli 2022 oordeelde de Hoge Raad dat de motorclub Hells Angels
definitief verboden is in Nederland. Daarmee is ook het dragen van de
zogenaamde colors (zie afbeelding 1) van de motorclub verboden.
Met het oordeel kwam een einde aan een jarenlange juridische strijd van
het Openbaar Ministerie (OM) tegen de motorclub. Tekst 2 komt uit een
eerder betoog van het OM uit 2019, waarin het OM bepleit de motorclub
te verbieden.

Gebruik tekst 2.
Er zijn vier typen machtsbronnen te onderscheiden. Een daarvan is de
cognitieve machtsbron.
2p 7 Leg met een ander type machtsbron uit dat het Openbaar Ministerie
macht heeft uitgeoefend in zijn strijd tegen de motorclub Hells Angels.
Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept macht en informatie uit tekst 2
waaruit macht blijkt;
- een omschrijving van het gekozen type machtsbron en informatie uit
tekst 2 waaruit het gekozen type machtsbron blijkt.

1p 8 Gebruik tekst 2.
Leg uit dat het Openbaar Ministerie met een verbod op de motorclub Hells
Angels probeert het geweldsmonopolie te herstellen. Gebruik in je uitleg
een omschrijving van het begrip geweldsmonopolie en informatie uit
tekst 2 om geweldsmonopolie te illustreren.

VW-1034-a-24-2-o 3 / 8 lees verder

### Pagina 4

Gebruik tekst 2.
Het functionalisme-paradigma gaat uit van een aantal aannames.
Verklaar de vervolging van de motorclub Hells Angels door het Openbaar
Ministerie vanuit een aanname van het functionalisme-paradigma.
Gebruik in je verklaring een aanname van het functionalisme-paradigma
en informatie uit tekst 2.

9

Gebruik tekst 2.
Uit de beschrijving van de motorclub door het Openbaar Ministerie in
tekst 2 blijkt dat er sterke bindingen bestaan tussen de leden van de
motorclub Hells Angels. Er zijn vier typen bindingen te onderscheiden.
Een type is de politieke binding.
Geef voor twee andere typen bindingen aan dat deze te herkennen zijn
tussen de leden van de motorclub Hells Angels. Gebruik in je antwoord
per type binding informatie uit tekst 2 waaruit het gekozen type binding
blijkt.

2p

10

Gebruik tekst 2 of afbeelding 1.
In de ontwikkeling van traditionele naar moderne samenlevingen is de
invloed van collectieve identiteiten op de identiteit van mensen veranderd.
Berdeneneer of de invloed van collectieve identiteit van de motorclub Hells
Angels op de identiteit van de individuele leden past in een traditionele of
juist in een moderne samenleving. Gebruik in je redenering:
– een verschil tussen traditionele en moderne samenlevingen;
– een omschrijving van collectieve identiteit en informatie uit tekst 2 of
afbeelding 1 waaruit collectieve identiteit blijkt.

2p

11

Gebruik tekst 2.
Leg uit dat volgens het Openbaar Ministerie het gebruik van geweld
geïnstitutionaliseerd is in de motorclub Hells Angels. Gebruik in je uitleg
de omschrijving van het kernconcept institutionalisering en informatie uit
tekst 2 om institutionalisering te illustreren.

2p

12

Gebruik afbeelding 1.
Op afbeelding 1 is een lid van de motorclub Hells Angels te zien dat zijn
colors draagt.
Leg uit dat de colors onderdeel zijn van de cultuur van de motorclub Hells
Angels. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept cultuur
en informatie uit afbeelding 1 waaruit cultuur blijkt.

1p

13

Gebruik tekst 2 en afbeelding 1.
Een functie van socialisatie is gedragsregulatie.
Leg uit dat de colors twee andere functies van socialisatie vervullen
binnen de motorclub Hells Angels. Gebruik in je uitleg per gekozen functie
van socialisatie informatie uit tekst 2 of afbeelding 1 om de functie mee te
illustreren.

2p

14

VW-1034-a-24-2-o

4/8

lees verder

### Pagina 5

Gebruik tekst 2.
Hofstede onderscheidt zes dimensies waarop je (sub)culturen van elkaar kunt onderscheiden. Een daarvan is de dimensie onzekerheidsvermijding.
1p 15 Beredeneer of de subcultuur van de motorclub Hells Angels hoog of laag zal scoren op de dimensie onzekerheidsvermijding. Gebruik in je redenering een omschrijving van de dimensie onzekerheidsvermijding en informatie uit tekst 2 waaruit de hoge of lage score op de dimensie blijkt.

Opgave 3 De Inflation Reduction Act

Bij deze opgave hoort tekst 3 uit het bronnenboekje.

Inleiding
In 2022 is de Inflation Reduction Act aangenomen door het Amerikaans Congres. Deze wet moet zorgen voor een versnelling van de transitie naar duurzame energie in de Verenigde Staten. Hiervoor is 370 miljard dollar beschikbaar gesteld. Een van de voorgenomen maatregelen is dat Amerikaanse kopers een belastingvoordeel krijgen bij de aanschaf van een elektrische auto, maar alleen als die auto gemonteerd is in Noord-Amerika.
Vanwege deze protectionistische maatregelen ontstaat er vanuit de Europese Unie diplomatieke druk op de Verenigde Staten.

Gebruik de inleiding van deze opgave.
Er worden drie aspecten van politiek onderscheiden. Een daarvan is politics.
2p 16 Leg uit dat de twee andere aspecten van politiek te herkennen zijn in de besluitvorming rondom de Inflation Reduction Act in de Verenigde Staten. Gebruik in je uitleg per aspect een omschrijving en een voorbeeld uit de inleiding van deze opgave.

Gebruik tekst 3.
Het aannemen van de Inflation Reduction Act leidt tot een verandering in de verhouding tussen de Verenigde Staten en de Europese Unie.
4p 17 — Leg uit dat deze wet leidt tot minder samenwerking tussen de Verenigde Staten en de Europese Unie. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept samenwerking en informatie uit tekst 3 waaruit samenwerking blijkt.
— Leg uit dat deze wet leidt tot meer conflict tussen de Verenigde Staten en de Europese Unie. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept conflict en informatie uit tekst 3 waaruit conflict blijkt.

VW-1034-a-24-2-o 5 / 8 lees verder

### Pagina 6

Gebruik tekst 3.
Het buitenlandbeleid van de Verenigde Staten wordt in sommige perioden
meer bepaald door opvattingen uit de groep realistische theorieën en in
andere perioden meer door opvattingen uit de groep liberale theorieën.
Leg uit bij welke van de twee groepen theorieën het industriebeleid van de
regering Biden past. Gebruik in je uitleg een omschrijving van de gekozen
groep theorieën en informatie uit tekst 3 om de groep theorieën te
illustreren.

Gebruik tekst 3.
De directeur van de Wereldbandelsorganisatie Okonjo-Iweala waarschuwt
dat het beleid negatief kan uitpakken voor de aanpak van wereldwijde
collectieve uitdagingen.
Internationale handel is een voorbeeld van zo’n collectieve uitdaging,
oftewel het collectieve-actieprobleem.
Berereneer met een taak van de Wereldbandelsorganisatie dat de
Wereldbandelsorganisatie zelf te zien is als een oplossing voor
internationale handel als een collectieve-actieprobleem. Gebruik in je
redenering:
– een taak van de Wereldbandelsorganisatie en informatie uit tekst 3 om
de gekozen taak te illustreren;
– een omschrijving van het dilemma van collectieve actie, en informatie
uit tekst 3.

Opgave 4 De boycot van The Sun in Merseyside

Bij deze opgave horen tekst 4, tabel 1 en figuur 1 uit het bronnenboekje.

Inleiding
In het voetbalstadion van de Britse voetbalclub Liverpool FC vond in 1989
een drama plaats waarbij 96 voetbalsupporters werden doodgedrukt. De
Britse sensatiekrant The Sun schreef de oorzaak van het drama toe aan
het gedrag van Liverpool-supporters. Die beschuldiging bleek later
onterecht.
De beschuldigingen van The Sun leidde tot een boycot van de krant in
Merseyside, het gebied in Noord-Engeland waar Liverpool in ligt.
In 2016 blijkt uit het Brexit-referendum dat de inwoners van Merseyside
veel meer pro-Europese Unie zijn dan inwoners van vergelijkbare
gebieden in Noord-Engeland. Politicologen Foos en Bischof hebben
onderzoek gedaan naar een verband tussen de boycot van The Sun en de
pro-Europese Unie houding van de inwoners van Merseyside.

### Pagina 7

Gebruik tekst 4.
In tekst 4 beschrijven Foos en Bischof de boycott van de krant *The Sun*. Er zijn verschillende factoren die sociale cohesie binnen een groep kunnen bevorderen. Een daarvan is wederzijdse afhankelijkheid.
20 Leg met een andere factor die sociale cohesie kan bevorderen uit dat sociale controle heeft bijgedragen aan het boycotten van *The Sun* in Merseyside. Gebruik in je uitleg:
– een omschrijving van de gekozen factor en informatie uit tekst 4 waaruit de factor blijkt;
– een omschrijving van sociale controle en informatie uit tekst 4 waaruit sociale controle blijkt.

Gebruik tabel 1.
Voor hun onderzoek analyseerden Foos en Bischof de berichtgeving over de EU in de redactionele commentaren van *The Sun* en van *The Mirror*, de andere grote Britse sensatiekrant. In tabel 1 staan resultaten uit hun onderzoek.
21 Beargumenteer of uit de gegevens in tabel 1 blijkt dat *The Sun* het onderwerp Europese Unie negatief framet. Gebruik in je argumentatie een omschrijving van framing en informatie uit tabel 1 om framing te illustreren.

Gebruik tabel 1.
Door de boycott van de krant *The Sun* in Merseyside hebben Foos en Bischof kunnen onderzoeken of er een verband is tussen het lezen van de krant *The Sun* en de houding van mensen tegenover de Europese Unie. Naast deze twee variabelen stelden de onderzoekers ook een derde variabele op, namelijk een interveniërende variabele.
22 Geef een omschrijving van het begrip interveniërende variabele. Geef aan welke interveniërende variabele in het verband dat door Foos en Bischof is onderzocht, te herkennen is in tabel 1. Gebruik in je antwoord informatie uit tabel 1 waaruit de interveniërende variabele blijkt.
– Leg de functie van de gekozen interveniërende variabele uit in het onderzochte verband tussen het lezen van *The Sun* en de houding tegenover de EU.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
VW-1034-a-24-2-o 7 / 8 lees verder ►►►

### Pagina 8

Gebruik figuur 1.
Foos en Bischof hebben onderzoek gedaan naar de causaliteit tussen de
boycot van de krant *The Sun* sinds 1989 en de steun voor het verlaten
van de EU van de inwoners van Merseyside en andere gebieden in
Noord-Engeland. De gegevens in figuur 1 komen uit dit onderzoek.
Een causaal verband voldoet aan drie eisen. Een van deze eisen is dat uit
onderzoek blijkt dat de onderzochte variabelen moeten correleren.
2p 23 - Noem een *andere* eis voor het kunnen vaststellen van causaliteit.
- Beoordeel of het verband tussen de boycot van de krant en de steun
voor het verlaten van de EU in figuur 1 voldoet aan deze andere eis
voor causaliteit. Gebruik in je beoordeling een omschrijving van de
gekozen eis voor causaliteit en gegevens in figuur 1 of de toelichting
van figuur 1 om de gekozen eis te illustreren.
Volgens Foos en Bischof hebben de inwoners van Merseyside een andere
houding tegenover de EU sinds de boycot van de krant *The Sun*.
1p 24 Leg uit dat politieke socialisatie deze andere houding sinds de boycot kan
verklaren. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept
politieke socialisatie.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
VW-1034-a-24-2-o
8/8
einde ■