# Eindexamen Maatschappijwetenschappen VWO 2024 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2024/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Identiteit en nagelversiering

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe het versieren van nagels past bij iemands identiteit. Hierbij gebruik je de omschrijving van het kernconcept identiteit en specifieke informatie uit tekst 1.

Wat moet je kennen: Je moet het kernconcept 'identiteit' kennen en kunnen toepassen. Ook moet je de inhoud van tekst 1 goed begrijpen.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tekst kunnen selecteren en koppelen aan een kernconcept. Daarnaast moet je een duidelijke uitleg kunnen formuleren die beide elementen combineert.

Waar op letten: Let erop dat je zowel de omschrijving van het kernconcept identiteit noemt én concrete informatie uit tekst 1 gebruikt. Zorg ervoor dat je de link tussen deze twee elementen expliciet maakt in je uitleg. Vermijd algemene antwoorden zonder verwijzing naar de tekst of het kernconcept.

Kernbegrippen: identiteit

### Vraag 2 – Socialisatie en globalisering: de populariteit van nagelversiering

Wat kun je verwachten: Je moet de relatie kunnen leggen tussen de populariteit van nagelversiering, een specifieke vorm van socialisatie en het kernconcept globalisering. Dit doe je door informatie uit tekst 1 te gebruiken en de begrippen correct te omschrijven en toe te passen.

Wat moet je kennen: Je moet de drie vormen van socialisatie (primair, secundair, tertiair) kennen en kunnen onderscheiden. Daarnaast moet je het kernconcept globalisering kunnen omschrijven en herkennen in een context. Ook de rol van socialisatoren is belangrijk.

Wat moet je kunnen: Je moet een beredenering kunnen opbouwen waarin je:
1. De juiste vorm van socialisatie benoemt en omschrijft, en dit koppelt aan informatie uit tekst 1.
2. Het kernconcept globalisering omschrijft en dit koppelt aan informatie uit tekst 1.
3. Een duidelijke verbinding legt tussen de gekozen vorm van socialisatie en globalisering, gebruikmakend van de tekst.

Waar op letten: Let goed op het onderscheid tussen de vormen van socialisatie. De invloed van beroemdheden en sociale media is indirect en anoniem, wat kenmerkend is voor tertiaire socialisatie. Zorg ervoor dat je globalisering specifiek koppelt aan de uitbreiding van contacten/cultuur over landsgrenzen heen, zoals de invloed van internationale beroemdheden. Gebruik altijd concrete voorbeelden en citaten uit tekst 1 om je argumenten te onderbouwen en de twee concepten (tertiaire socialisatie en globalisering) met elkaar te verbinden.

Kernbegrippen: socialisatie, tertiaire socialisatie, globalisering, socialisatoren

### Vraag 3 – De paradox rationeel versus emotioneel in nagelversiering

Wat kun je verwachten: Je moet de derde paradox van modernisering, 'rationeel versus emotioneel', kunnen herkennen en uitleggen aan de hand van het versieren van nagels, waarbij je informatie uit tekst 1 gebruikt om beide kanten van de paradox te illustreren.

Wat moet je kennen: Je moet de drie paradoxen van modernisering kennen, in het bijzonder de paradox 'rationeel versus emotioneel'. Daarnaast moet je de begrippen 'rationeel handelen', 'emotioneel handelen', 'impression management' en 'zelfexpressie' begrijpen.

Wat moet je kunnen: Je moet een redenering kunnen opbouwen waarin je de paradox 'rationeel versus emotioneel' toepast op een concrete situatie (nagelversiering) en dit kunt onderbouwen met specifieke informatie uit een brontekst.

Waar op letten: Let erop dat je de juiste paradox kiest (rationeel versus emotioneel) en dat je beide aspecten (rationeel én emotioneel) van de paradox duidelijk uitlegt en koppelt aan het versieren van nagels. Vergeet niet om voor beide aspecten concrete voorbeelden of argumenten uit tekst 1 te gebruiken. Vermijd het kiezen van de andere twee genoemde paradoxen.

Kernbegrippen: paradoxen van modernisering, rationeel handelen, emotioneel handelen, impression management, zelfexpressie

### Vraag 4 – Versierde nagels in een premoderne samenleving: een andere soort hulpbron

Wat kun je verwachten: Je moet beredeneren dat versierde nagels in een premoderne samenleving een ander soort hulpbron waren dan economische hulpbronnen. Je gebruikt hiervoor een kenmerk van de premoderne samenleving en een andere soort hulpbron, geïllustreerd met informatie uit tekst 1.

Wat moet je kennen: Je moet de verschillende soorten hulpbronnen kennen (economisch, politiek, symbolisch) en de kenmerken van een premoderne samenleving (bijvoorbeeld standensamenleving, traditie, ritueel).

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tekst (regels 39-52 van tekst 1) kunnen selecteren en toepassen in een redenering. Je moet een verband kunnen leggen tussen een kenmerk van een premoderne samenleving, een soort hulpbron en de informatie uit de tekst.

Waar op letten: Let goed op dat je een duidelijk kenmerk van de premoderne samenleving benoemt. Kies de juiste soort hulpbron (politiek of symbolisch) en zorg dat je redenering de informatie uit tekst 1 (regels 39-52) correct gebruikt om deze hulpbron te illustreren. Vermijd het verwarren van de verschillende soorten hulpbronnen.

Kernbegrippen: sociale ongelijkheid, hulpbronnen, economische hulpbronnen, politieke hulpbronnen, symbolische hulpbronnen, premoderne samenleving, standensamenleving, traditie, ritueel

### Vraag 5 – Sociale bindingen tussen statushouders en gastgezinnen

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen welke twee typen sociale bindingen wederzijds ontstaan tussen statushouders en gastgezinnen tijdens het logeren. Je moet per type binding een omschrijving geven en dit onderbouwen met informatie uit tekst 2, waarbij je het wederzijdse karakter aantoont.

Wat moet je kennen: Je moet de vier typen sociale bindingen kennen: affectieve, cognitieve, economische en politieke bindingen. Je moet de kenmerken van elk type binding kunnen omschrijven.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tekst kunnen analyseren en koppelen aan theoretische concepten (sociale bindingen). Je moet specifiek kunnen aantonen dat een binding 'wederzijds' is door bewijs te leveren voor beide partijen (statushouders én gastgezinnen).

Waar op letten: Let erop dat je:
1. Twee *andere* typen bindingen noemt dan eventueel al besproken (economische en politieke bindingen zijn hier uitgesloten).
2. Per type binding een duidelijke omschrijving geeft.
3. Per type binding bewijs uit tekst 2 aanhaalt voor *zowel* de statushouders *als* de gastgezinnen om het 'wederzijdse' karakter te onderbouwen.
4. De koppeling tussen het tekstbewijs en de omschrijving van de binding expliciet maakt.

Kernbegrippen: sociale bindingen, cognitieve binding, affectieve binding

### Vraag 6 – Functionalisme-paradigma en de logeerregeling

Wat kun je verwachten: Je moet de rol van de logeerregeling voor de samenleving beschrijven vanuit een *andere* aanname van het functionalisme-paradigma dan degene die al in de vraagtekst genoemd wordt. Je moet deze aanname illustreren met informatie uit tekst 2.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten van het functionalisme-paradigma kennen, met name de verschillende aannames ervan, zoals de rol van gemeenschappelijke normen, waarden en instituties voor sociale stabiliteit en cohesie. Je moet ook de inhoud van tekst 2 goed begrijpen.

Wat moet je kunnen: Je moet:
1. Een relevante aanname van het functionalisme-paradigma kiezen die *niet* de aanname is die in de vraagtekst wordt genoemd ('alle onderdelen van een samenleving hebben een functie').
2. De gekozen aanname toepassen op de logeerregeling en de rol ervan voor de samenleving beschrijven.
3. Specifieke informatie uit tekst 2 gebruiken om de gekozen aanname en je beschrijving te illustreren en te onderbouwen.

Waar op letten: Let op de volgende valkuilen:
* Gebruik *niet* de aanname die al in de vraag wordt genoemd ('alle onderdelen van een samenleving een functie hebben').
* Zorg ervoor dat je de gekozen aanname van het functionalisme-paradigma duidelijk koppelt aan concrete informatie uit tekst 2.
* Beschrijf de functie van de logeerregeling voor de *samenleving als geheel*, niet alleen voor individuele statushouders of gastgezinnen. Het functionalisme richt zich op de samenleving als systeem.

Kernbegrippen: functionalisme-paradigma, sociale cohesie, normen en waarden, instituties

### Vraag 7 – Acculturatie bij statushouders in gastgezinnen

Wat kun je verwachten: Je moet de begrippen 'enculturatie' en 'acculturatie' kennen en kunnen toepassen op een concrete situatie, waarbij je de juiste vorm van socialisatie identificeert en uitlegt met behulp van informatie uit de brontekst.

Wat moet je kennen: Je moet de definities van de kernconcepten 'socialisatie', 'enculturatie' en 'acculturatie' kennen.

Wat moet je kunnen: Je moet:
1. De juiste vorm van socialisatie (acculturatie of enculturatie) herkennen in een gegeven situatie.
2. De gekozen vorm van socialisatie correct omschrijven.
3. Informatie uit de brontekst gebruiken om je uitleg te onderbouwen en te koppelen aan de omschrijving van het concept.

Waar op letten: Let op de volgende valkuilen:
* Verwar acculturatie (het aanleren van een nieuwe cultuur) niet met enculturatie (het aanleren van de cultuur waarin men is geboren).
* Geef een volledige en correcte omschrijving van het gekozen concept.
* Zorg ervoor dat je de informatie uit tekst 2 correct koppelt aan de omschrijving van het concept om je antwoord te onderbouwen.

Kernbegrippen: socialisatie, enculturatie, acculturatie

### Vraag 8 – Functionele identificatie van statushouders

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe gastgezinnen kunnen helpen bij de functionele identificatie van statushouders. Dit doe je door het concept 'functionele identificatie' te omschrijven en te illustreren met informatie uit tekst 2.

Wat moet je kennen: Je moet het kernconcept 'functionele identificatie' kennen en kunnen omschrijven. Ook moet je de inhoud van tekst 2 begrijpen.

Wat moet je kunnen: Je moet:
- Het concept 'functionele identificatie' correct omschrijven.
- Informatie uit tekst 2 selecteren die relevant is voor functionele identificatie.
- Een logische redenering opbouwen die de bijdrage van gastgezinnen aan functionele identificatie van statushouders verklaart, gebruikmakend van de omschrijving en de informatie uit tekst 2.

Waar op letten: Let goed op dat je:
- Specifiek ingaat op 'functionele' identificatie en niet alleen op algemene identificatie.
- Je redenering duidelijk verbindt met een concreet voorbeeld of feit uit tekst 2.
- Functionele identificatie niet verwart met andere vormen van identificatie, zoals culturele of normatieve identificatie.

Kernbegrippen: functionele identificatie, identificatie

### Vraag 9 – Onderzoeksmethoden: Gesloten enquêtes versus open interviews

Wat kun je verwachten: Je moet twee voordelen benoemen: één voordeel van gesloten enquêtes ten opzichte van open interviews, en één voordeel van open interviews ten opzichte van gesloten enquêtes. De vraag test je kennis over de kenmerken en toepassingen van verschillende onderzoeksmethoden.

Wat moet je kennen: Je moet de kenmerken van gesloten enquêtes en open interviews kennen, inclusief hun respectievelijke voor- en nadelen. Begrip van de termen 'kwantitatief onderzoek' en 'kwalitatief onderzoek' is ook nuttig, aangezien deze methoden daar vaak mee geassocieerd worden.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om de specifieke voordelen van de ene onderzoeksmethode te vergelijken met de andere, en deze duidelijk te formuleren. Het is belangrijk om de voordelen te relateren aan de context van de vergelijking (bijvoorbeeld 'ten opzichte van open interviews').

Waar op letten: Let goed op dat je een *voordeel* noemt en niet een nadeel. Zorg er ook voor dat het voordeel specifiek is voor de methode die je beschrijft *in vergelijking met de andere methode*. Een algemeen voordeel dat voor beide methoden geldt, is niet voldoende. Vermijd het door elkaar halen van de voordelen en nadelen van de twee methoden.

Kernbegrippen: gesloten enquête, open interview, onderzoeksmethoden, kwantitatief onderzoek, kwalitatief onderzoek

### Vraag 10 – Generaliseerbaarheid van onderzoeksconclusies

Wat kun je verwachten: Je moet de generaliseerbaarheid van een conclusie bekritiseren op basis van de steekproef, waarbij je de eis van generaliseerbaarheid uitlegt en illustreert met informatie uit de brontekst.

Wat moet je kennen: Je moet de definitie en het belang van 'generaliseerbaarheid' kennen, evenals de begrippen 'steekproef' en 'populatie' en hoe deze zich verhouden tot 'representativiteit'.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tekst kunnen selecteren die relevant is voor de samenstelling van een steekproef, en deze informatie kunnen gebruiken om kritiek te leveren op de generaliseerbaarheid van een onderzoeksconclusie. Je moet ook de eis van generaliseerbaarheid kunnen toepassen in je argumentatie.

Waar op letten: Let erop dat je de kritiek baseert op de *samenstelling* van de steekproef (bijvoorbeeld de etniciteit), en niet alleen op de omvang. Gebruik de specifieke percentages uit tekst 3 (90% Syrisch in steekproef vs. 50% in populatie) om je argument te onderbouwen. Zorg dat je de term 'generaliseerbaarheid' correct toepast en niet verwart met andere onderzoekskwaliteiten zoals betrouwbaarheid of validiteit.

Kernbegrippen: generaliseerbaarheid, steekproef, populatie, representativiteit

### Vraag 11 – Politieke cohesie en communicatie van de Europese Commissie

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe het taalgebruik van de Europese Commissie de politieke cohesie in de EU beïnvloedt. Hierbij moet je een specifiek probleemgebied van politieke cohesie benoemen (anders dan bestuurlijke schaalvergroting), dit koppelen aan informatie uit tekst 4 en een omschrijving geven van politieke cohesie.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'politieke cohesie' en 'gemankeerde communicatie' kennen en kunnen omschrijven. Je moet ook de inhoud van tekst 4 kunnen interpreteren, met name de informatie over de schrijfstijl van de Europese Commissie.

Wat moet je kunnen: Je moet:
1. Een passend probleemgebied voor politieke cohesie kiezen uit de kernconcepten (anders dan bestuurlijke schaalvergroting).
2. Informatie uit tekst 4 (over de schrijfstijl van de Europese Commissie) herkennen en gebruiken.
3. Het gekozen probleemgebied concreet koppelen aan de informatie uit tekst 4.
4. Een correcte omschrijving geven van politieke cohesie.
5. Uitleggen hoe het taalgebruik van de Europese Commissie (via het gekozen probleemgebied) de binding van burgers met de EU beïnvloedt.

Waar op letten: Let erop dat je een 'ander' probleemgebied kiest dan bestuurlijke schaalvergroting. De vraag vraagt expliciet om een omschrijving van politieke cohesie, vergeet dit niet. Zorg ervoor dat je de informatie uit tekst 4 (technocratische stijl, vakjargon) direct koppelt aan het gekozen probleemgebied 'gemankeerde communicatie' en uitlegt hoe dit de binding van burgers met de EU vermindert.

Kernbegrippen: politieke cohesie, gemankeerde communicatie, bestuurlijke schaalvergroting

### Vraag 12 – Taalgebruik Europese Commissie en gezag

Wat kun je verwachten: Je moet beredeneren hoe het taalgebruik van de Europese Commissie het gezag van de Europese Unie kan aantasten. Hierbij gebruik je één van de twee opgegeven paradigma's (conflict- of sociaalconstructivisme) en de omschrijving van het kernconcept 'gezag'. Informatie uit tekst 4 is essentieel om je redenering te onderbouwen.

Wat moet je kennen: De kernconcepten: conflict-paradigma, sociaalconstructivisme-paradigma en gezag.
De specifieke aannames van het conflict-paradigma en het sociaalconstructivisme-paradigma.
De definitie van 'gezag' (gelegitimeerde macht).
De inhoud van tekst 4 over het taalgebruik van de Europese Commissie.

Wat moet je kunnen: Een aanname van het conflict-paradigma of het sociaalconstructivisme-paradigma correct toepassen.
Informatie uit tekst 4 gebruiken om de gekozen aanname te illustreren.
De omschrijving van het kernconcept 'gezag' correct toepassen in een redenering.
Een heldere en logische redenering opbouwen die uitlegt hoe het taalgebruik van de Europese Commissie het gezag van de EU kan aantasten.

Waar op letten: Kies één paradigma (conflict of sociaalconstructivisme) en blijf daarbij. Haal ze niet door elkaar.
Formuleer de aanname van het gekozen paradigma correct en volledig.
Verwijs specifiek naar informatie uit tekst 4 om de aanname te illustreren (bijvoorbeeld door een citaat of parafrase met regelnummers).
Leg duidelijk uit hoe het taalgebruik van de Europese Commissie de legitimiteit van de EU ondermijnt, en daarmee het gezag.
Zorg dat je redenering de definitie van 'gezag' (gelegitimeerde macht) expliciet of impliciet correct toepast.

Kernbegrippen: conflict-paradigma, sociaalconstructivisme-paradigma, gezag, ongelijkheid, sociale werkelijkheid, legitimiteit

### Vraag 13 – Barrièremodel, hindermacht en taalgebruik van de Europese Commissie

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe de Europese Commissie door specifiek taalgebruik kan voorkomen dat lidstaten hindermacht inzetten bij de derde drempel van politieke besluitvorming over financiële steun. Hierbij gebruik je het barrièremodel en het concept hindermacht, geïllustreerd met informatie uit tekst 4.

Wat moet je kennen: Het barrièremodel, specifiek de derde drempel: 'beslissen over een beleidsmatige oplossing van problemen'.
Het concept hindermacht: het vermogen om iets tegen te houden of te blokkeren.
De inhoud van tekst 4, met name de delen over het taalgebruik van de Europese Commissie en de discussie over financiële steun.

Wat moet je kunnen: De derde drempel van het barrièremodel correct omschrijven en toepassen op de casus van financiële steun.
Hindermacht correct omschrijven en toepassen op de casus van nationale regeringen die beleid tegenhouden.
Een duidelijke causale relatie leggen tussen het taalgebruik van de Europese Commissie (wollig/jargon) en het voorkomen van hindermacht door lidstaten.
Relevante informatie uit tekst 4 gebruiken om zowel de drempel als hindermacht te illustreren en de uitleg te onderbouwen.

Waar op letten: Let goed op dat je de juiste drempel uit het barrièremodel kiest (de derde drempel, 'beslissen over een beleidsmatige oplossing van problemen'). Verwar hindermacht niet met realisatiemacht. Zorg ervoor dat je expliciet de link legt tussen het 'wollige taalgebruik' en het 'voorkomen van woede/hindermacht' van lidstaten. Gebruik concrete verwijzingen naar tekst 4 om je uitleg te ondersteunen.

Kernbegrippen: barrièremodel, hindermacht, politieke besluitvorming, Europese Commissie, taalgebruik

### Vraag 14 – Controle op de Europese Commissie

Wat kun je verwachten: Een vraag over de controlefunctie binnen de Europese Unie, specifiek wie de Europese Commissie controleert.

Wat moet je kennen: De belangrijkste instellingen van de Europese Unie en hun primaire taken, in het bijzonder de rol van het Europees Parlement en de Europese Commissie.

Wat moet je kunnen: De functies van de verschillende EU-instellingen uit elkaar houden en de juiste instelling koppelen aan de taak van parlementaire controle.

Waar op letten: Let goed op de specifieke taak die wordt gevraagd (controle op de Europese Commissie) en vermijd verwarring met andere EU-instellingen die andere rollen hebben.

Kernbegrippen: Europese Unie, Europese Commissie, Europees Parlement, parlementaire controle

### Vraag 15 – Framing door de Europese Commissie

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe de Europese Commissie met haar taalgebruik belangrijke Europese besluiten kan 'framen'. Hierbij gebruik je een omschrijving van framen en informatie uit tekst 4 en figuur 1 om je redenering te illustreren.

Wat moet je kennen: Je moet het kernconcept 'framen' kennen en kunnen omschrijven. Daarnaast moet je de inhoud van tekst 4 en figuur 1 begrijpen en kunnen toepassen.

Wat moet je kunnen: Je moet een duidelijke redenering kunnen opbouwen waarin je:
1. Het begrip 'framen' omschrijft.
2. Informatie uit tekst 4 gebruikt om te illustreren hoe de Europese Commissie framet (bijvoorbeeld door technocratisch taalgebruik).
3. De omschrijving van framen koppelt aan de informatie uit tekst 4 om te beredeneren dat de Europese Commissie besluiten kan framen.

Waar op letten: Let erop dat je een concrete omschrijving van 'framen' geeft, waarbij je benoemt dat het gaat om het bepalen van een dominant interpretatiekader. Koppel dit expliciet aan het technocratische/vakspecialistische taalgebruik van de Europese Commissie zoals beschreven in tekst 4. Voorkom dat je alleen constateert dat de taal moeilijk is; leg uit hoe dit de kwesties 'framet' als specialistisch en technisch.

Kernbegrippen: framen

### Vraag 16 – Cultuurverschil in communicatie

Wat kun je verwachten: Je moet een cultuurverschil herkennen en beargumenteren aan de hand van een figuur en het kernconcept cultuur.

Wat moet je kennen: Je moet de omschrijving van het kernconcept 'cultuur' kennen.

Wat moet je kunnen: Je moet gegevens uit een figuur kunnen interpreteren en deze kunnen gebruiken om een argumentatie op te bouwen, waarbij je een kernconcept toepast.

Waar op letten: Let erop dat je niet alleen de figuur beschrijft, maar expliciet de link legt met het kernconcept cultuur. Geef niet alleen een definitie van cultuur, maar pas deze toe op de gegevens uit de figuur. Interpreteer de gegevens uit de figuur correct, met name de betekenis van de x-as (mate van bekendheid).

Kernbegrippen: cultuur

### Vraag 17 – Veranderingsprocessen: Individualisering of Institutionalisering

Wat kun je verwachten: Je moet een ander veranderingsproces dan democratisering of rationalisering identificeren dat past bij de afschaffing van de opkomstplicht. Vervolgens beredeneer je waarom dit proces past, door een kernconcept te omschrijven en te illustreren met informatie uit de inleiding van de opgave.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'individualisering' en 'institutionalisering' kennen, inclusief hun omschrijvingen als veranderingsprocessen. Ook moet je de hoofdconcepten van verandering begrijpen.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tekst kunnen selecteren en deze kunnen koppelen aan een passend sociologisch kernconcept. Daarnaast moet je een heldere en logische redenering kunnen opbouwen, waarbij je een kernconcept toepast om een maatschappelijke ontwikkeling te verklaren.

Waar op letten: Let goed op dat je een 'ander' veranderingsproces kiest dan de al genoemde democratisering en rationalisering. Zorg ervoor dat je de omschrijving van het gekozen kernconcept correct toepast en illustreert met de specifieke reden uit de inleiding over de afschaffing van de opkomstplicht. Verwar de verschillende veranderingsprocessen niet met elkaar.

Kernbegrippen: veranderingsprocessen, hoofdconcept verandering, individualisering, institutionalisering

### Vraag 18 – Verandering in opkomstpercentages Nederland en België

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen dat er een verandering te zien is in de opkomstpercentages in Nederland ten opzichte van België, door gebruik te maken van het hoofdconcept 'verandering' en gegevens uit figuur 2.

Wat moet je kennen: Je moet de omschrijving van het hoofdconcept 'verandering' kennen, specifiek 'richting/tempo van ontwikkelingen in de samenleving'.

Wat moet je kunnen: Je moet gegevens uit figuur 2 kunnen interpreteren en deze kunnen koppelen aan het hoofdconcept 'verandering' om een uitleg te geven over de verandering in opkomstpercentages tussen Nederland en België.

Waar op letten: Let erop dat je:
1. De grafiek niet alleen beschrijft, maar expliciet de link legt met het hoofdconcept 'verandering'.
2. De verandering in Nederland beschrijft én deze vergelijkt 'ten opzichte van België'.
3. De definitie van 'verandering' (richting/tempo van ontwikkeling) toepast op de data uit figuur 2.

Kernbegrippen: verandering

### Vraag 19 – Hypothese formuleren over opkomstplicht en opkomstpercentages

Wat kun je verwachten: Je moet een hypothese formuleren over het verband tussen de opkomstplicht en de opkomstpercentages bij verkiezingen, gebaseerd op de gegevens in figuur 2. Een hypothese is een toetsbare stelling die een verwacht verband tussen twee variabelen beschrijft.

Wat moet je kennen: Je moet weten wat een hypothese is en hoe je deze correct formuleert. Daarnaast moet je de begrippen 'onafhankelijke variabele' (opkomstplicht) en 'afhankelijke variabele' (opkomstpercentage) kunnen herkennen in de context van de vraag.

Wat moet je kunnen: Je moet gegevens uit een grafiek (figuur 2) kunnen interpreteren om een verband te identificeren. Vervolgens moet je dit verband kunnen vertalen naar een heldere, toetsbare hypothese, bij voorkeur in een 'als-dan' formulering.

Waar op letten: Let erop dat je hypothese een duidelijke samenhang beschrijft tussen de opkomstplicht en de opkomstpercentages. Zorg ervoor dat de hypothese direct ondersteund kan worden door de gegevens in figuur 2. Vermijd het formuleren van een mening en focus op een objectieve, testbare stelling. De hypothese moet een positieve samenhang tussen opkomstplicht en opkomstpercentages, of een negatieve samenhang tussen het afschaffen van de opkomstplicht en de opkomstpercentages, beschrijven.

Kernbegrippen: hypothese, samenhang, onafhankelijke variabele, afhankelijke variabele

### Vraag 20 – Kritiek op opkomstplicht vanuit het rolmodel

Wat kun je verwachten: Je moet kritiek leveren op het pleidooi voor herinvoering van de opkomstplicht, zoals beschreven in tekst 5, vanuit het perspectief van het rolmodel. Hierbij moet je zowel het rolmodel als het afspiegelingsmodel omschrijven en aantonen hoe het afspiegelingsmodel blijkt uit tekst 5.

Wat moet je kennen: De definities van het afspiegelingsmodel en het rolmodel van representatie.

Wat moet je kunnen: Je moet de kernconcepten van het afspiegelingsmodel en het rolmodel kunnen toepassen op een concrete situatie (het pleidooi van Calvo en Otjes). Je moet informatie uit een tekst kunnen analyseren en koppelen aan een theoretisch model. Ook moet je een beargumenteerde kritiek kunnen formuleren vanuit een specifiek perspectief.

Waar op letten: Verwar de definities van het afspiegelingsmodel en het rolmodel niet. Zorg ervoor dat je het pleidooi van Calvo en Otjes duidelijk koppelt aan het afspiegelingsmodel met een verwijzing naar tekst 5. Formuleer een specifieke kritiek vanuit het rolmodel, niet een algemene kritiek.

Kernbegrippen: representatie, afspiegelingsmodel, rolmodel

### Vraag 21 – Representativiteit en sociale ongelijkheid volgens Calvo en Otjes

Wat kun je verwachten: Je moet het verband kunnen uitleggen tussen representativiteit en sociale ongelijkheid, zoals beschreven door Calvo en Otjes in tekst 5. Hierbij gebruik je de definities van beide kernconcepten en specifieke informatie uit de tekst.

Wat moet je kennen: De omschrijving van het kernconcept 'representativiteit'.
De omschrijving van het kernconcept 'sociale ongelijkheid'.
De argumentatie van Calvo en Otjes in tekst 5 over de relatie tussen opkomstplicht, representativiteit en sociale ongelijkheid.

Wat moet je kunnen: Informatie uit tekst 5 selecteren die representativiteit illustreert.
Informatie uit tekst 5 selecteren die sociale ongelijkheid illustreert.
De omschrijving van 'representativiteit' toepassen op de informatie uit tekst 5.
De omschrijving van 'sociale ongelijkheid' toepassen op de informatie uit tekst 5.
Een logische redenering opbouwen die het effect van representativiteit op sociale ongelijkheid volgens Calvo en Otjes uitlegt, met gebruik van de kernconcepten en tekstinformatie.

Waar op letten: Verwar de definities van representativiteit en sociale ongelijkheid niet.
Zorg ervoor dat je voor *beide* kernconcepten specifieke informatie uit tekst 5 gebruikt als bewijs of illustratie.
Beschrijf niet alleen de concepten, maar geef de *causale redenering* van het effect van representativiteit op sociale ongelijkheid.
Formuleer je antwoord specifiek vanuit het perspectief van Calvo en Otjes en hun pleidooi voor een opkomstplicht.

Kernbegrippen: representativiteit, sociale ongelijkheid

### Vraag 22 – Centrum-periferie: Nederland en Nicaragua

Wat kun je verwachten: Je moet Nederland en Nicaragua onderscheiden op basis van een ander kenmerk van de centrum-periferie relatie dan 'rijk tegenover arm'. Je antwoord moet informatie uit tekst 6 bevatten die dit kenmerk voor beide landen aantoont.

Wat moet je kennen: Je moet het centrum-periferiemodel kennen en de kenmerken die de relatie tussen centrum en periferie typeren, naast het economische aspect (rijk/arm). Specifiek moet je weten dat democratie een kenmerk kan zijn dat het centrum van de periferie onderscheidt.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tekst kunnen selecteren en interpreteren om een specifiek kenmerk van de centrum-periferie relatie aan te tonen voor twee landen. Je moet ook een onderscheid kunnen maken tussen landen op basis van dit kenmerk.

Waar op letten: Let op dat je een 'ander' kenmerk kiest dan 'rijk tegenover arm'. Zorg ervoor dat je het gekozen kenmerk duidelijk maakt voor zowel Nederland als Nicaragua en dat je dit ondersteunt met concrete citaten of parafrases uit tekst 6. Vermijd algemene uitspraken zonder tekstbewijs.

Kernbegrippen: centrum, periferie, democratie

### Vraag 23 – Conflictanalyse: Diplomatieke breuk Nicaragua en Nederland

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen waarom de diplomatieke breuk tussen Nicaragua en Nederland een conflict is. Hierbij gebruik je de definitie van het kernconcept 'conflict' en specifieke informatie uit tekst 6 om je uitleg te onderbouwen.

Wat moet je kennen: De omschrijving van het kernconcept 'conflict': een situatie waarin staten elkaar tegenwerken om eigen doelen te bereiken.

Wat moet je kunnen: De definitie van 'conflict' toepassen op een concrete situatie en deze toepassing illustreren met relevante informatie uit een brontekst.

Waar op letten: Zorg ervoor dat je beide onderdelen van de definitie van 'conflict' (elkaar tegenwerken én eigen doelen bereiken) duidelijk terug laat komen in je uitleg. Onderbouw elk onderdeel met concrete informatie uit tekst 6. Beschrijf de interactie tussen beide landen, niet alleen de acties van één partij.

Kernbegrippen: conflict

### Vraag 24 – Afhankelijkheidstheorieën en evolutionistische theorieën toepassen op diplomatieke breuk

Wat kun je verwachten: Je moet de diplomatieke breuk tussen Nicaragua en Nederland verklaren door twee verschillende groepen theorieën (afhankelijkheidstheorieën en evolutionistische theorieën) toe te passen. Je redeneert vanuit het perspectief van zowel Nicaragua als Nederland, en gebruikt daarbij specifieke informatie uit tekst 6.

Wat moet je kennen: De kernprincipes van afhankelijkheidstheorieën, met name de focus op scheve machtsverhoudingen en neokolonialisme.
De kernprincipes van evolutionistische theorieën, met name de focus op modernisering en het achterlopen in ontwikkeling.
De inhoud van tekst 6 over de diplomatieke breuk tussen Nicaragua en Nederland.

Wat moet je kunnen: Een kenmerk van een theorie koppelen aan een specifieke gebeurtenis of uitspraak uit de tekst.
Een duidelijke redenering opbouwen die de theorieën toepast op de standpunten van de betrokken landen.
Onderscheid maken tussen de perspectieven van verschillende actoren (Nicaragua/Ortega en Nederland).

Waar op letten: Let erop dat je de juiste theorie koppelt aan de juiste actor (Ortega/Nicaragua en Nederland) en hun respectievelijke argumenten. Onderbouw je redenering altijd met concrete citaten of parafrases uit tekst 6. Vermijd algemene beschrijvingen van de theorieën zonder deze toe te passen op de casus.

Kernbegrippen: afhankelijkheidstheorieën, evolutionistische theorieën, modernisering, neokolonialisme, scheve machtsverhoudingen

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2024
tijdvak 1
donderdag 16 mei
9.00 - 12.00 uur
maatschappijwetenschappen
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 24 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 46 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord
meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen gevraagd worden en je geeft meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
VW-1034-a-24-1-o

### Pagina 2

Opgave 1 Versierde nagels

Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.

Inleiding
In Nederland laten steeds meer mensen hun nagels versieren met glitters, kleuren en printjes. Tussen 2018 en 2023 groeide het aantal nagelsalons met 44 procent. Het versieren van nagels wordt nailart genoemd. Deze opgave gaat over de groeiende populariteit van nailart.

Gebruik tekst 1.
1p 1 Leg uit dat het versieren van nagels bij iemands identiteit kan passen. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept identiteit en informatie uit tekst 1 waaruit identiteit blijkt.

Gebruik tekst 1.
2p 2 Er zijn drie vormen van socialisatie te onderscheiden: primaire, secundaire en tertiaire socialisatie. Volgens tekst 1 draagt een van deze vormen van socialisatie bij aan de populariteit van het versieren van nagels.
Ber
eden eer dat in de vorm van socialisatie die aan de populariteit bijdraagt globalisering te herkennen is.
Gebruik in je redenering:
- de naam en een omschrijving van een vorm van socialisatie en informatie uit tekst 1 waaruit de gekozen vorm blijkt.
- de omschrijving van het kernconcept globalisering en informatie uit tekst 1 waaruit globalisering blijkt.

Gebruik tekst 1.
2p 3 Er worden drie paradoxen van modernisering onderscheiden. Twee daarvan zijn de paradox verzelfstandiging versus verzelfhankelijklijking en de paradox generalisering versus pluralisering.
Ber
eden eer dat de derde paradox te herkennen is in het versieren van nagels. Gebruik in je redenering deze paradox en informatie uit tekst 1 om deze paradox te illustreren.

Gebruik regel 39 tot en met 52 van tekst 1.
2p 4 Bij sociale ongelijkheid wordt een ongelijke verdeling van verschillende soorten hulpbronnen onderscheiden. Een daarvan is een ongelijke verdeling van economische hulpbronnen.
Ber
eden eer dat versierde nagels in een premoderne samenleving een ander soort hulpbron zijn geweest. Gebruik in je redenering:
- een kenmerk van de premoderne samenleving;
- een soort hulpbron en informatie uit tekst 1 om het gekozen soort hulpbron te illustreren.

VW-1034-a-24-1-o 2 / 9 lees verder ► ► ►

### Pagina 3

Opgave 2 Logeren bij locals
Bij deze opgave horen de teksten 2 en 3 uit het bronnenboekje.

Inleiding
Het doel van de Wet inburgering is dat vluchtelingen met een
verblijfsvergunning, oftewel statushouders, zo snel mogelijk meedoen in
de Nederlandse samenleving. Om inburgering te bevorderen heeft de
overheid in 2015 de logeerregeling geïntroduceerd. In afwachting van
definitieve woonruimte kunnen statushouders met deze regeling bij een
gastgezin verblijven in plaats van in een gemeentelijke opvanglocatie. De
stichting Takecare verzorgt het koppelen van statushouders aan
gastgezinnen en houdt contact met hen gedurende de logeerperiode, die
meestal drie maanden duurt. In 2021 is sociaalwetenschappelijk
onderzoek gedaan onder 53 statushouders en 51 gastgezinnen naar de
bijdrage van het verblijven bij gastgezinnen aan de integratie van de
statushouders. Deze opgave gaat over de logeerregeling voor
statushouders bij gastgezinnen.

Gebruik tekst 2.
Er worden verschillende typen sociale bindingen onderscheiden, zoals
economische en politieke bindingen.
2p 5 Leg uit welke twee andere typen bindingen wederzijds tussen de
statushouders en de gastgezinnen ontstaan tijdens het logeren, volgens
het onderzoek. Gebruik in je uitleg per type binding een omschrijving van
het gekozen type binding en informatie uit tekst 2.

Gebruik tekst 2.
Het functionalisme-paradigma is gebaseerd op een aantal aannames. Een
daarvan is de aanname dat alle onderdelen van een samenleving een
functie hebben.
2p 6 Beschrijf de rol van de logeerregeling voor de samenleving vanuit een
andere aanname van het functionalisme-paradigma. Gebruik in je
beschrijving een aanname van het functionalisme-paradigma en
informatie uit tekst 2 om de gekozen aanname te illustreren.

Gebruik tekst 2.
Er wordt twee vormen van socialisatie onderscheiden: enculturatie en
acculturatie.
2p 7 Leg uit welke van deze twee vormen van socialisatie te herkennen is
tijdens het logeren van de statushouders bij gastgezinnen. Gebruik in je
uitleg de naam en een omschrijving van de gekozen vorm van socialisatie
en daarover informatie uit tekst 2.

VW-1034-a-24-1-o 3/9 lees verder

### Pagina 4

Gebruik tekst 2.
Er worden verschillende dimensies in identificatieprocessen
onderscheiden.
2p 8 Beredeneer dat gastgezinnen kunnen bijdragen aan de functionele
identificatie van statushouders. Gebruik in je redenering een omschrijving
van functionele identificatie en informatie uit tekst 2 om functionele
identificatie te illustreren.

Lees tekst 3.
In tekst 3 staat dat de onderzoekers zowel gesloten vragen als open
vragen in hun enquête hebben gebruikt om onderzoeksgegevens te
verzamelen. Enquêteren met open vragen heeft kenmerken van
interviewen.
2p 9 - Noem een voordeel van het afnemen van gesloten enquêtes ten
opzichte van het afnemen van open interviews.
- Noem een voordeel van het afnemen van open interviews ten opzichte
van het afnemen van gesloten enquêtes.

Gebruik tekst 3.
De onderzoekers concluderen dat de resultaten van het onderzoek
uiteindelijk laten zien dat een tijdelijk verblijf van statushouders bij
gastgezinnen via Takecarebnb heeft bijgedragen aan de integratie van
statushouders.
2p 10 Bekritiseer de generaliseerbaarheid van deze conclusie op basis van de
steekproef. Gebruik in je bekritiserering de eis van generaliseerbaarheid en
informatie uit tekst 3 om de eis van generaliseerbaarheid te illustreren.

VW-1034-a-24-1-o 4 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 5

Opgave 3 Duidelijke taal van de Europese Commissie?
Bij deze opgave horen tekst 4 en figuur 1 uit het bronnenboekje.

Inleiding
Politicoloog Rauh heeft onderzoek gedaan naar het taalgebruik van de Europese Commissie in de berichtgeving aan de burgers van de Europese Unie. Daarvoor analyseerde hij persberichten van de Europese Commissie. Persberichten zijn teksten voor een groot publiek die in de media gepubliceerd kunnen worden. Deze opgave gaat over de politieke kanten aan het taalgebruik van de Europese Commissie.

Gebruik tekst 4.
Er worden drie probleemgebieden onderscheiden die van invloed zijn op politieke cohesie. Een daarvan is bestuurlijke schaalvergroting.
2p 11 Leg met een ander probleemgebied uit dat het taalgebruik van de Europese Commissie van invloed kan zijn op de politieke cohesie in de Europese Unie. Gebruik in je uitleg:
– een probleemgebied van politieke cohesie en informatie uit tekst 4 waaruit het gekozen probleemgebied blijkt;
– een omschrijving van politieke cohesie.

Gebruik tekst 4.
Het conflict-paradigma en het sociaalconstructivisme-paradigma zijn gebaseerd op aannames.
3p 12 Beredeneer vanuit één van deze paradigma's dat het taalgebruik van de Europese Commissie het gezag van de Europese Unie onder Europese burgers kan aantasten. Gebruik in je redenering:
– een aanname van het conflict-paradigma of van het sociaalconstructivisme-paradigma en informatie uit tekst 4 om de gekozen aanname te illustreren;
– de omschrijving van het kernconcept gezag.

Gebruik tekst 4.
Het barrièremodel onderscheidt vier drempels in het proces van politieke besluitvorming, waarbij realisatiemacht en hindermacht van invloed kunnen zijn.
3p 13 Leg uit dat de Europese Commissie door haar taalgebruik kan vermijden dat lidstaten bij de derde drempel in de besluitvorming over financiële steun hindermacht inzetten. Gebruik in je uitleg:
– een omschrijving van de derde drempel uit het barrièremodel en informatie uit tekst 4 om de derde drempel te illustreren;
– een omschrijving van hindermacht en informatie uit tekst 4 om hindermacht te illustreren.

VW-1034-a-24-1-o 5 / 9 lees verder

### Pagina 6

Politicoloog Rauh waarschuwt dat het taalgebruik in persberichten van de
Europese Commissie ten koste gaat van de controle op deze
EU-instelling.
1p 14 Van welke EU-instelling is de controle op de Europese Commissie een
hoofdtak?
1p 15 Gebruik tekst 4.
Beredeneer dat de Europese Commissie met haar taalgebruik belangrijke
Europese besluiten kan framen. Gebruik in je redenering een omschrijving
van framen en informatie uit tekst 4 om framen te illustreren.

Gebruik figuur 1.
Figuur 1 gaat over de bekendheid van gebruikte woorden in persberichten
van de Europese Commissie, Ierland en het Verenigd Koninkrijk.
Instellingen zoals de Europese Commissie en de Ierse en de Britse
regering verschillen in hun cultuur.
2p 16 Beargumenteer dat in figuur 1 een cultuurverschil te herkennen is tussen
de Europese Commissie en de nationale regeringen. Gebruik in je uitleg
de omschrijving van het kernconcept cultuur en gegevens uit figuur 1.

VW-1034-a-24-1-o 6 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 7

Opgave 4 Opkomstplicht

Bij deze opgave horen figuur 2 en tekst 5 uit het bronnenboekje.

Inleiding
Nederland kende van 1917 tot 1970 bij de verkiezingen een opkomstplicht. In die periode gingen bijna alle stemgerechtigden naar de stembus. Op niet-stemmen stond een geldboete. In België geldt de opkomstplicht nog steeds.
De Nederlandse regering heeft de opkomstplicht in 1970 afgeschaft. Een reden daarvoor was dat de plicht moeilijk te handhaven was. Een andere reden was dat de regering ervan uitging dat kiesgerechtigden toch wel gingen stemmen. Nog een reden voor afschaffen was dat mensen door de verplichting juist tegenzin kregen om te gaan stemmen.
Ruim vijftig jaar na de afschaffing pleiten de Belgische politicus Calvo en politicoloog Otjes voor een herinvoering van de opkomstplicht in Nederland. Deze opgave gaat over een opkomstplicht voor politieke verkiezingen.

Gebruik de inleiding van de opgave.
Er zijn verschillende veranderingsprocessen die de moderne samenleving hebben vormgegeven. Twee daarvan zijn democratisering en rationalisering.
2p 17 Beredeneer bij welk ander veranderingsproces een reden van de regering om de opkomstplicht af te schaffen past. Gebruik in je redenering de omschrijving van een kernconcept bij het hoofconcept verandering en informatie uit de inleiding van de opgave om het gekozen kernconcept te illustreren.

Gebruik figuur 2.
In figuur 2 staan de opkomstpercentages tijdens nationale verkiezingen in Nederland en in België van de afgelopen eeuw.
1p 18 Leg uit dat in figuur 2 een verandering in opkomstpercentages in Nederland ten opzichte van België te herkennen is. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het hoofconcept verandering en gegevens uit figuur 2 waaruit verandering blijkt.

1p 19 Formuleer een hypothese over de opkomstplicht die ondersteund kan worden met de gegevens in figuur 2.

VW-1034-a-24-1-o 7 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 8

Gebruik tekst 5.
Het afspiegelingsmodel en het rolmodel geven verschillende visies op representatie weer. In het pleidooi van Calvo en Otjes voor herinvoering van de opkomstplicht is het afspiegelingsmodel te herkennen.
Geef vanuit het rolmodel kritiek op hun pleidooi voor herinvoering van de opkomstplicht. Gebruik in je kritiek:
- een omschrijving van het rolmodel;
- een omschrijving van het afspiegelingsmodel en informatie uit tekst 5 waaruit het afspiegelingsmodel blijkt.

Gebruik tekst 5.
Calvo en Otjes leggen in hun pleidooi voor een opkomstplicht een verband tussen representativiteit en sociale ongelijkheid.
Beredenener het effect van representativiteit op sociale ongelijkheid volgens Calvo en Otjes. Gebruik in je redenering:
- de omschrijving van het kernconcept representativiteit en informatie uit tekst 5 waaruit representativiteit blijkt;
- de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid en informatie uit tekst 5 waaruit sociale ongelijkheid blijkt.

Opgave 5 De diplomatieke breuk met Nicaragua

Bij deze opgave hoort tekst 6 uit het bronnenboekje.

Inleiding
Nicaragua is een land in Latijns-Amerika met een roerige, gewelddadige geschiedenis. In het land wonen zo'n zes miljoen inwoners waarvan 80 procent van minder dan twee dollar per dag moet rondkomen. Nicaragua is daarmee een van de armste landen van Latijns-Amerika. Nederland heeft financiële hulp aan Nicaragua gegeven voor de bouw van een ziekenhuis, maar beëindigde deze hulp. In reactie hierop verbrak president Ortega van Nicaragua in november 2022 de diplomatieke banden met Nederland. Het verbreken van diplomatieke banden tussen landen is een uitzonderlijke maatregel. Deze opgave gaat over de diplomatieke breuk tussen Nicaragua en Nederland.

Gebruik tekst 6.
De wereld kan worden ingedeeld in een centrum, periferie en semi-periferie. Rijk tegenover arm is een kenmerk van de relatie tussen het centrum en de periferie.
Onderscheid Nederland en Nicaragua op een ander kenmerk van de relatie tussen het centrum en de periferie. Gebruik in je antwoord informatie uit tekst 6 waaruit het gekozen kenmerk blijkt.

VW-1034-a-24-1-o
8 / 9
lees verder

### Pagina 9

Gebruik tekst 6.
23 Leg uit dat in de diplomatieke breuk van Nicaragua met Nederland een conflict te herkenen is. Gebruik in je uitleg een omschrijving van het kernconcept conflict en informatie uit tekst 6 om conflict te illustreren.

Gebruik tekst 6.
24 Afhankelijkheidstheorieën en evolutionistische theorieën zijn groepen theorieën die verschillen in ontwikkeling tussen rijke en arme landen kunnen verklaren.

– Beredeneer welke van deze twee groepen theorieën de diplomatieke breuk van president Ortega met Nederland kan verklaren.
– Beredeneer dat de andere groep theorieën de reactie van Nederland op de diplomatieke breuk kan verklaren.
Gebruik in je redenering steeds een kenmerk van de gekozen groep theorieën en informatie uit tekst 6 om het gekozen kenmerk te illustreren.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift.
VW-1034-a-24-1-o
9/9 einde