# Eindexamen Maatschappijwetenschappen VWO 2023 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2023/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Rationalisering in self-tracking

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe self-tracking een voorbeeld is van een gerationaliseerde samenleving. Hierbij gebruik je de definitie van rationalisering en twee concrete voorbeelden uit de tekst om je uitleg te ondersteunen.

Wat moet je kennen: Je moet het kernconcept 'rationalisering' kennen. Dit omvat twee aspecten: (1) het ordenen en systematiseren van de werkelijkheid en (2) met de bedoeling die voorspelbaar en beheersbaar te maken.

Wat moet je kunnen: Je moet de definitie van rationalisering kunnen toepassen op een concreet fenomeen (self-tracking) en dit kunnen illustreren met relevante voorbeelden uit de brontekst.

Waar op letten: Let erop dat je beide delen van de definitie van rationalisering (ordenen/systematiseren én voorspelbaar/beheersbaar maken) expliciet benoemt en koppelt aan self-tracking. Gebruik twee concrete voorbeelden uit tekst 1 en leg uit hoe deze voorbeelden rationalisering illustreren. Zorg ervoor dat je de voorbeelden duidelijk verbindt met de elementen van het kernconcept.

Kernbegrippen: rationalisering

### Vraag 2 – Kwalitatief of kwantitatief onderzoek naar self-tracking

Wat kun je verwachten: Je moet bepalen of het onderzoek van De Boer naar self-tracking kwalitatief of kwantitatief is. Je moet je antwoord onderbouwen met een specifiek voorbeeld uit tekst 1.

Wat moet je kennen: Je moet de definities en kenmerken van kwalitatief en kwantitatief onderzoek kennen. Kwalitatief onderzoek richt zich op diepgaand begrip van ervaringen, betekenissen en perspectieven, vaak door middel van interviews of observaties. Kwantitatief onderzoek richt zich op het meten van variabelen, het verzamelen van cijfermatige gegevens en het analyseren van statistieken om patronen en relaties te vinden.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tekst kunnen analyseren en interpreteren om de aard van een onderzoek te bepalen. Je moet specifieke tekstfragmenten kunnen gebruiken als bewijs voor je bewering.

Waar op letten: Let goed op de focus van het onderzoek zoals beschreven in tekst 1. Worden er cijfers verzameld en geanalyseerd, of gaat het om de interpretatie van woorden, ervaringen en betekenissen van respondenten? Verwar de aanwezigheid van cijfers (zoals calorieën) in de context van de respondent niet met de aard van het onderzoek zelf. Het gaat erom hoe de onderzoeker deze informatie analyseert.

Kernbegrippen: kwalitatief onderzoek, kwantitatief onderzoek, respondent

### Vraag 3 – Socialisatie door self-tracking

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe mensen gesocialiseerd worden tijdens self-tracking. Hierbij gebruik je een specifieke vorm van socialisatie, de omschrijving van het kernconcept socialisatie, en informatie uit tekst 1 om je uitleg te onderbouwen.

Wat moet je kennen: Je moet de definities van de verschillende vormen van socialisatie (primair, secundair, tertiair) kennen en de algemene omschrijving van het kernconcept socialisatie.

Wat moet je kunnen: Je moet:
- Een passende vorm van socialisatie (tertiaire socialisatie) kunnen identificeren en deze kunnen onderbouwen met informatie uit tekst 1.
- Het kernconcept socialisatie kunnen omschrijven en kunnen aantonen hoe dit blijkt uit informatie uit tekst 1.
- Een coherente uitleg kunnen geven over hoe mensen gesocialiseerd worden tijdens self-tracking, waarbij je de gekozen vorm van socialisatie en de omschrijving van socialisatie toepast op de informatie uit tekst 1.

Waar op letten: Let erop dat je alle drie de gevraagde onderdelen behandelt: de vorm van socialisatie met bewijs uit tekst 1, de omschrijving van socialisatie met bewijs uit tekst 1, en een duidelijke uitleg die beide combineert. Vermijd het kiezen van primaire of secundaire socialisatie, aangezien de relatie tussen ontwerpers en gebruikers van self-tracking technologie anoniem is. Zorg ervoor dat je de definities niet alleen geeft, maar ook concreet koppelt aan de tekst.

Kernbegrippen: socialisatie, tertiaire socialisatie

### Vraag 4 – Sociale controle en civilisatieproces in self-tracking

Wat kun je verwachten: Je moet de relatie kunnen uitleggen tussen sociale controle in self-tracking en het civilisatieproces. Dit doe je door de begrippen te omschrijven, ze te illustreren met informatie uit de tekst, en vervolgens een logische redenering op te bouwen die de verbinding legt.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'sociale controle' en 'civilisatieproces' kennen. Van het civilisatieproces moet je specifieke kenmerken kunnen benoemen, zoals de toename van zelfdwang of impulscontrole.

Wat moet je kunnen: Je moet:
1. Het begrip 'sociale controle' correct omschrijven en toepassen op een voorbeeld uit tekst 1.
2. Een kenmerk van het 'civilisatieproces' herkennen en illustreren met informatie uit tekst 1.
3. Een heldere redenering opbouwen die de sociale controle in self-tracking verbindt met het gekozen kenmerk van het civilisatieproces.

Waar op letten: Let erop dat je bij 'sociale controle' zowel de norm als de sanctie (bijvoorbeeld het rode cijfer) noemt die tot conformering leidt. Zorg ervoor dat je een duidelijk kenmerk van het civilisatieproces (zoals toenemende zelfdwang of uitstel van behoeftebevrediging) identificeert in de tekst. Maak de koppeling tussen de sociale controle (door de app) en de toegenomen zelfdwang (bij de gebruiker) expliciet in je redenering. Vergeet niet om alle onderdelen van de vraag te beantwoorden en de informatie uit de tekst te gebruiken om je antwoord te onderbouwen.

Kernbegrippen: civilisatieproces, sociale controle, zelfdwang

### Vraag 5 – Onderzoek naar self-tracking en sportieve identiteit

Wat kun je verwachten: Je krijgt een onderzoeksvraag over self-tracking en sportieve identiteit voorgelegd. Je moet beargumenteren dat de onderzoeksopzet een causaal verband wil onderzoeken, een enquêtevraag formuleren en uitleggen hoe deze vraag identiteit meet.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'causaliteit' en 'identiteit' kennen en kunnen toepassen.

Wat moet je kunnen: Je moet:
- Een argumentatie opbouwen over causaliteit, inclusief een toepassing van het begrip.
- Een meetbare en eenduidige enquêtevraag formuleren die een aspect van identiteit meet, zonder het woord 'identiteit' te gebruiken.
- Uitleggen hoe een enquêtevraag identiteit meet, met een toepassing van de omschrijving van het kernconcept identiteit.

Waar op letten: Let op de volgende punten:
- Zorg dat je argumentatie voor causaliteit de tijdsdimensie (voor- en nameting) en de vergelijking tussen groepen (met en zonder self-tracking) omvat.
- De enquêtevraag moet gericht zijn op het zelfbeeld (identiteit) en niet alleen op gedrag. Gebruik het woord 'identiteit' absoluut niet in de vraag zelf.
- In je uitleg over identiteit moet je de kern van het concept benoemen: het beeld dat iemand van zichzelf heeft.

Kernbegrippen: causaliteit, identiteit

### Vraag 6 – Hypothese en sociale ongelijkheid bij stedelijke hitte

Wat kun je verwachten: Je formuleert een hypothese over de samenhang tussen een type kapitaal en stedelijke hitte in Los Angeles, die je kunt bevestigen met de gegevens uit tabel 1. Vervolgens leg je uit over welke soort sociale ongelijkheid je hypothese gaat, met een omschrijving en onderbouwing uit tabel 1.

Wat moet je kennen: De definitie van 'economisch kapitaal'.
De definitie van 'sociale ongelijkheid', specifiek 'ongelijke verdeling van bezit'.
Hoe je gegevens uit een tabel (tabel 1) interpreteert om verbanden te leggen tussen woningwaarde, percentage bomen, ondoordringbaar oppervlak en stedelijke hitte.

Wat moet je kunnen: Een hypothese formuleren in de 'Hoe ..., des te ...' vorm.
Een type kapitaal (economisch kapitaal) correct toepassen in de hypothese.
De relatie tussen stedelijke kenmerken (percentage bomen, ondoordringbaar oppervlak) en stedelijke hitte begrijpen en gebruiken.
De relatie tussen woningwaarde en economisch kapitaal leggen.
De hypothese bevestigen met gegevens uit tabel 1.
Het concept 'ongelijke verdeling van bezit' uitleggen en dit onderbouwen met concrete gegevens uit tabel 1.

Waar op letten: Gebruik de verplichte formulering 'Hoe ..., des te ...' voor je hypothese.
Kies het juiste type kapitaal (economisch kapitaal) en niet sociaal of cultureel kapitaal.
Leg een duidelijke en correcte link tussen de data in tabel 1 (woningwaarde, percentage bomen, ondoordringbaar oppervlak) en het concept 'stedelijke hitte'.
Bij de uitleg van sociale ongelijkheid moet je specifiek ingaan op 'ongelijke verdeling van bezit' en dit concreet onderbouwen met gegevens uit tabel 1.

Kernbegrippen: economisch kapitaal, sociale ongelijkheid, ongelijke verdeling van bezit

### Vraag 7 – Globalisering in de stedenbouwkundige ontwikkeling van Los Angeles

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe globalisering te herkennen is in de stedenbouwkundige ontwikkeling van Los Angeles. Hierbij gebruik je de omschrijving van het kernconcept globalisering en specifieke informatie uit tekst 2.

Wat moet je kennen: Je moet het kernconcept 'globalisering' kennen en kunnen omschrijven als het veranderingsproces van uitbreiding van contacten over landsgrenzen heen.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit tekst 2 kunnen selecteren die de Spaanse invloed op de stedenbouw van Los Angeles beschrijft. Vervolgens moet je deze informatie kunnen verbinden met de omschrijving van globalisering om een heldere uitleg te geven.

Waar op letten: Let erop dat je zowel de omschrijving van globalisering als de relevante informatie uit tekst 2 expliciet noemt en met elkaar verbindt. Vermijd het enkel noemen van de Spaanse invloed zonder dit te duiden als een proces van contact over landsgrenzen heen.

Kernbegrippen: globalisering

### Vraag 8 – Sociale institutie in de stedenbouw van Los Angeles

Wat kun je verwachten: Je moet beredeneren dat de stedenbouw van Los Angeles, volgens 'De Wetten van Indië', een sociale institutie is. Hierbij gebruik je twee specifieke onderdelen van het kernconcept 'sociale institutie' en informatie uit tekst 2.

Wat moet je kennen: Je moet het kernconcept 'sociale institutie' kennen, inclusief de onderdelen 'geformaliseerde regels' en 'het reguleren van gedrag'.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit tekst 2 kunnen selecteren en toepassen om te beargumenteren dat 'De Wetten van Indië' geformaliseerde regels bevat en dat deze regels gedrag reguleren in de stedenbouw van Los Angeles. Je moet een heldere redenering kunnen opbouwen.

Waar op letten: Let erop dat je beide gevraagde onderdelen ('geformaliseerde regels' en 'het reguleren van gedrag') expliciet behandelt. Zorg ervoor dat je de koppeling met tekst 2 duidelijk maakt en specifiek benoemt wiens gedrag wordt gereguleerd en hoe. Vermijd algemene uitspraken zonder concrete verwijzing naar de tekst.

Kernbegrippen: sociale institutie

### Vraag 9 – Paradigma's en het schaduwtekort in Los Angeles

Wat kun je verwachten: Je moet een redenering opbouwen vanuit een specifiek sociologisch paradigma (rationele actor of conflict) om te verklaren hoe stadsbesturen in de VS hebben bijgedragen aan het schaduwtekort in Los Angeles. Je gebruikt hiervoor informatie uit tekst 2 en tekst 3.

Wat moet je kennen: De kenmerken van het rationele actor-paradigma (rationele afweging, kosten-batenanalyse).
De kenmerken van het conflict-paradigma (ongelijkheid, machtsverschillen, hulpbronnen).
De inhoud van tekst 2 en tekst 3 met betrekking tot de stadsbesturen en hun prioriteiten.

Wat moet je kunnen: Een passend sociologisch paradigma kiezen (rationele actor of conflict).
Een kenmerk van het gekozen paradigma correct toepassen op de situatie beschreven in tekst 2 en 3.
Een coherente redenering formuleren die de acties van de stadsbesturen koppelt aan het schaduwtekort, vanuit het perspectief van het gekozen paradigma.
Informatie uit de teksten gebruiken als bewijs voor je redenering.

Waar op letten: Kies een van de twee toegestane paradigma's (rationele actor of conflict). Vermijd functionalisme of sociaalconstructivisme. Zorg ervoor dat je een specifiek kenmerk van het gekozen paradigma benoemt en dit kenmerk duidelijk illustreert met informatie uit tekst 2. Koppel de acties van de stadsbesturen expliciet aan het schaduwtekort in Los Angeles via het gekozen paradigma.

Kernbegrippen: rationele actor-paradigma, conflict-paradigma, rationale afweging, ongelijkheid, hulpbronnen

### Vraag 10 – Sociale ongelijkheid en het schaduwtekort in Los Angeles

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe sociale ongelijkheid zichtbaar is in het schaduwtekort tijdens hittegolven in Los Angeles. Hierbij gebruik je de definitie van sociale ongelijkheid en illustreer je dit met twee voorbeelden uit tekst 3.

Wat moet je kennen: Je moet het kernconcept 'sociale ongelijkheid' kennen, inclusief de elementen 'verschillen tussen mensen' en 'ongelijke verdeling van schaarse/hooggewaardeerde zaken' of 'ongelijke verdeling van behandeling'.

Wat moet je kunnen: Je moet:
- De omschrijving van het kernconcept 'sociale ongelijkheid' toepassen op een concrete situatie (het schaduwtekort in Los Angeles).
- Twee relevante voorbeelden uit tekst 3 selecteren en gebruiken om je uitleg te ondersteunen.
- Een heldere en logische uitleg formuleren die de verbinding legt tussen de voorbeelden, het kernconcept en de situatie.

Waar op letten: Let goed op de volgende punten:
- Gebruik **twee** specifieke voorbeelden uit tekst 3, zoals gevraagd.
- Pas de definitie van sociale ongelijkheid correct toe. Zorg dat je zowel 'verschillen tussen mensen' als 'ongelijke verdeling van schaarse/hooggewaardeerde zaken' of 'ongelijke verdeling van behandeling' benoemt en koppelt aan de voorbeelden.
- Verbind de voorbeelden uit de tekst expliciet met de elementen van het kernconcept sociale ongelijkheid. Zorg dat je uitleg duidelijk maakt hoe de voorbeelden sociale ongelijkheid illustreren in de context van het schaduwtekort.

Kernbegrippen: sociale ongelijkheid

### Vraag 11 – Samenwerking van kleine gemeenten

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen waarom kleine gemeenten samenwerken. Hierbij gebruik je een specifieke reden voor politieke samenwerking, de omschrijving van het kernconcept 'samenwerking' en voorbeelden uit tekst 4 om je uitleg te onderbouwen.

Wat moet je kennen: De omschrijving van het kernconcept 'samenwerking' (het vormen van relaties, het handelen op elkaar afstemmen, met een gemeenschappelijk doel).
Verschillende redenen voor politieke samenwerking, anders dan 'dwang'.

Wat moet je kunnen: Een reden voor politieke samenwerking benoemen en deze koppelen aan informatie uit tekst 4.
De omschrijving van het kernconcept 'samenwerking' toepassen op de situatie van de kleine gemeenten.
Concrete voorbeelden uit tekst 4 gebruiken om de toepassing van het kernconcept 'samenwerking' te illustreren.
Een coherente uitleg geven van de samenwerking van de kleine gemeenten, gebaseerd op de gevraagde elementen.

Waar op letten: Gebruik een andere reden voor samenwerking dan 'dwang'.
Zorg dat je zowel 'het vormen van relaties' of 'het handelen op elkaar afstemmen' als 'gemeenschappelijk doel' uit de omschrijving van samenwerking toepast.
Gebruik voldoende concrete voorbeelden uit tekst 4 om je uitleg te ondersteunen (minimaal twee voorbeelden, of één voorbeeld per toepassing van het kernconcept).
Verwijs expliciet naar tekst 4 bij het gebruik van informatie en voorbeelden.

Kernbegrippen: samenwerking, politieke samenwerking

### Vraag 12 – Politieke besluitvorming: Bindingen en fasen van het systeemmodel

Wat kun je verwachten: Je moet een redenering opbouwen over wanneer de K80 in actie komt binnen het politieke besluitvormingsproces van het rijk. Hierbij gebruik je een specifiek type binding tussen gemeenten en het rijk, en een fase van het systeemmodel. Alle informatie hiervoor haal je uit tekst 4.

Wat moet je kennen: Je moet de volgende kernconcepten kennen en kunnen toepassen:
- Het systeemmodel van politieke besluitvorming en de verschillende fasen (invoer, omzetting/conversie, uitvoer, terugkoppeling/feedback).
- De verschillende typen bindingen tussen actoren, specifiek economische binding en politieke binding.

Wat moet je kunnen: Je moet:
- Informatie uit tekst 4 kunnen selecteren die past bij een type binding (economisch of politiek) en een fase van het systeemmodel (omzetting/conversie of terugkoppeling/feedback).
- Een duidelijke redenering kunnen formuleren waarin je de gekozen binding en fase met elkaar verbindt en uitlegt waarom de K80 juist in die fase in actie komt, gebaseerd op de tekst.

Waar op letten: Let goed op de volgende punten:
- De vraag vraagt expliciet om een 'andere' fase dan de invoerfase. Kies dus voor omzetting/conversie of terugkoppeling/feedback.
- Zorg ervoor dat je de gekozen binding (economisch of politiek) en de gekozen fase (omzetting/conversie of terugkoppeling/feedback) duidelijk onderbouwt met concrete informatie uit tekst 4.
- De redenering moet helder maken hoe de binding (de afhankelijkheid) leidt tot actie van de K80 in de gekozen fase van het besluitvormingsproces.

Kernbegrippen: systeemmodel, politieke besluitvorming, bindingen, economische binding, politieke binding, omzetting (conversie), terugkoppeling (feedback)

### Vraag 13 – Invloed uitoefenen via representatie: K80 en politieke aspecten

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe de K80, door kleine gemeenten te representeren, invloed kan uitoefenen op een specifiek aspect van politiek. Je gebruikt hierbij de definitie van representatie en informatie uit tekst 4, en je kiest een aspect van politiek (politics of policy) dat je ook onderbouwt met informatie uit tekst 4.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'representatie', 'politics' en 'policy' kennen en kunnen onderscheiden. Daarnaast moet je de inhoud van tekst 4 goed begrijpen.

Wat moet je kunnen: Je moet:
- Het kernconcept 'representatie' correct toepassen op de K80 en kleine gemeenten, met verwijzing naar tekst 4.
- Een van de aspecten van politiek ('politics' of 'policy') kiezen en dit aspect uitleggen in relatie tot de K80, met verwijzing naar tekst 4.
- Een heldere en logische uitleg formuleren die de verbanden tussen representatie, de K80 en het gekozen politieke aspect duidelijk maakt.

Waar op letten: Let goed op dat je:
- De omschrijving van het kernconcept 'representatie' gebruikt en dit koppelt aan concrete informatie uit tekst 4 (bijvoorbeeld het 'aan tafel zitten' bij de minister).
- Een 'ander' aspect van politiek kiest dan 'polity'. De vraag stuurt je naar 'politics' of 'policy'.
- Het gekozen aspect van politiek (politics of policy) duidelijk definieert en dit ook weer koppelt aan concrete informatie uit tekst 4 (bijvoorbeeld de verdeling van miljoenen euro's voor 'politics' of de opschalingskorting voor 'policy').
- Je antwoord compact en to-the-point formuleert, met directe verwijzingen naar de tekst.

Kernbegrippen: representatie, politics, policy

### Vraag 14 – Democratisering en de K80

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe de oprichting van de K80 past binnen het kernconcept democratisering. Hierbij gebruik je de omschrijving van democratisering en twee specifieke voorbeelden uit tekst 4 om je redenering te onderbouwen.

Wat moet je kennen: Je moet de omschrijving van het kernconcept 'democratisering' kennen, met name de aspecten 'grotere inspraak/medezeggenschap van degenen met minder macht' en 'verandering van de machts-/gezagsverhoudingen'. Je moet ook de inhoud van tekst 4 goed begrijpen.

Wat moet je kunnen: Je moet:
- Het kernconcept democratisering toepassen op een concrete situatie.
- Relevante informatie uit een tekst selecteren en gebruiken als bewijs.
- Een heldere en logische redenering opbouwen die de koppeling tussen concept en voorbeelden aantoont.

Waar op letten: Let erop dat je:
1. Beide aspecten van de definitie van democratisering (inspraak/medezeggenschap én verandering van machtsverhoudingen) gebruikt in je redenering.
2. Twee concrete en verschillende voorbeelden uit tekst 4 aanhaalt om je punten te illustreren.
3. De voorbeelden expliciet koppelt aan de elementen van het kernconcept democratisering, zodat duidelijk wordt hoe ze democratisering aantonen.

Kernbegrippen: democratisering, macht, gezag

### Vraag 15 – Argumenten tegen schaalvergroting: politieke cohesie en rationalisering

Wat kun je verwachten: Je moet twee argumenten formuleren die de K80 (een samenwerkingsverband van kleinere gemeenten) kan gebruiken tegen schaalvergroting. Het eerste argument moet gebaseerd zijn op het begrip 'politieke cohesie' en een omschrijving van dit begrip bevatten. Het tweede argument moet gebaseerd zijn op een nadeel van 'rationalisering'.

Wat moet je kennen: Je moet de definities en implicaties kennen van de volgende kernconcepten:
*   **Politieke cohesie**: de mate van verbondenheid en saamhorigheid tussen burgers en hun politieke bestuur, of tussen verschillende groepen binnen een politieke gemeenschap.
*   **Rationalisering**: het proces waarbij de samenleving steeds meer wordt georganiseerd op basis van efficiëntie, berekenbaarheid en controle, vaak leidend tot bureaucratisering.
*   **Schaalvergroting**: het proces waarbij organisaties, zoals gemeenten, groter worden, vaak met het doel efficiënter te werken.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om:
*   Een omschrijving van politieke cohesie te geven en deze toe te passen in een argument tegen schaalvergroting.
*   Een nadeel van rationalisering te benoemen en dit te gebruiken als argument tegen schaalvergroting.
*   De argumenten duidelijk te koppelen aan de standpunten van de K80 en het concept schaalvergroting.

Waar op letten: Let goed op de volgende punten:
*   **Omschrijving politieke cohesie**: Zorg ervoor dat je een duidelijke en correcte omschrijving van politieke cohesie geeft binnen je argument.
*   **Nadeel rationalisering**: Kies een relevant nadeel van rationalisering, zoals de toename van bureaucratische macht, onpersoonlijkheid in relaties, of dat middelen doelen gaan overheersen.
*   **Koppeling aan schaalvergroting**: Beide argumenten moeten expliciet laten zien waarom schaalvergroting een negatief effect heeft vanuit het perspectief van de K80, gebruikmakend van de genoemde begrippen.
*   **Compact en veilig formuleren**: Als je onzeker bent, formuleer dan compact en veilig, gebaseerd op de vraagtekst, het correctievoorschrift en de kernconcepten.

Kernbegrippen: politieke cohesie, rationalisering, schaalvergroting

### Vraag 16 – Geloofwaardigheid van verfilmde geschiedenis beoordelen met journalistieke principes

Wat kun je verwachten: Je moet de geloofwaardigheid van een verfilmde geschiedenis beoordelen. Dit doe je door twee verschillende journalistieke principes toe te passen en per principe informatie uit de brontekst te gebruiken om je beoordeling te onderbouwen.

Wat moet je kennen: De betekenis van verschillende journalistieke principes, zoals 'juistheid van feiten' en 'objectiviteit'.
Hoe je deze principes kunt herkennen en toepassen op een verhaal of weergave van de werkelijkheid.

Wat moet je kunnen: Twee relevante journalistieke principes selecteren die van toepassing zijn op de beoordeling van geloofwaardigheid.
Informatie uit tekst 5 selecteren die relevant is voor elk gekozen journalistiek principe.
De geloofwaardigheid van de verfilmde geschiedenis beargumenteren met behulp van de geselecteerde principes en tekstinformatie.

Waar op letten: Gebruik twee *verschillende* journalistieke principes.
Koppel elk principe duidelijk aan *specifieke informatie* uit tekst 5.
Beoordeel de geloofwaardigheid van de *film* (de verfilmde geschiedenis), niet de geloofwaardigheid van tekst 5 zelf.
Let op bronnen die de film heeft gebruikt (bijvoorbeeld anekdotes van de stichter) bij het beoordelen van objectiviteit.

Kernbegrippen: journalistieke principes, geloofwaardigheid, juistheid van feiten, objectiviteit

### Vraag 17 – Kenmerken jaren zestig in de geschiedenis van micronatie Rozeneiland

Wat kun je verwachten: Je moet twee kenmerken van de jaren zestig van de vorige eeuw herkennen in de geschiedenis van micronatie Rozeneiland, en deze kenmerken onderbouwen met informatie uit tekst 5.

Wat moet je kennen: Je moet de algemene kenmerken van de jaren zestig van de vorige eeuw kennen, zoals individualisering, veranderende gezags- en machtsverhoudingen, en de opkomst van massaconsumptie/massavermaak/hedonisme.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een brontekst (tekst 5) kunnen analyseren en koppelen aan bredere historische kenmerken. Je moet specifiek kunnen citeren of parafraseren uit de tekst om je antwoord te onderbouwen.

Waar op letten: Let erop dat je twee *andere* kenmerken noemt dan eventueel al besproken (secularisering is een valkuil). Zorg ervoor dat je elk kenmerk expliciet koppelt aan een relevant fragment uit tekst 5. Controleer of de gekozen kenmerken daadwerkelijk typerend zijn voor de jaren zestig en of de onderbouwing uit de tekst relevant is.

Kernbegrippen: individualisering, gezagsverhoudingen, machtsverhoudingen, massaconsumptie, massavermaak, hedonisme

### Vraag 18 – Ideologie en de micronatie Rozeneiland

Wat kun je verwachten: Je moet beargumenteren of het stichten van micronatie Rozeneiland ideologisch genoemd kan worden. Hierbij gebruik je de omschrijving van het kernconcept ideologie en informatie uit tekst 5. Je moet ook tekst 6 gebruiken, die gaat over de drie processen van staatsvorming.

Wat moet je kennen: Je moet het kernconcept 'ideologie' kennen. Een ideologie is een samenhangend geheel van denkbeelden over de meest wenselijke maatschappelijke en politieke verhoudingen. Daarnaast moet je de drie processen van staatsvorming kennen, zoals beschreven in tekst 6.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit tekst 5 kunnen selecteren en toepassen om het kernconcept ideologie te illustreren. Je moet een argumentatie kunnen opbouwen die duidelijk maakt of het stichten van Rozeneiland wel, niet of enigszins ideologisch is, waarbij je de omschrijving van ideologie correct toepast. Je moet ook tekst 6 kunnen gebruiken in je argumentatie.

Waar op letten: Let goed op de volledige en juiste toepassing van de omschrijving van het kernconcept ideologie. Een ideologie is meer dan zomaar een idee; het is een samenhangend geheel van denkbeelden over maatschappelijke en politieke verhoudingen. Verbind de informatie uit tekst 5 expliciet aan de elementen van het kernconcept ideologie. Zorg ervoor dat je argumentatie (wel of niet ideologisch) duidelijk wordt onderbouwd met de definitie van het kernconcept en de informatie uit de teksten.

Kernbegrippen: ideologie

### Vraag 19 – Staatsvorming op micronatie Rozeneiland

Wat kun je verwachten: Je moet twee processen van staatsvorming herkennen op micronatie Rozeneiland en deze onderbouwen met specifieke informatie uit tekst 6.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'staatsvorming', 'depersonalisering' en 'formalisering' kennen en begrijpen wat ze inhouden in de context van staatsvorming.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tekst (tekst 6) kunnen selecteren en koppelen aan theoretische concepten (processen van staatsvorming). Je moet ook in staat zijn om de twee processen van staatsvorming duidelijk te onderscheiden en te benoemen.

Waar op letten: Let erop dat je twee *verschillende* processen van staatsvorming noemt. Zorg ervoor dat je elk proces koppelt aan *specifieke* informatie uit tekst 6. Pas op dat je de processen niet door elkaar haalt; bijvoorbeeld, het aanstellen van ministers hoort bij depersonalisering, niet bij formalisering.

Kernbegrippen: staatsvorming, depersonalisering, formalisering

### Vraag 20 – Nationale identiteit op Rozeneiland: modernisten of critici?

Wat kun je verwachten: Je moet beargumenteren of op micronatie Rozeneiland een nationale identiteit te herkennen is. Je kiest één van de twee benaderingen (modernisten of critici van de modernistische school), benoemt een kenmerk van deze benadering en koppelt dit aan informatie uit tekst 6. Sluit af met een conclusie.

Wat moet je kennen: De kenmerken van de benadering van de modernisten en de benadering van de critici van de modernistische school met betrekking tot nationale identiteit.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een tekst (tekst 6) selecteren en deze koppelen aan theoretische concepten (kenmerken van de benaderingen). Een heldere argumentatie opbouwen en een conclusie trekken.

Waar op letten: Benoem expliciet de gekozen benadering (modernisten of critici). Geef een correct kenmerk van deze benadering. Koppel de informatie uit tekst 6 nauwkeurig aan het gekozen kenmerk. Vergeet niet een duidelijke conclusie te trekken over de herkenbaarheid van nationale identiteit op Rozeneiland vanuit de gekozen benadering.

Kernbegrippen: nationale identiteit

### Vraag 21 – Sociaalconstructivisme en het conflict om Rozeneiland

Wat kun je verwachten: Je legt uit hoe het conflict tussen Italië en micronatie Rozeneiland vanuit het sociaalconstructivisme-paradigma kan worden verklaard. Hierbij gebruik je een kenmerk van dit paradigma en de definitie van 'conflict', beide geïllustreerd met informatie uit tekst 6.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'sociaalconstructivisme-paradigma', 'conflict' en 'betekenisgeving' kennen en kunnen toepassen. Specifiek moet je weten dat het sociaalconstructivisme de nadruk legt op betekenisgeving en dat een conflict inhoudt dat actoren elkaar doelbewust tegenwerken.

Wat moet je kunnen: Je moet:
- Een kenmerk van het sociaalconstructivisme-paradigma kunnen benoemen (bijvoorbeeld betekenisgeving).
- Dit kenmerk kunnen verbinden aan de verschillende interpretaties van Rozeneiland door Italië en de micronatie zelf, met voorbeelden uit tekst 6.
- De definitie van 'conflict' kunnen toepassen door aan te tonen hoe Italië en Rozeneiland elkaar doelbewust tegenwerkten, met voorbeelden uit tekst 6.

Waar op letten: Let erop dat je:
- Expliciet een kenmerk van het sociaalconstructivisme-paradigma noemt, zoals 'betekenisgeving'.
- De verschillende betekenissen die Italië en Rozeneiland aan het eiland geven, duidelijk benoemt en verbindt aan het ontstaan van het conflict.
- De omschrijving van het kernconcept 'conflict' correct toepast, waarbij je laat zien dat beide partijen elkaar doelbewust tegenwerkten.
- Concrete voorbeelden uit tekst 6 gebruikt om zowel de betekenisgeving als het conflict te illustreren.

Kernbegrippen: sociaalconstructivisme-paradigma, conflict, betekenisgeving

### Vraag 22 – Machtsuitoefening van Italië op Rozeneiland

Wat kun je verwachten: Je moet beredeneren dat Italië macht heeft uitgeoefend op micronatie Rozeneiland. Hierbij gebruik je de omschrijving van het kernconcept 'macht' en twee voorbeelden uit tekst 6 om je redenering te onderbouwen.

Wat moet je kennen: Je moet het kernconcept 'macht' kennen, specifiek de onderdelen 'het vermogen om hulpbronnen in te zetten' en 'doelstellingen bereiken' of 'handelingsmogelijkheden van anderen beperken'.

Wat moet je kunnen: Je moet:
1. De definitie van 'macht' toepassen op een concrete situatie.
2. Relevante voorbeelden uit een tekst selecteren en deze koppelen aan de onderdelen van de definitie van macht.
3. Een heldere redenering opbouwen die aantoont hoe macht is uitgeoefend.

Waar op letten: Let goed op de volgende punten:
* Pas de definitie van het kernconcept 'macht' volledig en correct toe.
* Gebruik **twee** specifieke voorbeelden uit tekst 6.
* Koppel de voorbeelden duidelijk aan de verschillende onderdelen van de definitie van macht (hulpbronnen inzetten, doelen bereiken/handelingsmogelijkheden beperken).

Kernbegrippen: macht

### Vraag 23 – Internationaal Gerechtshof en soevereiniteit

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over een internationaal conflict waarbij een (zelfverklaarde) staat betrokken is en de instantie waar zo'n conflict voorgelegd kan worden.

Wat moet je kennen: Je moet de functie en bevoegdheden van het Internationaal Gerechtshof kennen. Begrippen als 'soevereiniteit' en 'internationaal conflict' zijn hierbij essentieel.

Wat moet je kunnen: Je moet een casus over een internationaal conflict kunnen analyseren en de juiste internationale instantie kunnen benoemen die bevoegd is om dergelijke conflicten tussen staten te behandelen.

Waar op letten: Let goed op het type conflict (tussen staten) en de aard van de partijen (staten of zelfverklaarde staten). Verwar het Internationaal Gerechtshof niet met het Internationaal Strafhof (dat individuen berecht) of andere internationale organisaties zoals de Verenigde Naties in het algemeen.

Kernbegrippen: soevereiniteit, internationaal conflict, Internationaal Gerechtshof

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2023
tijdvak 2
tijdsduur: 3 uur
maatschappijwetenschappen
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 23 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 49 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord
meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redeneen gevraagd worden en je geeft meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
VW-1034-a-23-2-o

### Pagina 2

Opgave 1 Self-tracking

Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.

Inleiding
Met gezondheidsapps op smartphones en horloges, zoals stappentellers en calorieëntellers, kunnen mensen tegenwoordig bijhouden hoeveel zij bewegen of eten. Het digitaal meten van eigen gedrag wordt self-tracking genoemd. Cultuurwetenschapper De Boer heeft onderzoek gedaan naar self-tracking met name in relatie tot de gezondheid van vrouwen. Deze opgave gaat over self-tracking in het alledaagse leven, zoals beschreven door De Boer.

Gebruik tekst 1.
2p 1 Leg uit dat in self-tracking een gerationaliseerde samenleving te herkennen is. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het rationalisering en twee voorbeelden uit tekst 1 om rationalisering te illustreren.

Gebruik tekst 1.
1p 2 Sociaalwetenschappelijk onderzoek kan kwalitatief en kwantitatief van aard zijn. Geef aan of het onderzoek van De Boer naar self-tracking kwalitatief of kwantitatief van aard is. Gebruik in je antwoord informatie uit tekst 1 waaruit het gekozen type onderzoek blijkt.

Gebruik tekst 1.
Er worden drie vormen van socialisatie onderscheiden. Dit zijn primaire, secundaire en tertiaire socialisatie. In self-tracking is een van deze drie vormen van socialisatie te herkennen.
3p 3 Leg met deze vorm van socialisatie uit dat mensen tijdens self-tracking gesocialiseerd worden. Gebruik in je uitleg:
– een vorm van socialisatie en informatie uit tekst 1 waaruit de gekozen vorm blijkt;
– de omschrijving van het kernconcept socialisatie en informatie uit tekst 1 waaruit socialisatie blijkt.

Gebruik tekst 1.
3p 4 In het civilisatieproces spelen sociale controlemechanismen een rol. Beredeneer dat de sociale controle in self-tracking binnen het civilisatieproces past. Gebruik in je redenering:
– een omschrijving van het begrip sociale controle en informatie uit tekst 1 waaruit sociale controle blijkt;
– een kenmerk van het civilisatieproces en informatie uit tekst 1 waaruit het gekozen kenmerk blijkt.

VW-1034-a-23-2-o 2/8 lees verder ►►►

### Pagina 3

3p 5 Stel dat je een onderzoek wilt doen naar het effect van het gebruik van technologie voor self-tracking op de identiteit van mensen die sporten. Je onderzoeksvraag is: 'In hoeverre draagt self-tracking bij aan de sportieve identiteit van mensen die sporten?' Hiervoor wil je twee keer dezelfde vragenlijst afnemen onder mensen die sporten: voor en na een periode van een half jaar waarin een deel van hen gesport heeft met het gebruik van technologie voor self-tracking en een deel van hen zonder.
— Beargumenteer dat je met deze onderzoeksvraag een causaal verband wilt onderzoeken. Gebruik in je argumentatie een toepassing van het begrip causaliteit.
— Formuleer een enquêtevraag om de mate van verandering in de identiteit van mensen die sporten te meten.
Je mag het woord identiteit niet gebruiken in je enquêtevraag.
Leg uit dat je met het afnemen van deze enquêtevraag de identiteit van mensen die sporten onderzoekt. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept identiteit.

Opgave 2 Schaduw in Los Angeles

Bij deze opgave horen tabel 1 en de teksten 2 en 3 uit het bronnenboekje.

Inleiding
In het grootste­de­lijke gebied Los Angeles in de Verenigde Staten schijnt bijna het hele jaar door de zon en valt weinig regen. Door onder meer sociaal­his­to­rische en politieke oorzaken heeft Los Angeles weinig schaduwplekken. Klimaat­ver­an­de­ring zorgt er in­mid­dels voor dat Los Angeles steeds vaker te maken krijgt met extreme hitte, waardoor meer bewoners gezondheids­klachten krijgen. Deze opgave gaat over de sociale en politieke oorzaken en gevolgen van hitte­stress in Los Angeles.

Gebruik tabel 1.
In tabel 1 staan gegevens uit een databestand voor gemeenten en steden­bouwers om blootstelling aan de stedelijke hitte in kaart te brengen. In deze gegevens is ook een type kapitaal te herkennen.
6 a Formuleer een hypothese over de samenhang tussen dit type kapitaal en stedelijke hitte in de buurten van Los Angeles, die met tabel 1 bevestigd kan worden. Gebruik in je hypothese:
— een type kapitaal
— de formulering Hoe ..., des te ...
b Leg vervolgens uit over welke soort sociale ongelijkheid je hypothese gaat. Gebruik in je uitleg een omschrijving van het gekozen soort sociale ongelijkheid en gegevens uit tabel 1.

VW-1034-a-23-2-0 3/8 lees verder ▶▶▶

### Pagina 4

Gebruik tekst 2.
Tekst 2 gaat over de historische ontwikkeling van de bouw van de straten
en pleinen van de stad Los Angeles. Deze stedenbouwkundige
ontwikkeling is bepalend voor het huidige stratenpatroon van Los
Angeles.
1p 7 Leg uit dat in de stedenbouwkundige ontwikkeling van Los Angeles
globalisering te herkennen is. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het
kernconcept globalisering en informatie uit tekst 2 waaruit globalisering
blijkt.
Gebruik tekst 2.
De stedenbouw, oftewel het ontwerp van het stratenpatroon van een stad,
is van invloed op het alledaagse leven van mensen in een stad.
2p 8 Beredeneer dat in de stedenbouw van Los Angeles volgens *De Wetten
van Indië* een sociale institutie te herkennen is. Gebruik in je redenering:
- 'geformaliseerde regels' uit de omschrijving van het kernconcept
sociale institutie en daarover informatie uit tekst 2;
- 'het reguleren van gedrag' uit de omschrijving van het kernconcept
sociale institutie en daarover informatie uit tekst 2.

Gebruik tekst 2.
Er kunnen vier sociaalwetenschappelijke paradigma's worden
onderscheiden. Twee daarvan zijn het functionalisme-paradigma en het
sociaalconstructivisme-paradigma.
2p 9 Beredeneer vanuit een *ander* paradigma dat de stadbesturen van de
nieuwe Verenigde Staten hebben bijgedragen aan het schaduwtekort in
Los Angeles. Gebruik in je redenering de naam en een kenmerk van het
gekozen paradigma en informatie uit tekst 2 om het gekozen kenmerk te
illustreren.

Gebruik tekst 3.
2p 10 Leg uit dat sociale ongelijkheid te herkennen is in het schaduwtekort
tijdens hittegolven in Los Angeles. Gebruik in je uitleg de omschrijving van
het kernconcept sociale ongelijkheid en *twee* voorbeelden uit tekst 3 om
sociale ongelijkheid te illustreren.

VW-1034-a-23-2-o 4/8 lees verder >>>>

### Pagina 5

Opgave 3 K80
Bij deze opgave hoort tekst 4 uit het bronnenboekje.

Inleiding
Nederlandse gemeenten verenigen zich in verschillende samenwerkingsverbanden. Zo is de G4 een samenwerkingsverband van de vier grootste steden, de G40 van veertig grote gemeenten, de M50 van vijftig middelgrote gemeenten en de P10 van tien grote plattelandsgemeenten. In 2022 is een nieuw samenwerkingsverband opgericht. Dit is een samenwerkingsverband van tachtig kleine gemeenten, de K80.

Gebruik tekst 4.
Er worden drie redenen voor politieke samenwerking onderscheiden. Een daarvan is dwang.
3p 11 Leg met een andere reden de samenwerking van de kleine gemeenten uit. Gebruik in je uitleg:
– een reden voor politieke samenwerking en daarover informatie uit tekst 4;
– de omschrijving van het kernconcept samenwerking en
twee voorbeelden uit tekst 4 om samenwerking te illustreren.

Gebruik tekst 4.
Het systeemmodel is een model van politieke besluitvorming. Dit model onderscheidt vier fasen, zoals de fase invoer.
3p 12 Beredeneer aan de hand van een type binding tussen gemeenten en het rijk in welke andere fase van het politieke besluitvormingsproces van het rijk de K80 in actie komt. Gebruik in je redenering:
– een type binding en informatie uit tekst 4 waaruit het gekozen type blijkt.
– de naam en een omschrijving van een fase van het systeemmodel en daarover informatie uit tekst 4.

Gebruik tekst 4.
Politiek heeft drie aspecten. Een daarvan is polity.
2p 13 Leg uit dat de K80 door haar representatie van kleine gemeenten invloed kan uitoefenen op een ander aspect van politiek. Gebruik in je uitleg:
– de omschrijving van het kernconcept representatie en informatie uit tekst 4 waaruit representatie blijkt;
– een aspect van politiek en informatie uit tekst 4 waaruit het gekozen aspect blijkt.

VW-1034-a-23-2-o
5/8
le es verder

### Pagina 6

Gebruik tekst 4.
Democratisering is een veranderingsproces dat de meeste moderne
samenlevingen mede heeft vormgegeven.
2p 14 Beredeneer dat de oprichting van de K80 binnen democratisering past.
Gebruik in je redenering de omschrijving van het kernconcept
democratisering en twee voorbeelden uit tekst 4 om democratisering te
illustreren.
In tekst 4 staat dat schaalvergroting tot meer efficiëntie leidt, maar dat
schaalvergroting volgens de K80 zijn langste tijd gehad heeft.
2p 15 — Geef met het begrip politieke cohesie een argument dat de K80 kan
inbrengen tegen schaalvergroting. Gebruik in je argument een
omschrijving van het begrip politieke cohesie.
— Geef met een nadeel van rationalisering een argument dat de K80 kan
inbrengen tegen schaalvergroting.

Opgave 4 Micronatie Rozeneiland

Bij deze opgave horen de teksten 5 en 6 uit het bronnenboekje.

Inleiding
Een micronatie is een piepklein land dat wordt gesticht doordat iemand of
een paar mensen de onafhankelijkheid van het land uitroept. Hoewel
micronaties in de praktijk zelden erkend worden door de rest van de
wereld, kunnen zij voor politieke opschudding zorgen. De motieven voor
het stichten van een micronatie zijn soms vergelijkbaar met die van
grotere afscheidingsbewegingen. Micronaties worden ook opgericht als
sociaal experiment of als politiek protest. Deze opgave gaat over de
micronatie Rozeneiland die in 1968 is gesticht door de Italiaanse
ingenieur Rosa. De geschiedenis van Rozeneiland is in 2020 verfilmd
door Netflix.

Gebruik tekst 5.
Tekst 5 gaat over de verfilming van de waargebeurde geschiedenis van
micronatie Rozeneiland. De tekst komt uit een interview met de zoon van
de stichter en met de producent van de film. De film is gebaseerd op
onderzoek naar de geschiedenis van Rozeneiland.
Voor journalistiek onderzoek gelden bepaalde principes.
2p 16 Beoordeel met twee journalistieke principes de geloofwaardigheid van de
verfilmde geschiedenis, zoals beschreven in tekst 5. Gebruik in je
beoordeling twee journalistieke principes en per journalistiek principe
informatie uit tekst 5.

VW-1034-a-23-2-o 6/8 lees verder

### Pagina 7

Gebruik tekst 5.
Volgens de zoon van ingenieur Rosa was het stichten van Rozeneiland in
1968 een gekke actie, maar waren de jaren zestig ook gekke jaren.
Vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw krijgen zowel Nederland als
andere Westerse landen, zoals Italië, bepaalde kenmerken. Een van de
ontwikkelingen die de Nederlandse cultuur vanaf de jaren zestig kenmerkt
is secularisering.
2p 17 Geef aan welke twee andere van deze kenmerken vanaf de jaren zestig
te herkennen zijn in de geschiedenis van micronatie Rozeneiland. Gebruik
in je antwoord per kenmerk informatie uit tekst 5.

Gebruik tekst 5.
2p 18 Beargumenteer of het stichten van micronatie Rozeneiland ideologisch
genoemd kan worden. Gebruik in je argumentatie de omschrijving van het
kernconcept ideologie en informatie uit tekst 5.

Gebruik tekst 6.
Staatsvorming kenmerkt zich door drie processen.
2p 19 Geef aan welke twee processen van staatsvorming te herkennen zijn op
micronatie Rozeneiland. Gebruik in je antwoord per proces informatie uit
tekst 6.

Gebruik tekst 6.
De vorming van een nationale identiteit wordt anders benaderd door
modernisten dan door de critici van de modernistische school.
1p 20 Beargumenteer vanuit een van beide benaderingen of op micronatie
Rozeneiland de vorming van een nationale identiteit te herkennen is.
Gebruik in je argumentatie de naam en een kenmerk van de gekozen
benadering en informatie uit tekst 6 waaruit het gekozen kenmerk blijkt.

Gebruik tekst 6.
Vanuit sociaalwetenschappelijke paradigma's wordt conflict op
verschillende manieren benaderd.
3p 21 Leg vanuit het sociaalconstructivisme-paradigma het conflict tussen Italië
en micronatie Rozeneiland uit. Gebruik in je uitleg:
– een kenmerk van het sociaalconstructivisme-paradigma en informatie
uit tekst 6 waaruit het gekozen kenmerk blijkt.
– de omschrijving van het kernconcept conflict en informatie uit tekst 6
waaruit conflict blijkt.

Gebruik tekst 6.
Bereneeder dat Italië macht heeft uitgeoefend op micronatie Rozeneiland.
Gebruik in je redenering de omschrijving van het kernconcept macht en
twee voorbeelden uit tekst 6 om macht te illustreren.
2p 22

Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina.

VW-1034-a-23-2-o 7 / 8 lees verder >>>

### Pagina 8

In tekst 6 staat dat dat Rosa en zijn ‘regering’ tegen de inbeslagname van
Rozeneiland protesteerden.
Voor het oplossen van internationale conflicten bestaan instanties.
Stel dat micronatie Rozeneiland erkend was als soevereine staat, maar
nog geen lid was van de Europese Unie.
Noem de instantie waar micronatie Rozeneiland als erkende staat de
inbeslagname door Italië had kunnen voorleggen.
1p 23
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
VW-1034-a-23-2-0
8/8
einde