# Eindexamen Maatschappijwetenschappen VWO 2022 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2022/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Kapitaaltypen van vroege wetenschappers

Wat kun je verwachten: Je moet twee andere typen kapitaal identificeren dan economisch kapitaal, waarover burgers die voor 1833 wetenschap beoefenden beschikten. Per type kapitaal moet je de naam en een omschrijving geven, en dit onderbouwen met informatie uit tekst 1.

Wat moet je kennen: Je moet de definities en kenmerken van de verschillende kapitaaltypen van Bourdieu kennen: economisch kapitaal, cultureel kapitaal en sociaal kapitaal.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tekst kunnen analyseren en koppelen aan sociologische concepten (kapitaaltypen). Je moet een heldere redenering kunnen opbouwen waarin je de concepten toepast op de gegeven context en onderbouwt met tekstuele bewijzen.

Waar op letten: Let erop dat je:
- De drie kapitaalvormen (economisch, cultureel, sociaal) niet door elkaar haalt.
- Zowel de naam als een omschrijving van elk type kapitaal geeft.
- De informatie uit tekst 1 correct koppelt aan de omschrijving van het betreffende kapitaal.
- Niet alleen de tekst citeert, maar ook uitlegt waarom dit een voorbeeld is van het betreffende kapitaal.

Kernbegrippen: economisch kapitaal, cultureel kapitaal, sociaal kapitaal

### Vraag 2 – Arbeidsdeling en sociale ongelijkheid in de 19e-eeuwse wetenschap

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe arbeidsdeling in de 19e eeuw heeft geleid tot sociale ongelijkheid tussen wetenschapsbeoefenaars. Hierbij gebruik je de begrippen 'arbeidsdeling' en 'sociale ongelijkheid', en onderbouw je je uitleg met informatie uit tekst 1.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'arbeidsdeling' en 'sociale ongelijkheid' kunnen omschrijven. Daarnaast moet je de inhoud van tekst 1 goed begrijpen, met name de ontwikkeling van de wetenschap in de 19e eeuw.

Wat moet je kunnen: Je moet:
- Het begrip 'arbeidsdeling' omschrijven.
- Het begrip 'sociale ongelijkheid' omschrijven.
- Specifieke informatie uit tekst 1 selecteren die arbeidsdeling aantoont.
- Specifieke informatie uit tekst 1 selecteren die sociale ongelijkheid aantoont.
- Een duidelijke causale relatie leggen tussen arbeidsdeling en sociale ongelijkheid, onderbouwd met de tekst.

Waar op letten: Let erop dat je zowel een omschrijving geeft van 'arbeidsdeling' als van 'sociale ongelijkheid'. Zorg ervoor dat je voor beide begrippen concrete voorbeelden of bewijzen uit tekst 1 aanhaalt. De uitleg moet duidelijk maken hoe de arbeidsdeling (oorzaak) heeft bijgedragen aan de sociale ongelijkheid (gevolg) tussen wetenschapsbeoefenaars in de 19e eeuw. Vermijd het enkel benoemen van de begrippen zonder ze te omschrijven of toe te passen op de tekst.

Kernbegrippen: arbeidsdeling, sociale ongelijkheid

### Vraag 3 – Veranderingsprocessen in de wetenschap in de negentiende eeuw

Wat kun je verwachten: Je moet twee kernconcepten kiezen die veranderingsprocessen beschrijven in de wetenschap van de negentiende eeuw. Voor elk gekozen kernconcept moet je de naam en omschrijving geven, en dit illustreren met twee voorbeelden uit tekst 1 (regels 75-117). Je moet de redenering duidelijk maken hoe deze kernconcepten de veranderingen in de wetenschap in de negentiende eeuw verklaren.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'rationalisering' en 'institutionalisering' kennen en hun omschrijvingen kunnen toepassen. Je moet ook de hoofdconcepten en hun relatie tot de kernconcepten begrijpen.

Wat moet je kunnen: Je moet:
- Twee geschikte kernconcepten selecteren die veranderingsprocessen beschrijven.
- De gekozen kernconcepten correct omschrijven.
- Twee relevante voorbeelden uit tekst 1 (regels 75-117) vinden en gebruiken om elk kernconcept te illustreren.
- Een heldere redenering opbouwen die de veranderingsprocessen in de negentiende-eeuwse wetenschap koppelt aan de gekozen kernconcepten en de voorbeelden uit de tekst.

Waar op letten: Let op de volgende punten:
- Kies twee *andere* kernconcepten dan 'democratisering', dat expliciet wordt genoemd als een veranderingsproces dat de meeste moderne samenlevingen mede heeft vormgegeven, maar niet voor deze vraag bedoeld is.
- Zorg ervoor dat je per kernconcept de *naam en de omschrijving* geeft.
- Gebruik per kernconcept *twee* voorbeelden uit tekst 1 om het veranderingsproces te illustreren. Deze voorbeelden moeten passen bij de verschillende onderdelen van de definitie van het concept.
- Beperk je tot de aangegeven regels van tekst 1 (75 tot en met 117). Gebruik geen informatie van buiten dit bereik.
- Vermijd het kiezen van kernconcepten die minder goed te onderbouwen zijn met de tekst, zoals 'individualisering'.

Kernbegrippen: rationalisering, institutionalisering, verandering

### Vraag 4 – Veranderingsprocessen in de wetenschap: Individualisering

Wat kun je verwachten: Je moet een veranderingsproces in de ontwikkeling van wetenschap door burgers in de tweede helft van de twintigste eeuw herkennen en beredeneren. Dit doe je door een kernconcept bij het hoofdconcept 'verandering' te kiezen, dit kernconcept te omschrijven en te onderbouwen met informatie uit tekst 1.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten bij het hoofdconcept 'verandering' kennen, met name 'individualisering' en de omschrijving ervan. Je moet ook de inhoud van tekst 1, specifiek regel 75 tot en met 117, goed begrijpen.

Wat moet je kunnen: Je moet:
- Een passend kernconcept kiezen dat een veranderingsproces beschrijft.
- Het gekozen kernconcept correct omschrijven.
- Informatie uit tekst 1 selecteren die het gekozen kernconcept illustreert.
- Een heldere redenering opbouwen die de link legt tussen het kernconcept en de tekstinformatie.

Waar op letten: Let op de volgende punten:
- Gebruik geen kernconcepten die je voor vraag 3 hebt gebruikt.
- Gebruik het kernconcept 'democratisering' niet, dit is expliciet uitgesloten.
- Zorg ervoor dat de omschrijving van het gekozen kernconcept correct is.
- De koppeling tussen het gekozen kernconcept en de informatie uit tekst 1 moet duidelijk en overtuigend zijn. Verwijs specifiek naar relevante passages (bijvoorbeeld met regelnummers).

Kernbegrippen: individualisering, verandering

### Vraag 5 – Ideologie van de modernisering en burgerwetenschap

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe de 'ideologie van de modernisering' in de tweede helft van de twintigste eeuw heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van wetenschap door burgers. Je redenering moet een omschrijving van dit begrip bevatten en informatie uit tekst 1 gebruiken om dit te onderbouwen.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'ideologie van de modernisering' en 'vooruitgangsgeloof' kennen en kunnen toepassen. Je moet ook de relevante informatie uit tekst 1 (regels 75-117) kunnen identificeren en interpreteren.

Wat moet je kunnen: Je moet een heldere en logische redenering kunnen opbouwen. Dit betekent dat je:
1. Het begrip 'ideologie van de modernisering' correct omschrijft, met nadruk op 'vooruitgangsgeloof'.
2. Specifieke informatie uit tekst 1 (r. 75-117) selecteert die deze ideologie en de bijdrage van burgers aan wetenschap illustreert.
3. Een verband legt tussen de ideologie en de acties van burgers, waaruit blijkt dat het geloof in wetenschap als motor voor vooruitgang burgers motiveerde om zelf wetenschappelijk onderzoek te doen.

Waar op letten: Let erop dat je de 'ideologie van de modernisering' correct omschrijft en specifiek het 'vooruitgangsgeloof' benoemt als onderdeel hiervan. Gebruik alleen informatie uit de opgegeven regels (75-117) van tekst 1. Zorg ervoor dat je de acties van burgers duidelijk koppelt aan de onderliggende ideologie en niet alleen beschrijft wat ze deden.

Kernbegrippen: ideologie van de modernisering, vooruitgangsgeloof

### Vraag 6 – Democratisering en burgerwetenschap

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe de toename van burgerwetenschap bijdraagt aan democratisering, door het kernconcept democratisering te omschrijven en dit te koppelen aan informatie uit tekst 2.

Wat moet je kennen: Je moet de omschrijving van het kernconcept 'democratisering' kennen.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tekst kunnen analyseren en deze kunnen koppelen aan een sociaalwetenschappelijk kernconcept (democratisering). Je moet een heldere en compacte uitleg kunnen formuleren.

Waar op letten: Let erop dat je zowel de omschrijving van democratisering geeft als de koppeling maakt met concrete informatie uit tekst 2. Zorg ervoor dat je uitlegt hoe burgerwetenschap leidt tot 'meer macht' of 'grotere inspraak' voor burgers ten opzichte van de overheid, zoals beschreven in de tekst.

Kernbegrippen: democratisering

### Vraag 7 – Burgers beïnvloeden politieke besluitvorming via wetenschap

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe burgers, door wetenschap te beoefenen (Citizen Science), de politieke besluitvorming kunnen beïnvloeden. Dit doe je aan de hand van twee modellen: het barrièremodel en het stromenmodel. Je moet per model een fase/stroom omschrijven en illustreren met informatie uit tekst 2.

Wat moet je kennen: Je moet het barrièremodel en het stromenmodel kennen. Dit betekent dat je de verschillende fasen van het barrièremodel (probleem erkennen, oplossingen formuleren, besluitvorming, uitvoering, evaluatie) en de stromen van het stromenmodel (problemenstroom, oplossingenstroom, politieke stroom) moet kunnen omschrijven. Ook moet je weten wat 'politieke besluitvorming' inhoudt en hoe Citizen Science hieraan kan bijdragen.

Wat moet je kunnen: Je moet:
- Een fase uit het barrièremodel correct omschrijven en uitleggen hoe burgers via wetenschap in die fase invloed uitoefenen.
- Een stroom uit het stromenmodel correct omschrijven en uitleggen hoe burgers via wetenschap in die stroom invloed uitoefenen.
- Informatie uit tekst 2 selecteren en gebruiken om je uitleg bij beide modellen te illustreren en te onderbouwen.
- De koppeling maken tussen de theoretische modellen en de praktijkvoorbeelden uit de tekst.

Waar op letten: Let goed op de volgende punten:
- **Omschrijving:** Zorg dat je de gekozen fase van het barrièremodel en de gekozen stroom van het stromenmodel duidelijk en correct omschrijft.
- **Illustratie met tekst 2:** Koppel je uitleg direct aan concrete voorbeelden of argumenten uit tekst 2. Gebruik bijvoorbeeld de voorbeelden van 'data verzamelen over fijnstof' of 'zelf insuline maken'.
- **Volledigheid stromenmodel:** Bij het stromenmodel is het belangrijk om niet alleen een stroom te noemen, maar ook uit te leggen hoe het samenkomen van de verschillende stromen uiteindelijk tot beleidsverandering kan leiden, en hoe burgers daar via hun stroom aan bijdragen.
- **Invloed:** Leg expliciet uit HOE burgers met het beoefenen van wetenschap de besluitvorming beïnvloeden, niet alleen dat ze het doen.

Kernbegrippen: barrièremodel, stromenmodel, politieke besluitvorming, Citizen Science

### Vraag 8 – Fragiele staat in Oost-Congo: kenmerken herkennen

Wat kun je verwachten: Je moet twee kenmerken van een fragiele staat kunnen herkennen in de beschrijving van Oost-Congo in tekst 3 en deze kenmerken uitleggen met behulp van concrete informatie uit de tekst.

Wat moet je kennen: Je moet de definitie en kenmerken van een 'fragiele staat' kennen. Specifieke kenmerken die relevant zijn voor deze vraag zijn: geen geweldsmonopolie hebben, niet in staat zijn om de orde te handhaven, en/of geen openbare diensten leveren.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tekst kunnen analyseren en koppelen aan theoretische concepten (in dit geval 'fragiele staat'). Je moet ook in staat zijn om een duidelijke en beargumenteerde uitleg te formuleren, waarbij je de kenmerken van een fragiele staat toepast op de situatie in Oost-Congo en dit onderbouwt met citaten of parafrases uit tekst 3.

Waar op letten: Let erop dat je:
1. Twee *verschillende* kenmerken van een fragiele staat noemt.
2. Elk kenmerk correct benoemt of omschrijft.
3. Voor elk kenmerk *specifieke* informatie uit tekst 3 aanhaalt die het kenmerk bewijst.
4. De informatie uit de tekst correct interpreteert en niet bijvoorbeeld de acties van internationale hulpverleners toeschrijft aan de Congolese staat.

Kernbegrippen: fragiele staat, geweldsmonopolie, openbare diensten

### Vraag 9 – Democratie en de bestrijding van ebola in Congo

Wat kun je verwachten: Je moet twee vereisten voor democratie kunnen noemen en uitleggen hoe de Congolese regering deze kan aantasten met de bestrijding van het ebolavirus, gebaseerd op informatie uit tekst 3. Je moet hierbij twee *andere* vereisten dan 'toegang tot meerdere onafhankelijke informatiebronnen' gebruiken.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten van democratie kennen, waaronder 'vrije, eerlijke en regelmatige verkiezingen', 'inclusief burgerschap' en 'het controleren van de regering door gekozen vertegenwoordigers'.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tekst kunnen selecteren en deze kunnen koppelen aan theoretische concepten (vereisten voor democratie) om een argument te onderbouwen. Je moet specifiek kunnen uitleggen *hoe* de informatie uit de tekst de democratische vereisten aantast.

Waar op letten: Let erop dat je twee *verschillende* vereisten voor democratie kiest die nog niet in de vraag zijn genoemd (zoals 'toegang tot meerdere onafhankelijke informatiebronnen'). Zorg ervoor dat je per vereiste concrete informatie uit tekst 3 gebruikt en duidelijk uitlegt hoe deze informatie de betreffende democratische vereiste kan aantasten. Citeren alleen is niet voldoende; je moet de link leggen.

Kernbegrippen: democratie, vrije, eerlijke en regelmatige verkiezingen, inclusief burgerschap, het controleren van de regering door gekozen vertegenwoordigers

### Vraag 10 – Globalisering en de autonomie van staten

Wat kun je verwachten: Je moet twee voorbeelden van globaliseringsprocessen herkennen die de autonomie en macht van staten aantasten, specifiek in de context van de ebola-uitbraak in Oost-Congo, en deze onderbouwen met informatie uit tekst 3.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'globalisering', 'autonomie van staten' en 'macht' kennen, en weten hoe deze beïnvloed kunnen worden door 'internationale niet-gouvernementele organisaties (NGO's)' en 'internationalisering van economische macht'.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tekst kunnen analyseren en koppelen aan abstracte concepten zoals globaliseringsprocessen. Je moet specifiek kunnen identificeren welke processen de autonomie van staten aantasten en deze met concrete voorbeelden uit de tekst kunnen onderbouwen.

Waar op letten: Let goed op dat je *andere* voorbeelden noemt dan de twee die al in de vraagtekst staan ('grensoverschrijdende karakter van problemen' en 'conflicten over staatsgrenzen'). Zorg ervoor dat je per gekozen voorbeeld concrete informatie uit tekst 3 gebruikt ter onderbouwing. Verwar intergouvernementele organisaties (zoals de WHO) niet met niet-gouvernementele organisaties (zoals Artsen zonder Grenzen) als je verwijst naar de invloed van NGO's.

Kernbegrippen: globalisering, autonomie van staten, macht, internationale niet-gouvernementele organisaties (NGO's), internationalisering van economische macht

### Vraag 11 – Machtsbronnen en affectieve bindingen bij de ebola-uitbraak in Congo

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe de inzet van een machtsbron door de Wereldbank tijdens de ebola-uitbraak in Congo heeft bijgedragen aan affectieve bindingen tussen hulpverleners en burgers. Hierbij moet je een specifiek type machtsbron benoemen en omschrijven, dit illustreren met informatie uit tekst 3, affectieve bindingen omschrijven en dit ook illustreren met informatie uit tekst 3.

Wat moet je kennen: Je moet de volgende kernconcepten kennen en kunnen omschrijven:
- **Machtsbronnen**: middelen die ingezet kunnen worden om het gedrag van anderen te beïnvloeden.
- **Economische machtsbronnen**: middelen die te maken hebben met geld, bezit of schaarse goederen.
- **Cognitieve machtsbronnen**: middelen die te maken hebben met kennis, vaardigheden of informatie.
- **Bindingen**: relaties en afhankelijkheden tussen mensen of groepen.
- **Affectieve bindingen**: bindingen die te maken hebben met gevoelens, emoties en identiteit (zowel positief als negatief).

Wat moet je kunnen: Je moet:
1. Een type machtsbron (economisch of cognitief) correct benoemen en omschrijven.
2. Het gekozen type machtsbron illustreren met relevante informatie uit tekst 3.
3. Affectieve bindingen correct omschrijven.
4. Affectieve bindingen illustreren met relevante informatie uit tekst 3.
5. Een duidelijke redenering opbouwen die de causale relatie legt tussen de inzet van de machtsbron en het ontstaan van affectieve bindingen.

Waar op letten: Let op de volgende punten:
- Kies een van de twee correcte machtsbronnen (economisch of cognitief) en omschrijf deze nauwkeurig.
- Zorg ervoor dat je de gekozen machtsbron duidelijk illustreert met een concreet voorbeeld uit tekst 3 (bijvoorbeeld de 80 miljoen dollar of de internationale hulpverleners).
- Omschrijf affectieve bindingen correct. Vergeet niet dat deze zowel positieve als negatieve gevoelens kunnen omvatten. In dit geval wijst de tekst juist op negatieve gevoelens (boosheid, argwaan).
- Illustreer de affectieve bindingen met de specifieke gevoelens en reacties van de bevolking zoals beschreven in tekst 3 (boosheid en argwaan over de plotselinge hulp).
- Leg de redenering goed uit: de inzet van de machtsbron (plotselinge, grootschalige hulp) veroorzaakt de negatieve affectieve bindingen, omdat de bevolking zich genegeerd voelde bij andere, al langer spelende problemen.

Kernbegrippen: machtsbronnen, economische machtsbronnen, cognitieve machtsbronnen, bindingen, affectieve bindingen

### Vraag 12 – Globalisering en het conflictparadigma toegepast op de ebolabestrijding

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe de bestrijding van het ebolavirus geglobaliseerd is, specifiek vanuit het conflictparadigma. Hierbij gebruik je een omschrijving van globalisering, informatie uit tekst 3 om dit te illustreren, een kenmerk van het conflictparadigma, en informatie uit tekst 3 om dit kenmerk te illustreren.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'globalisering' en 'conflictparadigma' kennen. Van het conflictparadigma moet je minstens één kenmerk kunnen benoemen. Je moet ook de inhoud van tekst 3 goed begrijpen.

Wat moet je kunnen: Je moet:
- Het kernconcept globalisering correct omschrijven.
- Een kenmerk van het conflictparadigma correct benoemen.
- Informatie uit tekst 3 selecteren en toepassen om zowel globalisering als het gekozen kenmerk van het conflictparadigma te illustreren.
- Een coherente uitleg geven waarin je de concepten en de tekstinformatie met elkaar verbindt.

Waar op letten: Let erop dat je:
- Een duidelijke en correcte omschrijving geeft van globalisering.
- Een specifiek kenmerk van het conflictparadigma noemt (bijvoorbeeld machtsverschillen, ongelijkheid, strijd om schaarse middelen).
- De koppeling tussen de theorie (globalisering, conflictparadigma) en de praktijk (ebolabestrijding in tekst 3) expliciet maakt. Gebruik concrete voorbeelden uit de tekst.
- Niet alleen de concepten definieert, maar ze ook echt toepast op de situatie in tekst 3. Verwar het conflictparadigma niet met andere sociaalwetenschappelijke paradigma's.

Kernbegrippen: globalisering, conflictparadigma, machtsverschillen

### Vraag 13 – Eisen aan sociaalwetenschappelijk onderzoek: Betrouwbaarheid, Representativiteit en Validiteit

Wat kun je verwachten: Je moet een andere eis dan generaliseerbaarheid kunnen uitleggen aan de hand van een methodebeschrijving van een onderzoek. Hierbij moet je de naam en omschrijving van de eis geven en deze koppelen aan specifieke informatie uit de tekst.

Wat moet je kennen: Je moet de definities en het belang kennen van de volgende eisen voor sociaalwetenschappelijk onderzoek: betrouwbaarheid, representativiteit en validiteit. Je moet ook weten wat een aselecte steekproef is en wat sociaal wenselijke antwoorden zijn.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om in een methodebeschrijving van een onderzoek concrete aanwijzingen te herkennen die duiden op de toepassing van een van de genoemde eisen (betrouwbaarheid, representativiteit, validiteit). Vervolgens moet je deze aanwijzingen kunnen uitleggen in relatie tot de gekozen eis.

Waar op letten: Let goed op dat je een *andere* eis dan generaliseerbaarheid kiest. Verwar de definities van betrouwbaarheid, representativiteit en validiteit niet. Zorg ervoor dat je uitleg specifiek verwijst naar informatie uit de tekst en duidelijk maakt hoe die informatie bijdraagt aan de gekozen eis.

Kernbegrippen: betrouwbaarheid, representativiteit, validiteit, aselecte steekproef, sociaal wenselijke antwoorden

### Vraag 14 – Empirisch onderzoek: kwantitatief of kwalitatief?

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen wat empirisch onderzoek is en aantonen dat het onderzoek van Vinck hieraan voldoet, gebaseerd op tekst 4. Vervolgens leg je uit of het onderzoek kwantitatief of kwalitatief is, met een omschrijving van de gekozen aard en bewijs uit tekst 4.

Wat moet je kennen: Je moet de definities kennen van 'empirisch onderzoek', 'kwantitatief onderzoek' en 'kwalitatief onderzoek'.

Wat moet je kunnen: Je moet de definities van de onderzoekstypen kunnen toepassen op een concrete casus (tekst 4) en specifieke informatie uit de tekst kunnen gebruiken als bewijs voor je uitleg.

Waar op letten: Let goed op het onderscheid tussen kwantitatief en kwalitatief onderzoek. De term 'interview' in de tekst kan verwarrend zijn, maar de context van 'gestandaardiseerde en gestructureerde vragenlijsten' en 'scores berekenen' wijst sterk op kwantitatief onderzoek. Zorg ervoor dat je zowel een omschrijving van het begrip geeft als concrete informatie uit tekst 4 gebruikt om je antwoord te onderbouwen.

Kernbegrippen: empirisch onderzoek, kwantitatief onderzoek, kwalitatief onderzoek

### Vraag 15 – Binding en vertrouwen in overheidsinformatie

Wat kun je verwachten: Je analyseert een tabel met onderzoeksresultaten over vertrouwen in overheidsinformatie. Je identificeert een kernconcept bij 'binding' en formuleert een toetsbare hypothese op basis van de gegevens.

Wat moet je kennen: De hoofdconcepten en kernconcepten, in het bijzonder die bij 'binding' (zoals politieke cohesie, sociale cohesie).
Wat een variabele is in een onderzoek.
De definitie en structuur van een hypothese, met name de 'Hoe ..., des te ...' formulering.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een tabel interpreteren en verbanden leggen.
Een passend kernconcept selecteren en motiveren met informatie uit de tabel.
Een hypothese formuleren die voldoet aan specifieke eisen (vorm en inhoud).

Waar op letten: Kies een kernconcept dat direct past bij 'vertrouwen in de informatievoorziening door de overheid'.
Formuleer de hypothese exact in de 'Hoe ..., des te ...' vorm.
Let op de richting van het verband in de hypothese; hoewel de verschillen niet significant zijn, moet de hypothese wel de trend in de data volgen.
Negeer de opmerking over significantie bij het formuleren van de hypothese; de vraag is om een hypothese te formuleren die *te toetsen is* met de data, niet of het verband significant is.

Kernbegrippen: binding, politieke cohesie, sociale cohesie, variabele, hypothese

### Vraag 16 – Nationale cultuur en taal: modernistische en kritische benadering

Wat kun je verwachten: Je moet de verschillen tussen de modernistische benadering en de critici daarvan kunnen uitleggen met betrekking tot de oorzaak van het ontstaan van de Nederlandse taal als element van de nationale cultuur.

Wat moet je kennen: Je moet de kernprincipes van de modernistische benadering en de kritiek daarop kennen, specifiek gericht op de ontwikkeling van nationale cultuur en de rol van taal daarin.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om per benadering een specifieke oorzaak te benoemen voor het ontstaan van de Nederlandse taal als onderdeel van de nationale cultuur, en daarbij de naam van de benadering correct te vermelden.

Waar op letten: Let goed op dat je de twee benaderingen (modernistisch en de critici) niet door elkaar haalt. Benoem per benadering de oorzaak van het ontstaan van de nationale taal, niet alleen een algemene beschrijving van de benadering. Vergeet niet de naam van de benadering te noemen bij elke oorzaak. Dit is een kennisvraag, dus gebruik geen informatie uit eventuele bronnen die niet in het Brein-record staan.

Kernbegrippen: nationale cultuur, integratie, modernistische benadering

### Vraag 17 – Socialisatievormen bij integratie

Wat kun je verwachten: Je moet de twee specifieke vormen van socialisatie, acculturatie en enculturatie, kunnen herkennen en uitleggen aan de hand van de opvattingen over integratie van verschillende groepen Nederlanders, zoals beschreven in tekst 5. Je moet de naam en omschrijving van de socialisatievorm correct gebruiken en dit illustreren met informatie uit de tekst.

Wat moet je kennen: Je moet de definities van de kernconcepten 'socialisatie', 'acculturatie' en 'enculturatie' kennen. Socialisatie is het proces van overdracht en verwerving van de cultuur van de groep en de samenleving waar men toe behoort. Enculturatie is het aanleren en verwerven van de cultuur van de samenleving waarin men geboren wordt. Acculturatie is het aanleren en verwerven van een andere cultuur of elementen daaruit, dan die waarin men is opgegroeid.

Wat moet je kunnen: Je moet de juiste socialisatievorm (acculturatie of enculturatie) kunnen koppelen aan de opvattingen van Nederlanders zonder migratieachtergrond en tweede generatie Nederlanders met een migratieachtergrond over integratie. Je moet deze koppeling kunnen onderbouwen met een correcte omschrijving van de socialisatievorm en relevante informatie uit tekst 5.

Waar op letten: Let goed op dat je de begrippen acculturatie en enculturatie niet door elkaar haalt. Zorg ervoor dat je de definities van deze socialisatievormen correct weergeeft. Koppel de gekozen socialisatievorm aan de juiste groep (Nederlanders zonder migratieachtergrond versus tweede generatie Nederlanders met een migratieachtergrond). Gebruik altijd concrete informatie uit tekst 5 om je uitleg te illustreren en te onderbouwen.

Kernbegrippen: socialisatie, acculturatie, enculturatie

### Vraag 18 – Spanning tussen identiteiten bij tweede generatie Nederlanders

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe tweede generatie Nederlanders met een migratieachtergrond een spanning tussen identiteiten kunnen ervaren. Hierbij gebruik je twee *andere* typen identiteiten dan sociale identiteit, inclusief hun naam en omschrijving, en koppel je dit aan informatie uit tekst 5.

Wat moet je kennen: Je moet de definities kennen van persoonlijke identiteit en (externe) collectieve identiteit, en het verschil tussen deze twee begrijpen. Ook moet je weten wat het integratievraagstuk inhoudt.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tekst (tekst 5) kunnen analyseren en koppelen aan theoretische concepten (identiteitstypen). Je moet een heldere uitleg kunnen formuleren waarin je de spanning tussen de identiteiten expliciet maakt.

Waar op letten: Let erop dat je:
1. Twee *andere* identiteitstypen gebruikt dan sociale identiteit (dus persoonlijke en externe collectieve identiteit).
2. Per type identiteit de naam en een correcte omschrijving geeft.
3. Per type identiteit concrete informatie uit tekst 5 gebruikt om je uitleg te onderbouwen.
4. De *spanning* tussen de twee identiteiten duidelijk uitlegt, en niet alleen de identiteiten los van elkaar beschrijft.

Kernbegrippen: identiteit, sociale identiteit, persoonlijke identiteit, (externe) collectieve identiteit, integratie

### Vraag 19 – Integratie vanuit sociaalconstructivisme

Wat kun je verwachten: Je moet een verklaring geven voor de beschrijvingen van integratie in tabel 2, bekeken vanuit het sociaalconstructivisme-paradigma. Hierbij moet je een kenmerk van dit paradigma toepassen en dit illustreren met gegevens uit tabel 2.

Wat moet je kennen: Je moet het sociaalconstructivisme-paradigma kennen, in het bijzonder de kenmerken ervan. Ook moet je weten wat 'integratie' en 'sociale categorie' in deze context betekenen.

Wat moet je kunnen: Je moet:
1. Een relevant kenmerk van het sociaalconstructivisme-paradigma kunnen benoemen.
2. Gegevens uit tabel 2 kunnen selecteren die dit kenmerk illustreren (bijvoorbeeld overeenkomsten of verschillen in beschrijvingen van integratie).
3. Een logische verklaring kunnen formuleren die de link legt tussen het gekozen kenmerk van het paradigma en de gegevens uit tabel 2.

Waar op letten: Let erop dat je:
- Het kenmerk van het sociaalconstructivisme-paradigma correct en volledig omschrijft, met de nadruk op de gezamenlijke, sociale constructie van de werkelijkheid door interactie.
- Concrete voorbeelden uit tabel 2 noemt om je punt te illustreren (bijvoorbeeld 'beheersing van de Nederlandse taal' voor overeenkomsten, of 'gelijke kansen' voor verschillen).
- Duidelijk uitlegt hoe de overeenkomsten of verschillen in de beschrijvingen van integratie ontstaan volgens het sociaalconstructivisme-paradigma (door onderlinge interactie tussen of binnen de sociale categorieën).

Kernbegrippen: sociaalconstructivisme-paradigma, integratie, sociale categorie, interactie

### Vraag 20 – Positietoewijzing en positieverwerving bij integratie

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe zowel positietoewijzing als positieverwerving te herkennen zijn in de beschrijvingen van integratie door Nederlanders met een Turkse/Marokkaanse achtergrond in tabel 2. Je moet hierbij de begrippen omschrijven en illustreren met een passend voorbeeld uit de tabel.

Wat moet je kennen: Je moet de definities van de kernconcepten 'positietoewijzing' en 'positieverwerving' kennen. Daarnaast moet je begrijpen wat 'integratie' inhoudt in deze context.

Wat moet je kunnen: Je moet:
- De begrippen 'positietoewijzing' en 'positieverwerving' correct omschrijven.
- Relevante informatie uit tabel 2 selecteren die past bij elk begrip.
- Een duidelijke uitleg geven waarin je de begrippen koppelt aan de geselecteerde voorbeelden uit de tabel.

Waar op letten: Let goed op dat je:
- De begrippen positietoewijzing en positieverwerving niet door elkaar haalt.
- Expliciet een omschrijving geeft van beide begrippen, zoals gevraagd.
- Een voorbeeld uit tabel 2 kiest dat eenduidig past bij óf positietoewijzing óf positieverwerving. Vermijd voorbeelden zoals 'aanpassen', die dubbelzinnig kunnen zijn.

Kernbegrippen: positietoewijzing, positieverwerving, integratie

### Vraag 21 – Framen van Afrika in EU-beleid

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe commissievoorzitter Von der Leyen Afrika anders framet dan haar voorganger Juncker. Dit doe je door het begrip 'framen' te omschrijven en twee concrete voorbeelden uit tekst 6 te gebruiken om de verschillende benaderingen te illustreren.

Wat moet je kennen: Je moet het kernconcept 'framen' kennen en kunnen omschrijven als 'het bepalen van de dominante probleemdefinitie of beeldvorming'. Daarnaast moet je de inhoud van tekst 6 goed begrijpen om de verschillende frames te kunnen identificeren.

Wat moet je kunnen: Je moet:
- Het begrip 'framen' correct omschrijven.
- Twee verschillende frames over Afrika uit tekst 6 identificeren.
- De geïdentificeerde frames correct toewijzen aan de respectievelijke commissievoorzitters (Juncker en Von der Leyen).
- Uitleggen hoe deze frames een 'dominante probleemdefinitie' of 'beeldvorming' van Afrika bepalen.

Waar op letten: Let goed op de volgende punten:
- Geef een duidelijke en correcte omschrijving van 'framen'.
- Zorg ervoor dat je twee verschillende voorbeelden uit tekst 6 gebruikt, één voor Juncker en één voor Von der Leyen.
- Koppel de voorbeelden expliciet aan de juiste commissievoorzitter en leg uit hoe deze voorbeelden de 'probleemdefinitie' of 'beeldvorming' van Afrika bepalen.

Kernbegrippen: framen, mediastrategie

### Vraag 22 – Theorieën over het gedrag van staten: EU en Afrika

Wat kun je verwachten: Je moet de vernieuwde interesse van de EU in Afrika verklaren vanuit twee verschillende theorieën over het gedrag van staten (sociaal constructivistisch, realistisch of liberaal). Je moet per theorie een kenmerk noemen en dit kenmerk onderbouwen met informatie uit tekst 6.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten van sociaal-constructivistische theorieën, realistische theorieën en liberale theorieën kennen, inclusief hun kenmerken en hoe ze het gedrag van staten verklaren. Je moet ook de context van internationale betrekkingen begrijpen.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om theorieën toe te passen op concrete situaties, zoals beschreven in tekst 6. Dit betekent dat je relevante informatie uit de tekst kunt selecteren en deze kunt koppelen aan de kenmerken van de gekozen theorieën.

Waar op letten: Kies twee *verschillende* theorieën uit de toegestane opties (sociaal constructivistisch, realistisch, liberaal). Gebruik *niet* de marxistische theorieën. Zorg ervoor dat je per theorie de naam en een correct kenmerk noemt. Koppel elk kenmerk expliciet aan *specifieke informatie* uit tekst 6. Let op de formulering van je uitleg, deze moet compact en duidelijk zijn.

Kernbegrippen: sociaal-constructivistische theorieën, realistische theorieën, liberale theorieën, internationale betrekkingen

### Vraag 23 – Economische kenmerken van de moderne samenleving en theorieën over staatsontwikkeling in Afrika

Wat kun je verwachten: Je moet een economisch kenmerk van de moderne samenleving herkennen in Afrika op basis van tekst 6, dit kenmerk onderbouwen met informatie uit de tekst, en vervolgens verklaren vanuit een van de theorieën over de (onder)ontwikkeling van staten, inclusief de naam en een kenmerk van die theorie.

Wat moet je kennen: De kenmerken van een moderne samenleving, specifiek de economische aspecten.
De twee groepen theorieën die de (onder)ontwikkeling van staten verklaren (evolutionistische theorieën en afhankelijkheidstheorieën), inclusief hun namen en belangrijkste kenmerken.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een tekst selecteren die een economisch kenmerk van een moderne samenleving illustreert.
Een economisch kenmerk van de moderne samenleving correct benoemen.
Een gekozen theorie over staatsontwikkeling toepassen om een economisch kenmerk te verklaren.
De naam en een kenmerk van de gekozen theorie correct gebruiken in de verklaring.

Waar op letten: Zorg ervoor dat je een *economisch* kenmerk van de moderne samenleving noemt, niet een ander type kenmerk.
Verwijs expliciet naar de tekst (tekst 6) voor het bewijs van het economische kenmerk.
Maak de koppeling tussen het bewijs uit de tekst (de vrijhandelszone) en het theoretische kenmerk (geglobaliseerde wereldmarkt/vrije markt) duidelijk.
Kies de juiste groep theorieën (evolutionistische theorieën of afhankelijkheidstheorieën) en pas deze correct toe op de situatie in Afrika, zoals beschreven in de tekst.
Noem de naam van de gekozen theorie en een specifiek kenmerk ervan in je verklaring.

Kernbegrippen: moderne samenleving, geglobaliseerde wereldmarkt, vrije markt, (onder)ontwikkeling van staten, evolutionistische theorieën

### Vraag 24 – Nederlands buitenlandbeleid: Koopman en Dominee in Zuid-Afrika

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe de uitspraken van minister Blok in tekst 7 passen bij het Nederlandse buitenlandbeleid. Hierbij is het belangrijk dat je de twee hoofdaspecten van dit beleid herkent en koppelt aan concrete informatie uit de tekst.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'koopman en dominee' kennen als de twee pijlers van het Nederlandse buitenlandbeleid. De 'koopman' staat voor economische belangen en handel, de 'dominee' voor ethische en morele waarden zoals mensenrechten.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tekst kunnen analyseren en deze kunnen koppelen aan algemene concepten. Specifiek moet je de 'koopman'- en 'dominee'-aspecten kunnen identificeren in de woorden van een minister en dit kunnen onderbouwen met citaten of verwijzingen uit de tekst.

Waar op letten: Let erop dat je beide aspecten van het buitenlandbeleid (koopman én dominee) benoemt. Zorg ervoor dat je voor beide aspecten een duidelijke koppeling maakt met informatie uit tekst 7. Het is niet voldoende om slechts één aspect te noemen of de koppeling met de tekst te missen.

Kernbegrippen: koopman en dominee, buitenlandbeleid

### Vraag 25 – Samenwerking tussen landen: Nederland en Zuid-Afrika

Wat kun je verwachten: Je analyseert een aankondiging van een werkbezoek van een minister en legt uit waarom Nederland met Zuid-Afrika wil samenwerken. Je gebruikt hierbij de definitie van het kernconcept 'samenwerking' en identificeert een reden voor politieke samenwerking met een voorbeeld uit de tekst.

Wat moet je kennen: De definitie van het kernconcept 'samenwerking': het afstemmen van handelen voor een gemeenschappelijk doel.
Redenen voor politieke samenwerking, zoals 'gedeelde belangen' en 'gedeelde waarden'.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een tekst selecteren die relevant is voor de vraag.
De definitie van een kernconcept toepassen op concrete informatie uit een tekst.
Een reden voor politieke samenwerking herkennen en onderbouwen met een voorbeeld uit de tekst.

Waar op letten: Let goed op dat je bij vraag a zowel het 'afstemmen van handelen' als het 'gemeenschappelijke doel' van samenwerking benoemt en onderbouwt met tekstinformatie. Bij vraag b moet je naast de reden ook een concreet voorbeeld uit tekst 7 geven.

Kernbegrippen: samenwerking, gedeelde belangen

### Vraag 26 – De positiemethode en politieke macht van Zuid-Afrika

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe de positiemethode kan worden gebruikt om de politieke macht van Zuid-Afrika te bepalen, op basis van gegevens uit tekst 7. Hierbij moet je specifiek ingaan op het type gegevens dat de positiemethode gebruikt, de informatie uit tekst 7 die dit illustreert, de definitie van politieke macht en hoe de tekst deze macht illustreert.

Wat moet je kennen: Je moet de 'positiemethode' kennen als een onderzoeksmethode om de macht van staten in beeld te brengen. Daarnaast moet je het begrip 'politieke macht' kunnen omschrijven als het vermogen om besluitvorming te beïnvloeden. Ook is kennis van internationale betrekkingen en internationale organisaties relevant.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tekst kunnen selecteren en toepassen om een uitleg te onderbouwen. Specifiek moet je:
- Een type gegevens uit de positiemethode benoemen (netwerken/posities).
- Relevante informatie uit tekst 7 vinden die dit type gegevens aantoont (bijv. Zuid-Afrika's rollen in VN, AU, G20).
- Het begrip 'politieke macht' correct omschrijven.
- Informatie uit tekst 7 gebruiken om de politieke macht van Zuid-Afrika te illustreren (bijv. invloed op besluitvorming over mensenrechten, veiligheid, klimaat).

Waar op letten: Let erop dat je de positiemethode niet verwart met andere methoden om macht te meten. Zorg ervoor dat je een duidelijke en correcte omschrijving geeft van 'politieke macht' en deze koppelt aan het vermogen om besluitvorming te beïnvloeden. Verbind de specifieke posities van Zuid-Afrika uit de tekst (voorzitter AU, lid VN-Veiligheidsraad) expliciet aan hun vermogen om besluiten te beïnvloeden op de genoemde beleidsterreinen (mensenrechten, veiligheid, klimaat).

Kernbegrippen: positiemethode, politieke macht, internationale betrekkingen, internationale organisaties

### Vraag 27 – De VN-Veiligheidsraad: Tijd voor Verandering?

Wat kun je verwachten: Je moet beargumenteren of de samenstelling van de VN-Veiligheidsraad wel of niet moet veranderen. Je argumentatie moet gebaseerd zijn op de representatie van VN-lidstaten en je moet een specifiek kenmerk van de Veiligheidsraad en het kernconcept 'representatie' gebruiken.

Wat moet je kennen: Je moet de samenstelling van de VN-Veiligheidsraad kennen, inclusief het onderscheid tussen permanente en niet-permanente leden en de historische context van de permanente leden (1945). Je moet ook de omschrijving van het kernconcept 'representatie' kennen.

Wat moet je kunnen: Je moet een helder en onderbouwd argument kunnen formuleren voor of tegen een verandering van de samenstelling van de VN-Veiligheidsraad. Je moet het kernconcept 'representatie' correct kunnen toepassen op de discussie over werelddelen, wereldbevolking of machtsverhoudingen binnen de VN.

Waar op letten: Zorg ervoor dat je een specifiek kenmerk van de samenstelling van de VN-Veiligheidsraad noemt (bijvoorbeeld de permanente leden en hun veto-recht, of de weerspiegeling van de machtsverhoudingen van 1945). Pas het kernconcept 'representatie' actief toe in je argumentatie; een simpele omschrijving is niet voldoende. Neem een duidelijk standpunt in (wel of niet veranderen) en onderbouw dit goed.

Kernbegrippen: representatie, VN-Veiligheidsraad

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2022
tijdvak 2
tijdsduur: 3 uur
maatschappijwetenschappen

Bij dit examen hoort een bijlage.
Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen.

Dit examen bestaat uit 27 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 50 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen gevraagd worden en je geeft er meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.

VW-1034-a-22-2-0

### Pagina 2

Opgave 1 Burgerwetenschap

Bij deze opgave horen de teksten 1 en 2 uit het bronnenboekje.

Inleiding
Burgerwetenschap is wetenschap waaraan burgers actief en vrijwillig
bijdragen, bijvoorbeeld door vogels te tellen of buurtgenoten te
interviewen. In de Vlaamse publicatie Citizen Science (2019) beschrijven
wetenschapsjournalist Gijsel, bioloog Huyse en socioloog Van
Hoyweghen de ontwikkeling van burgerwetenschap. Deze opgave gaat
over de veranderende rol van burgers in de wetenschap vanaf de
achttiende eeuw en over de hedendaagse populariteit van
burgerwetenschap, zoals beschreven door Gijsel, Huyse en Van
Hoyweghen.

Gebruik regel 1 tot en met 74 van tekst 1.
Burgers die voor 1833 wetenschap beoefenden beschikten over
economisch kapitaal, volgens Gijsel, Huyse en Van Hoyweghen.
Berenedeneer over welke twee andere typen kapitaal deze burgers nog
meer beschikten. Gebruik in je redenering:
– per type kapitaal de naam en een omschrijving;
– per type kapitaal informatie uit tekst 1.

Gebruik regel 1 tot en met 74 van tekst 1.
In de ontwikkeling van de wetenschap in de negentiende eeuw is
arbeidsdeling te herkennen.
Leg uit dat in de negentiende eeuw de arbeidsdeling heeft bijgedragen
aan sociale ongelijkheid tussen wetenschapsbeoefenaars. Gebruik in je
uitleg:
– een omschrijving van het begrip arbeidsdeling;
– informatie uit tekst 1 waaruit arbeidsdeling blijkt;
– een omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid;
– informatie uit tekst 1 waaruit sociale ongelijkheid blijkt.

VW-1034-a-22-2-o 2 / 11 lees verder ►►►

### Pagina 3

Gebruik regel 1 tot en met 74 van tekst 1.
Het eerste gedeelte van tekst 1 beschrijft de ontwikkeling van de
wetenschap in de negentiende eeuw. In die ontwikkeling zijn
veranderingsprocessen te herkennen.
Democratisering is een veranderingsproces dat de meeste moderne
samenlevingen mede heeft vormgegeven.
4p 3 Beredeneer met twee andere kernconcepten dat in de ontwikkeling van
de wetenschap in de negentiende eeuw twee veranderingsprocessen te
herkennen zijn. Gebruik in je redenering:
– per kernconcept bij het hoofdconcept verandering; de naam en de
omschrijving van het gekozen kernconcept;
– per kernconcept twee voorbeelden uit tekst 1 om het
veranderingsproces te illustreren.

Gebruik regel 75 tot en met 117 van tekst 1.
Het tweede gedeelte van tekst 1 beschrijft de ontwikkeling van de
wetenschap in de tweede helft van de twintigste eeuw. In die ontwikkeling
is een veranderingsproces te herkennen.
De kernconcepten voor het beantwoorden van vraag 3 en democratisering
zijn veranderingsprocessen die de meeste moderne samenlevingen mede
hebben vormgegeven.
1p 4 Beredeneer met een ander kernconcept dat in de ontwikkeling van
wetenschap door burgers in de tweede helft van de twintigste eeuw een
veranderingsproces te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
– de naam en de omschrijving van een kernconcept bij het hoofdconcept
verandering;
– informatie uit tekst 1 waaruit het gekozen kernconcept blijkt.
Let op: je mag het kernconcept democratisering én de kernconcepten die
je voor vraag 3 gebruikt hebt niet gebruiken.

Gebruik regel 75 tot en met 117 van tekst 1.
Het tweede gedeelte van tekst 1 gaat over de tweede helft van de
twintigste eeuw.
1p 5 Beredeneer dat een ideologie van de modernisering in die periode heeft
bijgedragen aan de ontwikkeling van wetenschap door burgers. Gebruik in
je redenering:
– een omschrijving van het begrip ideologie van de modernisering;
– informatie uit tekst 1 waaruit deze ideologie blijkt.

1p 6 Volgens tekst 2 wordt burgerwetenschap tegenwoordig vaak ingezet voor
maatschappelijke onderwerpen die burgers zeer belangrijk vinden.
Leg uit dat in de toename van de inzet van burgerwetenschap
democratisering te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
– de omschrijving van het kernconcept democratisering;
– informatie uit tekst 2 waaruit democratisering blijkt.

VW-1034-a-22-2-o
3 / 11
lees verder

### Pagina 4

Gebruik tekst 2.
Er zijn drie modellen van politieke besluitvorming. Twee daarvan zijn het
barrièremodel en het stromenmodel.

3p 7 a Leg met het barrièremodel uit dat burgers met het beoefenen van
wetenschap de politieke besluitvorming kunnen beïnvloeden. Gebruik
in je uitleg:
– een omschrijving van een fase uit het barrièremodel;
– informatie uit tekst 2 om de gekozen fase te illustreren.
b Leg met het stromenmodel uit dat burgers met het beoefenen van
wetenschap vanuit een van de stromen de politieke besluitvorming
kunnen beïnvloeden. Gebruik in je uitleg:
– een omschrijving van het stromenmodel;
– een stroom uit het stromenmodel;
– informatie uit tekst 2 om de gekozen stroom te illustreren.

Opgave 2 De bestrijding van ebola in Congo

Bij deze opgave horen de teksten 3 en 4 en tabel 1 uit het bronnenboekje.

Inleiding
In juli 2018 breekt het ebolavirus uit in het oosten van de Democratische
Republiek Congo. De verspreiding van dit dodelijke virus is in te dammen
door de bevolking te vaccineren en door besmette patiënten in
quarantaine te zetten en te behandelen. Wantrouwen van de bevolking in
de overheid en hulpverleners bemoeilijkt echter het tegengaan van de
verspreiding van ebola. In 2019 deden onderzoeker Vinck en zijn
collega's onderzoek in het door ebola getroffen gebied naar het
vertrouwen van burgers in overheidsinstanties. Deze opgave gaat over
nationale en internationale politieke problemen bij de bestrijding van het
ebolavirus in het oosten van Congo.

Gebruik tekst 3.
Tekst 3 beschrijft het oosten van Congo waar het ebolavirus is
uitgebroken.
Er zijn verschillende kenmerken van een fragiele staat.
2p 8 Leg uit welke twee kenmerken te herkennen zijn voor de Congolese staat
in het oosten van Congo. Gebruik in je uitleg:
– twee kenmerken van een fragiele staat;
– per kenmerk informatie uit tekst 3 waaruit het gekozen kenmerk blijkt.

VW-1034-a-22-2-o
4 / 11
lees verder ►►►

### Pagina 5

Gebruik tekst 3.
Er zijn zes vereisten voor grootschalige democratie, zoals toegang tot meerdere onafhankelijke informatiebronnen.
2p 9 Geef voor twee andere vereisten aan dat de Congolese regering deze vereisten voor democratie kan aantasten met de bestrijding van het ebolavirus, volgens tekst 3. Gebruik in je antwoord:
– twee vereisten voor democratie;
– per vereiste informatie uit tekst 3.

Gebruik tekst 3.
Er zijn verschillende voorbeelden van globaliseringsprocessen die de autonomie en de macht van staten aantasten. Voorbeelden zijn het grensoverschrijdende karakter van problemen en het ontstaan van conflicten over staatsgrenzen heen.
2p 10 Geef aan welke twee andere voorbeelden van deze globaliseringsprocessen te herkennen zijn in het oosten van Congo waar het ebolavirus uit gebroken is. Gebruik in je antwoord per gekozen voorbeeld informatie uit tekst 3.

Gebruik tekst 3.
De Wereldbank heeft een machtsbron ingezet om de uitbraak van ebola in het oosten van Congo te bestrijden. Het inzetten van machtsbronnen kan de bindingen tussen betrokkenen veranderen.
Er zijn verschillende typen machtsbronnen en verschillende typen bindingen.
2p 11 Beredeneer dat het inzetten van een machtsbron door de Wereldbank tijdens de uitbraak van ebola kan hebben bijgedragen aan affectieve bindingen tussen hulpverleners en burgers. Gebruik in je uitleg:
– de naam en een omschrijving van een type machtsbron;
– informatie uit tekst 3 om het gekozen type machtsbron te illustreren;
– een omschrijving van affectieve bindingen;
– informatie uit tekst 3 om affectieve bindingen te illustreren.

Gebruik tekst 3.
Vanuit de sociaalwetenschappelijke paradigma’s wordt globalisering op verschillende manieren benaderd.
2p 12 Leg vanuit het conflictparadigma uit dat de bestrijding van het ebolavirus geglobaliseerd is. Gebruik in je uitleg:
– een omschrijving van het kernconcept globalisering;
– informatie uit tekst 3 om globalisering te illustreren;
– een kenmerk van het conflictparadigma;
– informatie uit tekst 3 om het gekozen kenmerk te illustreren.

VW-1034-a-22-2-o 5 / 11 lees verder
Voor alle eindexamens, zie ook www.sslexamens.nl. Voor de perfecte voorbereiding op je eindexamen, ook www.ssl leiden.nl. Pagina: 276

### Pagina 6

Gebruik tekst 4.
Tekst 4 beschrijft de onderzoeksmethode van het onderzoek van Vinck
naar vertrouwen in overheidsinstanties in twee steden in het oosten van
Congo.
Sociaalwetenschappelijke onderzoeken moeten voldoen aan een aantal
eisen, zoals generaliseerbaarheid.
1p 13 Leg voor een ándere eis uit dat deze eis te herkennen is in de
methodebeschrijving in tekst 4. Gebruik in je uitleg:
– de naam en een omschrijving voor de eis van sociaalwetenschappelijk
onderzoek;
– informatie uit tekst 4 waaruit de gekozen eis blijkt.
Gebruik tekst 4.
Empirisch onderzoek kan kwantitatief of kwalitatief van aard zijn.
2p 14 a Leg uit dat Vinck in tekst 4 een empirisch onderzoek beschrijft.
Gebruik in je uitleg:
– een omschrijving van empirisch onderzoek;
– informatie uit tekst 4 waaruit empirisch onderzoek blijkt.
b Leg vervolgens uit of het onderzoek van Vinck kwantitatief of
kwalitatief van aard is. Gebruik in je uitleg:
– de naam van een omschrijving van de gekozen aard van het
onderzoek;
– informatie uit tekst 4 waaruit de gekozen aard blijkt.

Gebruik tabel 1.
In tabel 1 staan resultaten van het onderzoek van Vinck.
2p 15 a Geef aan welk kernconcept bij het hoofdconcept binding te herkennen
is in een variabele in tabel 1. Gebruik in je antwoord:
– de naam van het gekozen kernconcept bij het hoofdconcept
binding;
– informatie uit tabel 1 waaruit het gekozen kernconcept blijkt.
b Formuleer een hypothese die met de resultaten uit tabel 1 te toetsen
is. Gebruik in de formulering: Hoe ..., des te ...

### Pagina 7

Opgave 3 Wat is integratie?

Bij deze opgave horen tekst 5 en tabel 2 uit het bronnenboekje.

Inleiding
Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) doet onder meer langlopend
onderzoek naar de opvattingen van burgers. In het vierde kwartaalbericht
uit 2019 van het Continu Onderzoek Burgerperspectieven (COB) is
gerapporteerd over de opvattingen over integratie. Daarin zijn de
opvattingen van Nederlanders zonder migratieachtergrond vergeleken met
de opvattingen van tweede generatie Nederlanders met een
migratieachtergrond. Volgens het SCP-onderzoek denken Nederlanders
zonder migratieachtergrond en tweede generatie Nederlanders met een
migratieachtergrond deels gelijk en deels anders over integratie. Voor het
onderzoek is een enquête afgenomen en zijn groepsgesprekken
gehouden. Deze opgave gaat over de resultaten van dit deel van het
SCP-onderzoek.

Uit het SCP-onderzoek blijkt dat integratie volgens de meeste
Nederlanders bijvoorbeeld gaat over het spreken van de Nederlandse
taal.
Vanuit de modernistische benadering wordt anders gekeken naar de
historische ontwikkeling van de nationale cultuur dan door de critici van
de modernistische benadering. Zowel de modernisten als de critici zien
taal echter als een belangrijk element van de nationale cultuur.
Elf actief een nieuwe nationaliteit aan.
2p 16 Geef vanuit beide benaderingen een andere oorzaak waardoor het
spreken van de Nederlandse taal een element van de nationale cultuur
geworden is. Gebruik in je antwoord per oorzaak de naam van de
gekozen benadering.

Gebruik tekst 5.
Er wordt onderscheid gemaakt tussen twee specifieke vormen van
socialisatie.
2p 17 a Leg uit welke vorm van socialisatie te herkennen is in de opvatting van
Nederlanders zonder migratieachtergrond over integratie, volgens het
SCP-onderzoek.
b Leg uit welke vorm van socialisatie te herkennen is in de opvatting van
tweede generatie Nederlanders met een migratieachtergrond over
integratie, volgens het SCP-onderzoek.
Gebruik voor a en b in je uitleg steeds:
– de naam en de omschrijving van een andere vorm van socialisatie;
– informatie uit tekst 5 om de gekozen vorm te illustreren.

VW-1034-a-22-2-o 7 / 11 lees verder ►►►

### Pagina 8

Gebruik tekst 5.
Het integratievraagstuk kan gezien worden als identiteitsvraagstuk.
Er zijn verschillende typen identiteiten. Een daarvan is sociale identiteit.
2p 18 Leg met twee andere type identiteiten uit dat uit het SCP-onderzoek blijkt
dat tweede generatie Nederlanders met een migratieachtergrond een
spanning tussen identiteiten kunnen ervaren. Gebruik in je uitleg:
– per type identiteit de naam en een omschrijving;
– per type identiteit informatie uit tekst 5.
Gebruik tabel 2.
In tabel 2 staan beschrijvingen van het begrip integratie door deelnemers
aan groepsgesprekken.
1p 19 Geef vanuit het sociaalconstructivisme-paradigma een verklaring voor de
beschrijvingen van integratie door de deelnemers uit de drie sociale
categorieën in tabel 2. Gebruik in je verklaring:
– een kenmerk van het sociaalconstructivisme-paradigma;
– gegevens uit tabel 2 om het gekozen kenmerk te illustreren.
2p 20 Leg uit dat zowel positietoe wijzing als positieverwerving te herkennen zijn
in de beschrijvingen van integratie door Nederlanders met een
Turkse/Marokkaanse achtergrond in tabel 2. Gebruik in je uitleg:
– een omschrijving van het begrip positietoe wijzing;
– een gegeven uit tabel 2 om positietoe wijzing te illustreren;
– een omschrijving van het begrip positieverwerving;
– een gegeven uit tabel 2 om positieverwerving te illustreren.
VW-1034-a-22-2-0 8/11 lees verder ►►►

### Pagina 9

Opave 4 Minister Blok bezoekt Zuid-Afrika

Bij deze opgave horen de teksten 6 en 7 uit het bronnenboekje.

Inleiding
Deze opgave gaat over de diplomatieke relaties die Nederland en de
Europese Unie (EU) hebben met Zuid-Afrika en de Afrikaanse Unie. In
december 2019 bracht de voorzitter van de Europese Commissie, Von der
Leyen, een bezoek aan Zuid-Afrika. Tijdens dit bezoek toonde zij
vernieuwde interesse van de EU in het Afrikaanse continent. In februari
2020 bracht minister Blok, de minister van Buitenlandse Zaken onder
kabinet Rutte III, een bezoek aan Zuid-Afrika. Het bezoek van minister
Blok stond in het kader van de hernieuwde betrekkingen tussen beide
staten, de EU en de Afrikaanse Unie. De Afrikaanse Unie (AU) is een
samenwerkingsverband waarin alle 54 landen van het Afrikaanse
continent vertegenwoordigd zijn. De organisatiestructuur van de
Afrikaanse Unie en haar doelstellingen ten behoeve van de Afrikaanse
lidstaten zijn vergelijkbaar met die van de Europese Unie.

Gebruik tekst 6.
Volgens tekst 6 staat Afrika hoog op de EU-agenda voor buitenlandbeleid.
Afrika wordt onder commissievoorzitter Von der Leyen anders benaderd
dan onder haar voorganger Juncker.
21 1p Leg uit dat de mediastrategieën die politici gebruiken.
Leg uit dat commissievoorzitter Von der Leyen Afrika anders framet dan
haar voorganger. Gebruik in je uitleg:
een omschrijving van het begrip framen;
twee voorbeelden uit tekst 6 van framen.

Gebruik tekst 6.
2p 22 Er zijn verschillende theorieën die het gedrag van staten verklaren. Een
daarvan is de groep marxistische theorieën.
Leg vanuit twee andere groepen theorieën de vernieuwde interesse van
de EU in Afrika uit. Gebruik in je uitleg steeds:
de naam en een kenmerk van een groep theorieën die het gedrag van
staten verklaart;
informatie uit tekst 6 waaruit het gekozen kenmerk blijkt.

VW-1034-a-22-2-o 9/11 lees verder ►►►

### Pagina 10

Gebruik tekst 6.
Er zijn twee groepen theorieën die de (onder)ontwikkeling van staten
verklaren.
In het hedendaagse moderne Afrika, volgens tekst 6, zijn kenmerken van
de moderne samenleving te herkennen. Een daarvan is de toename van
welvaart.
2p 23 — Geef aan welk ander economisch kenmerk te herkennen is in Afrika,
volgens tekst 6. Gebruik in je antwoord informatie uit tekst 6 waaruit
het gekozen kenmerk van de moderne samenleving blijkt.
— Geef voor dit economische kenmerk een verklaring vanuit een groep
theorieën die de (onder)ontwikkeling van staten verklaart. Gebruik in
je verklaring de naam en een kenmerk van de gekozen groep
theorieën.

Gebruik tekst 7.
Het Nederlandse buitenlandbeleid wordt wel getypeerd als dat van de
koopman en de dominee.
1p 24 Leg uit dat de woorden van minister Blok passen bij dit Nederlandse
buitenlandbeleid. Gebruik in je uitleg informatie uit tekst 7.

Gebruik tekst 7.
Tekst 7 is een aankondiging van het werkbezoek van minister Blok aan
Zuid-Afrika. Nederland is lid van de EU en Zuid-Afrika is lid van AU.
2p 25 a Leg uit dat Nederland met Zuid-Afrika wil samenwerken, volgens de
aankondiging. Gebruik in je uitleg:
— de omschrijving van het kernconcept samenwerking;
— informatie uit tekst 7 waaruit samenwerking blijkt.
b Geef aan welke reden voor politieke samenwerking te herkennen is in
de aankondiging van het werkbezoek. Gebruik in je antwoord een
voorbeeld uit tekst 7 van de gekozen reden.

Gebruik tekst 7.
Er zijn verschillende onderzoeksmethoden die de macht van staten in
beeld kunnen brengen. Een daarvan is de positiemethode.
2p 26 Leg uit met welke gegevens uit tekst 7 een uitspraak vanuit de
positiemethode kan worden gedaan over de politieke macht van
Zuid-Afrika. Gebruik in je uitleg:
— een type gegevens uit de positiemethode;
— informatie uit tekst 7 waaruit het gekozen type gegevens blijkt;
— de omschrijving van het begrip politieke macht;
— informatie uit tekst 7 om politieke macht te illustreren.

VW-1034-a-22-2-o 10 / 11 lees verder ►►►

### Pagina 11

2p 27 In 2020 was Zuid-Afrika lid van de VN-Veiligheidsraad. Er wordt al jaren gesproken over hervorming van de samenstelling van de VN-Veiligheidsraad.
Beargumenteer met de representatie van VN-lidstaten of de samenstelling van de VN-Veiligheidsraad wel of niet moet veranderen. Gebruik in je argumentatie:
- een kenmerk van de samenstelling van de VN-Veiligheidsraad;
- de omschrijving van het kernconcept representatie.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
VW-1034-a-22-2-o
11/11
einde