# Eindexamen Maatschappijwetenschappen VWO 2022 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2022/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Culturele acceptatie van dutten tijdens vergaderingen

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen waarom de acceptatie van dutten tijdens vergaderingen op het werk cultureel bepaald is. Hierbij gebruik je de omschrijving van het kernconcept cultuur, informatie uit tekst 1, een kenmerk van cultuur en informatie uit tekst 1 die dit kenmerk illustreert.

Wat moet je kennen: Je moet het kernconcept 'cultuur' kennen en kunnen omschrijven. Daarnaast moet je kenmerken van cultuur kunnen benoemen.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tekst kunnen selecteren en deze kunnen koppelen aan theoretische concepten (zoals cultuur en haar kenmerken). Je moet een heldere en logische uitleg kunnen formuleren die alle gevraagde elementen bevat.

Waar op letten: Let erop dat je alle vier de gevraagde elementen in je uitleg opneemt: de omschrijving van cultuur, informatie uit tekst 1 die cultuur aantoont, een kenmerk van cultuur, en informatie uit tekst 1 die dit kenmerk illustreert. Zorg ervoor dat je de omschrijving van cultuur koppelt aan een concreet voorbeeld uit tekst 1 en dat je een correct kenmerk van cultuur noemt (bijvoorbeeld plaatsgebonden/relatief) en dit illustreert met de vergelijking tussen Japan en het Westen.

Kernbegrippen: cultuur

### Vraag 2 – Nature- en nurture-invloeden op gedrag: het Japanse 'inemuri'

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe zowel nature- als nurture-invloeden te herkennen zijn in het dutten van werknemers tijdens vergaderingen in Japan, zoals beschreven in tekst 1. Hierbij moet je de begrippen 'nature' en 'nurture' omschrijven en de informatie uit tekst 1 gebruiken om je uitleg te onderbouwen.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'nature' en 'nurture' kennen en kunnen omschrijven. 'Nature' verwijst naar aangeboren of biologische invloeden op gedrag, terwijl 'nurture' verwijst naar omgevingsfactoren en aangeleerde invloeden.

Wat moet je kunnen: Je moet:
- De begrippen 'nature' en 'nurture' correct omschrijven.
- Specifieke informatie uit tekst 1 selecteren die past bij de omschrijving van 'nature'.
- Specifieke informatie uit tekst 1 selecteren die past bij de omschrijving van 'nurture'.
- Een duidelijke uitleg geven waarin je de omschrijvingen en de tekstinformatie met elkaar verbindt om aan te tonen hoe beide invloeden te herkennen zijn in het 'inemuri'.

Waar op letten: Let erop dat je de begrippen 'nature' en 'nurture' niet door elkaar haalt. Geef voor beide begrippen een duidelijke omschrijving én koppel deze aan concrete voorbeelden of zinsneden uit tekst 1. Zorg dat je uitleg specifiek ingaat op het 'dutten van werknemers tijdens vergaderingen in Japan'.

Kernbegrippen: nature, nurture, gedrag

### Vraag 3 – Civilisatieproces en zelfbeheersing

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen waarom Westerse werknemers niet dutten tijdens vergaderingen, door dit te verklaren met het civilisatieproces. Je moet een kenmerk van het civilisatieproces gebruiken en dit koppelen aan informatie uit tekst 1.

Wat moet je kennen: Je moet de theorie van het civilisatieproces kennen, inclusief kenmerken zoals dwang tot zelfdwang, uitgestelde behoeftebevrediging en schuldgevoelens. Je moet ook de inhoud van tekst 1 begrijpen.

Wat moet je kunnen: Je moet een sociologische verklaring kunnen geven voor gedrag, gebaseerd op een theorie (civilisatieproces). Je moet specifieke informatie uit een brontekst (tekst 1) kunnen selecteren en deze kunnen verbinden met theoretische concepten.

Waar op letten: Let erop dat je een specifiek kenmerk van het civilisatieproces benoemt en dit kenmerk expliciet koppelt aan een relevante passage uit tekst 1. Vermijd algemene of alledaagse verklaringen; je antwoord moet een sociologische onderbouwing hebben.

Kernbegrippen: civilisatieproces, zelfdwang, uitgestelde behoeftebevrediging, zelfbeheersing

### Vraag 4 – Inemuri als sociale institutie en identiteit in Japan

Wat kun je verwachten: Je legt uit waarom 'inemuri' (slapen in het openbaar) in Japan een sociale institutie is en beredeneert hoe dit past bij de identiteit van Japanners. Je gebruikt hiervoor de kernconcepten 'sociale institutie' en 'identiteit' en informatie uit tekst 2.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'sociale institutie' en 'identiteit' kennen en kunnen omschrijven. Een sociale institutie is een complex van regels dat het gedrag van mensen en hun onderlinge relaties reguleert. Identiteit is het beeld dat iemand van zichzelf heeft en uitdraagt.

Wat moet je kunnen: Je moet de omschrijvingen van de kernconcepten 'sociale institutie' en 'identiteit' kunnen toepassen op concrete voorbeelden uit tekst 2. Dit betekent dat je specifieke zinnen of passages uit de tekst moet kunnen gebruiken om je uitleg en redenering te onderbouwen.

Waar op letten: Let erop dat je de definities van 'sociale institutie' en 'identiteit' correct en volledig gebruikt. Koppel deze definities direct aan relevante informatie uit tekst 2. Bij 'sociale institutie' moet je niet alleen regels noemen, maar ook uitleggen hoe deze regels gedrag of relaties reguleren. Bij 'identiteit' is het belangrijk de link te leggen tussen het gedrag (inemuri) en het zelfbeeld dat Japanners willen uitdragen (de 'werkbij').

Kernbegrippen: sociale institutie, identiteit

### Vraag 5 – Impression management en status in Japan

Wat kun je verwachten: Je moet een redenering opbouwen over hoe werknemers in Japan 'impression management' inzetten tijdens het dutten om status te verwerven. Hierbij moet je het begrip status omschrijven en zowel 'impression management' als status onderbouwen met informatie uit tekst 2.

Wat moet je kennen: De definitie van 'impression management' (het bewust sturen van de indruk die je op anderen maakt).
De definitie van 'status' (sociale waardering of aanzien op basis van bepaalde eigenschappen of prestaties).
De kenmerken van een prestatiesamenleving.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een tekst selecteren die relevant is voor de begrippen 'impression management' en 'status'.
Een heldere redenering opbouwen waarin je de geselecteerde informatie koppelt aan de begrippen en de vraagstelling.
Het begrip status correct toepassen in de context van de tekst.
De relatie tussen 'impression management' en het verwerven van status uitleggen.

Waar op letten: Verwar status niet met een formele positie; het gaat om sociale waardering.
Maak de koppeling tussen de handeling ('impression management' tijdens het dutten) en het doel (status verwerven) expliciet in je redenering.
Citeer niet alleen de tekst, maar pas de begrippen 'impression management' en 'status' actief toe in je uitleg.
Zorg dat je redenering zowel een omschrijving van status bevat, als bewijs voor 'impression management' en status uit tekst 2.

Kernbegrippen: impression management, status, prestatiesamenleving

### Vraag 6 – Sociaalconstructivisme en de Japanse slaapcultuur

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen welk kenmerk van het sociaalconstructivisme-paradigma te herkennen is in het onderzoek van socioloog Steger naar slapen in het openbaar in Japan (inemuri). Je gebruikt hiervoor een kenmerk van het paradigma en illustreert dit met informatie uit tekst 2.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten van het sociaalconstructivisme-paradigma kennen, zoals 'interpreteren van/definiëren van/betekenisgeven aan de sociale werkelijkheid' en 'bindingen/sociale interacties vormen sociale handelingen/de sociale werkelijkheid'.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tekst kunnen analyseren en koppelen aan theoretische concepten. Specifiek moet je een kenmerk van het sociaalconstructivisme-paradigma kunnen herkennen en illustreren met concrete voorbeelden uit tekst 2.

Waar op letten: Let erop dat je een kenmerk van het sociaalconstructivisme-paradigma kiest en niet van een ander paradigma. Zorg ervoor dat je de koppeling tussen het gekozen kenmerk en de informatie uit tekst 2 expliciet maakt. Vermijd het enkel citeren van de tekst; leg uit hoe het citaat het paradigma illustreert.

Kernbegrippen: sociaalconstructivisme-paradigma, sociale werkelijkheid, betekenisgeving, sociale interactie

### Vraag 7 – Globaliseringsprocessen in Europa volgens De Vries

Wat kun je verwachten: Je moet een globaliseringsproces identificeren dat de autonomie en macht van staten aantast, zoals beschreven door De Vries in tekst 3. Je antwoord moet dit proces benoemen en onderbouwen met specifieke informatie uit tekst 3.

Wat moet je kennen: Je moet het concept 'globalisering' kennen en begrijpen hoe verschillende globaliseringsprocessen de autonomie en macht van staten kunnen beïnvloeden. Je moet ook in staat zijn om relevante informatie uit een tekst te halen en te interpreteren.

Wat moet je kunnen: Je moet de vraag analyseren om te bepalen welk type globaliseringsproces gevraagd wordt. Je moet tekst 3 zorgvuldig lezen en de passages identificeren die een globaliseringsproces beschrijven dat de autonomie en macht van staten aantast. Vervolgens moet je dit proces benoemen en de relevante tekstinformatie als bewijs gebruiken.

Waar op letten: Let op de formulering 'andere globaliseringsprocessen'. Dit betekent dat 'Europese integratie' niet het juiste antwoord is, ook al wordt dit in de tekst genoemd. Focus op processen die grensoverschrijdend zijn en de soevereiniteit van individuele staten beïnvloeden. Zorg ervoor dat je je antwoord direct koppelt aan een specifieke passage uit tekst 3.

Kernbegrippen: globalisering

### Vraag 8 – Politieke hoofdstromingen en economische hervormingen in de EU

Wat kun je verwachten: Je moet de opvattingen van twee politieke hoofdstromingen over globalisering kunnen benoemen en beredeneren hoe deze opvattingen zich verhouden tot economische hervormingen in de EU.

Wat moet je kennen: De drie politieke hoofdstromingen: liberalisme, socialisme (sociaaldemocratie) en confessionalisme.
De kernprincipes en opvattingen van het liberalisme en socialisme (sociaaldemocratie) over globalisering.
De betekenis van 'economische hervormingen' in de context van de EU.

Wat moet je kunnen: De twee andere politieke hoofdstromingen naast het confessionalisme identificeren.
Voor elke gekozen stroming een relevante opvatting over globalisering formuleren.
Een duidelijke redenering opzetten die de opvatting over globalisering koppelt aan het doel van economische hervormingen in de EU, specifiek voor die stroming.
De naam van de gekozen politieke stroming correct gebruiken in de redenering.

Waar op letten: Benoem alleen de twee andere politieke hoofdstromingen (liberalisme en socialisme/sociaaldemocratie), dus niet het confessionalisme.
Zorg ervoor dat de opvattingen over globalisering per stroming correct zijn en niet door elkaar worden gehaald.
Maak de verbinding tussen de globaliseringsopvatting en het doel van economische hervormingen in de EU expliciet en logisch.
Gebruik de correcte naam van de politieke stroming in je antwoord.

Kernbegrippen: politieke hoofdstromingen, liberalisme, socialisme, sociaaldemocratie, globalisering, economische hervormingen

### Vraag 9 – Identificatie met Europa: Eurosceptische burgers

Wat kun je verwachten: Je moet de twee andere dimensies van identificatie, naast normatieve identificatie, benoemen en omschrijven. Vervolgens beredeneer je met deze dimensies waarom eurosceptische burgers zich weinig identificeren met Europa, waarbij je de omschrijving toepast op de casus.

Wat moet je kennen: De drie dimensies van identificatie: emotionele identificatie, functionele identificatie en normatieve identificatie.
De omschrijving van emotionele identificatie (gevoelens van verbondenheid).
De omschrijving van functionele identificatie (gemeenschappelijke belangen/wederzijdse afhankelijkheid).

Wat moet je kunnen: De begrippen 'emotionele identificatie' en 'functionele identificatie' correct toepassen op de casus van eurosceptische burgers.
Een heldere redenering formuleren die de link legt tussen euroscepticisme en een lage identificatie op basis van de twee genoemde dimensies.
Informatie uit de brontekst (tekst 3) gebruiken om je redenering te onderbouwen.

Waar op letten: Zorg ervoor dat je per dimensie zowel de naam als een duidelijke omschrijving geeft, en dat je de redenering specifiek toespitst op eurosceptische burgers. Vergeet niet de informatie uit tekst 3 te gebruiken, bijvoorbeeld de constatering dat burgers zich 'in geringe mate Europees voelen' of dat het hen gaat om 'how much have you done for me lately?'.

Kernbegrippen: identificatie, emotionele identificatie, functionele identificatie, normatieve identificatie, euroscepticisme

### Vraag 10 – Politieke cohesie en euroscepticisme: Nationaal versus Europees

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe een specifiek probleemgebied van politieke cohesie (naast 'gemankeerde communicatie') kan samenhangen met een grotere politieke cohesie op nationaal niveau dan op EU-niveau. Je gebruikt hiervoor informatie uit tekst 3, omschrijft het begrip politieke cohesie en past dit toe.

Wat moet je kennen: De definitie van politieke cohesie (de binding die burgers hebben met de staat).
De probleemgebieden van politieke cohesie, zoals 'politieke betrokkenheid' en 'bestuurlijke schaalvergroting'.
De inhoud van tekst 3 over euroscepticisme en de factoren die hiermee samenhangen.

Wat moet je kunnen: Een relevant probleemgebied van politieke cohesie identificeren uit tekst 3.
Informatie uit tekst 3 selecteren die het gekozen probleemgebied illustreert.
Het begrip 'politieke cohesie' correct omschrijven en toepassen in de context van de vraag.
Uitleggen waarom de politieke cohesie tussen burgers in de nationale staat groter is dan tussen burgers in de EU als geheel, met behulp van tekst 3 en het gekozen probleemgebied.

Waar op letten: Kies een van de twee correcte probleemgebieden: 'politieke betrokkenheid' of 'bestuurlijke schaalvergroting'. 'Gemankeerde communicatie' is al gegeven en mag niet opnieuw gekozen worden.
Zorg ervoor dat je de gekozen probleemgebieden duidelijk koppelt aan specifieke zinnen of alinea's uit tekst 3.
Omschrijf 'politieke cohesie' nauwkeurig als de binding die burgers hebben met de staat.
Leg helder uit waarom burgers zich meer verbonden voelen met de nationale staat dan met de EU, bijvoorbeeld door te verwijzen naar het verantwoordelijk houden van nationale politici voor de economie of het beter kennen van nationale politici.
Gebruik de informatie uit tekst 3 om je argumenten te onderbouwen.

Kernbegrippen: politieke cohesie, politieke betrokkenheid, bestuurlijke schaalvergroting, euroscepsis

### Vraag 11 – EU-instellingen en Euroscepticisme

Wat kun je verwachten: Je moet de rollen en belangen van de Europese Commissie en de Raad van de Europese Unie kennen en kunnen toepassen op een actueel vraagstuk (euroscepticisme). Je redenering moet gebaseerd zijn op informatie uit de brontekst.

Wat moet je kennen: De kenmerken en functies van de Europese Commissie en de Raad van de Europese Unie, met name hun respectievelijke belangen (EU-belang versus nationaal belang).

Wat moet je kunnen: Een beredeneerd antwoord geven waarin je:
1. Een kenmerk van de Raad van de Europese Unie benoemt en dit koppelt aan informatie uit tekst 3 over nationale politici.
2. Een kenmerk van de Europese Commissie benoemt.
3. Op basis van deze kenmerken en de tekst redeneert welke van de twee instellingen het initiatief voor een EU-campagne zou nemen.

Waar op letten: Let erop dat je de belangen van de Europese Commissie (EU als geheel) en de Raad van de Europese Unie (nationale belangen) niet verwart. Zorg ervoor dat je de redenering expliciet koppelt aan de informatie uit tekst 3 over het gedrag van nationale politici (r. 71-74). Maak een duidelijke vergelijking tussen de twee instellingen en redeneer waarom de ene instelling het initiatief eerder zou nemen dan de andere.

Kernbegrippen: Raad van de Europese Unie, Europese Commissie, politieke besluitvorming (EU)

### Vraag 12 – Onderzoeksmethoden: Experiment, Variabelen en Causaliteit

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen welk verband (correlatie of causaliteit) tussen welke twee variabelen is onderzocht in figuur 1, gebruikmakend van de onderzoeksmethode experiment. Je uitleg moet specifieke kenmerken van een experiment, de soorten variabelen en het gekozen verband bevatten, en dit alles koppelen aan de informatie uit figuur 1.

Wat moet je kennen: De definitie en kenmerken van een experimentele onderzoeksmethode (o.a. willekeurige toewijzing, experimentele en controlegroep, manipulatie van één variabele).
Het verschil tussen een onafhankelijke en een afhankelijke variabele.
Het verschil tussen correlatie en causaliteit.
De betekenis van 'significant verschil' in onderzoek.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een grafiek (figuur 1) interpreteren en koppelen aan theoretische concepten over onderzoeksmethoden.
De juiste onderzoekstermen (experiment, onafhankelijke/afhankelijke variabele, causaal verband) toepassen op een concrete onderzoekssituatie.
Een heldere en gestructureerde uitleg geven die alle gevraagde elementen bevat en deze logisch met elkaar verbindt.

Waar op letten: Verwar correlatie en causaliteit niet; een experiment is specifiek ontworpen om causaliteit te toetsen.
Benoem de onafhankelijke en afhankelijke variabele correct en leg uit waarom ze zo heten in de context van figuur 1.
Leg het cruciale kenmerk van een experiment (het manipuleren van één variabele terwijl andere omstandigheden gelijk blijven) correct uit en koppel dit aan de groepen in figuur 1.
Zorg ervoor dat je alle gevraagde onderdelen (kenmerk experiment, informatie uit figuur 1, twee soorten variabelen met informatie uit figuur 1, naam en omschrijving verband, informatie uit figuur 1 waaruit verband blijkt) expliciet benoemt en uitlegt.
Gebruik de toelichting bij figuur 1 om de variabelen en de opzet van het onderzoek te begrijpen.

Kernbegrippen: experiment, controlegroep, experimentele groep, onafhankelijke variabele, afhankelijke variabele, causaliteit, correlatie

### Vraag 13 – Politieke socialisatie en significantie bij EU-campagne

Wat kun je verwachten: Je moet beredeneren of politieke socialisatie heeft plaatsgevonden op basis van onderzoeksresultaten. Hierbij gebruik je de kernconcepten 'politieke socialisatie' en 'significantie' en gegevens uit figuren 1 en 2.

Wat moet je kennen: Je moet de omschrijving van het kernconcept 'politieke socialisatie' kennen en de omschrijving van het begrip 'significant'.

Wat moet je kunnen: Je moet:
- Het begrip 'significant' kunnen toepassen op onderzoeksresultaten uit figuren 1 en 2.
- Een redenering kunnen opbouwen over het al dan niet plaatsvinden van politieke socialisatie, waarbij je het kernconcept politieke socialisatie toepast op de korte óf lange termijn, en dit onderbouwt met de gegevens uit de figuren.

Waar op letten: Let erop dat je:
- Het begrip 'significant' correct uitlegt (niet op toeval berustend) en dit koppelt aan de data uit zowel figuur 1 als figuur 2.
- De definitie van politieke socialisatie (overdracht en verwerving van politieke cultuur) correct toepast op de casus van de EU-campagnevideo.
- Een duidelijke conclusie trekt over politieke socialisatie op de korte óf lange termijn, en deze onderbouwt met de data en het concept politieke socialisatie.

Kernbegrippen: politieke socialisatie, significantie

### Vraag 14 – Typen bindingen bij aardgasvrije wijken

Wat kun je verwachten: Je moet twee typen bindingen tussen de gemeente en bewoners herkennen, naast de al genoemde economische bindingen. Per type binding moet je uitleggen waarom deze te herkennen is, met behulp van informatie uit tekst 4.

Wat moet je kennen: Je moet de verschillende typen bindingen kennen, zoals politieke bindingen, cognitieve bindingen en economische bindingen. Je moet ook weten hoe je deze concepten kunt toepassen op een concrete situatie.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tekst kunnen selecteren en interpreteren om de aanwezigheid van specifieke bindingen aan te tonen. Je moet ook in staat zijn om een duidelijk en onderbouwd antwoord te formuleren.

Waar op letten: Let goed op de vraagstelling: er wordt gevraagd om 'twee andere' typen bindingen dan de economische. Zorg ervoor dat je voor elk type binding een duidelijke koppeling maakt met een relevante passage uit tekst 4. Vermijd het noemen van affectieve bindingen, aangezien de tekst hier geen direct bewijs voor levert.

Kernbegrippen: bindingen, politieke bindingen, cognitieve bindingen, economische bindingen

### Vraag 15 – Gevolgen van veranderingsprocessen herkennen in advies

Wat kun je verwachten: Je moet een kernconcept kiezen dat een veranderingsproces beschrijft en dat niet in de vraagtekst wordt genoemd. Vervolgens moet je dit kernconcept omschrijven en aantonen hoe de gevolgen van dit veranderingsproces te herkennen zijn in het advies van Platform31, door specifieke informatie uit tekst 4 te gebruiken.

Wat moet je kennen: De hoofdconcepten en kernconcepten van maatschappijleer, in het bijzonder die gerelateerd zijn aan 'verandering'.
De definities en kenmerken van kernconcepten zoals individualisering en rationalisering.
Het vermogen om informatie uit een tekst te analyseren en te koppelen aan theoretische concepten.

Wat moet je kunnen: Een passend 'ander' kernconcept kiezen bij het hoofdconcept verandering.
Het gekozen kernconcept correct omschrijven.
Informatie uit tekst 4 selecteren die het gekozen kernconcept illustreert.
Een heldere redenering opbouwen die de link legt tussen het gekozen kernconcept, de omschrijving ervan en de informatie uit tekst 4, om aan te tonen dat de gevolgen van het veranderingsproces in het advies te herkennen zijn.

Waar op letten: Kies een **ander** kernconcept dan democratisering of institutionalisering. De toegestane kernconcepten zijn individualisering of rationalisering.
Zorg ervoor dat je het gekozen kernconcept duidelijk omschrijft.
Gebruik concrete citaten of parafraseringen uit tekst 4 om je redenering te onderbouwen.
Verbind de informatie uit tekst 4 expliciet met de omschrijving van je gekozen kernconcept om de gevolgen van het veranderingsproces aan te tonen.
Let op de formulering van je redenering: deze moet logisch en overtuigend zijn.

Kernbegrippen: individualisering, rationalisering, verandering

### Vraag 16 – Stromenmodel en 'Window of Opportunity' bij aardgasvrije wijken

Wat kun je verwachten: Je moet het stromenmodel van politieke besluitvorming kunnen toepassen op een concrete situatie. Specifiek wordt gevraagd om twee andere stromen dan de problemenstroom te benoemen, deze te koppelen aan informatie uit de tekst en uit te leggen hoe een 'window of opportunity' ontstaat.

Wat moet je kennen: Het stromenmodel van politieke besluitvorming, inclusief de drie stromen: problemenstroom, oplossingenstroom en partijenstroom.
Het begrip 'window of opportunity' in de context van het stromenmodel.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een brontekst (tekst 4) selecteren en interpreteren die relevant is voor de oplossingenstroom en de partijenstroom.
De geselecteerde informatie correct koppelen aan de benoemde stromen.
Een heldere en compacte omschrijving geven van het begrip 'window of opportunity' en uitleggen hoe dit ontstaat door het samenkomen van de drie stromen.
De vraag nauwkeurig lezen en ervoor zorgen dat je de *twee andere* stromen benoemt dan de reeds gegeven problemenstroom.

Waar op letten: Let goed op dat je de *twee andere* stromen benoemt dan de problemenstroom, namelijk de oplossingenstroom en de partijenstroom. Zorg ervoor dat je per stroom concrete informatie uit tekst 4 gebruikt en dat je een volledige omschrijving geeft van een 'window of opportunity', inclusief hoe deze ontstaat door het samenkomen van de stromen.

Kernbegrippen: stromenmodel, window of opportunity, problemenstroom, oplossingenstroom, partijenstroom

### Vraag 17 – Groepsvorming en fases in het Haarlemse pilotproject

Wat kun je verwachten: Je moet aantonen dat er sprake is van groepsvorming in het Haarlemse pilotproject en de bewonersorganisatie plaatsen in een specifieke fase van groepsvorming, anders dan de integratiefase. Je gebruikt hiervoor de kernconcepten en informatie uit de bijgevoegde tekst 5.

Wat moet je kennen: Je moet de definitie van 'groepsvorming' kennen en de verschillende fases van groepsvorming kunnen benoemen en omschrijven (oriëntatie-, conflict-, orde-, uitvoerings- en integratiefase).

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tekst kunnen analyseren en koppelen aan theoretische concepten. Specifiek moet je een redenering kunnen opbouwen die de aanwezigheid van groepsvorming en een specifieke fase daarvan illustreert met concrete voorbeelden uit de tekst.

Waar op letten: Let erop dat je bij vraag a de omschrijving van groepsvorming (binding door wederzijdse beïnvloeding) expliciet toepast en niet alleen constateert dat er een groep is. Bij vraag b moet je een andere fase dan de integratiefase kiezen, deze correct omschrijven en de koppeling met de tekst specifiek en overtuigend maken. Vermijd het verwarren van de verschillende fases van groepsvorming.

Kernbegrippen: groepsvorming, fases van groepsvorming, ordefase, uitvoeringsfase

### Vraag 18 – Politieke steun en kapitaal bij aardgasvrij maken wijken

Wat kun je verwachten: Je analyseert twee casussen (Haarlem en Rotterdam) over bewonersbetrokkenheid bij het aardgasvrij maken van wijken. Je identificeert per wijk een type politieke steun en een type kapitaal, en legt uit hoe deze met elkaar samenhangen, geïllustreerd met informatie uit de tekst.

Wat moet je kennen: Je moet de concepten 'actieve politieke steun' en 'passieve politieke steun' kennen. Daarnaast moet je de verschillende typen kapitaal kunnen onderscheiden: 'cultureel kapitaal', 'sociaal kapitaal' en 'economisch kapitaal'.

Wat moet je kunnen: Je moet:
- De verschillende typen politieke steun (actief/passief) herkennen en benoemen.
- De verschillende typen kapitaal (cultureel/sociaal/economisch) herkennen, benoemen en omschrijven.
- Informatie uit een brontekst selecteren en gebruiken als illustratie voor de gekozen concepten.
- Een verband leggen tussen een type kapitaal en een type politieke steun, en dit verklaren voor beide wijken.
- Zorgen dat je per wijk een ander type politieke steun en een ander type kapitaal gebruikt.

Waar op letten: Let goed op het onderscheid tussen actieve en passieve politieke steun. Verwar de verschillende kapitaalsoorten niet en zorg dat je ze correct omschrijft. Koppel het juiste type kapitaal aan het type steun voor de specifieke wijk en gebruik altijd concrete voorbeelden uit tekst 5 om je antwoord te onderbouwen. Vergeet niet om per wijk een ander type politieke steun én een ander type kapitaal te gebruiken.

Kernbegrippen: actieve steun, passieve steun, cultureel kapitaal, sociaal kapitaal, economisch kapitaal, politieke participatie

### Vraag 19 – Democratisering in pilotprojecten

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe democratisering zich manifesteert in twee verschillende pilotprojecten (Haarlem en Rotterdam) en een kanttekening bij democratisering benoemen aan de hand van één van de projecten. Hierbij gebruik je de omschrijving van het kernconcept democratisering en specifieke informatie uit de brontekst.

Wat moet je kennen: Je moet het kernconcept 'democratisering' kunnen omschrijven. Daarnaast moet je de begrippen 'macht' en 'representativiteit' kennen in relatie tot democratisering.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een brontekst kunnen analyseren en deze koppelen aan abstracte sociologische concepten zoals democratisering. Je moet verschillen en overeenkomsten tussen situaties kunnen benoemen en verklaren. Ook moet je een kanttekening bij een proces kunnen formuleren en onderbouwen met broninformatie.

Waar op letten: Let erop dat je de omschrijving van het kernconcept democratisering expliciet vermeldt. Zorg ervoor dat je de informatie uit tekst 5 correct koppelt aan zowel het Haarlemse als het Rotterdamse project om het verschil in democratisering uit te leggen. Bij deel b, kies een 'andere' kanttekening dan de al genoemde 'besluitvorming duurt langer' en onderbouw deze met specifieke details uit de tekst over het Haarlemse project. Vermijd het kiezen van een kanttekening die niet direct uit de tekst blijkt.

Kernbegrippen: democratisering, macht, representativiteit

### Vraag 20 – FARC en de marxistische ideologie

Wat kun je verwachten: Je moet beredeneren dat de FARC is opgericht vanuit een marxistische ideologie. Hierbij gebruik je een kenmerk van de marxistische theorie, informatie uit de inleiding en de omschrijving van het kernconcept ideologie.

Wat moet je kennen: Je moet de marxistische theorie kennen, in het bijzonder het kenmerk dat ongelijke verdeling van bezit leidt tot conflict. Daarnaast moet je het kernconcept 'ideologie' kunnen omschrijven.

Wat moet je kunnen: Je moet:
1. Een kenmerk van de marxistische theorie toepassen op de informatie uit de inleiding.
2. Het kernconcept 'ideologie' toepassen om te beredeneren dat de FARC vanuit een ideologie is opgericht.

Waar op letten: Let erop dat je de marxistische theorie specifiek genoeg toepast, met de nadruk op conflict door ongelijke bezitsverhoudingen van productiemiddelen. Zorg dat je de koppeling maakt tussen de theorie en de informatie uit de inleiding (ongelijkheid tussen grootgrondbezitters en boeren). Vergeet niet de omschrijving en toepassing van het kernconcept 'ideologie'.

Kernbegrippen: ideologie, conflict, sociale ongelijkheid

### Vraag 21 – Kenmerken van een fragiele staat in Colombia

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen welke twee kenmerken van een fragiele staat te herkennen zijn in het Colombiaanse dorp Argelia tijdens de burgeroorlog, gebaseerd op tekst 6. Je moet per kenmerk informatie uit de tekst gebruiken om je uitleg te onderbouwen.

Wat moet je kennen: De definitie en kenmerken van een fragiele staat.
De inhoud van tekst 6 over de situatie in Argelia.

Wat moet je kunnen: Twee kenmerken van een fragiele staat benoemen.
Informatie uit tekst 6 selecteren die relevant is voor de kenmerken van een fragiele staat.
Een verband leggen tussen de kenmerken van een fragiele staat en de informatie uit tekst 6.

Waar op letten: Zorg ervoor dat je twee verschillende kenmerken van een fragiele staat noemt en dat je voor elk kenmerk specifieke informatie uit tekst 6 gebruikt om je uitleg te ondersteunen. Let op dat je de rol van de FARC interpreteert als een teken van het falen van de Colombiaanse staat op die gebieden.

Kernbegrippen: fragiele staat, geweldsmonopolie, interne rechtsorde, openbare diensten

### Vraag 22 – Invloed van de FARC in Argelia vanuit het functionalisme-paradigma

Wat kun je verwachten: Je moet de invloed van de FARC in het dorp Argelia tijdens de burgeroorlog beschrijven vanuit het functionalisme-paradigma. Hierbij gebruik je twee kenmerken van dit paradigma en koppel je elk kenmerk aan specifieke informatie uit tekst 6.

Wat moet je kennen: De definitie en kenmerken van het functionalisme-paradigma.
Het concept 'sociale institutie' binnen het functionalisme.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een tekst analyseren en selecteren die relevant is voor de vraag.
De kenmerken van het functionalisme-paradigma toepassen op een concrete situatie (de FARC in Argelia).
Een coherente beschrijving formuleren die zowel theoretische concepten als tekstuele informatie integreert.

Waar op letten: Zorg ervoor dat je twee *verschillende* kenmerken van het functionalisme-paradigma noemt.
Beschrijf elk kenmerk correct en pas het toe op de situatie in Argelia.
Verwijs bij elk kenmerk expliciet naar informatie uit tekst 6 om je antwoord te onderbouwen.
Blijf binnen het functionalisme-paradigma; vermijd het gebruik van andere paradigma's zoals het conflict-paradigma.
Let op de functionele aspecten van de FARC's aanwezigheid (orde, voorzieningen) zoals beschreven in de tekst, in plaats van een eenzijdig negatieve beschrijving.

Kernbegrippen: functionalisme-paradigma, sociale institutie

### Vraag 23 – Sociale ongelijkheid in Colombia: Mannen en Vrouwen

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen voor welke leeftijdscategorie en periode de sociale ongelijkheid tussen mannen en vrouwen in Colombia het grootst is, gebaseerd op figuur 3. Hierbij moet je het kernconcept 'sociale ongelijkheid' toepassen en informatie uit figuur 3 gebruiken om je uitleg te onderbouwen.

Wat moet je kennen: De omschrijving van het kernconcept 'sociale ongelijkheid'.
Hoe je informatie uit een lijngrafiek (figuur 3) afleest en interpreteert, specifiek over relatieve oversterfte.

Wat moet je kunnen: De leeftijdscategorie en periode identificeren waar de relatieve oversterfte van mannen ten opzichte van vrouwen het grootst is in figuur 3.
Het kernconcept 'sociale ongelijkheid' correct toepassen op de situatie in Colombia, door het te koppelen aan een aangeboren kenmerk (sekse) en een ongelijke verdeling van een schaars en hooggewaardeerd goed (levensduur).
Een heldere en compacte uitleg formuleren die alle gevraagde elementen bevat.

Waar op letten: Let goed op het aflezen van de juiste piek in figuur 3: de hoogste waarde voor relatieve oversterfte en de bijbehorende leeftijdscategorie en periode. Zorg ervoor dat je de definitie van sociale ongelijkheid volledig en correct toepast, door het aangeboren kenmerk 'sekse' te verbinden met de ongelijke verdeling van 'levensduur'.

Kernbegrippen: sociale ongelijkheid

### Vraag 24 – Falen van substitutieprogramma's door gebrek aan samenwerking

Wat kun je verwachten: Je moet een verklaring geven voor het falen van substitutieprogramma's in Guaviare. Hierbij gebruik je het kernconcept 'samenwerking' en specifieke informatie uit tekst 7. Je moet uitleggen hoe het handelen van de overheid, in relatie tot samenwerking, heeft geleid tot het falen.

Wat moet je kennen: Je moet het kernconcept 'samenwerking' kennen, wat inhoudt dat partijen hun handelen op elkaar afstemmen om een gezamenlijk doel te bereiken. Daarnaast moet je de inhoud van tekst 7 goed begrijpen, met name de afspraken tussen boeren en overheid en de uitvoering daarvan.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tekst kunnen selecteren en deze kunnen koppelen aan een sociaalwetenschappelijk kernconcept. Je moet een duidelijke verklaring kunnen formuleren waarin je de oorzaak (gebrek aan samenwerking door de overheid) en het gevolg (falen van programma's) helder uiteenzet.

Waar op letten: Let erop dat je expliciet de definitie van 'samenwerking' (het op elkaar afstemmen van handelen) gebruikt in je verklaring. Vermeld zowel de afspraken die gemaakt zijn als het niet nakomen daarvan door de overheid. Zorg ervoor dat je de rol van de boeren (zij hielden zich wel aan hun deel) ook benoemt om de mislukte samenwerking te illustreren. Vermijd het enkel beschrijven van wat de overheid fout doet zonder dit te koppelen aan het kernconcept.

Kernbegrippen: samenwerking

### Vraag 25 – Verklaring falen substitutieprogramma's vanuit een sociaalwetenschappelijk paradigma

Wat kun je verwachten: Je moet een verklaring geven voor het falen van substitutieprogramma's in Guaviare. Hierbij gebruik je één van de sociaalwetenschappelijke paradigma's (behalve het conflict-paradigma) en informatie uit tekst 7. Je moet de naam en een kenmerk van het gekozen paradigma noemen.

Wat moet je kennen: Je moet de vier sociaalwetenschappelijke paradigma's kennen: het rationele-actor-paradigma, het sociaal-constructivisme-paradigma, het functionalisme-paradigma en het conflict-paradigma. Je moet de kenmerken van elk paradigma kunnen benoemen.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit tekst 7 kunnen selecteren en toepassen om een verklaring te formuleren vanuit het perspectief van een gekozen paradigma. Je moet een heldere en compacte verklaring kunnen geven die de relatie tussen het paradigma, de boeren en het falen van de programma's duidelijk maakt.

Waar op letten: Kies een ander paradigma dan het conflict-paradigma. Beschrijf de naam en een kenmerk van het gekozen paradigma correct. Zorg ervoor dat je verklaring concreet is en direct verwijst naar de informatie uit tekst 7, met name over de kosten en opbrengsten van alternatieve gewassen voor de boeren. Vermijd vage omschrijvingen.

Kernbegrippen: rationele-actor-paradigma, sociaal-constructivisme-paradigma, functionalisme-paradigma, conflict-paradigma

### Vraag 26 – Interne soevereiniteit en machtsuitoefening door president Duque

Wat kun je verwachten: Je moet beredeneren hoe president Duque zijn macht gebruikt om de interne soevereiniteit van Colombia te waarborgen na het vredesakkoord. Hierbij moet je een kenmerk van interne soevereiniteit, informatie uit tekst 7 over dit kenmerk, de omschrijving van het kernconcept 'macht' en informatie uit tekst 7 waaruit macht blijkt, met elkaar verbinden in je redenering.

Wat moet je kennen: De definitie van interne soevereiniteit: de staat regeert binnen het eigen grondgebied en heeft het monopolie op legitiem geweld.
De definitie van macht: het vermogen om de handelingsmogelijkheden van anderen te beperken.
De inhoud van tekst 7, met name de passages over het machtsvacuüm en de acties van het leger.

Wat moet je kunnen: Een kenmerk van interne soevereiniteit toepassen op de situatie in Colombia na het vredesakkoord.
De omschrijving van het kernconcept 'macht' toepassen op de acties van president Duque.
Informatie uit tekst 7 selecteren en gebruiken om je redenering te onderbouwen.
Een heldere en logische redenering opbouwen die de verschillende elementen met elkaar verbindt.

Waar op letten: Verwar interne soevereiniteit niet met externe soevereiniteit.
Zorg dat je de definitie van 'macht' correct toepast als het beperken van handelingsmogelijkheden van anderen.
Koppel de concepten specifiek aan de informatie uit tekst 7. Noem niet alleen dat er geweld is, maar leg uit hoe dit machtsuitoefening is om soevereiniteit te herstellen.
Leg duidelijk uit waarom de interne soevereiniteit niet gewaarborgd was (het machtsvacuüm dat door andere groepen werd opgevuld).
Je redenering moet twee duidelijke onderdelen bevatten: één over interne soevereiniteit en één over machtsuitoefening.

Kernbegrippen: interne soevereiniteit, macht, staat

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2022
tijdvak 1
woensdag 25 mei
9.00 - 12.00 uur
maatschappijwetenschappen
Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 26 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 50 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen gevraagd worden en je geeft meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.

VW-1034-a-22-1-o

### Pagina 2

Opgave 1 Slapen in het openbaar

Bij deze opgave horen de teksten 1 en 2 uit het bronnenboekje.

Inleiding
Socioloog Steger heeft tussen 2004 en 2016 onderzoek gedaan naar slapen in het openbaar in Japan, bijvoorbeeld in het openbaar vervoer of op het werk. De Japanse wijze van dutjes doen in het openbaar wordt 'inemuri' genoemd. Deze opgave gaat over dit Japanse verschijnsel en dan met name over dutten tijdens het werk.

Gebruik tekst 1.
2p 1 Leg uit dat de acceptatie van dutten tijdens vergaderingen op het werk cultureel bepaald is. Gebruik in je uitleg:
– de omschrijving van het kernconcept cultuur;
– informatie uit tekst 1 waaruit cultuur blijkt;
– een kenmerk van cultuur;
– informatie uit tekst 1 waaruit het gekozen kenmerk blijkt.

Gebruik tekst 1.
Er wordt een onderscheid gemaakt tussen nature- en nurture-invloeden op het gedrag van mensen.
2p 2 Leg uit dat beide invloeden te herkennen zijn in het dutten van werknemers tijdens vergaderingen in Japan. Gebruik in je uitleg:
– een omschrijving van het begrip nature;
– informatie uit tekst 1 waaruit nature blijkt;
– een omschrijving van het begrip nurture;
– informatie uit tekst 1 waaruit nurture blijkt.

Gebruik tekst 1.
In het Westen dutten werknemers over het algemeen niet tijdens vergaderingen op het werk.
1p 3 Verklaar met het civilisatieproces dat Westerse werknemers niet dutten tijdens vergaderingen. Gebruik in je verklaring:
– een kenmerk van het civilisatieproces;
– informatie uit tekst 1 waaruit het gekozen kenmerk blijkt.

VW-1034-a-22-1-o 2 / 11 lees verder ► ► ►

### Pagina 3

Gebruik tekst 2.
In tekst 2 schrijft socioloog Steger over haar onderzoek naar slapen in het openbaar in Japan, oftewel het verschijnsel inemuri.

2p 4 a Leg uit dat inemuri een sociale institutie is. Gebruik in je redenering:
– de omschrijving van het kernconcept sociale institutie;
– informatie uit tekst 2 waaruit sociale institutie blijkt.
b Beredeneer dat inemuri bij de identiteit van Japanners past. Gebruik in je redenering:
– de omschrijving van het kernconcept identiteit;
– informatie uit tekst 2 waaruit identiteit blijkt.

Gebruik tekst 2.
‘Impression management’ is een handelingsstrategie in prestatiesamenlevingen, zoals Japan.

2p 5 Beredeneer dat werknemers in Japan tijdens het dutten ‘impression management’ inzetten om status te verwerven. Gebruik in je redenering:
– een omschrijving van het begrip status;
– informatie uit tekst 2 waaruit status blijkt;
– informatie uit tekst 2 waaruit ‘impression management’ blijkt.

Gebruik tekst 2.
Het onderzoek van socioloog Steger naar slapen in het openbaar in Japan sluit aan bij het sociaalconstructivisme-paradigma.

1p 6 Leg uit welk kenmerk van dit paradigma te herkennen is in de beschrijving van Steger van haar onderzoek. Gebruik in je uitleg:
– een kenmerk van het sociaalconstructivisme-paradigma;
– informatie uit tekst 2 om het gekozen kenmerk te illustreren.

VW-1034-a-22-1-o 3 / 11 lees verder ►►►

### Pagina 4

Opgave 2 EU-campagne tegen euroscepsis

Bij deze opgave horen tekst 3 en de figuren 1 en 2.

Inleiding
De Europese Unie heeft volgens politicoloog De Vries te lijden onder euroscepsis. Euroscepsis is een kritische houding van burgers tegenover de Europese Unie. In reactie op dit euroscepticisme heeft het Europees Parlement eind 2017 een online campagne gelanceerd om burgers te informeren over de positieve kanten van EU-lidmaatschap en Europese integratie. In de campagne zijn via sociale media een aantal korte filmpjes verspreid. Politicoloog Hernández en zijn collega's hebben in 2018 en 2019 onderzoek gedaan naar het effect van deze campagne op de houding van burgers tegenover de Europese Unie. Deze opgave gaat over het euroscepticisme volgens politicoloog De Vries en over de resultaten van het onderzoek van politicoloog Hernández naar de EU-campagne.

Gebruik tekst 3.
Europese integratie is een van de globaliseringsprocessen die de autonomie en macht van EU-lidstaten aantasten. In tekst 3 beschrijft politicoloog De Vries andere globaliseringsprocessen die samenhangen met Europese integratie.
1p 7 Geef aan welk van deze andere globaliseringsprocessen te herkennen is in Europa, volgens De Vries. Gebruik in je antwoord informatie uit tekst 3 waaruit het gekozen globaliseringsproces blijkt.

Lees tekst 3.
In tekst 3 komen vraagstukken die in de EU spelen aan bod, zoals economische hervormingen. Er zijn drie politieke hoofdstromingen. Een daarvan is de confessionele stroming. Vanuit de politieke hoofdstromingen kunnen opvattingen over globalisering worden geformuleerd.
2p 8 Beredeneer voor elk van de twee andere politieke hoofdstromingen waaraan economische hervormingen in de EU moeten bijdragen. Gebruik per politieke stroming in je redenering een opvatting over globalisering van de stroming en de naam van de gekozen politieke stroming.

Lees tekst 3.
Eurosceptische burgers lijken zich weinig te identificeren met Europa. Er zijn drie dimensies te onderscheiden in identificatieprocessen. Een daarvan is normatieve identificatie.
2p 9 Beredeneer met de twee andere dimensies dat eurosceptische burgers zich weinig identificeren met Europa. Gebruik in je redenering per dimensie de naam en een omschrijving van de gekozen dimensie in identificatieprocessen.

VW-1034-a-22-1-o 4 / 11 lees verder ►►►

### Pagina 5

Gebruik tekst 3.
Met betrekking tot politieke cohesie worden drie probleemgebieden
onderscheiden. Een daarvan is gemankeerde communicatie.
Een ander probleemgebied is te herkennen in de factoren die volgens De
Vries verband houden met een hogere mate van euroscepticisme in
EU-lidstaten.
2p 10 Leg uit dat dit andere probleemgebied kan samenhangen met een grotere
politieke cohesie tussen burgers in de nationale staat dan tussen burgers
in de EU als geheel. Gebruik in je uitleg:
– een probleemgebied van politieke cohesie;
– informatie uit tekst 3 waaruit het gekozen probleemgebied blijkt;
– een omschrijving van het begrip politieke cohesie;
– informatie uit tekst 3 waaruit politieke cohesie blijkt.
Gebruik tekst 3.
Om euroscepticisme tegen te gaan heeft het Europees Parlement het
initiatief genomen tot het opzetten van een EU-campagne. Naast het
Europees Parlement bestaan andere EU-instellingen. Twee daarvan zijn
de Europese Commissie en de Raad van de Europese Unie.
2p 11 Beredeneer met tekst 3 van welke van deze twee EU-instellingen het
initiatief voor een EU-campagne te verwachten zou zijn. Gebruik in je
redenering:
– een kenmerk van de Raad van de Europese Unie;
– een kenmerk van de Europese Commissie;
– informatie uit tekst 3 over een van de gekozen kenmerken.
Gebruik figuur 1.
In figuur 1 staan de resultaten uit het onderzoek van Hernández naar de
EU-campagne.
In sociaalwetenschappelijk onderzoek worden verschillende soorten
verbanden tussen variabelen onderzocht. Deze verbanden zijn correlatie
en causaliteit.
3p 12 Leg met de onderzoeksmethode experiment uit welk verband tussen
welke twee variabelen in figuur 1 de onderzoekers onderzocht hebben.
Gebruik in je uitleg:
– een kenmerk van de onderzoeksmethode experiment;
– informatie uit figuur 1 waaruit het gekozen kenmerk blijkt;
– twee soorten variabelen;
– per soort variabele informatie uit figuur 1;
– de naam en een omschrijving van het gekozen soort verband;
– informatie uit figuur 1 waaruit het gekozen verband blijkt.
VW-1034-a-22-1-o 5 / 11 lees verder ►►►

### Pagina 6

Gebruik figuur 1 en figuur 2.
De onderzoekers geven aan dat het verschil in figuur 1 significant is en
dat het verschil in figuur 2 niet significant is.
2p 13 Beredeeneer of uit de onderzoeksresultaten blijkt dat in het experiment
politieke socialisatie van EU-burgers heeft plaatsgevonden. Gebruik in je
uitleg:
de omschrijving van het kernconcept politieke socialisatie;
een omschrijving van het begrip significant;
gegevens uit figuur 1 om significantie te illustreren;
gegevens uit figuur 2 om significantie te illustreren.
Opgave 3 Aardgasvrije wijken
Bij deze opgave horen de teksten 4 en 5 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Om de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan, heeft het kabinet
Rutte III in 2019 het Klimaatakkoord gepubliceerd. Daarin staat dat in
2050 alle wijken in Nederland aardgasvrij moeten zijn. Voor het realiseren
van dit doel zijn de gemeenten verantwoordelijk. Elke gemeenteraad moet
op termijn besluiten wanneer welke wijk van het aardgas afgaat en op
welke warmtevoorzieningen kan worden overgestapt. In enkele
gemeenten lopen pilotprojecten (proefprojecten) waarin bewoners
betrokken worden bij plannen voor het aardgasvrij maken van hun wijk.
Onderzoek- en adviesbureau Platform31 heeft uit deze projecten lessen
getrokken voor politici en beleidsmakers in andere gemeenten.
Gebruik tekst 4.
In tekst 4 richt Platform31 zich tot gemeenten om ze te adviseren over het
betrekken van bewoners bij de overgang naar aardgasvrije wijken. Er
kunnen vier verschillende typen bindingen onderscheiden worden. Een
daarvan is het type economische bindingen.
2p 14 Geef aan welke twee andere typen bindingen tussen de gemeente en
bewoners te herkennen zijn bij de overgang naar aardgasvrije wijken.
Gebruik in je antwoord per type bindingen informatie uit tekst 4.
VW-1034-a-22-1-o 6 / 11 lees verder ►►►

### Pagina 7

Gebruik tekst 4.
Democratisering en institutionalisering zijn twee veranderingsprocessen
die de moderne samenleving hebben vormgegeven.
In tekst 4 staat het advies van Platform31 aan gemeenten om bewoners
te betrekken.
2p 15 Beredeneer met een ander kernconcept dat in dit advies de gevolgen van
een veranderingsproces te herkennen zijn. Gebruik in je redenering:
– de naam en de omschrijving van een kernconcept bij het hoofdconcept
verandering;
– informatie uit tekst 4 om het gekozen kernconcept te illustreren.
Gebruik tekst 4.
Het stromenmodel is een model van politieke besluitvorming. Een stroom
uit het stromenmodel is de problemenstroom.
De problemen bij het vervangen van aardgas in wijken om de uitstoot van
broeikasgassen tegen te gaan, kunnen worden herkend als een
problemenstroom.
2p 16 Beschrijf met twee andere stromen uit het stromenmodel dat er een
‘window of opportunity’ kan ontstaan voor gemeentelijke besluitvorming
over aardgasvrije wijken. Gebruik in je beschrijving:
– de namen van de twee andere stromen uit het stromenmodel;
– per stroom informatie uit tekst 4;
– een omschrijving van het begrip ‘window of opportunity’.
Gebruik tekst 5.
In het eerste deel van tekst 5 beschrijft Platform31 de groepsvorming van
een bewonersorganisatie in het Haarlemse pilotproject.
2p 17 a Beredeneer dat in het Haarlemse pilotproject groepsvorming
plaatsvindt. Gebruik in je uitleg:
– de omschrijving van het kernconcept groepsvorming;
– informatie uit tekst 5 om groepsvorming te illustreren.
Er zijn vijf fases in de ontwikkeling van groepen. Een daarvan is de
integratiefase.
b Beredeneer in welke andere fase van groepsvorming de Haarlemse
bewonersorganisatie zit. Gebruik in je redenering:
– de naam en een omschrijving van een fase van groepsvorming;
– informatie uit tekst 5 om de gekozen fase te illustreren.
VW-1034-a-22-1-o
7 / 11
lees verder

### Pagina 8

Gebruik tekst 5.
In tekst 5 beschrijft Platform31 twee pilotprojecten van gemeenten om
bewoners te betrekken bij het besluitvormingsproces over het aardgasvrij
maken van wijken: in een Haarlemse wijk en in een Rotterdamse wijk.
In politieke besluitvormingsmodellen wordt onderscheid gemaakt tussen
twee typen politieke steun. Voor het aardgasvrij maken van de wijk is in
de Haarlemse wijk het ene type politieke steun te herkennen en in de
Rotterdamse wijk het andere type politieke steun. Daarnaast kunnen in de
twee wijken verschillende typen kapitaal worden onderscheiden. Deze
typen kapitaal kunnen het type politieke steun in de wijk verklaren.
4p 18 a Geef voor de Haarlemse wijk met een type kapitaal een verklaring
voor het type politieke steun onder de bewoners voor het aardgasvrij
maken van de wijk.
b Geef voor de Rotterdamse wijk met een type kapitaal een verklaring
voor het type politieke steun onder de bewoners voor het aardgasvrij
maken van de wijk.
Gebruik voor a en b in je verklaring steeds:
per wijk een ander type politieke steun;
per wijk informatie uit tekst 5 om het gekozen type steun te
illustreren;
per wijk een ander type kapitaal en een omschrijving van het gekozen
type;
per wijk informatie uit tekst 5 om het gekozen type kapitaal te
illustreren.
Gebruik tekst 5.
Democratisering is een veranderingsproces dat de moderne samenleving
heeft vormgegeven.
2p 19 a Leg uit dat de verhouding tussen bewoners en gemeente in het
Haarlemse pilotproject meer gedemocratiseerd is dan in het
Rotterdamse pilotproject. Gebruik in je uitleg:
de omschrijving van het kernconcept democratisering;
informatie uit tekst 5 waaruit democratisering blijkt.
Bij het democratiseringsproces kan een aantal kanttekeningen worden
geplaatst. Een daarvan is dat door democratisering besluitvorming langer
kan duren.
b Geef aan welke andere kanttekening bij democratisering te maken is
bij het Haarlemse pilotproject. Gebruik in je antwoord:
een kanttekening bij het proces van democratisering;
informatie uit tekst 5 waaruit de kanttekening blijkt.
VW-1034-a-22-1-o 8/11 lees verder ►►►

### Pagina 9

Opgave 4 Vrede in Colombia?

Bij deze opgave horen de teksten 6 en 7 en figuur 3 uit het bronnenboekje.

Inleiding
Colombia kent een lange geschiedenis van binnenlandse gewapende conflicten en wijdverbreid geweld. In de jaren zeventig van de vorige eeuw verschenen de FARC en andere guerrillabewegingen in Colombia. Zij zijn ontstaan in reactie op de grootschalige corruptie bij overheidsorganisaties en de groeiende ongelijkheid tussen grootgrondbezitters en arme kleine boeren door de opkomst van grootschalige intensieve landbouw. De langdurige burgeroorlog tussen de regering en de guerrillabeweging FARC eindigde met een vredesakkoord tussen beide partijen in 2016. Dat akkoord leidde echter niet tot het beëindigen van het geweld. Deze opgave gaat over de rol die de FARC speelde in de Colombiaanse samenleving en over de situatie na het vertrek van de FARC met het vredesakkoord van 2016.

Gebruik de inleiding van de opgave.
De FARC is een marxistische guerrillabeweging.
2p 20 Beredeeneer dat de FARC is opgericht vanuit een marxistische ideologie. Gebruik in je uitleg:
- een kenmerk van de marxistische theorie;
- informatie uit de inleiding waaruit het gekozen kenmerk blijkt;
- de omschrijving van het kernconcept ideologie.

Gebruik tekst 6.
In tekst 6 staat dat de bewoners van het Colombiaanse dorp Argelia onder het gezag van de FARC leefden. Colombia wordt doorgaans niet beschouwd als een fragiele staat. Toch zijn in Colombia tijdens de burgeroorlog kenmerken van een fragiele staat herkenne n. Leg uit welke twee van deze kenmerken te herkennen zijn voor de Colombiaanse staat in het dorp Argelia tijdens de burgeroorlog. Gebruik in je uitleg:
- twee kenmerken van een fragiele staat;
- per kenmerk informatie uit tekst 6.

Gebruik tekst 6.
Guerrillabewegingen zijn van invloed op de samenleving waarin zij actief zijn, zoals de FARC in het dorp Argelia.
2p 22 Beschrijf de invloed van de FARC in het dorp Argelia tijdens de burgeroorlog vanuit het functionalisme-paradigma. Gebruik in je beschrijving:
- twee kenmerken van het functionalisme-paradigma;
- per kenmerk informatie uit tekst 6.

VW-1034-a-22-1-o 9 / 11 lees verder ► ► ►

### Pagina 10

Gebruik figuur 3.
De jarenlange burgeroorlog in Colombia heeft gevolgen voor de
demografische structuur van Colombia. Figuur 3 laat de relatieve
oversterfte onder mannen ten opzichte van vrouwen zien in twee periodes
vóór het vredesakkoord uit 2016. Die oversterfte kan hoofdzakelijk worden
toegeschreven aan het geweld.
2p 23 Leg uit voor welke leeftijdscategorie in welke periode volgens figuur 3 de
sociale ongelijkheid tussen mannen en vrouwen in Colombia het grootst
is. Gebruik in je uitleg:
– de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid;
– informatie uit figuur 3 waaruit sociale ongelijkheid blijkt.

Gebruik tekst 7.
Sinds de jaren negentig van de vorige eeuw had de FARC de coca­handel
in de deelstaat Guaviare in handen. De substitutie­programma’s voor de
boeren vormen een onderdeel van het vredes­akkoord met de FARC.
Oud-burgemeester Arenas uit Guaviare constateert dat deze
substitutie­programma’s onder president Duque falen. Het falen kan
verklaard worden door het handelen van de overheid en door het
handelen van de boeren.
1p 24 Geef met het kern­concept samenwerking een verklaring voor het falen
van de substitutie­programma’s in Guaviare door het handelen van de
overheid. Gebruik in je verklaring:
– de omschrijving van het kern­concept samenwerking;
– informatie uit tekst 7.

Gebruik tekst 7.
Er zijn vier sociaal­wetenschappelijke paradigma’s te onderscheiden. Een
daarvan is het conflict­paradigma.
1p 25 Geef vanuit een van de andere paradigma’s een verklaring voor het falen
van de substitutie­programma’s in Guaviare door handelen van de boeren.
Gebruik in je verklaring:
– de naam en een kenmerk van het gekozen paradigma;
– informatie uit tekst 7.

VW-1034-a-22-1-o 10 / 11 lees verder ►►►

### Pagina 11

Gebruik tekst 7.
Ondanks het vredesakkoord uit 2016 houdt het geweld in Colombia aan.
Volgens tekst 7 schuwt president Duque geweld niet.
26
Bereredeneer dat president Duque gebruikmaakt van zijn macht om na het
vredesakkoord de interne soevereiniteit te waarborgen. Gebruik in je
redenering:
een kenmerk van interne soevereiniteit;
informatie uit tekst 7 over het gekozen kenmerk;
de omschrijving van het kernconcept macht;
informatie uit tekst 7 waaruit macht blijkt.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
VW-1034-a-22-1-o
11/11
einde