# Eindexamen Maatschappijwetenschappen VWO 2021 tijdvak 3 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2021/tijdvak-3 ## Vragen in dit examen ### Vraag 1 – Politieke strijdpunten in nederland' ### Vraag 2 – Politieke strijdpunten in nederland' ### Vraag 3 – Politieke strijdpunten in nederland' ### Vraag 4 – Politieke strijdpunten in nederland' ### Vraag 5 – Politieke strijdpunten in nederland' ### Vraag 6 – Politieke strijdpunten in nederland' ### Vraag 7 – Politieke strijdpunten in nederland' ### Vraag 8 – Politieke strijdpunten in nederland' ### Vraag 9 – Politieke strijdpunten in nederland' ### Vraag 10 – Politieke strijdpunten in nederland' ### Vraag 11 – Politieke strijdpunten in nederland' ### Vraag 12 – Politieke strijdpunten in nederland' ### Vraag 13 – Politieke strijdpunten in nederland' ### Vraag 14 – Politieke strijdpunten in nederland' ### Vraag 15 – Politieke strijdpunten in nederland' ### Vraag 16 – Politieke strijdpunten in nederland' ### Vraag 17 – Politieke strijdpunten in nederland' ### Vraag 18 – Achtergrond politici Groot-Brittannië ### Vraag 19 – Achtergrond politici Groot-Brittannië ### Vraag 20 – Achtergrond politici Groot-Brittannië ### Vraag 21 – Politieke strijdpunten in nederland' ### Vraag 22 – Politieke strijdpunten in nederland' ### Vraag 23 – Politieke strijdpunten in nederland' ### Vraag 24 – Politieke strijdpunten in nederland' ### Vraag 25 – Politieke strijdpunten in nederland' ### Vraag 26 – Politieke strijdpunten in nederland' ### Vraag 27 – Relaties sociaal-wetenschappelijk ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 Opgave 1 Politieke strijdpunten in Nederland Bij deze opgave hoort tabel 1 uit het bronnenboekje. Inleiding Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) bracht in 2014 het rapport ‘Verschil in Nederland’ uit. Het SCP heeft hiervoor onderzoek gedaan naar opvattingen over politieke strijdpunten. Gebruik tabel 1. Na de jaren zestig van de vorige eeuw kenmerkte de Nederlandse cultuur zich bijvoorbeeld als: weinig gezagsgetrouw. 2p 1 Leg uit welk ander kenmerk van de Nederlandse cultuur na de jaren zestig te herkennen is in de gegevens uit tabel 1. Gebruik in je uitleg: – een omschrijving van het kenmerk van de Nederlandse cultuur; – een gegeven uit tabel 1 over het gekozen kenmerk. Een van de opvattingen van Nederlanders in tabel 1 gaat over de Europese eenwording. Opvattingen over Europese eenwording kunnen samenhangen met bindingen van burgers met de nationale staat. Verschillende factoren dragen bij aan binding met de nationale staat. 2p 2 Leg uit dat een van deze factoren kan bijdragen aan sterkere affectieve bindingen met Nederland dan met Europa. Gebruik in je uitleg: – een factor die bijdraagt aan de binding met de nationale staat; – een omschrijving van affectieve bindingen. Gebruik tabel 1. In de politieke strijdpunten in tabel 1 zijn maatschappelijke thema’s te herkennen die verband houden met het proces van globalisering. Zo houdt bijvoorbeeld het strijdpunt over materialisme veband met het thema van de mondiale ecologische problematiek, waarin niet alleen globalisering maar ook het kernconcept rationalisering te herkennen is. 4p 3 Geef voor twee andere politieke strijdpunten uit tabel 1 aan welk ander maatschappelijk thema dat verband houdt met globalisering daarin te herkennen is. Gebruik in je antwoord bij elk politiek strijdpunt een ander maatschappelijk thema. – Leg uit welke twee andere kernconcepten in de opvattingen over deze twee maatschappelijke thema’s te herkennen zijn. Gebruik in je uitleg bij elk maatschappelijk thema de naam en de omschrijving van een ander kernconcept. Je mag de kernconcepten globalisering en rationalisering niet gebruiken. 1p 4 Leg uit dat politieke strijdpunten kunnen voortkomen uit ideologische verschillen. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept ideologie. VW-1034-a-o 2 / 8 lees verder >>> ### Pagina 2 In de toelichting bij tabel 1 staan standpunten. Een standpunt bij het strijdpunt over inkomensverschillen is dat de verschillen in inkomens in ons land kleiner moeten worden. 1p 5 Geef aan bij welk uitgangspunt van welke politieke stroming dit standpunt het best past. Gebruik in je antwoord: – de naam van een politieke stroming; – een uitgangspunt van de gekozen politieke stroming. Uit tabel 1 blijkt dat Nederlanders verschillende opvattingen hebben over hoe belangrijk natuur en milieu zijn aan de ene kant tegenover hoe belangrijk economie en werkgelegenheid zijn aan de andere kant. 2p 6 Verklaar vanuit het sociaalconstructivisme-paradigma dat Nederlanders verschillende opvattingen hebben over het belang van milieu en economie. Gebruik in je uitleg een kenmerk van het sociaalconstructivisme-paradigma. Volgens het functionalisme-paradigma zullen verschillen in opvattingen over politieke strijdpunten alleen onder een bepaalde omstandigheid leiden tot een aantasting van de stabiliteit van de samenleving. 1p 7 Geef aan welke omstandigheid dit is. Stel dat je een onderzoek naar politieke strijdpunten met verschillende soorten vragenlijsten werkt. Eerst probeer je respondenten te werven voor het beantwoorden van een online vragenlijst. Voor mensen die de online vragenlijst niet kunnen of willen beantwoorden, gebruik je vervolgens een telefonische vragenlijst. 1p 8 Leg uit dat het werken met verschillende soorten vragenlijsten de representativiteit van het onderzoek kan vergroten. Gebruik in je uitleg een omschrijving van het begrip representativiteit. Stel dat je met face-to-face-interviews (direct contact met de respondent) onderzoek wilt doen naar de opvattingen van burgers over politieke strijdpunten. 2p 9 – Geef een voordeel van face-to-face-interviews als onderzoeksmethode voor een onderzoek naar politieke opvattingen. – Geef een nadeel van face-to-face-interviews als onderzoeksmethode voor een onderzoek naar politieke opvattingen. Als je wilt onderzoeken wat voor opvattingen burgers over politieke strijdpunten hebben, moet je onderzoek voldoen aan de eisen van sociaalwetenschappelijk onderzoek. 1p 10 Leg uit wat je als onderzoeker moet doen om bij dit onderzoek te voldoen aan de eis van validiteit. Gebruik in je uitleg een omschrijving van het begrip validiteit. VW-1034-a-0 3/8 lees verder ►►► ### Pagina 3 Opgave 2 Conflict in de Zuid-Chinese Zee Bij deze opgave horen de teksten 1 en 2 uit het bronnenboekje. Inleiding Over de Zuid-Chinese Zee lopen de spanningen internationaal al jaren hoog op. Sinds 2014 bouwt China op diverse eilanden in de Zuid-Chinese Zee vliegvelden, havens en olieplatforms. China claimt daarmee een deel van de exclusieve economische zone (EEZ) van aangrenzende landen. De EEZ van een land is een gebied waar een land recht heeft op het exploiteren van grondstoffen en op visserij. China brengt zichzelf met deze activiteiten in conflict met omringende landen zoals de Filipijnen. Ook de Verenigde Staten zijn bij het conflict betrokken. Deze opgave gaat over het conflict tussen landen over de EEZ in de Zuid-Chinese Zee. Gebruik de inleiding. 2p 11 Externe en interne soevereiniteit zijn kenmerken van een staat. Leg uit welke van deze twee vormen van soevereiniteit te herkennen is in het conflict in de Zuid-Chinese Zee. Gebruik in je uitleg: – een omschrijving van het kernconcept gezag; – informatie uit de inleiding waaruit de gekozen vorm van soevereiniteit blijkt. Gebruik tekst 1. 1p 12 Leg uit dat in het conflict in de Zuid-Chinese Zee het internationaal recht moeilijk te handhaven is. Gebruik in je uitleg: – de omschrijving van het kernconcept gezag; – informatie uit tekst 1 om gezag te illustreren. Gebruik tekst 1. De besluitvormingsmethode is een methode om de machtsverhoudingen tussen staten te meten. 3p 13 Beredeneer met de besluitvormingsmethode op welke manier de macht van China ten opzichte van andere landen in de Zuid-Chinese Zee in de toekomst kan toenemen. Gebruik in je redenering: – een uitgangspunt van de besluitvormingsmethode; – informatie uit tekst 1 om het gekozen uitgangspunt te illustreren; – de omschrijving van het kernconcept macht; – een voorbeeld uit tekst 1 van het kernconcept macht. Gebruik tekst 2. 2p 14 Leg uit dat in het conflict in de Zuid-Chinese Zee het veiligheidsdilemma van nationale staten te herkennen is. Gebruik in je uitleg: – twee elementen van het begrip veiligheidsdilemma; – per element informatie uit tekst 2 waaruit het element blijkt. VW-1034-a-o 4 / 8 lees verder ► ► ► ### Pagina 4 Gebruik tekst 2. De realistische theorieën en de liberale theorieën hebben een verschillende visie op de verhoudingen tussen staten. Beredeneerd vanuit de realistische theorieën is te verwachten dat het conflict in de Zuid-Chinese Zee zich in de toekomst anders ontwikkelt dan beredeneerd vanuit de liberale theorieën. 2p 15 Beredeneer op grond van de realistische theorieën een mogelijke ontwikkeling voor het conflict in de Zuid-Chinese Zee. Gebruik in je redenering: een kenmerk van de realistische theorieën; de naam en de omschrijving van een kernconcept bij het hoofdconcept verhouding; informatie uit tekst 2 om het gekozen kernconcept te illustreren. 2p 16 Beredeneer op grond van de liberale theorieën een mogelijke ontwikkeling voor het conflict in de Zuid-Chinese Zee. Gebruik in je redenering: een kenmerk van de liberale theorieën; de naam en de omschrijving van een kernconcept bij het hoofdconcept verhouding; informatie uit tekst 2 om het gekozen kernconcept te illustreren. Je mag het gekozen kernconcept uit vraag 15 niet gebruiken. Bedreiging van de internationale vrede en veiligheid kan een reden zijn voor de VN-Veiligheidsraad om in te grijpen in het conflict in de Zuid-Chinese Zee. China en de Verenigde Staten zijn permanente leden van de VN-Veiligheidsraad. 2p 17 Beredeneer of het conflict in de Zuid-Chinese Zee moeilijk of makkelijk via de VN-Veiligheidsraad op te lossen zal zijn. Gebruik in je redenering: een kenmerk van de VN-Veiligheidsraad; een kenmerk van het barrièremodel van politieke besluitvorming. VW-1034-a-o 5/8 lees verder ►►► ### Pagina 5 Opgave 3 De achtergrond van politici in Groot-Brittannië Bij deze opgave horen figuur 1, tabel 2 en tekst 3 uit het bronnenboekje. Inleiding In 2014 werd een onderzoek gepubliceerd over de achtergrond van 4000 leiders in de politiek en andere domeinen van het openbare bestuur in Groot-Brittannië. Figuur 1 en tabel 2 zijn afkomstig uit dit onderzoek. In tekst 3 beschrijft de Britse politicoloog Oliver Heath de relatie tussen de achtergrond van politici en kiezersgedrag. Deze opgave gaat over de invloed van de achtergrond van Britse politici op de Britse politiek. Gebruik figuur 1. 2p 18 Leg uit of met figuur 1 wel of niet te bepalen is of er in Groot-Brittannië sprake is van een meritocratie. Gebruik in je uitleg: - een kenmerk van een meritocratische samenleving; - een verschil tussen een samenhang en een causaal verband; - gegevens uit figuur 1 om het gekozen verschil te illustreren. Gebruik tabel 2. Tabel 2 beschrijft het percentage van de Britse bevolking en van Britse parlementsleden dat een opleiding gevolgd heeft aan een universiteit en aan een topuniversiteit. 2p 19 Leg uit dat in tabel 2 een verhoudingsvraagstuk te herkennen is dat samenhangt met politieke macht. Gebruik in je uitleg: - de omschrijving van het hoofdconcept verhouding; - gegevens uit tabel 2 om verhouding te illustreren; - de omschrijving van het kernconcept politieke macht. Gebruik tekst 3. In tekst 3 beschrijft politicoloog Heath zijn onderzoek naar de relatie tussen politici van de Labour-partij en kiezers uit de arbeidersklasse. 2p 20 Leg uit dat in de door Heath beschreven relatie tussen politici en kiezers een bindingsvraagstuk te herkennen is. Gebruik in je uitleg: - de omschrijving van het hoofdconcept binding; - informatie uit tekst 3 om binding te illustreren; - de omschrijving van een kernconcept bij het hoofdconcept binding; - informatie uit tekst 3 om het gekozen kernconcept te illustreren. Gebruik tekst 3. 2p 21 Leg uit dat de identiteit van politici en kiezers, volgens politicoloog Heath, van invloed is op de relatie tussen politici en kiezers. Gebruik in je uitleg: - de omschrijving van het kernconcept identiteit; - informatie uit tekst 3 om identiteit te illustreren. VW-1034-a-0 6/8 lees verder ►►► ### Pagina 6 1p 22 Leg uit dat politieke socialisatie invloed kan hebben op het stemgedrag van burgers. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept politieke socialisatie. Opgave 4 Wie heeft een relatie met wie? Bij deze opgave horen geen bronnen uit het bronnenboekje. Inleiding Deze opgave gaat over veranderingen in relatievorming in Nederland. In hoeverre kiezen mensen een partner met dezelfde kenmerken, zoals opleidingsniveau of levensbeschouwelijke overtuiging? Als mensen met hetzelfde opleidingsniveau een relatie hebben, is er sprake van opleidingshomogamie. 2p 23 Verklaar opleidingshomogamie onder hoog opgeleiden vanuit het rationele actor-paradigma. Gebruik in je verklaring: – een kenmerk van het rationele actor-paradigma; – een eigen voorbeeld van economisch kapitaal. 1p 24 Leg uit dat een toename van opleidingshomogamie kan leiden tot een toename van sociale ongelijkheid tussen huishoudens. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid. 2p 25 Leg uit dat een toename van opleidingshomogamie ervoor kan zorgen dat de sociale cohesie zowel toeneemt als afneemt. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie. 2p 26 Een toename van opleidingshomogamie onder laag opgeleiden kan gevolgen hebben voor de sociale mobiliteit van hun kinderen. Berdeneneer of voor een toename van opleidingshomogamie onder laag opgeleiden de sociale mobiliteit van kinderen van laag opgeleiden zal toenemen of afnemen. Gebruik in je uitleg: – een omschrijving van het begrip cultureel kapitaal; – een omschrijving van het begrip sociale mobiliteit. Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina. VW-1034-a-o 7 / 8 ### Pagina 7 2p 27 Naast opleidingshomogamie is er ook homogamie naar levensbeschouwelijke overtuiging. Sinds de jaren zestig van de vorige eeuw trouwen mensen met een bepaalde kerkelijke gezindte in Nederland minder binnen de eigen kring. Berenedeneer dat sinds de jaren zestig van de vorige eeuw sprake is van een afname van homogamie naar kerkelijke gezindte. Gebruik in je uitleg: – een sociaal-culturele verandering in Nederland sinds de jaren zestig van de vorige eeuw; – de omschrijving van een kernconcept bij het hoofdconcept verandering. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd. VW-1034-a-o 8/8 einde ### Pagina 8 Bijlage VWO 2021 tijdvak 3 maatschappijwetenschappen Bronnenboekje VW-1034-a-21-3-b ### Pagina 9 Opgave 1 Politieke strijdpunten in Nederland tabel 1 Opvattingen over zes politieke strijdpunten, bevolking van 18 jaar en ouder, Nederland, 2014 (in procenten) | | 1-4 | 5-6 | 7-10 | totaal | |---|---|---|---|---| | euthanasie: verbieden (1) - toestaan (10) | 8 | 7 | 85 | 100 | | verantwoordelijkheid: overheidd meer (1) - mensen meer (10) | 28 | 29 | 43 | 100 | | inkomensverschillen in Nederland: kleiner (1) - groter (10) | 52 | 36 | 12 | 100 | | Europese eenwording: verder (1) - is al te ver gegaan (10) | 24 | 26 | 50 | 100 | | allochtonen: behoud eigen cultuur (1) - geheel aanpassen (10) | 18 | 27 | 55 | 100 | | materialisme: milieu belangrijker (1) - economie belangrijker (10) | 30 | 37 | 33 | 100 | Toelichting In de vraagstelling worden steeds twee tegengestelde standpunten geformuleerd met de vraag om het eigen standpunt met een cijfer tussen 1 en 10 aan te geven. Voorbeeld: Acht procent van de respondenten gaf een cijfer van 1 tot en met 4 op de vraag over euthanasie. euthanasie: 'Sommige mensen vinden dat euthanasie altijd verboden moet zijn (1). Anderen vinden dat euthanasie mogelijk moet zijn als de patiënt daarom vraagt (10).' verantwoordelijkheid: 'Sommige mensen vinden dat de overheid meer verantwoordelijk moet zijn om ervoor te zorgen dat iedereen krijgt wat hij nodig heeft (1). Anderen vinden dat mensen meer verantwoordelijkheid moeten nemen om voor zichzelf te zorgen (10).' inkomensverschillen: 'Sommige mensen vinden dat de verschillen in inkomens in ons land kleiner moeten worden (1). Anderen vinden dat ze groter moeten worden (10).' Europese eenwording: 'Sommige mensen vinden dat de Europese eenwording nog verder zou moeten gaan (1). Anderen vinden dat de Europese eenwording al te ver is gegaan (10).' allochtonen: 'Sommigen vinden dat allochtonen in Nederland moeten kunnen leven met behoud van de eigen cultuur (1). Anderen vinden dat zij zich geheel moeten aanpassen aan de Nederlandse cultuur (10).' materialisme: 'Als u moet kiezen tussen de belangen van natuur en milieu aan de ene kant (1) en de belangen van economie en werkgelegenheid aan de andere kant (10).' naar: Sociaal en Cultureel Planbureau, 2014 VW-1034-a-b 2/7 lees verder ### Pagina 10 Opgave 2 Conflict in de Zuid-Chinese Zee tekst 1 Gevecht om rotspunten in de Zuid-Chinese Zee Negen gedachtestreeepjes heeft China in een U-vorm op de kaart van de Zuid-Chinese Zee aangebracht. Vijf daarvan lopen vlak langs de kust 5 van de Filipijnen. "Zonder enige juridische basis!" roept de Filipiijnse rechter Antonio Carpio verontwaar- digd uit over de 'negen strepen'- stippellijn, die volgens China sinds 10 1947 bestaat. "Als we die aan- spraken van China erkennen, raken we 80 procent van onze exclusieve economische zone kwijt. Voor Brunei is dat zelfs 90 procent en voor 15 Vietnam de helft." De rechter van het Filipijnse Hoog- gerechtshof is op bezoek in Den Haag (...) om uit te leggen waarom de Chinese claim op vrijwel de 20 gehele Zuid-Chinese Zee onaan- vaardbaar is. Zijn land vecht die aan voor een tribunaal onder het VN- Zeerecht-verdrag en hoopt op steun van westerse landen. China heeft het 25 tribunaal als onbevoegd afgedaan, ook al heeft het wel het verdrag geratificeerd. (...) Wat beweegt China in uw ogen? "Het is een combinatie van militaire 30 en economische argumenten. Militair wil het de Amerikaanse marine het gebied uit werken om het te gebrui- ken voor zijn eigen nucleaire onder- 35 zeërs. (...) Economisch is de zee voor China belangrijk, omdat grond- stoffen als olie en gas hard nodig zijn. En het kost China moeite aan gezond voedsel te komen, nu de eigen landbouwgrond grotendeels 40 vervuild is. De Zuid-Chinese Zee bevat veel vis." "De Chinese claim gaat erg ver. Zelfs als je China soevereiniteit over alle eilanden in de Zuid-Chinese Zee 45 toekent, dan nog krijg je niet het zeegebied dat ze met hun 'negen strepen'-stippellijn opeisen", zegt Alex Oude Elferink, expert recht van de zee aan de Universiteit Utrecht. 50 Dat China bezig is dat recht te her- schrijven, zoals rechter Carpio beweert, vindt hij overdreven: "Ik denk niet dat opeens veel landen zich net zo gaan gedragen als de 55 opkomende grootmacht China." Maar pratenwerking vreest hij wel: "Het is niet goed voor het internationale recht, wanneer China dat negeert. Andere landen kunnen dan ook 60 denken: 'We nemen het niet zo nauw'." naar: de Volkskrant, 2015 VW-1034-a-b 3/7 lees verder ► ► ► ### Pagina 11 tekst 2 ‘Spanning tussen China en de VS loopt op’ China stuurt zijn marine de volle zee op en zet zijn luchtmacht voortaan ‘offensief en defensief’ in boven de Zuid-Chinese Zee op een moment 5 dat de spanningen met de Verenigde Staten snel oplopen. Traditioneel richt China zich op het verdedigen van de eigen kustwateren. Maar de ‘ingewikkelde dreigingen en uit- 10 dagingen in de Zuid-Chinese Zee’ vragen om een nieuwe aanpak. Dat schrijft de Chinese legerleiding in een dinsdag gepubliceerde blauwdruk van een nieuwe defensiestrategie. (...) 15 Recentelijk zijn de VS zich intensiever met het conflict gaan bemoeien. (...) De VS bereiden bron: de Volkskrant, 2015 militaire oefeningen voor met Australië, en voor het eerst ook met 20 Japan. (...) Tien Zuidoost-Aziatische landen versterken zelfstandig hun marine en kustwacht met forse verhogingen van de defensie- budgetten, meldt defensiespecialist 25 IHS Jane’s Defence Weekly. Met al die militaire activiteit neemt het risico op potentieel dodelijke incidenten toe, terwijl de scheep- vaartroutes in dit gebied van cruciaal 30 economisch belang zijn. De VS beweren dan wel dat China het vrije zeeverkeer in gevaar brengt, China zelf is evenzeer afhankelijk van vrije doorvaart en rust in het gebied. (...) VW-1034-a-b 4/7 lees verder ► ► ► ### Pagina 12 Opgave 3 De achtergrond van politici in Groot-Brittannië figuur 1 Percentage mensen in Groot-Brittannië dat terechtkomt in het vierde inkomenskwartiel naar het inkomenskwartiel van de ouders, 2007 [FIGUUR: Een staafdiagram met op de y-as het percentage dat terechtkomt in het vierde inkomenskwartiel, oplopend van 0 tot 50. Op de x-as staan de inkomenskwartielen van de ouders: eerste inkomenskwartiel, tweede inkomenskwartiel, derde inkomenskwartiel, vierde inkomenskwartiel. De bijbehorende percentages zijn ongeveer 13%, 19%, 33% en 42%.] naar: www.gov.uk, 2014 Toelichting De inkomens van alle ouders zijn van laag naar hoog gerangschikt en vervolgens in vier gelijke delen (inkomenskwartielen) verdeeld. Het eerste kwartiel bevat de 25% armste ouders, het vierde kwartiel bevat de 25% rijkste ouders. VW-1034-a-b 5/7 lees verder ### Pagina 13 tabel 2 Gevolde universitaire opleiding van de totale bevolking en van parlementsleden, Groot-Brittannië, 2013 | | universitaire opleiding gevolgd | universitaire opleiding gevolgd aan 'topuniversiteit' (Oxford of Cambridge) | | ------------------- | ------------------------------- | ---------------------------------------------------------------------------- | | totale bevolking | 38% | 0,8% | | parlementsleden | 83% | 24% | naar: www.gov.uk, 2014 VW-1034-a-b 6/7 lees verder ►►► ### Pagina 14 tekst 3 Politici uit de arbeidersklasse De sociaaleconomische achtergrond van parlementsleden in Groot- Brittannië is in de afgelopen vijftig jaar veranderd. Hoewel er in verhou- 5 ding tot het aantal arbeiders in de gehele bevolking nooit veel parle- mentsleden met een arbeiders- achtergrond zijn geweest, is dat aantal nu drastisch gedaald. In 1964 10 had 20% van de parlementsleden een arbeidersachtergrond, in 2010 was dat nog maar 5%. Deze afname kan bijna helemaal toe- geschreven worden aan verande- 15 ringen in de Labour-partij, die van oorsprong de arbeidersklasse moest vertegenwoordigen. In 1964 was Labour niet alleen een partij vóór de arbeidersklasse, maar bestond de 20 partij voor 37% uit parlementsleden uit diezelfde klasse. In 2010 was dit gedaald tot minder dan 10%. In een recent verschenen artikel heb ik onderzocht wat de veranderingen 25 in de sociaaleconomische achter- grond van de volksvertegenwoor- digers in Groot-Brittannië voor effect hebben op het stemgedrag. naar: Oliver Heath, 2015 De resultaten laten zien dat de 30 afname van het aantal Labour- parlementsleden met een arbeiders- achtergrond onder kiezers uit de arbeidersklasse een grote invloed heeft gehad op de relatieve populari- 35 teit van de partij, zelfs als andere factoren worden meegenomen die normaal gezien in verband worden gebracht met stemgedrag van verschillende klassen. Wanneer in de 40 partij een groot aantal parlements- leden uit de arbeidersklasse zit, zullen kiezers met een arbeiders- achtergrond significant vaker Labour stemmen dan kiezers uit de midden- 45 klasse. Er is ook bewijs dat deze processen doorwerken op het niveau van de kiesdistricten. Kiezers uit de arbeidersklasse lijken eerder te 50 kiezen voor een Labour-kandidaat met een arbeidersachtergrond dan kiezers uit de middenklasse. Boven- dien ziet de arbeidersklasse Labour als linkser wanneer een kandidaat uit 55 de arbeidersklasse op de kieslijst staat. VW-1034-a-b 7 / 7 einde ### Pagina 15 Correctievoorschrift VWO 2021 tijd vak 3 maatschappijwetenschappen Het correctievoorschrift bestaat uit: 1 Regels voor de beoordeling 2 Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5 Aanleveren scores 6 Bronvermeldingen 1 Regels voor de beoordeling Het werk van de kandidaten wordt beoordeeld met inachtneming van de artikelen 41 en 42 van het Eindexamenbesluit VO. Voorts heeft het College voor Toetsen en Examens op grond van artikel 2 lid 2d van de Wet College voor toetsen en examens de Regeling beoordelingsnormen en bijbehorende scores centraal examen vastgesteld. Voor de beoordeling zijn de volgende aspecten van de artikelen 36, 41, 41a en 42 van het Eindexamenbesluit VO van belang: 1 De directeur doet het gemaakte werk met een exemplaar van de opgaven, de beoordelingsnormen en het proces-verbaal van het examen toekomen aan de examinator. Deze kijkt het werk na en zendt het met zijn beoordeling aan de directeur. De examinator past de beoordelingsnormen en de regels voor het toekennen van scorepunten toe die zijn gegeven door het College voor Toetsen en Examens. 2 De directeur doet de van de examinator ontvangen stukken met een exemplaar van de opgaven, de beoordelingsnormen, het proces-verbaal en de regels voor het bepalen van de score onverwijld aan de directeur van de school van de gecommitteerde toekomen. Deze stelt het ter hand aan de gecommitteerde. VW-1034-a-21-3-c 1 lees verder ### Pagina 16 3 De gecommitteerde beoordeelt het werk zo spoedig mogelijk en past de beoordelingsnormen en de regels voor het bepalen van de score toe die zijn gegeven door het College voor Toetsen en Examens. De gecommitteerde voegt bij het gecorrigeerde werk een verklaring betreffende de verrichte correctie. Deze verklaring wordt mede ondertekend door het bevoegd gezag van de gecommitteerde. 4 De examinator en de gecommitteerde stellen in onderling overleg het behaalde aantal scorepunten voor het centraal examen vast. 5 Indien de examinator en de gecommitteerde daarbij niet tot overeenstemming komen, wordt het geschil voorgelegd aan het bevoegd gezag van de gecommitteerde. Dit bevoegd gezag kan hierover in overleg treden met het bevoegd gezag van de examinator. Indien het geschil niet kan worden beslecht, wordt hiervan melding gemaakt aan de inspectie. De inspectie kan een derde onafhankelijke corrector aanwijzen. De beoordeling van deze derde corrector komt in de plaats van de eerdere beoordelingen. 2 Algemene regels Voor de beoordeling van het examenwerk zijn de volgende bepalingen uit de regeling van het College voor Toetsen en Examens van toepassing: 1 De examinator vermeldt op een lijst de namen en/of nummers van de kandidaten, het aan iedere kandidaat voor iedere vraag toegekende aantal scorepunten en het totaal aantal scorepunten van iedere kandidaat. 2 Voor het antwoord op een vraag worden door de examinator en door de gecommitteerde scorepunten toegekend in overeenstemming met correctievoorschrift. Scorepunten zijn de getallen 0, 1, 2, ..., n, waarbij n het maximaal te behalen aantal scorepunten voor een vraag is. Andere scorepunten die geen gehele getallen zijn, of een score minder dan 0 zijn niet geoorloofd. 3 Scorepunten worden toegekend met inachtneming van de volgende regels: 3.1 indien een vraag volledig juist is beantwoord, wordt het maximaal te behalen aantal scorepunten toegekend; 3.2 indien een vraag gedeeltelijk juist is beantwoord, wordt een deel van de te behalen scorepunten toegekend in overeenstemming met het beoordelingsmodel; 3.3 indien een antwoord op een open vraag niet in het beoordelingsmodel voorkomt en dit antwoord op grond van aantoonbare, vakinhoudelijke argumenten als juist of gedeeltelijk juist aangemerkt kan worden, moeten scorepunten worden toegekend naar analogie of in de geest van het beoordelingsmodel; 3.4 indien slechts één voorbeeld, reden, uitwerking, citaat of andersoortig antwoord gevraagd wordt, wordt uitsluitend het eerstgegeven antwoord beoordeeld; 3.5 indien meer dan één voorbeeld, reden, uitwerking, citaat of andersoortig antwoord gevraagd wordt, worden uitsluitend de eerstgegeven antwoorden beoordeeld, tot maximaal het gevraagde aantal; 3.6 indien in een antwoord een gevraagde verklaring of uitleg of afleiding of berekening ontbreekt dan wel foutief is, worden 0 scorepunten toegekend tenzij in het beoordelingsmodel anders is aangegeven; VW-1034-a-c 2 lees verder >>> ### Pagina 17 3.7 indien in het beoordelingsmodel verschillende mogelijkheden zijn opgenomen, gescheiden door het teken /, gelden deze mogelijkheden als verschillende formuleringen van hetzelfde antwoord of onderdeel van dat antwoord; 3.8 indien in het beoordelingsmodel een gedeelte van het antwoord tussen haakjes staat, behoeft dit gedeelte niet in het antwoord van de kandidaat voor te komen; 3.9 indien een kandidaat op grond van een algemeen geldende woordbetekenis, zoals bijvoorbeeld vermeld in een woordenboek, een antwoord geeft dat vakinhoudelijk onjuist is, worden aan dat antwoord geen scorepunten toegekend, of tenminste niet de scorepunten die met de vakinhoudelijke onjuistheid gemoeid zijn. 4 Het juiste antwoord op een meerkeuzevraag is de hoofdletter die behoort bij de juiste keuzemogelijkheid. Als het antwoord op een andere manier is gegeven, maar onomstotelijk vaststaat dat het juist is, dan moet dit antwoord ook goed gerekend worden. Voor het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt in het beoordelingsmodel vermelde aantal scorepunten toegekend. Voor elk ander antwoord worden geen scorepunten toegekend. Indien meer dan één antwoord gegeven is, worden eveneens geen scorepunten toegekend. 5 Een fout mag in de uitwerking van een vraag maar één keer worden aangerekend, tenzij daardoor de vraag aanzienlijk vereenvoudigd wordt en/of tenzij in het beoordelingsmodel anders is vermeld. 6 Een zelfde fout in de beantwoording van verschillende vragen moet steeds opnieuw worden aangerekend, tenzij in het beoordelingsmodel anders is vermeld. 7 Indien de examinator of de gecommitteerde meent dat in een examen of in het beoordelingsmodel bij dat examen een fout of onvolkomenheid zit, beoordeelt hij het werk van de kandidaten alsof examen en beoordelingsmodel juist zijn. Hij kan de fout of onvolkomenheid mededelen aan het College voor Toetsen en Examens. Het is niet toegestaan zelfstandig af te wijken van het beoordelingsmodel. Met een eventuele fout wordt bij de definitieve normering van het examen rekening gehouden. 8 Scorepunten worden toegekend op grond van het door de kandidaat gegeven antwoord op iedere vraag. Er worden geen scorepunten vooraf gegeven. 9 Het cijfer voor het centraal examen wordt als volgt verkregen. Eerste en tweede corrector stellen de score voor iedere kandidaat vast. Deze score wordt meegedeeld aan de directeur. De directeur stelt het cijfer voor het centraal examen vast op basis van de regels voor omzetting van score naar cijfer. NB1 T.a.v. de status van het correctievoorschrift: Het College voor Toetsen en Examens heeft de correctievoorschriften bij regeling vastgesteld. Het correctievoorschrift is een zogeheten algemeen verbindend voorschrift en valt onder wet- en regelgeving die van overheidswege wordt verstrekt. De corrector mag dus niet afwijken van het correctievoorschrift. VW-1034-a-c 3 lees verder ►►► ### Pagina 18 NB2 T.a.v. het verkeer tussen examinator en gecommitteerde (eerste en tweede corrector): Het aangeven van de onvolkomenheden op het werk en/of het noteren van de behaalde scores bij de vraag is toegestaan, maar niet verplicht. Evenmin is er een standaardformulier voorgeschreven voor de vermelding van de scores van de kandidaten. Het vermelden van het schoolexamencijfer is toegestaan, maar niet verplicht. Binnen de ruimte die de regelgeving biedt, kunnen scholen afzonderlijk of in gezamenlijk overleg keuzes maken. NB3 T.a.v. aanvullingen op het correctievoorschrift: Er zijn twee redenen voor een aanvulling op het correctievoorschrift: verduidelijking en een fout. Verduidelijking Het correctievoorschrift is vóór de afname opgesteld. Na de afname blijkt pas welke antwoorden kandidaten geven. Vragen en reacties die via het Examenloket bij de Toets- en Examenlijn binnenkomen, kunnen duidelijk maken dat het correctie- voorschrift niet voldoende recht doet aan door kandidaten gegeven antwoorden. Een aanvulling op het correctievoorschrift kan dan alsnog duidelijkheid bieden. Een fout Als het College voor Toetsen en Examens vaststelt dat een centraal examen een fout bevat, kan het besluiten tot een aanvulling op het correctievoorschrift. Een aanvulling op het correctievoorschrift wordt door middel van een mailing vanuit Examenblad.nl bekendgemaakt. Een aanvulling op het correctievoorschrift wordt zo spoedig mogelijk verstuurd aan de examensecretarissen. Soms komt een onvolkomenheid pas geruime tijd na de afname aan het licht. In die gevallen vermeldt de aanvulling: - Als het werk al naar de tweede corrector is gezonden, past de tweede corrector deze aanvulling op het correctievoorschrift toe. en/of - Als de aanvulling niet is verwerkt in de naar Cito gezonden Wolf-scores, voert Cito dezelfde wijziging door die de correctoren op de verzamelstaat doorvoeren. Dit laatste gebeurt alleen als de aanvulling luidt dat voor een vraag alle scorepunten moeten worden toegekend. Als een onvolkomenheid op een dusdanig laat tijdstip geconstateerd wordt dat een aanvulling op het correctievoorschrift ook voor de tweede corrector te laat komt, houdt het College voor Toetsen en Examens bij de vaststelling van de N-term rekening met de onvolkomenheid. 3 Vakspecifieke regels Voor dit examen zijn geen vakspecifieke regels vastgesteld. VW-1034-a-c 4 lees verder ►►►