# Eindexamen Maatschappijwetenschappen VWO 2021 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2021/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Rationalisering in de landbouw

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe het gebruik van gespecialiseerde landbouwmachines past bij het kernconcept rationalisering. Je gebruikt hiervoor de definitie van rationalisering en informatie uit de inleiding van de vraag.

Wat moet je kennen: De omschrijving van het kernconcept 'rationalisering'.

Wat moet je kunnen: De definitie van rationalisering toepassen op een concreet voorbeeld (gespecialiseerde landbouwmachines) en dit verbinden met informatie uit de tekst (kostprijsverlaging voor economisch succes).

Waar op letten: Zorg ervoor dat je de omschrijving van rationalisering volledig geeft (doelgericht inzetten van middelen voor efficiënte en effectieve resultaten). Gebruik specifiek de informatie uit de inleiding (kostprijsverlaging, economisch succes) om je uitleg te onderbouwen. Maak de verbinding tussen de machines (middel) en het doel (resultaat) duidelijk.

Kernbegrippen: rationalisering

### Vraag 2 – Confessionele opvatting over globalisering in de landbouwvisie

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe een confessionele opvatting over globalisering te herkennen is in de landbouwvisie van het kabinet. Hierbij gebruik je de begrippen 'rentmeesterschap' en 'globalisering' en illustreer je deze met informatie uit tekst 1.

Wat moet je kennen: Je moet de volgende kernconcepten kennen en kunnen omschrijven:
- **Rentmeesterschap**: Zorg voor de aarde voor toekomstige generaties.
- **Globalisering**: Het proces van toenemende afhankelijkheden over landsgrenzen heen.

Wat moet je kunnen: Je moet:
- Het begrip rentmeesterschap correct omschrijven en toepassen.
- Het kernconcept globalisering correct omschrijven en toepassen.
- Een verband leggen tussen de confessionele waarde (rentmeesterschap) en een opvatting over globalisering.
- Relevante informatie uit tekst 1 selecteren en gebruiken om je uitleg te onderbouwen.

Waar op letten: Let op de volgende valkuilen:
- Zorg ervoor dat je 'rentmeesterschap' correct omschrijft als 'zorg voor de aarde voor toekomstige generaties' en dit koppelt aan het voorkomen van uitputting van de aarde (r. 20-22).
- Omschrijf 'globalisering' correct als 'proces van toenemende afhankelijkheden over landsgrenzen heen' en illustreer dit met het voorbeeld van veevoerimport uit Zuid-Amerika (r. 28-33).
- Leg duidelijk de koppeling tussen de confessionele waarde (rentmeesterschap) en de opvatting over globalisering (minder afhankelijkheid van import uit Zuid-Amerika). De landbouwvisie wil afhankelijkheden over landsgrenzen heen minder intensief maken, wat een specifieke opvatting over globalisering is die voortkomt uit het rentmeesterschap.
- Gebruik concrete voorbeelden en zinsverwijzingen uit tekst 1 om je argumenten te versterken.

Kernbegrippen: globalisering, rentmeesterschap

### Vraag 3 – Andersglobalisten en kringlooplandbouw

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen welke twee opvattingen van een specifiek type globalisten (andersglobalisten) herkenbaar zijn in de landbouwvisie over kringlooplandbouw, zoals beschreven in tekst 1. Per opvatting moet je een concreet voorbeeld uit de tekst geven.

Wat moet je kennen: Je moet de kenmerken en opvattingen van 'andersglobalisten' kennen, en deze kunnen onderscheiden van 'hyperglobalisten'. Je moet ook weten wat 'globalisering' inhoudt in de context van landbouw en economie.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een brontekst (tekst 1) kunnen analyseren en koppelen aan theoretische concepten (opvattingen van andersglobalisten). Je moet een duidelijke en beargumenteerde uitleg kunnen formuleren, inclusief concrete voorbeelden uit de tekst.

Waar op letten: Let erop dat je de juiste globalisten (andersglobalisten) kiest en niet de hyperglobalisten. Zorg ervoor dat je twee *verschillende* opvattingen van de andersglobalisten noemt en dat je bij elke opvatting een *concreet en passend voorbeeld* uit tekst 1 geeft. Vermijd algemene verwijzingen; citeer of parafraseer specifiek uit de tekst met regelnummers indien mogelijk.

Kernbegrippen: hyperglobalisten, andersglobalisten, globalisering

### Vraag 4 – Omgevingsfactoren en politieke besluitvorming over kringlooplandbouw

Wat kun je verwachten: Je moet een ander type omgevingsfactor dan ecologisch of economisch kunnen benoemen dat van invloed is op politieke besluitvorming, en dit kunnen onderbouwen met een voorbeeld uit de tekst.

Wat moet je kennen: Je moet de verschillende typen omgevingsfactoren binnen het systeemmodel van politieke besluitvorming kennen, zoals 'relatie met andere staten'.

Wat moet je kunnen: Je moet een relevant type omgevingsfactor kunnen identificeren op basis van een tekst en een specifiek voorbeeld uit die tekst kunnen gebruiken om de invloed ervan op de politieke besluitvorming uit te leggen.

Waar op letten: Let erop dat je een type omgevingsfactor kiest dat nog niet in de vraag is genoemd (dus niet ecologisch of economisch). Zorg ervoor dat het voorbeeld uit de tekst direct aansluit bij het gekozen type omgevingsfactor en de invloed ervan op de politieke besluitvorming over kringlooplandbouw duidelijk maakt. Een veelvoorkomende valkuil is het noemen van een correcte omgevingsfactor zonder een passend voorbeeld uit de tekst, of het voorbeeld niet correct koppelen.

Kernbegrippen: systeemmodel, omgevingsfactoren

### Vraag 5 – Overheidsingrijpen en het dilemma van collectieve actie in de landbouw

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen waarom overheidsingrijpen nodig is om landbouwers de overgang naar kringlooplandbouw te laten maken. Hierbij gebruik je het concept 'dilemma van collectieve actie', een 'collectief goed' voor de landbouwers en een voorbeeld uit de tekst ter illustratie.

Wat moet je kennen: De definitie van een collectief goed.
De definitie en kenmerken van het dilemma van collectieve actie.
De relatie tussen rationeel handelen en het dilemma van collectieve actie.
De rol van overheidsingrijpen bij het oplossen van het dilemma van collectieve actie.

Wat moet je kunnen: Een collectief goed identificeren dat relevant is voor de landbouwers.
Het dilemma van collectieve actie correct omschrijven.
Het dilemma van collectieve actie toepassen op de situatie van de Nederlandse landbouwers en de overgang naar kringlooplandbouw.
Een relevant voorbeeld uit tekst 1 gebruiken om het dilemma te illustreren.
Uitleggen waarom overheidsingrijpen noodzakelijk is om het dilemma te doorbreken.

Waar op letten: Omschrijf het collectieve goed specifiek voor de landbouwers, bijvoorbeeld 'balans in de natuur/voedselproductie', en niet te algemeen zoals 'een beter milieu'.
Leg het dilemma van collectieve actie duidelijk uit, waarbij je de spanning tussen individueel eigenbelang en collectief belang benadrukt en hoe dit kan leiden tot 'free-rider' gedrag.
Verbind de noodzaak van overheidsingrijpen direct aan het afdwingen van medewerking om het collectieve goed te realiseren, omdat individuele landbouwers anders niet uit zichzelf zullen bijdragen.
Zorg ervoor dat het voorbeeld uit tekst 1 het dilemma van collectieve actie daadwerkelijk illustreert.

Kernbegrippen: dilemma van de collectieve actie, collectief goed, rationele-keuzetheorie

### Vraag 6 – Influencers en milieuvriendelijke consumptie: Vorming door socialisatie/acculturatie

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe een influencer kan bijdragen aan een milieuvriendelijker consumptiepatroon van haar publiek. Hierbij moet je een specifiek kernconcept bij het hoofdconcept 'vorming' gebruiken, inclusief de naam en een omschrijving/toepassing ervan. Het kernconcept 'cultuur' mag je niet gebruiken.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'socialisatie' en 'acculturatie' kennen, inclusief hun definities en hoe ze passen bij het hoofdconcept 'vorming'.

Wat moet je kunnen: Je moet de gekozen kernconcepten kunnen toepassen op een concrete situatie (influencer Boerdam en milieuvriendelijke consumptie) en een duidelijke uitleg formuleren die de naam en omschrijving van het kernconcept bevat.

Waar op letten: Let erop dat je een kernconcept kiest dat bij 'vorming' hoort (socialisatie/acculturatie). Gebruik de naam én een omschrijving/toepassing van dit kernconcept in je uitleg. Gebruik absoluut niet het kernconcept 'cultuur'. Zorg dat je uitleg specifiek ingaat op hoe Boerdam bijdraagt aan het consumptiepatroon van haar publiek.

Kernbegrippen: socialisatie, acculturatie, vorming

### Vraag 7 – Kringlooplandbouw en Hofstede's cultuurdimensies

Wat kun je verwachten: Deze vraag test je begrip van de cultuurdimensies van Hofstede en je vermogen om deze toe te passen op een maatschappelijke ontwikkeling zoals de overgang naar kringlooplandbouw, beschreven in de brontekst.

Wat moet je kennen: Je moet de zes cultuurdimensies van Hofstede kennen en begrijpen wat ze inhouden: machtsafstand, individualisme vs. collectivisme, masculiniteit vs. femininiteit, onzekerheidsvermijding, langetermijngerichtheid vs. kortetermijngerichtheid en toegeeflijkheid vs. terughoudendheid. Specifiek voor deze vraag zijn 'kortetermijngerichtheid' en 'langetermijngerichtheid' cruciaal.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om de kenmerken van een maatschappelijke ontwikkeling (kringlooplandbouw) te analyseren en deze te koppelen aan de juiste cultuurdimensie van Hofstede. Dit betekent dat je de essentie van de overgang naar kringlooplandbouw moet kunnen destilleren en deze moet kunnen matchen met de beschrijving van een van de dimensies.

Waar op letten: Let goed op de kernwoorden in de tekst die duiden op een focus op de toekomst, duurzaamheid en het voorkomen van uitputting van grondstoffen. Dit zijn sterke indicatoren voor de dimensie langetermijngerichtheid. Vermijd het door elkaar halen van de verschillende dimensies van Hofstede.

Kernbegrippen: cultuur, dimensies van Hofstede, kortetermijngerichtheid, langetermijngerichtheid

### Vraag 8 – Europese instantie voor beroep van Hongarije

Wat kun je verwachten: Je moet de specifieke Europese instantie kunnen noemen waar een land als Hongarije in beroep kan gaan.

Wat moet je kennen: Je moet de naam van de belangrijkste gerechtelijke instantie binnen de Europese Unie kennen.

Wat moet je kunnen: Je moet de juiste naam van de Europese instantie kunnen reproduceren.

Waar op letten: Let op het correct benoemen van de instantie. Voorkom verwarring met andere EU-instituties of niet-EU-hoven zoals het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.

Kernbegrippen: Europese Hof van Justitie, Europese Unie

### Vraag 9 – Soevereiniteit van Hongarije in het vluchtelingenvraagstuk

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe de reactie van premier Orbán op het Europese vluchtelingenvraagstuk de externe en interne soevereiniteit van Hongarije illustreert. Je gebruikt hierbij een omschrijving van externe soevereiniteit en een kenmerk van interne soevereine macht, beide geïllustreerd met een voorbeeld uit de inleiding.

Wat moet je kennen: Je moet de begrippen 'externe soevereiniteit' en 'interne soevereine macht' kennen en kunnen onderscheiden. Ook moet je weten wat de kenmerken van deze begrippen zijn.

Wat moet je kunnen: Je moet de begrippen 'externe soevereiniteit' en 'interne soevereine macht' kunnen toepassen op een concrete casus, zoals de reactie van premier Orbán. Je moet voorbeelden uit een tekst kunnen herkennen en gebruiken ter illustratie van deze begrippen.

Waar op letten: Let goed op het onderscheid tussen externe en interne soevereiniteit. Zorg ervoor dat je voor beide begrippen een passend voorbeeld uit de inleiding gebruikt. Voor externe soevereiniteit is dit het aanvechten van het Europese herverdelingsbesluit, en voor interne soevereine macht is dit het hek om Hongarije.

Kernbegrippen: externe soevereiniteit, interne soevereiniteit, soevereiniteit

### Vraag 10 – Theorieën over gedrag van staten: Hongarije en de EU

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe twee verschillende theorieën over het gedrag van staten het anti-Europese beleid van Hongarije kunnen verklaren. Per theorie geef je de naam, een kenmerk en een concreet voorbeeld uit tekst 2 dat dit kenmerk illustreert.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten van de politiek psychologische theorieën, realistische theorieën en sociaal constructivistische theorieën kennen. Dit omvat de belangrijkste kenmerken van elke theorie over hoe staten zich gedragen in internationale betrekkingen.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om de juiste theorieën te selecteren en deze te koppelen aan specifieke gebeurtenissen of uitspraken uit de brontekst (tekst 2). Je moet de kenmerken van de theorieën correct kunnen toepassen op het beleid van Hongarije en dit met voorbeelden onderbouwen.

Waar op letten: Let goed op dat je twee **andere** groepen theorieën kiest dan eventueel eerder besproken. Zorg ervoor dat je per gekozen theorie zowel de naam, een kenmerk als een passend voorbeeld uit tekst 2 noemt. Vermijd het door elkaar halen van kenmerken van verschillende theorieën en zorg dat je niet de marxistische theorieën gebruikt, aangezien de vraag om 'twee andere' theorieën vraagt. Werk twee theorieën volledig uit, niet slechts één.

Kernbegrippen: politiek psychologische theorieën, realistische theorieën, sociaal constructivistische theorieën

### Vraag 11 – Orbán, (neo-)nationalisme en globalisering

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe de opvattingen van premier Orbán passen bij (neo-)nationalistisch cultureel verzet tegen globalisering die de autonomie van staten aantast. Je gebruikt hiervoor informatie uit tekst 2 en een concreet voorbeeld van zo'n globaliseringsproces.

Wat moet je kennen: De definitie van (neo-)nationalisme, met name het culturele aspect.
Het concept van globalisering en de verschillende processen die hieronder vallen.
Het concept van autonomie van staten en hoe dit door globalisering kan worden aangetast.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een tekst (tekst 2) selecteren en interpreteren om een argument te onderbouwen.
Een verband leggen tussen abstracte concepten (nationalisme, globalisering, autonomie) en concrete voorbeelden (Orbán, specifieke globaliseringsprocessen).
Een heldere en compacte uitleg formuleren die alle gevraagde elementen bevat.

Waar op letten: Zorg ervoor dat je uitleg duidelijk het 'culturele verzet' van Orbán benoemt en onderbouwt met informatie uit tekst 2 (bijvoorbeeld 'nationale wortels' of 'christelijk Europa').
Geef een specifiek voorbeeld van een globaliseringsproces dat de autonomie van staten aantast, zoals 'Europese integratie' of 'grensoverschrijdende migratie'. Vermijd vage termen zoals 'de EU' zonder verdere specificatie.
Verbind de opvattingen van Orbán expliciet met het (neo-)nationalistisch cultureel verzet én met het gekozen globaliseringsproces.
Controleer of je antwoord alle onderdelen van de vraag en de instructies (gebruik tekst 2, voorbeeld globaliseringsproces) afdekt.

Kernbegrippen: globalisering, autonomie van staten, (neo-)nationalisme, cultuur

### Vraag 12 – Nationale cultuur en herdenkingen: twee benaderingen

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe het herdenken van een nationale historische gebeurtenis bijdraagt aan de nationale cultuur, vanuit zowel de modernistische benadering als de benadering van de critici. Hierbij moet je de omschrijving van het kernconcept cultuur gebruiken en een kenmerk van elke benadering toepassen.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'cultuur', 'modernistische benadering' en 'critici van de modernistische benadering' kennen en kunnen omschrijven. Daarnaast moet je weten wat 'nationale cultuur' inhoudt.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om de omschrijving van het kernconcept cultuur toe te passen. Je moet de kenmerken van de modernistische benadering en de benadering van de critici van de modernistische benadering kunnen herkennen en toepassen in een uitleg. Je moet een coherente uitleg kunnen formuleren waarin je beide benaderingen verbindt met de bijdrage aan nationale cultuur.

Waar op letten: Let erop dat je de modernistische benadering en de benadering van de critici niet door elkaar haalt. Zorg ervoor dat je het kernconcept 'cultuur' correct omschrijft en toepast. Het is cruciaal dat je uitlegt hoe beide benaderingen tot de conclusie komen dat een herdenking bijdraagt aan nationale cultuur, in plaats van alleen de theorieën te beschrijven.

Kernbegrippen: cultuur, modernistische benadering, critici van de modernistische benadering, nationale cultuur

### Vraag 13 – Mediastrategieën: Framen en Primen

Wat kun je verwachten: Je moet de mediastrategie 'framen' kunnen herkennen en uitleggen aan de hand van een concreet voorbeeld uit een tekst. Hierbij is het belangrijk dat je het thema van het frame benoemt en een specifiek voorbeeld uit de tekst gebruikt om dit te illustreren.

Wat moet je kennen: De definitie en kenmerken van 'framen' als mediastrategie.
Het verschil tussen 'framen' en 'primen'.
De rol van mediastrategieën in politieke communicatie.

Wat moet je kunnen: Een mediastrategie (framen) identificeren in een gegeven tekst.
De gekozen mediastrategie omschrijven en uitleggen.
Een relevant thema van de mediastrategie benoemen.
Een concreet voorbeeld uit de tekst aanhalen dat het gekozen thema illustreert.
De relatie tussen het voorbeeld, het thema en de mediastrategie helder formuleren.

Waar op letten: Let goed op het onderscheid tussen 'framen' en 'primen'. Framen gaat over het presenteren van een onderwerp vanuit een specifiek perspectief, terwijl primen gaat over het benadrukken van bepaalde onderwerpen. Zorg ervoor dat je uitleg van het frame concreet is en dat je het voorbeeld uit de tekst direct koppelt aan de omschrijving van het frame en het thema.

Kernbegrippen: framen, primen, mediastrategie

### Vraag 14 – Illiberale democratie en ideologie

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen waarom het concept van een 'illiberale democratie' in tegenspraak is met het liberalisme, en waarom het een voorbeeld is van een ideologie. Hierbij gebruik je specifieke informatie uit de tekst en de definities van de kernconcepten.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'liberalisme' en 'ideologie' kennen. Specifiek de uitgangspunten van het liberalisme (individuele vrijheid) en de omschrijving van een ideologie (ideaalbeeld van maatschappelijke en politieke verhoudingen).

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tekst kunnen analyseren en koppelen aan theoretische concepten. Je moet een heldere uitleg kunnen formuleren die de tegenstellingen en overeenkomsten aantoont, met concrete verwijzingen naar de brontekst.

Waar op letten: Let erop dat je de definities van liberalisme en ideologie correct en volledig weergeeft. Zorg ervoor dat je specifiek verwijst naar de tekst (bijvoorbeeld door regelnummers te gebruiken of concrete citaten te parafraseren) om je uitleg te onderbouwen. Vermijd algemene uitspraken en focus op de tegenstelling tussen individu en volksgemeenschap bij het liberalisme en de 'illiberale democratie'.

Kernbegrippen: ideologie, liberalisme

### Vraag 15 – Politieke vereisten voor grootschalige democratie herkennen

Wat kun je verwachten: Je moet drie politieke vereisten voor grootschalige democratie benoemen en deze koppelen aan de juiste stellingen uit tabel 1. Let op dat je niet de al in de vraag genoemde vereiste gebruikt.

Wat moet je kennen: Je moet de politieke vereisten voor grootschalige democratie kennen, zoals inclusief burgerschap, geen (overheids)monopolie op informatievoorziening, vrijheid van meningsuiting en vrije, eerlijke en regelmatige verkiezingen.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om de abstracte politieke vereisten voor grootschalige democratie te herkennen in concrete stellingen of uitspraken, zoals gepresenteerd in tabel 1.

Waar op letten: De vraag vraagt om 'drie andere' vereisten dan 'gekozen vertegenwoordigers die de regering controleren'. Zorg ervoor dat je deze specifieke vereiste niet gebruikt. Maak een correcte koppeling tussen de vereiste en de stelling. Noem zowel de vereiste als de bijbehorende stelling.

Kernbegrippen: politieke vereisten voor grootschalige democratie, inclusief burgerschap, geen (overheids)monopolie op informatievoorziening, vrijheid van meningsuiting, vrije, eerlijke en regelmatige verkiezingen

### Vraag 16 – Verschil in opvattingen over vrouwenrechten en significantie

Wat kun je verwachten: Je moet een verschil beschrijven tussen twee groepen op basis van tabelgegevens en vervolgens uitleggen waarom 'significantie' belangrijk is voor conclusies uit onderzoek.

Wat moet je kennen: Het begrip 'significantie' en de betekenis ervan in onderzoek.
Hoe je gegevens uit een tabel correct interpreteert en gebruikt in een beschrijving.

Wat moet je kunnen: Gegevens uit een tabel selecteren en vergelijken.
Een duidelijk en compact verschil formuleren tussen twee groepen op basis van percentages.
Het begrip significantie correct omschrijven en toepassen in de context van een onderzoek.
De relatie leggen tussen significantie en het trekken van conclusies over een grotere populatie.

Waar op letten: Beschrijf het verschil in opvatting over vrouwenrechten concreet, inclusief de percentages en welke groep een hogere waarde heeft.
Zorg voor een correcte en volledige omschrijving van significantie, waarbij je benadrukt dat het gaat om het uitsluiten van toeval.
Leg duidelijk uit waarom significantie nodig is om te mogen concluderen dat het waargenomen verschil in de steekproef ook geldt voor de gehele populatie van Hongaren.

Kernbegrippen: significantie

### Vraag 17 – Machtsbronnen en het functionalisme-paradigma: EU tegen Hongarije

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen waarom de Europese Unie machtsbronnen inzet tegen Hongarije, bekeken vanuit het functionalisme-paradigma. Hierbij moet je twee specifieke typen machtsbronnen benoemen en omschrijven, met een concreet voorbeeld uit de vraagtekst per type. Ook moet je een kenmerk van het functionalisme-paradigma gebruiken in je verklaring.

Wat moet je kennen: De definities en kenmerken van het functionalisme-paradigma. De verschillende typen machtsbronnen: cognitieve, politieke en economische machtsbronnen, inclusief hun omschrijvingen.

Wat moet je kunnen: Het functionalisme-paradigma toepassen op een concrete situatie. Twee typen machtsbronnen herkennen en benoemen in een context. Voorbeelden van machtsbronnen uit een tekst koppelen aan de juiste typen. Een verklaring formuleren die zowel de machtsbronnen als het functionalisme-paradigma correct integreert.

Waar op letten: Zorg ervoor dat je twee verschillende typen machtsbronnen kiest en deze correct omschrijft. Geef per gekozen machtsbron een specifiek voorbeeld dat direct uit de inleiding van de vraag komt (ook al is die hier niet gegeven, je moet doen alsof). Verbind de inzet van deze machtsbronnen duidelijk met een kenmerk van het functionalisme-paradigma, zoals het idee dat macht functioneel is voor het behoud van de sociale orde of het systeem van de EU. Vermijd algemene antwoorden en wees specifiek in je voorbeelden en verklaring.

Kernbegrippen: functionalisme-paradigma, machtsbronnen, cognitieve machtsbron, politieke machtsbron, economische machtsbron, sociale orde, systeem

### Vraag 18 – Demografische en economische kenmerken van Hongkong

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen welke demografische en economische kenmerken van de moderne westerse samenleving te herkennen zijn in de vorming van Hongkong. Hierbij gebruik je een omschrijving van het kenmerk en informatie uit de inleiding.

Wat moet je kennen: Je moet de betekenis van demografische kenmerken zoals migratie en urbanisatie kennen. Daarnaast moet je economische ontwikkelingen zoals toename van handel en een geglobaliseerde wereldmarkt kunnen omschrijven.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tekst (de inleiding) kunnen selecteren en deze kunnen koppelen aan algemene demografische en economische concepten. Je moet een duidelijke uitleg kunnen formuleren waarin je het kenmerk omschrijft en toepast op de situatie van Hongkong.

Waar op letten: Let goed op dat je de demografische en economische kenmerken niet door elkaar haalt. Zorg ervoor dat je elk kenmerk correct omschrijft en specifiek verwijst naar informatie uit de inleiding om je uitleg te onderbouwen. Zorg dat je uitleg compact en to the point is.

Kernbegrippen: migratie, urbanisatie, handel, geglobaliseerde wereldmarkt

### Vraag 19 – Meritocratische gedachte herkennen en uitleggen

Wat kun je verwachten: Je moet de 'meritocratische gedachte' kunnen uitleggen en herkennen in een specifieke overtuiging, zoals die van Huang Yu in de brontekst. Dit betekent dat je het concept correct definieert en toepast op de gegeven situatie.

Wat moet je kennen: Je moet de definitie van de 'meritocratische gedachte' kennen. Dit concept houdt in dat je maatschappelijke positie wordt bepaald door je individuele capaciteiten en inspanningen, zoals hard werken.

Wat moet je kunnen: Je moet de 'meritocratische gedachte' kunnen omschrijven en deze omschrijving kunnen toepassen op een concrete situatie. In dit geval moet je de overtuiging van Huang Yu (dat hard werken leidt tot succes) koppelen aan de definitie van meritocratie.

Waar op letten: Let erop dat je de 'meritocratische gedachte' expliciet omschrijft, zoals de vraag vereist. Verwar de overtuiging van Huang Yu niet met de feitelijke situatie in Hongkong, die volgens de tekst juist niet meritocratisch is. Zorg ervoor dat je definitie de kern raakt: individuele capaciteiten bepalen de maatschappelijke positie.

Kernbegrippen: meritocratische gedachte, maatschappelijke positie

### Vraag 20 – Durkheim en Solidariteit: Huang Yu in Hongkong

Wat kun je verwachten: Je moet de twee vormen van solidariteit van Durkheim kennen en kunnen toepassen op een concrete situatie. Specifiek wordt gevraagd om de juiste vorm van solidariteit te benoemen die past bij het werk van Huang Yu en dit te onderbouwen met een kenmerk van die vorm.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'solidariteit', 'organische solidariteit', 'mechanische solidariteit', 'arbeidsdeling' en 'sociale differentiatie' kennen. Begrijp de verschillen tussen mechanische en organische solidariteit, met name in relatie tot arbeidsdeling en het type samenleving (traditioneel vs. modern).

Wat moet je kunnen: Je moet een casus kunnen analyseren en de juiste vorm van solidariteit kunnen identificeren. Daarnaast moet je een kenmerk van die solidariteitsvorm kunnen benoemen en uitleggen hoe dit kenmerk van toepassing is op de gegeven casus.

Waar op letten: Let goed op het onderscheid tussen organische en mechanische solidariteit. De casus van een taartenversierder in een wereldstad duidt op een moderne samenleving met veel specialisatie. Zorg ervoor dat je 'organische solidariteit' benoemt en dit koppelt aan het kenmerk 'arbeidsdeling' of 'sociale differentiatie', en dit concreet uitlegt aan de hand van het gespecialiseerde werk van Huang Yu.

Kernbegrippen: solidariteit, organische solidariteit, mechanische solidariteit, arbeidsdeling, sociale differentiatie, moderne samenleving

### Vraag 21 – Onderzoeksmethoden en journalistieke principes

Wat kun je verwachten: Je moet een wetenschappelijke onderzoeksmethode herkennen in een beschreven journalistieke aanpak en uitleggen hoe een journalistiek principe kritiek kan leveren op die aanpak.

Wat moet je kennen: Je moet de onderzoeksmethode '(participerende) observatie' kennen en het journalistieke principe 'objectiviteit', inclusief de begrippen 'referentiekader' en 'subjectiviteit'.

Wat moet je kunnen: Je moet de methode '(participerende) observatie' kunnen toepassen op een casus en kunnen uitleggen hoe deze methode in conflict kan komen met het journalistieke principe van objectiviteit, door de invloed van het eigen referentiekader en subjectieve ervaringen te benoemen.

Waar op letten: Let op dat je de methode 'interview' niet gebruikt, aangezien deze expliciet is uitgesloten. Zorg ervoor dat je een specifiek journalistiek principe noemt en niet een algemeen ethisch of wetenschappelijk principe. Leg duidelijk uit hoe de gekozen methode (participerende observatie) in strijd kan zijn met het journalistieke principe (objectiviteit) door de rol van het eigen referentiekader en subjectieve ervaring te benoemen.

Kernbegrippen: (participerende) observatie, journalistiek principe, objectiviteit, referentiekader, subjectiviteit

### Vraag 22 – Sociale categorie, groep en sociaalconstructivisme

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe je met een onderzoeksvraag kunt bepalen of bewoners een sociale categorie of een groep zijn, door een verschil tussen deze twee begrippen toe te passen. Daarnaast moet je uitleggen waarom de onderzoeksvraag past binnen het sociaalconstructivisme-paradigma, door een kenmerk van dit paradigma te gebruiken.

Wat moet je kennen: Het verschil tussen een sociale categorie en een groep.
De kenmerken van het sociaalconstructivisme-paradigma.

Wat moet je kunnen: Een verschil tussen een sociale categorie en een groep toepassen op een concrete situatie (bewoners van 'coffin homes' en hun afspraken).
Een kenmerk van het sociaalconstructivisme-paradigma toepassen op een concrete onderzoeksvraag (afspraken over etenstijden als constructie van sociale werkelijkheid).

Waar op letten: Let erop dat je duidelijk het verschil tussen een sociale categorie (gedeeld kenmerk) en een groep (interactie, gedeelde normen/waarden) uitlegt en dit toepast op de situatie. Zorg er ook voor dat je een correct kenmerk van het sociaalconstructivisme-paradigma (sociale werkelijkheid als construct door interactie) benoemt en dit koppelt aan de onderzoeksvraag over het maken van afspraken.

Kernbegrippen: sociaalconstructivisme-paradigma, sociale categorie, groep, normen, interactie

### Vraag 23 – Sociale ongelijkheid op de woningmarkt van Hongkong

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe sociale ongelijkheid zichtbaar is op de woningmarkt van Hongkong. Hierbij gebruik je de definitie van het kernconcept 'sociale ongelijkheid' en specifieke informatie uit tekst 3.

Wat moet je kennen: Je moet het kernconcept 'sociale ongelijkheid' kennen. Dit betekent dat je weet dat het gaat om een ongelijke verdeling van schaarse en gewaardeerde zaken (zoals woonruimte) over mensen of groepen met verschillende maatschappelijke posities (bijvoorbeeld door afkomst of vermogen).

Wat moet je kunnen: Je moet:
1. Het kernconcept 'sociale ongelijkheid' correct omschrijven of toepassen.
2. Relevante informatie uit tekst 3 selecteren die de sociale ongelijkheid op de woningmarkt van Hongkong illustreert.
3. Een duidelijke link leggen tussen de informatie uit tekst 3 en de definitie van sociale ongelijkheid om je uitleg te onderbouwen.

Waar op letten: Let erop dat je niet alleen de slechte woonomstandigheden beschrijft, maar expliciet de link legt met de formele definitie van sociale ongelijkheid. Zorg ervoor dat je de ongelijke verdeling van woonruimte koppelt aan verschillen in maatschappelijke positie (zoals vermogen of afkomst) en gebruik hiervoor concrete voorbeelden uit tekst 3.

Kernbegrippen: sociale ongelijkheid

### Vraag 24 – Woningcrisis en de relatie tussen vastgoedprijzen en lonen

Wat kun je verwachten: Je moet een redenering opbouwen over het ontstaan van een woningcrisis, specifiek door de relatie tussen vastgoedprijzen en lonen te analyseren aan de hand van een grafiek. Je moet concrete gegevens uit de grafiek gebruiken om je argument te onderbouwen.

Wat moet je kennen: Je moet inzicht hebben in hoe economische factoren zoals lonen en vastgoedprijzen een woningcrisis kunnen veroorzaken. Je moet ook weten hoe je een grafiek met indexcijfers moet interpreteren.

Wat moet je kunnen: Je moet:
- Een grafiek kunnen aflezen en interpreteren.
- Trends en ontwikkelingen in data kunnen herkennen.
- Een logische redenering kunnen opbouwen met behulp van concrete gegevens uit een bron (figuur 1).
- De relatie tussen verschillende economische indicatoren (vastgoedprijs en loon) kunnen leggen.

Waar op letten: Let op de volgende punten:
- Noem specifiek het jaartal 2009 als het startpunt van de divergentie tussen lonen en prijzen.
- Benoem zowel de stijging van de vastgoedprijzen als de stagnatie van de lonen, aangezien de crisis door de combinatie van beide ontstaat.
- Gebruik concrete data of trends uit de grafiek (bijvoorbeeld indexwaarden en jaartallen) om je redenering te onderbouwen.
- Verwar de twee lijnen in de grafiek (gemiddeld loon en gemiddelde vastgoedprijs) niet met elkaar.

Kernbegrippen: woningcrisis, vastgoedprijzen, lonen, inflatiecorrectie, indexcijfers, economische ontwikkelingen

### Vraag 25 – Onafhankelijke variabele in grafieken

Wat kun je verwachten: Je krijgt een vraag over het herkennen van de onafhankelijke variabele in een grafiek die een ontwikkeling over tijd weergeeft. Je moet de x-as en y-as correct interpreteren.

Wat moet je kennen: Het verschil tussen een onafhankelijke en afhankelijke variabele. De onafhankelijke variabele is de oorzaak of de factor die wordt gemanipuleerd/vastgesteld (meestal op de x-as). De afhankelijke variabele is het gevolg of dat wat gemeten wordt (meestal op de y-as).

Wat moet je kunnen: Je moet een grafiek kunnen lezen en de assen correct kunnen benoemen. Specifiek moet je de onafhankelijke variabele kunnen identificeren wanneer deze 'tijd' betreft.

Waar op letten: Let goed op de labels van de x-as en de y-as. De x-as toont vaak de onafhankelijke variabele. Verwar de onafhankelijke variabele niet met de afhankelijke variabelen die in de loop van de tijd veranderen, of met factoren waarvoor de data is gecorrigeerd (zoals inflatie in dit geval).

Kernbegrippen: onafhankelijke variabele, afhankelijke variabele

### Vraag 26 – Westerse cultuur in Hongkong: economische en politieke kenmerken

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe twee kenmerken van de westerse cultuur, één economisch en één politiek, te herkennen zijn in Hongkong. Je moet voor elk kenmerk een specifiek voorbeeld uit tekst 3 gebruiken.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'westerse cultuur', 'liberale markteconomie', 'kapitalisme', 'democratie' en 'vrijheid van meningsuiting' kennen en kunnen toepassen. Je moet ook weten wat een economisch en een politiek kenmerk van een cultuur inhoudt.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een tekst (tekst 3) kunnen selecteren en gebruiken als bewijs voor je uitleg. Je moet economische en politieke kenmerken van elkaar kunnen onderscheiden en deze correct kunnen koppelen aan voorbeelden uit de tekst.

Waar op letten: Let erop dat je voor elk van de twee kenmerken (economisch en politiek) een duidelijk voorbeeld uit tekst 3 geeft. Verwar economische en politieke kenmerken niet. Zorg ervoor dat je uitleg compact en to the point is.

Kernbegrippen: westerse cultuur, liberale markteconomie, kapitalisme, democratie, vrijheid van meningsuiting

### Vraag 27 – Politieke macht van projectontwikkelaars in Hongkong

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen welke factor (polity, politics of policy) de politieke macht van projectontwikkelaars in Hongkong verklaart. Je gebruikt hierbij de naam en omschrijving van de factor, een voorbeeld uit tekst 3, een omschrijving van politieke macht, en een voorbeeld uit tekst 3 om dit te illustreren.

Wat moet je kennen: De definities van de kernconcepten 'polity', 'politics' en 'policy'.
De definitie van 'politieke macht'.

Wat moet je kunnen: De juiste factor (polity, politics of policy) herkennen en benoemen in de context van de vraag.
De gekozen factor correct omschrijven.
Het begrip 'politieke macht' correct omschrijven.
Specifieke voorbeelden uit tekst 3 selecteren en gebruiken om zowel de factor als de politieke macht te illustreren.
Een heldere en logische uitleg formuleren die alle gevraagde onderdelen bevat en met elkaar verbindt.

Waar op letten: Verwar 'polity' (de formele politieke structuur/instituties), 'politics' (het politieke proces) en 'policy' (het beleid/de regels) niet met elkaar.
Omschrijf 'politieke macht' correct als het vermogen om politieke besluitvorming te beïnvloeden.
Zorg ervoor dat je uitleg expliciet de gekozen factor koppelt aan de uitoefening van politieke macht door de projectontwikkelaars.
Gebruik voor elk onderdeel van je uitleg (factor, politieke macht) een concreet en passend voorbeeld uit tekst 3.
Controleer of je alle onderdelen van de vraag hebt beantwoord: naam en omschrijving factor, voorbeeld factor, omschrijving politieke macht, voorbeeld politieke macht.

Kernbegrippen: polity, politics, policy, politieke macht

### Vraag 28 – Klassensamenleving in Hongkong vanuit het conflict-paradigma

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe het conflict-paradigma helpt om de klassensamenleving in het kapitalistische Hongkong te begrijpen. Je gebruikt hierbij een kenmerk van het conflict-paradigma, een omschrijving van een klassensamenleving en informatie uit tekst 3.

Wat moet je kennen: Je moet de volgende concepten kennen en kunnen toepassen:
- Het conflict-paradigma (met een kenmerk ervan)
- Het begrip 'klassensamenleving'
- De relatie tussen sociale ongelijkheid, macht en economisch kapitaal.

Wat moet je kunnen: Je moet:
- Een kenmerk van het conflict-paradigma benoemen.
- Het begrip 'klassensamenleving' omschrijven.
- Informatie uit tekst 3 selecteren en gebruiken om de klassen in Hongkong te illustreren (bijvoorbeeld de bewoners van 'coffin homes' versus bewoners van dure appartementen).
- Een duidelijke link leggen tussen het conflict-paradigma, de klassensamenleving en de situatie in Hongkong zoals beschreven in tekst 3.

Waar op letten: Let op de volgende punten:
- Koppel je uitleg expliciet aan een kenmerk van het conflict-paradigma.
- Gebruik concrete voorbeelden uit tekst 3 om de verschillende klassen te benoemen (bijvoorbeeld 'coffin homes' en dure appartementen).
- Geef een correcte en compacte omschrijving van het begrip 'klassensamenleving'.
- Zorg ervoor dat je antwoord de drie gevraagde elementen (kenmerk conflict-paradigma, omschrijving klassensamenleving, informatie uit tekst 3) duidelijk bevat en met elkaar verbindt.

Kernbegrippen: conflict-paradigma, klassensamenleving, sociale ongelijkheid, macht, economisch kapitaal

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Opgave 1 Kringlooplandbouw

Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.

Inleiding
Op wereldschaal is Nederland een belangrijke exporteur van
landbouwproducten, zoals bloemen en zuivel. Nederland importeert ook
veel. De landbouwgrond van het Nederlandse voedsel ligt voor ongeveer
driekwart in het buitenland.
Na de Tweede Wereldoorlog heeft de Nederlandse overheid de
modernisering van de landbouw gestimuleerd voor voedselzekerheid en
economische groei. De ontwikkeling van onder meer kunstmest en
gespecialiseerde landbouwmachines heeft geleid tot schaalvergroting,
intensivering, kostprijsverlaging en groei van internationale handel. De
enorme toename van de productiviteit van de Nederlandse landbouw
heeft gezorgd voor economische successen, maar ook voor ecologisch
zeer belastende landbouw.
In 2018 drıjgt het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), een
adviesorgaan voor de overheid, aan op een overgang naar een
toekomstbestendig landbouwsysteem. Het kabinet komt in 2018 met een
nieuwe landbouwvisie. Minister Schouten van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit geeft in deze visie aan dat Nederland zal moeten
overstappen naar kringlooplandbouw.

Gebruik de inleiding.
1p 1 Leg uit dat in het gebruik van gespecialiseerde landbouwmachines een
gerationaliseerde landbouw te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
– de omschrijving van het kernconcept rationalisering;
– informatie uit de inleiding waaruit rationalisering blijkt.

Gebruik tekst 1.
Minister Schouten maakt deel uit van het kabinet-Rutte III, namens de
ChristenUnie, een confessionele partij. Rentmeesterschap is een
uitgangspunt van de confessionele stroming.
2p 2 Leg uit dat in de landbouwvisie van het kabinet een confessionele
opvatting over globalisering te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
– een omschrijving van het begrip rentmeesterschap;
– informatie uit tekst 1 om rentmeesterschap te illustreren;
– de omschrijving van het kernconcept globalisering;
– een voorbeeld uit tekst 1 om globalisering te illustreren.

VW-1034-a-o 2 / 10 lees verder ►►►
Voor alle eindexamens, zie www.alléexamens.nl. Voor de perfecte voorbereiding op je eindexamen, zie ook www.ssleiden.nl. Pagina: 367

### Pagina 2

Gebruik tekst 1.
Hyperglobalisten en andersglobalisten hebben andere opvattingen over
globalisering. Van één van deze twee typen globalisten zijn twee
opvattingen te herkennen in de landbouwvisie van het kabinet, zoals
beschreven in tekst 1.
Leg uit welke twee opvattingen van welk type globalisten dat zijn.
Gebruik in je uitleg:
- de naam van het gekozen type globalisten;
- twee opvattingen van dit type globalisten;
- per opvatting een voorbeeld uit tekst 1 waaruit de opvatting
blijkt.

Gebruik tekst 1.
De politieke besluitvorming over kringlooplandbouw kan beschreven
worden vanuit het systeernmodel. In het systeemmodel worden
verschillende typen omgevingsfactoren in het politieke systeem
onderscheiden, zoals ecologische en economische factoren.
Leg uit welk ander type omgevingsfactor van invloed is op de politieke
besluitvorming over kringlooplandbouw, zoals beschreven in tekst 1.
Gebruik in je uitleg:
- een type omgevingsfactor in het politieke systeem;
- een voorbeeld uit tekst 1 van het gekozen type omgevingsfactor.

Gebruik tekst 1.
Volgens minister Schouten is overheidsingrijpen nodig om Nederlandse
landbouwers de overgang naar kringlooplandbouw te laten maken.
Leg uit dat overheidsingrijpen nodig is om Nederlandse landbouwers de
overgang naar kringlooplandbouw te laten maken, omdat voor de
landbouwers onderling het dilemma van collectieve actie kan spelen.
Gebruik in je uitleg:
- een collectief goed van de landbouwers;
- een omschrijving van het dilemma van collectieve actie;
- een voorbeeld uit tekst 1 om het dilemma van collectieve actie te
illustreren.

Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) is de consument
een belangrijke partij. Door minder vlees en zuivel te consumeren kan de
consument een groot effect hebben op de landbouw. Om Nederlanders
aan te sporen iets minder vlees te eten organiseert influencer Isabel
Boerdam sinds 2018 de campagne De Week Zonder Vlees.
Leg uit met een kernconcept bij het hoofdconcept vorming dat influencer
Boerdam kan bijdragen aan een milieuvriendelijker consumptiepatroon
van haar publiek. Gebruik in je uitleg de naam en de omschrijving van het
kernconcept bij het hoofdconcept vorming.
Je mag het kernconcept cultuur niet gebruiken.

VW-1034-a-o
3 / 10
lees verder

### Pagina 3

1p 7 Tekst 1 beschrijft de landbouwvisie van het kabinet, die gaat over de
overgang naar kringlooplandbouw in Nederland. Deze overgang kan
gezien worden als een overgang in cultuur.
Hofstede onderscheidt dimensies waarop je culturen van elkaar kunt
onderscheiden, zoals feminien-masculien.
Welke ontwikkeling in een dimensie van Hofstede is te herkennen in de
overgang naar kringlooplandbouw?
A van collectivistisch naar individualistisch
B van kleine machtsafstand naar grote machtsafstand
C van kortetermijngerichtheid naar langetermijngerichtheid

Opgave 2 Hongarije en de Europese Unie

Bij deze opgave horen tekst 2 en tabel 1 uit het bronnenboekje.

Inleiding
Hongarije is een lidstaat van de Europese Unie (EU). Sinds 2010 is Viktor
Orbán van regeringspartij Fidesz de premier van Hongarije. In 2015
besluit premier Orbán een hek om de Hongaarse grens te bouwen tegen
de komst van vluchtelingen. In datzelfde jaar keert premier Orbán zich
tegen de migratiepolitiek van de EU. Zo vecht Hongarije het Europese
besluit aan om vluchtelingen in Griekenland en Italië te herverdelen over
de andere EU-lidstaten. Ook verwerpt premier Orbán de kritiek van de EU
op de rechtsstaat van Hongarije. De afgelopen jaren zijn in Hongarije
officiële opgedragen voor een campagne van de regering tegen de EU.
Deze opgave gaat over de relatie van Hongarije met de EU.

Hongarije heeft het besluit van de Raad van de Europese Unie om
vluchtelingen over de lidstaten te herverdelen aangevochten bij een
Europese instantie.
1p 8 Noem de Europese instantie waarbij Hongarije in beroep is gegaan.

VW-1034-a-o 4 / 10 lees verder ►►►

### Pagina 4

Gebruik de inleiding.
Het Europese vluchtelingenvraagstuk raakt de soevereiniteit van
Hongarije. In de inleiding staat de reactie van premier Orbán op het
Europese vluchtelingenvraagstuk.
2p 9 a Leg uit dat in de reactie van premier Orbán op het Europese
vluchtelingenvraagstuk de externe soevereiniteit van Hongarije te
herkennen is. Gebruik in je uitleg:
– een omschrijving van het begrip externe soevereiniteit;
– een voorbeeld uit de inleiding om dit begrip te illustreren.
b Leg uit dat in de reactie van premier Orbán op het Europese
vluchtelingenvraagstuk een kenmerk van de interne soevereine macht
van Hongarije te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
– een kenmerk van interne soevereine macht;
– een voorbeeld uit de inleiding om het gekozen kenmerk te
illustreren.
Gebruik tekst 2.
Er zijn verschillende groepen theorieën die het gedrag van nationale
staten verklaren, zoals de marxistische theorieën.
2p 10 Leg uit welke twee andere groepen theorieën over het gedrag van staten
het anti-Europese beleid van Hongarije kunnen verklaren. Gebruik in je
uitleg:
– per gekozen groep theorieën de naam en een kenmerk;
– per gekozen groep theorieën een voorbeeld uit tekst 2 dat het
gekozen kenmerk illustreert.
Gebruik tekst 2.
Er zijn verschillende voorbeelden van globaliseringsprocessen die de
autonomie van staten aantasten.
2p 11 Leg uit dat in de opvattingen van premier Orbán (neo-)nationalistisch
cultureel verzet te herkennen is tegen een globaliseringsproces dat de
autonomie van staten aantast. Gebruik in je uitleg:
– informatie uit tekst 2 over (neo-)nationalistisch cultureel verzet;
– een voorbeeld van een globaliseringsproces dat de autonomie van
staten aantast.
In tekst 2 staat dat premier Orbán sprak tijdens een herdenking van een
nationale historische gebeurtenis.
Nationale cultuur wordt door de modernistische benadering anders
geïnterpreteerd dan door critici van de modernistische benadering.
3p 12 Leg uit dat volgens beide benaderingen het herdenken van een nationale
historische gebeurtenis bijdraagt aan de nationale cultuur. Gebruik in je
uitleg:
– de omschrijving van het kernconcept cultuur;
– een kenmerk van de modernistische benadering;
– een kenmerk van de benadering van de critici van de modernistische
benadering.
VW-1034-a-o 5 / 10 lees verder

### Pagina 5

Gebruik tekst 2.
De begrippen 'framen' en 'primen' beschrijven verschillende
mediastrategieën.
2p 13 Leg uit welke mediastragie te herkennen is in het ophangen van affiches
door de regering van premier Orbán. Gebruik in je uitleg:
- de naam en een omschrijving van de gekozen mediastrategie;
- een thema van de gekozen mediastrategie;
- een voorbeeld uit tekst 2 dat het gekozen thema illustreert.

Gebruik tekst 2.
Premier Orbán wil van Hongarije een 'illiberale democratie' maken.
2p 14 a Leg uit dat het concept van een 'illiberale democratie' in tegenspraak
is met het liberalisme. Gebruik in je uitleg:
- een uitgangspunt van het liberalisme;
- informatie uit tekst 2 over het gekozen uitgangspunt.
b Leg uit dat het concept van een 'illiberale democratie' een voorbeeld
van een ideologie is. Gebruik in je uitleg:
- de omschrijving van het kernconcept ideologie;
- informatie uit tekst 2 over de ideologie van een 'illiberale
democratie'.

Gebruik tabel 1.
In tabel 1 is een aantal van de politieke vereisten voor grootschalige
democratie te herkennen in de stellingen die aan Hongaarse
respondenten zijn voorgelegd. Er zijn zes van deze vereisten te
onderscheiden, zoals gekozen vertegenwoordigers die de regering
controleren.
2p 15 Geef voor drie andere vereisten aan in welke stelling in tabel 1 ze te
herkennen zijn.

Gebruik tabel 1.
In tabel 1 staan de resultaten van het onderzoek naar opvattingen van
Hongaren over democratische waarden, onderverdeeld naar Hongaren die
het beleid van premier Orbán niet steunen en Hongaren die zijn beleid wel
steunen. Bij drie stellingen is het verschil tussen beide categorieën
significant.
2p 16 Beschrijf het verschil in de opvatting over de rechten van vrouwen
tussen Hongaren die het beleid van premier Orbán niet steunen en
Hongaren die zijn beleid wel steunen. Gebruik in je beschrijving
gegevens uit tabel 1 over de stelling over de rechten van vrouwen.
Leg uit dat het verschil significant moet zijn om te mogen concluderen
dat er een verschil is in de opvatting over de rechten van vrouwen
tussen Hongaren die het beleid van premier Orbán niet steunen en
Hongaren die zijn beleid wel steunen. Gebruik in je uitleg een
omschrijving van het begrip significantie.

VW-1034-a-o 6 / 10 lees verder ►►►

### Pagina 6

Het Europees Parlement heeft in 2018 onderzoek gedaan naar de
inperking van democratie en rechtsstaat in Hongarije. Naar aanleiding van
dit onderzoek is een artikel 7-procedure in gang gezet. Met deze
procedure kan de lidstaat Hongarije uiteindelijk zijn stemrecht binnen de
Europese Unie worden afgenomen. Ook komen EU-fondsen voor
Hongarije onder strikt toezicht te staan.
3p 17 Verklaar vanuit het functionalisme-paradigma het inzetten van
machtsbronnen door de Europese Unie tegen Hongarije. Gebruik in je
uitleg:
— de namen en omschrijvingen van twee typen machtsbronnen;
— per gekozen type machtsbron een voorbeeld uit de inleiding van deze
vraag;
— een kenmerk van het functionalisme-paradigma.
VW-1034-a-o
7 / 10
lees verder ►►►

### Pagina 7

Opgave 3 Coffin homes

Bij deze opgave horen tekst 3 en figuur 1 uit het bronnenboekje.

Inleiding
Hongkong is een zeer dichtbevolkte wereldstad op een schiereiland in het
zuidoosten van China. Hongkong heeft westerse kenmerken, omdat de
stad ruim een eeuw onder Brits koloniaal bestuur gestaan heeft. In 1997
is Hongkong weer overgedragen aan China, maar Hongkong functioneert
(nog) als een soort stadstaat.
In onderstaande is Hongkong van een klein dorp met een lokale
handelspost uitgegroeid tot een wereldstad met zeven miljoen inwoners
en een mondiaal handelscentrum. De grote aantallen arbeidsmigranten in
Hongkong komen vooral van het vasteland van China, maar ook uit
Zuidoost-Aziatische landen.
Volgens de officiële berekeningen van Hongkong uit 2016 wonen ruim
200.000 van deze arbeidsmigranten in appartementen die zijn opgedeeld
in kleine eenheden. De woonruimtes zijn veelal voor één persoon en niet
veel groter dan een doodskist, een 'coffin'. Deze opgave gaat over het
leven in 'coffin homes' en over de vastgoedmarkt van Hongkong.

Gebruik de inleiding.
Het eeuwenlange proces van staatsvorming van West-Europese landen is
een combinatie van ontwikkelingen. Een aantal van deze ontwikkelingen
kan herkend worden in de vorming van Hongkong.

2p 18 a Leg uit welk demografisch kenmerk van de moderne westerse
samenleving te herkennen is in de vorming van Hongkong. Gebruik in
je uitleg:
een omschrijving van een demografisch kenmerk;
informatie uit de inleiding waaruit dit kenmerk blijkt.

b Leg uit welke economische ontwikkeling te herkennen is in de vorming
van Hongkong. Gebruik in je uitleg:
een omschrijving van een economische ontwikkeling;
informatie uit de inleiding waaruit deze economische ontwikkeling
blijkt.

Lees tekst 3.
In veel moderne samenlevingen is de meritocratische gedachte breed
geaccepteerd. In tekst 3 staat dat arbeidsmigrant Huang Yu naar
Hongkong gekomen is in de overtuiging dat je miljonair kunt worden als je
maar keihard werkt.

1p 19 Leg uit dat de meritocratische gedachte te herkennen is in deze
overtuiging van Huang Yu. Gebruik in je uitleg een omschrijving van het
begrip meritocratische gedachte.

VW-1034-a-o 8 / 10 lees verder ► ► ►

### Pagina 8

Socioloog Durkheim heeft onderscheid gemaakt tussen twee vormen van solidariteit.
Arbeidsmigrant Huang Yu werkt als taartenversierder in een bakkerij in de wereldstad Hongkong.
2p 20 Leg uit bij welke vorm van solidariteit het werk van Huang Yu in Hongkong past. Gebruik in je uitleg de naam en een kenmerk van de gekozen vorm van solidariteit.

Voor een artikel in de Engelse krant The Guardian over ‘coffin homes’ logeerde journalist Benjamin Haas in 2017 een week in een ‘coffin home’. Haas heeft de bewoners niet alleen geïnterviewd, maar trok ook met hen op.
2p 21 Geef aan welke wetenschappelijke onderzoeksmethode te herkennen is in de aanpak van de journalist.
Je mag de methode *interview niet* gebruiken.
Leg uit vanuit welk journalistiek principe kritiek gegeven kan worden op de aanpak van de journalist. Gebruik in je uitleg een journalistiek principe.

Stel dat jij vanuit het sociaalconstructivisme-paradigma wilt onderzoeken of bewoners van ‘coffin homes’ een sociale categorie of een groep zijn. Voor dit onderzoek formuleer je verschillende vragen, waaronder:
“Hebben bewoners van ‘coffin homes’ afspraken met elkaar over etensstijden? Zo ja, welke afspraken?”
2p 22 Leg uit dat je met het antwoord op de gegeven onderzoeksvraag kan onderzoeken of bewoners van ‘coffin homes’ een sociale categorie of een groep zijn. Gebruik in je uitleg een verschil tussen een sociale categorie en een groep.
Leg uit dat de gegeven onderzoeksvraag past binnen het sociaalconstructivisme-paradigma. Gebruik in je uitleg een kenmerk van het sociaalconstructivisme-paradigma.

Gebruik tekst 3.
In Hongkong hebben projectontwikkelaars vrij spel op de woningmarkt. Leg uit dat op de woningmarkt van Hongkong sociale ongelijkheid tussen inwoners te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
1p 23 – de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid;
– informatie uit tekst 3 waaruit sociale ongelijkheid tussen inwoners blijkt.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

VW-1034-a-o
9 / 10
lees verder ▶▶▶


### Pagina 9

Gebruik figuur 1.
Het verschijnsel ‘coffin homes’ illustreert een woningcrisis, waarin
inwoners van Hongkong geen geschikte eigen woning kunnen bekostigen.
In figuur 1 zijn de ontwikkelingen in gemiddelde vastgoedprijs en
gemiddeld loon af te lezen.
1p 24 Berede ne er dat de woningcrisis die in 2017 gaande was, begonnen zal
zijn rond 2009. Gebruik in je redenering gegevens over de ontwikkelingen
uit figuur 1.

Gebruik figuur 1.
1p 25 Wat is de onafhankelijke variabele in figuur 1?
A inflatie
B loon
C prijs
D tijd

Gebruik tekst 3.
Hongkong heeft een eeuw lang onder Brits bestuur gestaan en heeft zich
in die tijd sterk ontwikkeld onder invloed van de westerse cultuur. De
westerse cultuur heeft verschillende kenmerken, zoals economische en
politieke kenmerken.
2p 26 Leg uit dat deze twee kenmerken van de westerse cultuur te herkennen
zijn in Hongkong. Gebruik in je uitleg:
een economisch kenmerk van de westerse cultuur;
een politiek kenmerk van de westerse cultuur;
per kenmerk een omschrijving van de gekozen factor.

Gebruik tekst 3.
In het 'politieke spel' van controle uitoefenen over anderen zijn de
factoren 'polity', 'politics' en 'policy' van belang.
2p 27 Leg uit welke factor te herkennen is in de politieke macht van
projectontwikkelaars in Hongkong. Gebruik in je uitleg:
de naam en een omschrijving van de gekozen factor;
een voorbeeld uit tekst 3 van de gekozen factor;
een omschrijving van het begrip politieke macht;
een voorbeeld uit tekst 3 om politieke macht te illustreren.

Gebruik tekst 3.
In tekst 3 is het kapitalistische Hongkong beschreven.
2p 28 Leg vanuit het conflict-paradigma uit dat in het kapitalistische Hongkong
een klassensamenleving te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
een kenmerk van het conflict-paradigma;
een omschrijving van het begrip klassensamenleving;
informatie uit tekst 3 over de klassensamenleving.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
VW-1034-a-o 10 / 10

### Pagina 10

Bijlage VWO
2021
tijdvak 2
[FIGUUR: Zwarte balk bovenaan de pagina met tekst.]
maatschappijwetenschappen
Bronnenboekje
VW-1034-a-21-2-b

### Pagina 11

Opgave 1 Kringlooplandbouw
tekst 1
Boer moet het anders doen
Het kabinet wil dat de Nederlandse
landbouwsector op de schop gaat.
Boeren moeten niet langer zo
goedkoop mogelijk produceren, maar
5 zorgen voor 'kringlooplandbouw'. Dat
betekent: koeien vaker in de wei,
minder veevoer importeren en
stoppen met kunstmest.

Dat staat in de nieuwe landbouwvisie
10 van het kabinet, die vandaag wordt
gepresenteerd door minister Carola
Schouten van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit. "De manier waarop
we nu ons voedsel produceren raakt
15 steeds verder uit balans", zegt de
minister. "Het moet anders."

Volgens Schouten kan Nederland de
voedselvoorziening alleen
veiligstellen als wordt overgestapt op
20 kringlooplandbouw. "We moeten
immers voorkomen dat we bodem,
water en grondstoffen uitputten en de
temperatuur op aarde
onaanvaardbaar verhogen."

naar: Algemeen Dagblad, 2018

25 Bij kringlooplandbouw draait het
erom dat boeren en tuinders de
bodem en natuur niet onnodig
belasten. Veevoer moet niet langer
worden geïmporteerd uit
30 Zuid-Amerika, maar zo veel mogelijk
zelf worden verbouwd of uit de
directe omgeving van een boerderij
komen. Ook moet meer dierlijke mest
op het land komen, in plaats van
35 chemisch geproduceerde kunstmest.
(...)

"Het is duidelijk dat de overgang naar
kringlooplandbouw een ingrijpende
keuze is die niet van de ene op de
40 andere dag wordt gemaakt en die
van velen bereidheid vraagt tot
ingrijpende veranderingen. (...) Mijn
doel is dat Nederland in 2030
koploper is op het gebied van
kringlooplandbouw. Daarvoor heb ik
45 ook steun uit Brussel nodig. Ik wil
meer zeggenschap krijgen in de
besteding van Europees geld voor de
agrarische sector." (...)

VW-1034-a-b
2/6
lees verder ► ► ►

### Pagina 12

Opgave 2 Hongarije en de Europese Unie

tekst 2

Anti-Europees en anti-islam: dit maakt Orbán zo populair in Hongarije

Ooit weigerde hij kerkelijk te trouwen. we Brussel stoppen' en op een
Nu zegt hij dat God hem een Fidesz¹)-partijcongres haalde Orbán
leidende rol heeft toebedeeld in de 35 uit naar de 'liberale pleitbezorgers'
verdediging van een christelijk van meer Europese eenheid: „[Het]
5 Europa. De Hongaarse premier geb rof, van de
Viktor Orbán heeft een lange weg nu nog in Europa regerende
afgelegd van liberaal atheïst tot globalistische elite en [het zal]
modern kruisridder tegen de 40 Europa opnieuw groot maken, en
dreigende islamisering van het daar zal Hongarije ook bij horen”.
10 continent. Maar één ding kenmerkt
hem van jongs af aan: hij bloeit op in (...) De kans om de door hem
confrontaties. (...) gedroomde historische rol te spelen,
kreeg Orbán toen Fidesz in 2010
In Europa is de premier vooral 45 (...) een tweede meerderheid in
bekend vanwege het grenshek tegen het parlement behaalde. Onderwijs,
15 vluchtelingen dat hij tegen een storm media, kerk, belastingen,
van kritiek in liet bouwen, en rechtspraak, grondwet en kiesrecht:
vanwege zijn weigering om alles ging op de schop.
asielzoekers op te nemen. (...) Trots 50 Het concept dat hem daarbij voor
noemt hij Hongarije, Slowakije, ogen staat is een 'illiberale
20 Tsjechië en Polen de laatste democratie': een staat waarin niet het
'migrantenvrije zone' van Europa en individu, maar de volksgemeenschap
benadrukt hij zijn leidende rol daarin. voorop staat. 'Liberale rechten' zoals
“Wij, Hongaren, waren het die het ijs 55 stemrecht en vrijheid van
van het zwijgen hebben doorbroken. meningsuiting blijven bestaan, maar
25 Wij zijn het die de krachten benoemd binnen een kader waarin de
hebben die Europa van zijn nationale oppositie, onafhankelijke media en
wortels willen losmaken”, zei hij bij kritische maatschappelijke
de herdenking van de Hongaarse 60 organisaties op een zijspoor zijn
opstand van 1956 twee maanden gezet. (...)
30 geleden. (...) Orbán heeft dat ideaalbeeld in de
Vorig jaar hing Hongarije vol met afgelopen jaren grotendeels weten te
regeringsaffiches met de tekst 'Laten verwezenlijken. (...)

naar: Trouw, 2017

noot 1 Fidesz = de politieke partij van de Hongaarse premier Orbán

VW-1034-a-b 3/6

### Pagina 13

tabel 1
Opvattingen van Hongaren over democratische waarden, uitgesplitst naar steun voor het beleid van premier Orbán, 2016 (n=1005)
[FIGUUR: Tabel met de volgende kolommen: "Het is in ons land erg belangrijk dat ...", "steunt het beleid van premier Orbán niet (% met stelling eens)", "steunt het beleid van premier Orbán wel (% met stelling eens)". De rijen bevatten de volgende stellingen: "vrouwen dezelfde rechten als mannen hebben 1)", "de media over het nieuws kunnen schrijven zonder staatscensuur 1)", "mensen kunnen zeggen wat ze willen, zonder staatscensuur 1)", "er regelmatig eerlijke verkiezingen worden gehouden, waarbij gekozen kan worden uit ten minste twee partijen", "mensen hun geloof kunnen beoefenen". De cellen bevatten percentages.]
noot 1 Het verschil tussen Hongaren die Orbáns beleid niet steunen en Hongaren die Orbáns beleid wel steunen is bij deze stelling significant (p<.05).
naar: PewResearch, 2016
Toelichting
In tabel 1 staan opvattingen van Hongaren over een aantal democratische waarden, uitgesplitst naar Hongaren die wel en Hongaren die geen steun uitspreken voor Orbáns beleid.
Voorbeeld: in dit onderzoek is 75% van de Hongaren die het beleid van Orbán niet steunen het eens met de stelling dat het erg belangrijk is dat de media over het nieuws kunnen schrijven zonder staatscensuur en is 64% van de Hongaren die Orbáns beleid wel steunen het eens met deze stelling.
VW-1034-a-b 4 / 6 lees verder ►►►

### Pagina 14

Opgave 3 Coffin homes
tekst 3
Wonen en dromen in een kist, die heter is dan een wok
Wonen in een 'doodskist', een kamer
van één bij twee meter. Huang Yu
(42) houdt het ondanks de ratten,
stank, muggen en hitte best vol. Hij
5 gelooft namelijk nog steeds in de
mythe dat iedereen in het financiële
wereldcentrum Hongkong miljonair
kan worden als je maar kei- en
keihard werkt. (...) Waar deze
10 Chinese 'vastelanders', die droomt
van een 'gouden toekomst', de
laatste tijd steeds minder goed tegen
kan, is zijn al weken zieke boven-
buurman (...). '[En] dat mens daar,
15 die uh...' - hij wijst naar zijn linker
buurvrouw achter een gordijn. 'Of zij
staat om twee uur 's nachts op om te
gaan koken of zij ligt de godganse
nacht in haar telefoon te fluisteren',
20 klaagt Huang Yu. (...) Hij is (...)
bekaf van de slapeloze nachten en
de lange dagen in een bakkerij waar
hij taarten versiert.
Huang's hok aan de Kam Lap Street
25 in het dichtbevolkte Sham Shui Po
bevindt zich in een kamer van een
opgesplitst appartement van 43
vierkante meter. Zijn 'hok' bestaat
(...) uit vier planken en nog eentje
30 waarop hij zijn tv'tje, theekop en een
kleine ventilator heeft staan. Voor
wat de Engelstalige media hier een
'coffin home' noemen, betaalt hij (...)
bijna de helft van zijn banketbakkers-
35 loon (...). (...)
Hongkong is de duurste vastgoed-
markt ter wereld, waar project-
ontwikkelaars vrij spel hebben en
uitsluitend nog bouwen voor
40 vermogenden of Hongkongers met
de betere banen. (...) Gemiddeld
kost hier op dit moment een
appartement 1,5 miljoen euro voor 70
vierkante meter; onbetaalbaar voor
45 mensen met lage en midden-
inkomens, die werken in de horeca,
de beveiliging en in de havens van
Hongkong. (...) Wiens familie niet al
vele generaties in Hongkong woont
50 en niet een vermogen bezit, is
kansloos. Dat zijn vooral arbeids-
migranten uit China. De (...)prijzen
worden opgedreven door (...) de
talloze nieuwe rijken die graag in het
55 liberale, superkapitalistische
Hongkong investeren.
Het opsplitsen van appartementen is
hier legaal, huiseigenaren die hun
bezit 'verhokken' worden niet
60 gehinderd door brandweer- en
sanitaire voorschriften. 'Kleine
ruimte en vrije markt' is in
Hongkong het motto. (...) De
woningschaarste was (...) een van de
65 motieven van de honderdduizend
Hongkongers om in 2014 te
demonsteren voor vrije verkiezingen.
Maar de machtige project-
ontwikkelaars (...) hebben politiek
70 Hongkong volledig onder controle.
Hun politieke vertegenwoordigers in
de Wetgevende Vergadering houden
sociale hervormingen tegen.
bron: NRC Handelsblad, 2017
VW-1034-a-b
5 / 6

### Pagina 15

figuur 1
Fluctuaties in vastgoedprijzen en lonen in Hongkong (1981-2017)
[FIGUUR: Een lijngrafiek met op de y-as waarden van 0 tot 350, en op de x-as jaren van 1981 tot 2017. Twee lijnen worden weergegeven: een stippellijn die het gemiddelde loon weergeeft, en een ononderbroken lijn die de gemiddelde prijs voor vastgoed kleiner dan 40 m² weergeeft. Beide zijn gecorrigeerd voor inflatie.]
Legenda:
-- -- -- -- -- gemiddeld loon (voor inflatie gecorrigeerd)
— gemiddelde prijs voor vastgoed kleiner dan 40 m² (voor inflatie gecorrigeerd)
naar: China Perspectives, 2018
Toelichting
In figuur 1 zijn de ontwikkelingen van vastgoedprijzen en lonen in Hongkong af te
lezen. Vastgoedprijzen en lonen zijn vlak na 1993 beide vastgesteld op het
niveau 100 en zijn gecorrigeerd voor inflatie. Ontwikkelingen van lonen en
vastgoedprijzen kunnen hieraan worden afgemeten. Zo laat figuur 1 zien dat de
gemiddelde vastgoedprijs in 1989 ongeveer de helft was van de gemiddelde
vastgoedprijs in 1993.
VW-1034-a-b 6/6 einde

### Pagina 16

Correctievoorschrift VWO
2021
tijd vak 2
maatschappijwetenschappen
Het correctievoorschrift bestaat uit:
1 Regels voor de beoordeling
2 Algemene regels
3 Vakspecifieke regels
4 Beoordelingsmodel
5 Aanleveren scores
6 Bronvermeldingen
1 Regels voor de beoordeling
Het werk van de kandidaten wordt beoordeeld met inachtneming van de artikelen 41 en
42 van het Eindexamenbesluit VO.
Voorts heeft het College voor Toetsen en Examens op grond van artikel 2 lid 2d van
de Wet College voor toetsen en examens de Regeling beoordelingsnormen en
bijbehorende scores centraal examen vastgesteld.
Voor de beoordeling zijn de volgende aspecten van de artikelen 36, 41, 41a en 42 van
het Eindexamenbesluit VO van belang:
1 De directeur doet het gemaakte werk met een exemplaar van de opgaven, de
beoordelingsnormen en het proces-verbaal van het examen toekomen aan de
examinator. Deze kijkt het werk na en zendt het met zijn beoordeling aan de
directeur. De examinator past de beoordelingsnormen en de regels voor het
toekennen van scorepunten toe die zijn gegeven door het College voor Toetsen en
Examens.
2 De directeur doet de van de examinator ontvangen stukken met een exemplaar van
de opgaven, de beoordelingsnormen, het proces-verbaal en de regels voor het
bepalen van de score onverwijld aan de directeur van de school van de
gecommitteerde toekomen. Deze stelt het ter hand aan de gecommitteerde.
VW-1034-a-21-2-c 1 lees verder ►►►

### Pagina 17

3 De gecommitteerde beoordeelt het werk zo spoedig mogelijk en past de
beoordelingsnormen en de regels voor het bepalen van de score toe die zijn
gegeven door het College voor Toetsen en Examens.
De gecommitteerde voegt bij het gecorrigeerde werk een verklaring betreffende de
verrichte correctie. Deze verklaring wordt mede ondertekend door het bevoegd
gezag van de gecommitteerde.
4 De examinator en de gecommitteerde stellen in onderling overleg het behaalde
aantal scorepunten voor het centraal examen vast.
5 Indien de examinator en de gecommitteerde daarbij niet tot overeenstemming
komen, wordt het geschil voorgelegd aan het bevoegd gezag van de
gecommitteerde. Dit bevoegd gezag kan hierover in overleg treden met het bevoegd
gezag van de examinator. Indien het geschil niet kan worden beslecht, wordt
hiervan melding gemaakt aan de inspectie. De inspectie kan een derde
onafhankelijke corrector aanwijzen. De beoordeling van deze derde corrector komt
in de plaats van de eerdere beoordelingen.
2 Algemene regels
Voor de beoordeling van het examenwerk zijn de volgende bepalingen uit de regeling
van het College voor Toetsen en Examens van toepassing:
1 De examinator vermeldt op een lijst de namen en/of nummers van de kandidaten,
het aan iedere kandidaat voor iedere vraag toegekende aantal scorepunten en het
totaal aantal scorepunten van iedere kandidaat.
2 Voor het antwoord op een vraag worden door de examinator en door de
gecommitteerde scorepunten toegekend in overeenstemming met
correctievoorschrift. Scorepunten zijn de getallen 0, 1, 2, ..., n, waarbij n het
maximaal te behalen aantal scorepunten voor een vraag is. Andere scorepunten die
geen gehele getallen zijn, of een score minder dan 0 zijn niet geoorloofd.
3 Scorepunten worden toegekend met inachtneming van de volgende regels:
3.1 indien een vraag volledig juist is beantwoord, wordt het maximaal te behalen
aantal scorepunten toegekend;
3.2 indien een vraag gedeeltelijk juist is beantwoord, wordt een deel van de te
behalen scorepunten toegekend in overeenstemming met het
beoordelingsmodel;
3.3 indien een antwoord op een open vraag niet in het beoordelingsmodel voorkomt
en dit antwoord op grond van aantoonbare, vakkundige argumenten als juist
of gedeeltelijk juist aangemerkt kan worden, moeten scorepunten worden
toegekend naar analogie of in de geest van het beoordelingsmodel;
3.4 indien slechts één voorbeeld, reden, uitwerking, citaat of andersoortig
antwoord gevraagd wordt, wordt uitsluitend het eerstgegeven antwoord
beoordeeld;
3.5 indien meer dan één voorbeeld, reden, uitwerking, citaat of andersoortig
antwoord gevraagd wordt, worden uitsluitend de eerstgegeven antwoorden
beoordeeld, tot maximaal het gevraagde aantal;
3.6 indien in een antwoord een gevraagde verklaring of uitleg of afleiding of
berekening ontbreekt dan wel foutief is, worden 0 scorepunten toegekend tenzij
in het beoordelingsmodel anders is aangegeven;
VW-1034-a-c 2 lees verder ► ►►

### Pagina 18

3.7 indien in het beoordelingsmodel verschillende mogelijkheden zijn opgenomen, gescheiden door het teken /, gelden deze mogelijkheden als verschillende formuleringen van hetzelfde antwoord of onderdeel van dat antwoord;
3.8 indien in het beoordelingsmodel een gedeelte van het antwoord tussen haakjes staat, behoeft dit gedeelte niet in het antwoord van de kandidaat voor te komen;
3.9 indien een kandidaat op grond van een algemeen geldende woordbetekenis, zoals bijvoorbeeld vermeld in een woordenboek, een antwoord geeft dat vakinhoudelijk onjuist is, worden aan dat antwoord geen scorepunten toegekend, of tenminste niet de scorepunten die met de vakinhoudelijke onjuistheid gemoeid zijn.
4 Het juiste antwoord op een meerkeuzevraag is de hoofdletter die behoort bij de juiste keuzemogelijkheid. Als het antwoord op een andere manier is gegeven, maar onomstotelijk vaststaat dat dit juist is, dan moet dit antwoord ook goed gerekend worden. Voor het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt het in het beoordelingsmodel vermelde aantal scorepunten toegekend. Voor elk ander antwoord worden geen scorepunten toegekend. Indien meer dan één antwoord gegeven is, worden eveneens geen scorepunten toegekend.
5 Een fout mag in de uitwerking van een vraag maar één keer worden aangerekend, tenzij daardoor de vraag aanzienlijk vereenvoudigd wordt en/of tenzij in het beoordelingsmodel anders is vermeld.
6 Een zelfde fout in de beantwoording van verschillende vragen moet steeds opnieuw worden aangerekend, tenzij in het beoordelingsmodel anders is vermeld.
7 Indien de examinator of de gecommitteerde meent dat in een examen of in het beoordelingsmodel bij dat examen een fout of onvolkomenheid zit, beoordeelt hij het werk van de kandidaten alsof examen en beoordelingsmodel juist zijn. Hij kan de fout of onvolkomenheid mededelen aan het College voor Toetsen en Examens. Het is niet toegestaan zelfstandig af te wijken van het beoordelingsmodel. Met een eventuele fout wordt bij de definitieve normering van het examen rekening gehouden.
8 Scorepunten worden toegekend op grond van het door de kandidaat gegeven antwoord op iedere vraag. Er worden geen scorepunten vooraf gegeven.
9 Het cijfer voor het centraal examen wordt als volgt verkregen. Eerste en tweede corrector stellen de score voor iedere kandidaat vast. Deze score wordt meegedeeld aan de directeur. De directeur stelt het cijfer voor het centraal examen vast op basis van de regels voor omzetting van score naar cijfer.
NB1 T.a.v. de status van het correctievoorschrift: Het College voor Toetsen en Examens heeft de correctievoorschriften bij regeling vastgesteld. Het correctievoorschrift is een zogeheten algemeen verbindend voorschrift en valt onder wet- en regelgeving die van overheidswege wordt verstrekt. De corrector mag dus niet afwijken van het correctievoorschrift.

VW-1034-a-c 3 lees verder 

### Pagina 19

NB2 T.a.v. het verkeer tussen examinator en gecommitteerde (eerste en tweede corrector): Het aangeven van de onvolkomenheden op het werk en/of het noteren van de behaalde scores bij de vraag is toegestaan, maar niet verplicht. Evenmin is er een standaardformulier voorgeschreven voor de vermelding van de scores van de kandidaten. Het vermelden van het schoolexamencijfer is toegestaan, maar niet verplicht. Binnen de ruimte die de regelgeving biedt, kunnen scholen afzonderlijk of in gezamenlijk overleg keuzes maken.

NB3 T.a.v. aanvullingen op het correctievoorschrift: Er zijn twee redenen voor een aanvulling op het correctievoorschrift: verduidelijking en een fout. Verduidelijking Het correctievoorschrift is vóór de afname opgesteld. Na de afname blijkt pas welke antwoorden kandidaten geven. Vragen en reacties die via het Examenloket bij de Toets- en Examenlijn binnenkomen, kunnen duidelijk maken dat het correctie- voorschrift niet voldoende recht doet aan door kandidaten gegeven antwoorden. Een aanvulling op het correctievoorschrift kan dan alsnog duidelijkheid bieden. Een fout Als het College voor Toetsen en Examens vaststelt dat een centraal examen een fout bevat, kan het besluiten tot een aanvulling op het correctievoorschrift.

Een aanvulling op het correctievoorschrift wordt door middel van een mailing vanuit Examenblad.nl bekendgemaakt. Een aanvulling op het correctievoorschrift wordt zo spoedig mogelijk verstuurd aan de examensecretarissen. Soms komt een onvolkomenheid pas geruime tijd na de afname aan het licht. In die gevallen vermeldt de aanvulling:

– Als het werk al naar de tweede corrector is gezonden, past de tweede corrector deze aanvulling op het correctievoorschrift toe. en/of – Als de aanvulling niet is verwerkt in de naar Cito gezonden Wolf-scores, voert Cito dezelfde wijziging door die de correctoren op de verzamelstaat doorvoeren.

Dit laatste gebeurt alleen als de aanvulling luidt dat voor een vraag alle scorepunten moeten worden toegekend.

Als een onvolkomenheid op een dusdanig laat tijdstip geconstateerd wordt dat een aanvulling op het correctievoorschrift ook voor de tweede corrector te laat komt, houdt het College voor Toetsen en Examens bij de vaststelling van de N-term rekening met de onvolkomenheid.

3 Vakopp:specifieke regels

Voor dit examen zijn geen vakspecifieke regels vastgesteld.

VW-1034-a-c 4 lees verder Pagina: 385