# Eindexamen Maatschappijwetenschappen VWO 2021 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2021/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – DENK en politieke socialisatie van jonge kiezers

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe DENK kan bijdragen aan de tertiaire politieke socialisatie van jonge kiezers. Hierbij moet je de begrippen 'tertiaire socialisatie' en 'politieke socialisatie' omschrijven en een voorbeeld uit de tekst gebruiken.

Wat moet je kennen: Je moet de definities van 'tertiaire socialisatie' en 'politieke socialisatie' kennen.

Wat moet je kunnen: Je moet:
- Het begrip 'tertiaire socialisatie' omschrijven.
- Een voorbeeld van tertiaire socialisatie uit tekst 1 herkennen en benoemen.
- Het kernconcept 'politieke socialisatie' omschrijven.
- De rol van DENK concreet verbinden met het proces van politieke socialisatie, door te laten zien hoe DENK politieke waarden of gedrag overdraagt aan jonge kiezers via het gegeven voorbeeld.

Waar op letten: Let erop dat je alle drie de gevraagde elementen (omschrijving tertiaire socialisatie, voorbeeld uit tekst 1, omschrijving politieke socialisatie) expliciet benoemt en met elkaar verbindt. Zorg ervoor dat je het voorbeeld uit de tekst (sociale media) duidelijk koppelt aan het onpersoonlijke/anonieme karakter van tertiaire socialisatie. Verbind de acties van DENK (mobiliseren via sociale media) met het overdragen van politieke waarden en handelingspatronen (zoals stemmen) aan jonge kiezers.

Kernbegrippen: tertiaire socialisatie, politieke socialisatie

### Vraag 2 – Normatieve identificatie en politieke partijen

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe de komst van een nieuwe politieke partij, zoals DENK, mogelijkheden biedt voor de normatieve identificatie van een specifieke groep kiezers. Hierbij moet je het begrip 'normatieve identificatie' omschrijven en dit illustreren met informatie uit de gegeven tekst.

Wat moet je kennen: Je moet het kernconcept 'normatieve identificatie' kennen en kunnen omschrijven. Daarnaast moet je de inhoud van tekst 1 begrijpen om de specifieke kenmerken van DENK-stemmers te kunnen benoemen.

Wat moet je kunnen: Je moet:
1. Het begrip 'normatieve identificatie' correct omschrijven.
2. Informatie uit tekst 1 selecteren die relevant is voor het ideologische profiel van DENK-stemmers (bijvoorbeeld de combinatie van conservatieve en progressieve waarden).
3. Een heldere uitleg geven waarin je de omschrijving van normatieve identificatie koppelt aan de specifieke kenmerken van DENK en haar kiezers, zoals beschreven in tekst 1.

Waar op letten: Let erop dat je niet alleen de definitie van normatieve identificatie geeft, maar deze ook concreet toepast op de casus van DENK en haar kiezers. Zorg ervoor dat je de uitleg onderbouwt met specifieke details uit tekst 1, zoals de combinatie van conservatieve en progressieve standpunten van DENK-stemmers. Verwar normatieve identificatie niet met andere vormen van identificatie.

Kernbegrippen: normatieve identificatie

### Vraag 3 – DENK als poortwachter in het systeemmodel

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen wat de rol van DENK als poortwachter inhoudt en dit koppelen aan een concreet voorbeeld uit de tekst. Daarnaast moet je aangeven in welke fase van het systeemmodel van politieke besluitvorming deze poortwachtersfunctie thuishoort.

Wat moet je kennen: Je moet de definitie van een 'poortwachter' kennen in de context van politieke besluitvorming. Ook moet je bekend zijn met de fasen van het 'systeemmodel van politieke besluitvorming', met name de 'invoerfase (input)'.

Wat moet je kunnen: Je moet een kenmerk van een poortwachter kunnen uitleggen en dit kenmerk kunnen illustreren met een passend voorbeeld uit de meegeleverde tekst. Verder moet je de juiste fase van het systeemmodel kunnen benoemen die hoort bij de actie van een poortwachter.

Waar op letten: Let erop dat je de fasen van het systeemmodel niet door elkaar haalt. Zorg ervoor dat je het gekozen voorbeeld uit tekst 1 direct koppelt aan het kenmerk van de poortwachter en dat het voorbeeld relevant is voor de poortwachtersfunctie. Een algemene definitie van poortwachter zonder koppeling aan de tekst is onvoldoende.

Kernbegrippen: poortwachter, systeemmodel van politieke besluitvorming, invoerfase (input)

### Vraag 4 – Type steun en variabelen in stemgedrag

Wat kun je verwachten: Je analyseert een grafiek over stemgedrag en etnische samenstelling. Je moet het type politieke steun herkennen en uitleggen, en de juiste variabele (onafhankelijk, interveniërend of afhankelijk) benoemen.

Wat moet je kennen: De begrippen 'actieve steun' en 'passieve steun' in de context van politieke participatie.
Het onderscheid tussen een 'afhankelijke variabele' en een 'onafhankelijke variabele' in onderzoek.
Basisbegrippen van politieke besluitvormingsmodellen.

Wat moet je kunnen: Informatie uit een grafiek (figuur 1) interpreteren en gebruiken om een begrip te illustreren.
De relatie tussen variabelen in een grafiek analyseren om te bepalen welke variabele afhankelijk of onafhankelijk is.
Je antwoord beargumenteren met concrete voorbeelden uit de bronnen.

Waar op letten: Let goed op de assen van figuur 1: wat wordt er gemeten op de y-as en wat op de x-as? Bedenk wie of wat invloed uitoefent op wat. Stemmen is een concrete actie, dus bedenk of dit actief of passief is. Gebruik de informatie van de y-as om je antwoord over het type steun te illustreren.

Kernbegrippen: actieve steun, passieve steun, afhankelijke variabele, onafhankelijke variabele, politieke besluitvormingsmodellen

### Vraag 5 – Correlatie beschrijven en uitleggen

Wat kun je verwachten: Je moet de correlatie in een van de figuren beschrijven met de formulering 'Hoe ..., des te ...'. Daarna leg je het verschil in de richting van de correlatie tussen de twee figuren uit, waarbij je het begrip correlatie omschrijft en informatie uit de figuren gebruikt.

Wat moet je kennen: Het begrip correlatie (samenhang)
Het verschil tussen positieve en negatieve correlatie

Wat moet je kunnen: Correlatie in een spreidingsdiagram herkennen en beschrijven
De richting van correlatie (positief/negatief) correct benoemen
De verplichte formulering 'Hoe ..., des te ...' toepassen
Het begrip correlatie uitleggen in de context van de figuren

Waar op letten: Gebruik de exacte formulering 'Hoe ..., des te ...' voor vraag a.
Verwar correlatie niet met causaliteit (oorzaak-gevolg).
Benoem de richting van de correlatie (positief of negatief) correct voor beide figuren in vraag b.
Omschrijf het begrip 'correlatie' in je antwoord op vraag b.
Verwijs expliciet naar informatie uit figuur 1 en figuur 2 in je uitleg van vraag b.

Kernbegrippen: correlatie, positieve correlatie, negatieve correlatie

### Vraag 6 – Multilaterale samenwerking bij de oprichting van het Internationaal Strafhof

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe staten multilateraal hebben samengewerkt om het Internationaal Strafhof op te richten. Hierbij gebruik je de omschrijving van 'multilateraal' en 'samenwerking', en illustreer je deze met informatie uit de inleiding.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'samenwerking' en 'multilateraal' kennen en kunnen omschrijven.

Wat moet je kunnen: Je moet de omschrijvingen van de kernconcepten kunnen toepassen en illustreren met specifieke informatie uit de inleiding.

Waar op letten: Let erop dat je beide begrippen ('multilateraal' en 'samenwerking') correct omschrijft en dat je voor elk begrip een concreet voorbeeld uit de inleiding geeft. Zorg ervoor dat je de kernelementen van samenwerking (handelen afstemmen, gemeenschappelijk doel) benoemt.

Kernbegrippen: samenwerking, multilateraal

### Vraag 7 – Het Internationaal Strafhof en de institutionalisering van internationaal strafrecht

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe het Internationaal Strafhof bijdraagt aan de institutionalisering van het internationaal strafrecht. Hierbij gebruik je de omschrijving van het kernconcept 'institutionalisering' en drie voorbeelden uit de inleiding om dit te illustreren.

Wat moet je kennen: Je moet het kernconcept 'institutionalisering' kennen en kunnen toepassen. Daarnaast moet je de relevante informatie uit de inleiding over het Internationaal Strafhof en het internationaal strafrecht kennen.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om de definitie van institutionalisering te verbinden met concrete voorbeelden uit de tekst. Je moet een heldere en logische uitleg kunnen formuleren die de relatie tussen het Internationaal Strafhof en de institutionalisering van het internationaal strafrecht aantoont.

Waar op letten: Let erop dat je alle drie de gevraagde voorbeelden uit de inleiding gebruikt. Zorg ervoor dat je deze voorbeelden correct koppelt aan de onderdelen van het begrip institutionalisering (waarden, regels, standaardgedragspatronen). Gebruik geen voorbeelden die niet uit de verplichte inleiding komen. Verwar institutionalisering niet met enkel het oprichten van een instituut, maar benoem ook de onderliggende processen van norm- en regelvorming.

Kernbegrippen: institutionalisering

### Vraag 8 – Cultuuruniversalisme en cultuurrelativisme bij internationale mensenrechten

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen of cultuuruniversalisme of cultuurrelativisme te herkennen is in het strijdpunt internationale mensenrechten. Je gebruikt hierbij een uitgangspunt van beide concepten.

Wat moet je kennen: Je moet de definities en uitgangspunten van cultuuruniversalisme en cultuurrelativisme kennen.

Wat moet je kunnen: Je moet de concepten cultuuruniversalisme en cultuurrelativisme kunnen toepassen op het strijdpunt internationale mensenrechten, specifiek in de context van het Internationaal Strafhof.

Waar op letten: Let erop dat je de definities van cultuuruniversalisme en cultuurrelativisme niet door elkaar haalt. Zorg ervoor dat je beide uitgangspunten (van universalisme én relativisme) gebruikt in je uitleg, ook al is er maar één van toepassing op het strijdpunt. Pas de begrippen correct toe op de casus van het Internationaal Strafhof.

Kernbegrippen: cultuuruniversalisme, cultuurrelativisme, internationale mensenrechten

### Vraag 9 – Globalisering en het Internationaal Strafhof

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen welk globaliseringsproces te herkennen is in de bevoegdheden van het Internationaal Strafhof en dit koppelen aan het kernconcept globalisering. Je moet ook informatie uit de inleiding gebruiken (indien aanwezig).

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'globalisering', 'internationalisering' en 'geglobaliseerde wereldorde' kennen. Specifiek de omschrijving van globalisering en hoe dit zich verhoudt tot politieke macht en afhankelijkheden over landsgrenzen heen.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om een specifiek globaliseringsproces te identificeren in een concrete situatie (Internationaal Strafhof) en dit proces te verbinden met de definitie van globalisering. Je moet ook informatie uit een bron (inleiding) kunnen integreren in je uitleg.

Waar op letten: Let op dat je het juiste globaliseringsproces kiest en dit specifiek koppelt aan de bevoegdheden van het Internationaal Strafhof. Zorg ervoor dat je de omschrijving van het kernconcept 'globalisering' expliciet gebruikt en dat je eventuele informatie uit de inleiding meeneemt in je uitleg.

Kernbegrippen: globalisering, internationalisering, geglobaliseerde wereldorde

### Vraag 10 – Internationaal Strafhof en de soevereiniteit van de VS

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe het Internationaal Strafhof de interne soevereine macht van de VS kan schenden en hoe de VS zich daartegen kan verweren, gebruikmakend van specifieke informatie uit de tekst en de kernconcepten 'interne soevereine macht' en 'internationaal recht'.

Wat moet je kennen: Je moet de definitie van interne soevereine macht kennen, met name het kenmerk 'regeren over een groep mensen'. Daarnaast moet je het uitgangspunt van het internationaal recht begrijpen, namelijk dat internationale rechtsorganen pas rechtsmacht hebben als staten die erkennen (het 'consent-beginsel').

Wat moet je kunnen: Je moet de geleerde concepten kunnen toepassen op een concrete situatie, zoals beschreven in tekst 2. Dit betekent dat je de theorie kunt verbinden met de praktijk en specifieke voorbeelden uit de tekst kunt gebruiken om je uitleg te onderbouwen.

Waar op letten: Let goed op het onderscheid tussen interne en externe soevereiniteit; de vraag richt zich specifiek op interne soevereine macht. Zorg ervoor dat je bij beide delen van de vraag (a en b) de gevraagde elementen uit de tekst en de kernconcepten correct en volledig gebruikt. Vermijd algemene antwoorden en verwijs expliciet naar de tekst.

Kernbegrippen: interne soevereine macht, internationaal recht, soevereiniteit

### Vraag 11 – Realistische theorieën en het gedrag van de VS

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe een andere groep theorieën, naast sociaal constructivistische theorieën, het gedrag van de VS ten opzichte van het Internationaal Strafhof (ICC) kan verklaren. Je moet hierbij een kenmerk van die theorieën gebruiken en dit illustreren met een voorbeeld uit de tekst.

Wat moet je kennen: Je moet de kernprincipes van realistische theorieën kennen, in het bijzonder hoe deze theorieën kijken naar de rol van staten en hun belangen in internationale betrekkingen. Je moet ook weten wat het 'nationaal belang' inhoudt in deze context.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om: 1. De juiste groep theorieën te identificeren die het gedrag van de VS kan verklaren. 2. Een kenmerk van deze theorieën te benoemen. 3. Een concreet voorbeeld uit de brontekst te selecteren dat dit kenmerk illustreert. 4. Een heldere uitleg te formuleren die het gedrag van de VS koppelt aan de gekozen theorie en het voorbeeld uit de tekst.

Waar op letten: Let erop dat je de realistische theorieën niet verwart met andere theorieën (zoals liberale/institutionalistische theorieën). Zorg ervoor dat je het gekozen kenmerk van de theorie direct en duidelijk koppelt aan een specifiek voorbeeld uit tekst 2. Vermijd algemene antwoorden; maak de link met de casus (VS vs. ICC) en de tekst expliciet.

Kernbegrippen: realistische theorieën, nationaal belang, staat

### Vraag 12 – De 'law of anticipated reactions' en het Internationaal Strafhof

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen waarom Amerikaanse verdachten van oorlogsmisdaden in Afghanistan waarschijnlijk niet door het Internationaal Strafhof berecht zullen worden. Hierbij gebruik je de 'law of anticipated reactions' en specifieke informatie uit tekst 2.

Wat moet je kennen: Je moet het kernconcept 'law of anticipated reactions' kennen en begrijpen wat dit inhoudt. Ook moet je de rol van het Internationaal Strafhof en de voorwaarden voor rechtsmacht begrijpen, met name de noodzaak van instemming van de staat waar de misdaden zijn begaan.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om de 'law of anticipated reactions' toe te passen op een concrete situatie. Dit betekent dat je een kenmerk van de theorie kunt benoemen en dit kunt verbinden met relevante informatie uit de brontekst (tekst 2) om een verklaring te geven.

Waar op letten: Let erop dat je de 'law of anticipated reactions' correct uitlegt: het gaat om een minder machtige actor (Afghanistan) die zijn gedrag aanpast op basis van de verwachte reactie van een machtigere actor (VS). Zorg ervoor dat je expliciet verwijst naar tekst 2 om de machtsverhouding en de reden voor de verwachte reactie te onderbouwen, bijvoorbeeld door te benoemen dat de VS de Afghaanse regering in het zadel houdt.

Kernbegrippen: law of anticipated reactions

### Vraag 13 – De deeleconomie: primaire groepen, informatisering en sociale netwerken

Wat kun je verwachten: Deze vraag test je begrip van de deeleconomie in relatie tot primaire groepen, informatisering en sociale netwerken in de moderne samenleving. Je moet uitleggen hoe informatisering het delen buiten primaire groepen heeft beïnvloed en hoe de deeleconomie een kenmerk van moderne sociale netwerken weerspiegelt.

Wat moet je kennen: Je moet de definities van 'primaire groepen' en 'informatisering' kennen. Daarnaast moet je bekend zijn met de kenmerken van sociale netwerken in de moderne samenleving.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om: 1) begrippen te omschrijven, 2) een voorbeeld uit een tekst te herkennen en te gebruiken, en 3) een verband te leggen tussen informatisering en het delen van eigendommen buiten primaire groepen. Ook moet je kunnen uitleggen hoe de deeleconomie een kenmerk van sociale netwerken in de moderne samenleving illustreert.

Waar op letten: Let goed op de meerdelige aard van vraag a: je moet een omschrijving geven van primaire groepen, een voorbeeld uit de inleiding noemen, én een omschrijving geven van informatisering, om vervolgens de bijdrage van informatisering uit te leggen. Zorg ervoor dat je de 'inleiding' (indien aanwezig) gebruikt voor het voorbeeld van een primaire groep. Geef volledige en correcte definities van de kernbegrippen.

Kernbegrippen: primaire groepen, informatisering, sociale netwerken, moderne samenleving

### Vraag 14 – Rationele actor-paradigma en sociale binding bij het delen van eigendommen

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen waarom mensen hun eigendommen eerder delen met bekenden dan met vreemden, vanuit het rationele actor-paradigma. Hierbij moet je een kenmerk van sociale binding en een kenmerk van het rationele actor-paradigma gebruiken, en deze beide illustreren met informatie uit tekst 3.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'rationele actor-paradigma' en 'sociale binding' kennen. Specifiek moet je weten dat vertrouwen een belangrijk kenmerk is van sociale binding en dat het rationele actor-paradigma uitgaat van het afwegen van kosten en baten.

Wat moet je kunnen: Je moet:
1. Een kenmerk van sociale binding (vertrouwen) kunnen benoemen en uitleggen.
2. Informatie uit tekst 3 kunnen selecteren die dit kenmerk van sociale binding illustreert.
3. Een kenmerk van het rationele actor-paradigma (kosten-batenafweging) kunnen benoemen en uitleggen.
4. Informatie uit tekst 3 kunnen selecteren die dit kenmerk van het rationele actor-paradigma illustreert (specifiek de 'kosten' of risico's).
5. Een coherente uitleg kunnen geven die beide concepten verbindt met de vraagstelling over het delen van eigendommen.

Waar op letten: Let erop dat je:
- Zowel sociale binding als het rationele actor-paradigma apart behandelt.
- Voor elk van deze concepten een specifiek kenmerk noemt (bijv. vertrouwen voor sociale binding, kosten-batenafweging voor rationele actor).
- Voor elk kenmerk concrete informatie uit tekst 3 aanhaalt ter onderbouwing.
- De 'kosten' in de context van het rationele actor-paradigma duidelijk relateert aan de risico's die in tekst 3 worden genoemd bij het delen met vreemden.
- De uitleg logisch opbouwt en de vraag volledig beantwoordt.

Kernbegrippen: rationele actor-paradigma, sociale binding, vertrouwen, kosten-batenafweging

### Vraag 15 – Rationalisering in reputatiesystemen van de deeleconomie

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe een reputatiesysteem, zoals gebruikt in de deeleconomie, een voorbeeld is van een gerationaliseerde samenleving. Hierbij gebruik je de definitie van rationalisering en specifieke informatie uit tekst 3.

Wat moet je kennen: Je moet het kernconcept 'rationalisering' kennen en kunnen omschrijven. Dit omvat het idee van het ordenen en systematiseren van de werkelijkheid met als doel deze voorspelbaar en beheersbaar te maken.

Wat moet je kunnen: Je moet de omschrijving van rationalisering kunnen toepassen op een concreet voorbeeld, namelijk het reputatiesysteem in de deeleconomie. Je moet ook relevante informatie uit tekst 3 kunnen selecteren en gebruiken om je uitleg te onderbouwen.

Waar op letten: Let erop dat je de omschrijving van rationalisering niet vaag houdt, maar specifiek linkt aan doelmatigheid, berekenbaarheid en voorspelbaarheid. Beschrijf het reputatiesysteem niet alleen, maar leg expliciet uit hoe het een proces van rationalisering is. Zorg dat je zowel de definitie van rationalisering als informatie uit tekst 3 gebruikt in je uitleg.

Kernbegrippen: rationalisering

### Vraag 16 – Ideologie en het Economische Vlak in de Deeleconomie

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe de deeleconomie, zoals beschreven door Botsman, een ideologie bevat op economisch vlak. Dit doe je door de kernconcepten 'ideologie' en 'economische vlak' te definiëren en te illustreren met voorbeelden uit tekst 4.

Wat moet je kennen: Je moet de definities van de kernconcepten 'ideologie' en 'economische vlak' kennen. Een ideologie is een samenhangend geheel van ideeën over de meest wenselijke maatschappelijke verhoudingen. Het economische vlak betreft de manier waarop de productie en distributie van goederen in een samenleving is georganiseerd.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit tekst 4 kunnen selecteren en interpreteren die de ideologie van de deeleconomie en het economische vlak daarbinnen illustreert. Je moet deze informatie kunnen koppelen aan de definities van de kernconcepten en een duidelijke uitleg formuleren.

Waar op letten: Let erop dat je de deeleconomie expliciet koppelt aan de definitie van een ideologie, inclusief de 'meest wenselijke maatschappelijke verhoudingen'. Definieer het 'economische vlak' correct als de organisatie van productie en distributie, en vermijd het alleen noemen van sociale aspecten. Gebruik specifieke voorbeelden of citaten uit tekst 4 om je uitleg te onderbouwen.

Kernbegrippen: ideologie, economische vlak

### Vraag 17 – Individualisering en sociale cohesie volgens Botsman

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe individualisering, volgens Botsman, de sociale cohesie beïnvloedt. Hierbij moet je specifiek ingaan op of het een toename of afname is, en dit onderbouwen met een omschrijving van individualisering (positief of negatief), informatie uit tekst 4, een factor die sociale cohesie beïnvloedt, en informatie uit tekst 4 over die factor.

Wat moet je kennen: Je moet de kernconcepten 'individualisering' en 'sociale cohesie' kennen. Daarnaast moet je in staat zijn om informatie uit een tekst te interpreteren en te gebruiken als onderbouwing voor je argumentatie.

Wat moet je kunnen: Je moet:
- Het begrip individualisering kunnen omschrijven als een positief of negatief proces.
- Informatie uit tekst 4 kunnen selecteren en toepassen die het gekozen proces van individualisering ondersteunt.
- Een factor kunnen benoemen die de sociale cohesie kan beïnvloeden.
- Informatie uit tekst 4 kunnen gebruiken om de invloed van de gekozen factor op sociale cohesie te verklaren.
- Een duidelijke conclusie kunnen trekken over de toename of afname van sociale cohesie op basis van de argumentatie.

Waar op letten: Let goed op de volgende punten:
1.  **Omschrijving individualisering:** Zorg dat je duidelijk aangeeft of je individualisering als een positief of negatief proces ziet, en onderbouw dit met de tekst. Volgens Botsman in tekst 4 is er sprake van een negatief proces ('consumentistisch 'ikke', 'ikke', 'ikke'').
2.  **Sociale cohesie:** Concludeer expliciet of de sociale cohesie toeneemt of afneemt. Volgens Botsman neemt deze af.
3.  **Verplichte elementen:** Zorg dat je alle vier de gevraagde elementen gebruikt: omschrijving individualisering, informatie uit tekst 4 over individualisering, een factor die sociale cohesie beïnvloedt, en informatie uit tekst 4 over die factor.
4.  **Koppeling:** Koppel de factor die sociale cohesie beïnvloedt (bijvoorbeeld 'gedeelde waarden en normen') direct aan de informatie uit de tekst ('gemeenschappelijke en gemeenschapswaarden werden verdrongen').

Kernbegrippen: individualisering, sociale cohesie

### Vraag 18 – Sociale cohesie en de deeleconomie

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen of de deeleconomie, volgens Botsman, leidt tot meer of minder sociale cohesie. Hierbij gebruik je de definitie van sociale cohesie en specifieke informatie uit tekst 4.

Wat moet je kennen: Je moet het kernconcept 'sociale cohesie' kunnen omschrijven. Sociale cohesie verwijst naar de kwaliteit van de bindingen die mensen met elkaar hebben en het gevoel van saamhorigheid binnen een samenleving.

Wat moet je kunnen: Je moet informatie uit een bron (tekst 4) kunnen analyseren en koppelen aan een kernconcept (sociale cohesie). Je moet een duidelijke conclusie trekken en deze onderbouwen met argumenten uit de tekst en de definitie van het kernconcept.

Waar op letten: Let erop dat je:
1. Een duidelijke omschrijving geeft van het kernconcept sociale cohesie.
2. Expliciet verwijst naar informatie uit tekst 4 (bijvoorbeeld regels 24-27) die een verandering in sociale cohesie aantoont.
3. De link legt tussen de informatie uit de tekst (persoonlijke interactie) en de definitie van sociale cohesie (kwaliteit van bindingen).
4. Een heldere conclusie trekt over een toename of afname van sociale cohesie.

Kernbegrippen: sociale cohesie

### Vraag 19 – Conflict-paradigma in de deeleconomie volgens Botsman

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe het conflict-paradigma te herkennen is in de benadering van de deeleconomie door Botsman, zoals beschreven in tekst 4. Hierbij moet je een kenmerk van het conflict-paradigma noemen en dit onderbouwen met informatie uit de tekst.

Wat moet je kennen: Je moet de kenmerken van het conflict-paradigma kennen. Specifiek moet je weten dat dit paradigma zich richt op machtsverschillen en conflicten tussen groepen in de samenleving.

Wat moet je kunnen: Je moet in staat zijn om: 1. Een kenmerk van het conflict-paradigma te benoemen. 2. Informatie uit een tekst (tekst 4) te selecteren die dit kenmerk illustreert. 3. Een duidelijke uitleg te formuleren die het verband legt tussen het kenmerk en de tekstinformatie.

Waar op letten: Let erop dat je een specifiek kenmerk van het conflict-paradigma noemt en dit direct koppelt aan een concreet voorbeeld of citaat uit tekst 4. Vermijd algemene beschrijvingen van het paradigma zonder toepassing op de tekst. Zorg ervoor dat je de juiste conflictpartijen identificeert (bijvoorbeeld grote bedrijven versus micro-entrepreneurs).

Kernbegrippen: conflict-paradigma, macht

### Vraag 20 – Rifkin en de deeleconomie: Welke politieke dimensie?

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen welke politieke dimensie, naast links/rechts en progressief/conservatief, te herkennen is in Rifkins lofzang op de deeleconomie. Je moet daarbij beide polen van die dimensie benoemen en je uitleg onderbouwen met informatie uit tekst 4.

Wat moet je kennen: Je moet de politieke dimensie 'materialisme/postmaterialisme' kennen, inclusief de betekenis van beide polen. Ook moet je de kernconcepten 'politieke dimensies', 'materialisme', 'postmaterialisme' en 'sociaal kapitaal' begrijpen.

Wat moet je kunnen: Je moet een politieke dimensie kunnen herkennen en toepassen op een concrete situatie (Rifkins visie op de deeleconomie). Je moet ook relevante informatie uit een tekst kunnen selecteren en gebruiken als onderbouwing voor je argumentatie.

Waar op letten: Let goed op dat je niet een van de in de vraag genoemde dimensies (links/rechts of progressief/conservatief) kiest, maar de correcte, niet-genoemde dimensie (materialisme/postmaterialisme). Zorg ervoor dat je de polen van deze dimensie correct omschrijft en toepast. Vergeet niet om specifieke zinsneden of ideeën uit tekst 4 te gebruiken om je uitleg te illustreren en te onderbouwen.

Kernbegrippen: politieke dimensies, materialisme, postmaterialisme, sociaal kapitaal

### Vraag 21 – Sociale ongelijkheid op Airbnb: hypothese, conclusie en uitleg

Wat kun je verwachten: Je formuleert een hypothese over sociale ongelijkheid op Airbnb, toetst deze met gegevens uit tabel 1 en legt uit of er sprake is van sociale ongelijkheid op basis van het kernconcept.

Wat moet je kennen: Je moet de definitie van 'sociale ongelijkheid' kennen en weten hoe je een toetsbare 'Als..., dan...'-hypothese formuleert.

Wat moet je kunnen: Je moet:
- Een toetsbare hypothese formuleren in de 'Als..., dan...'-vorm.
- Gegevens uit een tabel interpreteren en gebruiken om een hypothese te toetsen.
- Een conclusie trekken op basis van data.
- Het kernconcept 'sociale ongelijkheid' toepassen om een situatie te analyseren en uit te leggen.

Waar op letten: Let goed op de formulering van je hypothese ('Als..., dan...'). Zorg ervoor dat je conclusie specifiek verwijst naar de percentages uit tabel 1 (63% en 52%). Bij de uitleg van sociale ongelijkheid moet je de definitie volledig toepassen, dus niet alleen het verschil benoemen, maar ook koppelen aan ongelijke verdeling van een gewaardeerd goed (geaccepteerde boeking) op basis van een (aangeboren) kenmerk (etnische afkomst).

Kernbegrippen: sociale ongelijkheid, hypothese

### Vraag 22 – Onderzoeksmethoden en variabelen bij sociale ongelijkheid op Airbnb

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen waarom een experiment beter is dan een enquête voor het onderzoeken van sociale ongelijkheid op Airbnb, met behulp van een verschil tussen de methodes en gegevens uit tabel 1. Daarna leg je uit of je argumentatie gebaseerd is op de afhankelijke of onafhankelijke variabele, inclusief de naam en omschrijving van de variabele.

Wat moet je kennen: De definities en kenmerken van een experiment en een enquête als onderzoeksmethoden.
Het verschil tussen een afhankelijke en onafhankelijke variabele.
Het concept van sociale ongelijkheid.
Hoe je gegevens uit een tabel (tabel 1) kunt interpreteren en gebruiken in je argumentatie.

Wat moet je kunnen: Een beargumenteerde keuze maken tussen twee onderzoeksmethoden (experiment versus enquête) voor een specifiek onderzoeksvraagstuk.
Een verschil tussen onderzoeksmethoden benoemen en toepassen op een casus.
Gegevens uit een tabel selecteren en integreren in een argumentatie.
De afhankelijke en onafhankelijke variabele identificeren in een onderzoek en deze correct benoemen en omschrijven in relatie tot je argumentatie.

Waar op letten: Verwar de afhankelijke en onafhankelijke variabele niet.
Zorg dat je specifiek benoemt dat het 'controleren' of 'constant houden' van variabelen het cruciale voordeel van een experiment is in deze context.
Koppel je uitleg over onderzoeksmethoden en variabelen concreet aan de gegevens uit tabel 1, met name de twee typen namen (West-Europees-Amerikaans en Afrikaans-Amerikaans).

Kernbegrippen: sociale ongelijkheid, experiment, enquête, afhankelijke variabele, onafhankelijke variabele, onderzoeksmethode

### Vraag 23 – Schildpadgedrag en deelplatformen

Wat kun je verwachten: Je moet het begrip 'schildpadgedrag' van Putnam kunnen uitleggen en toepassen op een concrete situatie, namelijk het gebruik van een deelplatform in etnisch diverse en homogene wijken. Je redenering moet leiden tot een conclusie over waar het gebruik van het deelplatform hoger zal zijn.

Wat moet je kennen: De definitie van 'schildpadgedrag' zoals benoemd door Putnam.
De relatie tussen 'schildpadgedrag' en etnische diversiteit in wijken.
De begrippen 'sociale cohesie', 'etnische diversiteit' en 'etnische homogeniteit'.

Wat moet je kunnen: Het begrip 'schildpadgedrag' omschrijven.
Een redenering opbouwen die het verband legt tussen schildpadgedrag, etnische diversiteit/homogeniteit en het gebruik van een deelplatform.
Een conclusie trekken op basis van de redenering over het gebruik van deelplatformen in verschillende wijktypen.

Waar op letten: Definieer 'schildpadgedrag' correct en koppel het aan het afsluiten voor buurtgenoten in etnisch diverse wijken.
Zorg dat je redenering duidelijk maakt waarom dit gedrag leidt tot minder delen van eigendommen.
Concludeer dat het gebruik van Peerby hoger zal zijn in etnisch homogene wijken, niet andersom.
Maak de link tussen 'zich afsluiten' en 'minder geneigd zijn eigendommen te delen' expliciet.

Kernbegrippen: schildpadgedrag, sociale cohesie, etnische diversiteit, etnische homogeniteit

### Vraag 24 – Invloed van aanbevelingen op politiek beleid (policy)

Wat kun je verwachten: Je moet uitleggen hoe een aanbeveling over deelplatformen invloed kan hebben op een specifiek aspect van politiek. Je moet de naam en een omschrijving van dit aspect geven en dit toepassen op de situatie.

Wat moet je kennen: Je moet de drie aspecten van politiek kennen: politics (het proces), policy (de inhoud/het beleid) en polity (de structuur/instituties). Specifiek moet je 'policy' kunnen benoemen en omschrijven.

Wat moet je kunnen: Je moet het aspect 'policy' kunnen toepassen op een concrete aanbeveling over deelplatformen en uitleggen hoe deze aanbeveling invloed heeft op de inhoud van het beleid.

Waar op letten: Let goed op dat je het juiste aspect van politiek kiest: 'policy' (beleid). Verwar dit niet met 'politics' (het proces) of 'polity' (de structuur). Zorg ervoor dat je uitleg specifiek is en de aanbeveling over deelplatformen betrekt.

Kernbegrippen: aspecten van politiek, politics, policy, polity

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Opgave 1 De nieuwe politieke partij DENK

Bij deze opgave horen tekst 1 en de figuren 1 en 2 uit het bronnenboekje.

Inleiding
Na de verkiezingen van 2017 treedt de nieuwe politieke partij DENK voor het eerst toe tot de Tweede Kamer, met drie zetels. Het jaar daarna doet DENK voor het eerst mee aan de gemeenteraadsverkiezingen. De partij behaalt zetels in met name de grote steden. Politicoloog Vermeulen en zijn collega's hebben onderzoek gedaan naar deze nieuwe politieke partij. Volgens de onderzoekers vult DENK een gat in het bestaande politieke landschap, met een combinatie van conservatieve en progressieve standpunten. Deze opgave gaat over de resultaten van het onderzoek.

Gebruik tekst 1.
Er worden drie vormen van socialisatie onderscheiden: primaire, secundaire en tertiaire.
2p 1 Leg uit dat DENK kan bijdragen aan de tertiaire politieke socialisatie van jonge kiezers. Gebruik in je uitleg:
- een omschrijving van het begrip tertiaire socialisatie;
- een voorbeeld uit tekst 1 van tertiaire socialisatie;
- de omschrijving van het kernconcept politieke socialisatie.

Gebruik tekst 1.
2p 2 Leg uit dat de komst van de nieuwe politieke partij DENK mogelijkheden biedt voor de normatieve identificatie van een bepaalde groep kiezers. Gebruik in je uitleg:
- een omschrijving van het begrip normatieve identificatie;
- informatie uit tekst 1 om normatieve identificatie te illustreren.

Gebruik tekst 1.
Politieke partijen, zoals DENK, zijn poortwachters in het systeemmodel van politieke besluitvorming.
2p 3 a Leg uit wat DENK als poortwachter kan doen. Gebruik in je uitleg:
- een kenmerk van het begrip poortwachter;
- een voorbeeld uit tekst 1 van het gekozen kenmerk.
b Geef aan tot welke fase van het systeemmodel het optreden van DENK als poortwachter behoort.

VW-1034-a-o 2/9 lees verder ➢➢➢

### Pagina 2

Gebruik figuur 1.
In politieke besluitvormingsmodellen wordt onderscheid gemaakt tussen
actieve en passieve steun.
4 — Geef aan welk type steun te herkennen is in figuur 1. Gebruik in je
antwoord informatie uit figuur 1 om het gekozen type steun te
illustreren.
— Geef aan welk type variabele het type steun in figuur 1 is: de
onafhankelijke, de interveniërende of de afhankelijke variabele.
Gebruik figuur 1 en figuur 2.
Figuur 1 en figuur 2 beschrijven het stemgedrag in de Rotterdamse
buurten met verschillende percentages Turkse en autochtone
Nederlanders.
5 a Beschrijf de correlatie in figuur 1 of de correlatie in figuur 2. Gebruik in
je beschrijving de formulering: Hoe ..., des te ...
b Leg het verschil in de richting van de correlatie tussen figuur 1 en
figuur 2 uit. Gebruik in je uitleg:
— een omschrijving van het begrip correlatie;
— informatie uit figuur 1 en figuur 2 over de richting van de correlatie.
VW-1034-a-o
3/9
lees verder

### Pagina 3

Opgave 2 Het Internationaal Strafhof
Bij deze opgave hoort tekst 2 uit het bronnenboekje.

Inleiding
Ruim vijftig jaar lang gingen er in de Verenigde Naties (VN) stemmen op om een internationaal strafhof op te richten voor een mondiale strijd tegen straffeloosheid, voor internationale mensenrechten, voor veiligheid en voor stabiliteit. In 1998 werd het Statuut van Rome opgesteld voor de oprichting van het Internationaal Strafhof. In dit statuut staat welke gedragingen door het Internationaal Strafhof strafbaar worden gesteld en dat het Internationaal Strafhof verregaande bevoegdheden heeft het internationaal strafrecht uit te oefenen. Nadat zestig staten het statuut ondertekenden, vestigde het Internationaal Strafhof zich in 2002 in Den Haag.
Het Internationaal Strafhof onderzoekt, en berecht wanneer nodig, individuen die aangeklaagd zijn voor misdaden in de internationale gemeenschap en die tot dan toe hun berechting konden ontlopen. Het Internationaal Strafhof treedt pas op als de staat waar de misdaden plaatsvonden niet kan vervolgen of niet wil vervolgen. Inmiddels hebben ruim 120 staten het statuut ondertekend, maar grootmachten, zoals China, Rusland, India en de Verenigde Staten, zitten daar niet bij. In 2018 dreigden de Verenigde Staten zelfs het Internationaal Strafhof actief tegen te werken. Het Internationaal Strafhof komt meer en meer onder druk te staan.

Gebruik de inleiding.
Het Internationaal Strafhof is het resultaat van samenwerking.
Leg uit dat staten een multilaterale samenwerking zijn aangegaan om het Internationaal Strafhof op te richten. Gebruik in je uitleg:
– een omschrijving van het begrip multilateraal;
– informatie uit de inleiding om multilateraal te illustreren;
– de omschrijving van het kernconcept samenwerking;
– informatie uit de inleiding om samenwerking te illustreren.

Gebruik de inleiding.
Leg uit dat het Internationaal Strafhof bijdraagt aan de institutionalisering van het internationaal strafrecht. Gebruik in je uitleg:
– de omschrijving van het kernconcept institutionalisering;
– drie voorbeelden uit de inleiding om institutionalisering te illustreren.

VW-1034-a-o 4/9 lees verder ► ► ►

### Pagina 4

Het cultuuruniversalisne en het cultuurrelativisme hebben verschillende uitgangspunten. VN-lidstaten pleiten met het Internationaal Strafhof onder meer voor de strijdpunten veiligheid, internationale mensenrechten en stabiliteit.
1p 8 Leg voor het strijdpunt internationale mensenrechten uit of daarin het cultuuruniversalisne of het cultuurrelativisme te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
– een uitgangspunt van het cultuuruniversalisme;
– een uitgangspunt van het cultuurrelativisme.

Gebruik de inleiding.
Er zijn verschillende voorbeelden van globaliseringsprocessen die de autonomie en macht van staten aantasten, zoals Europese integratie.
3p 9 Leg uit welk van deze voorbeelden van globaliseringsprocessen te herkennen is in de bevoegdheden van het Internationaal Strafhof. Gebruik in je uitleg informatie uit de inleiding over het gekozen voorbeeld.
– Leg uit dat in de bevoegdheden van het Internationaal Strafhof een geglobaliseerde wereldorde te herkennen is. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept globalisering.

Gebruik tekst 2.
2p 10 a Leg uit dat het Internationaal Strafhof de interne soevereine macht van de VS kan schenden. Gebruik in je uitleg:
– een kenmerk van interne soevereine macht;
– informatie uit tekst 2 over het gekozen kenmerk.
b Leg uit dat de VS tegen het Internationaal Strafhof in het verweer kan komen, met het uitgangspunt van het internationaal recht. Gebruik in je uitleg:
– het uitgangspunt van het internationaal recht;
– een voorbeeld uit tekst 2 waaruit het uitgangspunt blijkt.

Gebruik tekst 2.
Er zijn verschillende groepen theorieën die het gedrag van nationale staten verklaren, zoals sociaal constructivisme theorieën.
2p 11 Leg uit welke andere groep theorieën het gedrag van de VS tegenover het Internationaal Strafhof kan verklaren. Gebruik in je uitleg:
– een kenmerk van de gekozen groep theorieën;
– een voorbeeld uit tekst 2 van het gekozen kenmerk.
VW-1034-a-o 5 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 5

Gebruik tekst 2.
Experts verwachten dat Amerikaanse verdachten van oorlogsmisdaden in
Afghanistan nooit door het Internationaal Strafhof berecht zullen worden.
Leg met de ‘law of anticipated reactions’ uit dat verwacht kan worden dat
deze verdachten nooit berecht zullen worden door het Internationaal
Strafhof. Gebruik in je uitleg:
– een kenmerk van de ‘law of anticipated reactions’;
– informatie uit tekst 2 waaruit het gekozen kenmerk blijkt.

Opgave 3 Deeleconomie
Bij deze opgave horen de teksten 3 en 4 en tabel 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Meer dan een decennium geleden deelden mensen hun eigendommen,
zoals auto, huis of gereedschap, nog voornamelijk in vertrouwde kring,
zoals met familie of vrienden. Via deelplatforms op internet worden
tegenwoordig steeds vaker eigendommen gedeeld met vreemden, zoals
met onbekende buurtgenoten of toeristen. Daar kan een vergoeding
tegenover staan. Maakte in 2013 nog 6 procent van de Nederlanders
gebruik van deze online deelplatformen, in 2016 was dit al bijna een kwart
van de Nederlanders. Deze moderne vorm van delen wordt de
deeleconomie genoemd. Socioloog Corten en econoom Botsman hebben
onderzoek gedaan naar de deeleconomie.

Gebruik de inleiding.
13 a Leg uit dat informatisering heeft bijgedragen aan het delen van
eigendommen met mensen buiten primaire groepen. Gebruik in je
uitleg:
– een omschrijving van het begrip primaire groepen;
– een voorbeeld uit de inleiding van een primaire groep;
– een omschrijving van het begrip informatisering.
b Leg uit dat in de deeleconomie een kenmerk van sociale netwerken in
de samenleving te herkennen is.
VW-1034-a-o 6 / 9 lees verder ▶▶▶

### Pagina 6

Gebruik tekst 3.
Volgens socioloog Corten zullen mensen niet vanzelfsprekend hun
eigendommen delen met vreemden die zomaar voor de deur staan. Dat
mensen dit niet doen heeft te maken met de onderlinge sociale binding.
Leg vanuit het rationele actor-paradigma uit dat mensen hun
eigendommen eerder delen met bekenden dan met vreemden. Gebruik in
je uitleg:
een kenmerk van sociale binding;
informatie uit tekst 3 waaruit het gekozen kenmerk blijkt;
een kenmerk van het rationele actor-paradigma;
informatie uit tekst 3 waaruit het gekozen kenmerk blijkt.

Gebruik tekst 3.
In de deeleconomie wordt gebruikgemaakt van een reputatiesysteem.
Leg uit dat in het gebruik van een reputatiesysteem een gerationaliseerde
samenleving te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
de omschrijving van het kernconcept rationalisering;
informatie uit tekst 3 waaruit rationalisering blijkt.

Gebruik tekst 4.
Econoom Botsman beschrijft in haar boek de ideologie van de
deeleconomie. Ideologieën bestaan op verschillende vlakken, zoals op het
politieke en op het economische vlak.
Leg uit dat in de door Botsman beschreven deeleconomie een ideologie
op het economische vlak te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
de omschrijving van het kernconcept ideologie;
een omschrijving van het economische vlak;
een voorbeeld uit tekst 4 van het economische vlak.

Gebruik tekst 4.
Individualisering wordt gezien als een positief en als een negatief proces.
Sociale cohesie wordt beïnvloed door verschillende factoren.
Leg uit of individualisering, volgens Botsman, bijdraagt aan een toename
of een afname van de sociale cohesie in de samenleving. Gebruik in je
uitleg:
een omschrijving van het begrip individualisering als positief of
negatief proces;
informatie uit tekst 4 waaruit het gekozen proces blijkt;
een factor die de sociale cohesie kan beïnvloeden;
informatie uit tekst 4 over de gekozen factor.

VW-1034-a-o
7/9
lees verder

### Pagina 7

2p 18 Gebruik tekst 4.
Leg uit of de deeleconomie, volgens Botsman, bijdraagt aan een toename
of een afname van de sociale cohesie in de samenleving. Gebruik in je
uitleg:
– de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie;
– informatie uit tekst 4 waaruit een verandering van sociale cohesie
blijkt.

Gebruik tekst 4.
In de benadering van de deeleconomie door Botsman zijn kenmerken van
paradigma’s te herkennen.
2p 19 Leg uit dat het conflict-paradigma te herkennen is in Botsmans
benadering van de deeleconomie. Gebruik in je uitleg:
– een kenmerk van het conflict-paradigma;
– informatie uit tekst 4 waaruit het gekozen kenmerk blijkt.

Gebruik tekst 4.
In tekst 4 is econoom Rifkin, net als Botsman, enthousiast over de
opkomst van de deeleconomie.
Er zijn verschillende politieke dimensies, zoals de dimensie links/rechts
en de dimensie progressief/conservatief. Deze dimensies hebben polen,
zoals de pool links tegenover de pool rechts en de pool progressief
tegenover de pool conservatief.
2p 20 Leg uit welke pool op een andere politieke dimensie te herkennen is in
Rifkins lofzang op de deeleconomie. Gebruik in je uitleg:
– beide polen van de gekozen politieke dimensie;
– informatie uit tekst 4 die de gekozen dimensie illustreert.

Gebruik tabel 1.
Airbnb is een online deelplatform waarop iedereen eigen woonruimte voor
korte tijd kan verhuren aan bijvoorbeeld toeristen. Airbnb bestaat sinds
2008. In 2015 is onderzoek gedaan naar sociale ongelijkheid op het
deelplatform Airbnb in de Verenigde Staten. Daarvoor hebben de
onderzoekers veertien tot boekingen gedaan met fictieve
gastenaccounts. In tabel 1 staan resultaten van dit onderzoek.
3p 21 – Formuleer een hypothese over sociale ongelijkheid op Airbnb die met
de gegevens uit tabel 1 getoetst kan worden. Gebruik in je
beschrijving de formulering: Als ..., dan ...
– Concludeer of jouw hypothese op basis van de gegevens uit tabel 1
aangenomen of verworpen moet worden. Gebruik in je conclusie
gegevens uit tabel 1 over sociale ongelijkheid.
– Leg uit of uit gegevens uit tabel 1 blijkt dat er sprake is van sociale
ongelijkheid op Airbnb. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het
kernconcept sociale ongelijkheid.

VW-1034-a-o 8/9 lees verder ►►►

### Pagina 8

Gebruik tabel 1.
In tabel 1 staan de resultaten van een onderzoek naar sociale
ongelijkheid op Airbnb in de Verenigde Staten.
2p 22 a Beargumenteer dat sociale ongelijkheid op Airbnb beter onderzocht
kan worden met een experiment dan met een enquête. Gebruik in je
argumentatie:
– een verschil tussen beide onderzoeksmethodes;
– gegevens uit tabel 1.
b Leg uit of jouw argumentatie voor de betere onderzoeksmethode
gebaseerd is op de afhankelijke of de onafhankelijke variabele.
Gebruik in je uitleg de naam en een omschrijving van de gekozen
variabele uit je argumentatie.

23 Politicoloog Putnam heeft het schildpadgedrag benoemd om een
ontwikkeling in de sociale cohesie van etnisch diverse wijken te verklaren.
Peerby is een online deelplatform waar je eigendommen met
buurtgenoten kunt delen, eventueel tegen vergoeding.
1p Beredeneer met het begrip schildpadgedrag of het gebruik van het
deelplatform Peerby hoger zal zijn in etnisch diverse wijken of in etnisch
homogene wijken. Gebruik in je redenering een omschrijving van het
begrip schildpadgedrag.

24 In 2017 heeft het Rathenau Instituut onderzoek gedaan naar positieve en
negatieve maatschappelijke gevolgen van de deel-economie. Naar
aanleiding van het onderzoek zijn aanbevelingen gedaan aan het
parlement, waaronder de aanbeveling dat een te dominante positie van
deelplatformen tegengegaan moet worden. In het Kamerdebat heeft de
minister het belang van deze aanbeveling benadrukt.
Politiek heeft drie aspecten, waarvan politics er één is.
2p Leg uit dat de aanbeveling om een te dominante positie van
deelplatformen tegen te gaan van invloed kan zijn op een ander aspect
van politiek. Gebruik in je uitleg de naam en een omschrijving van het
gekozen aspect van politiek.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
VW-1034-a-o
einde

### Pagina 9

Bijlage VWO
2021
tijdvak 1
maatschappijwetenschappen
Bronnenboekje
VW-1034-a-21-1-b

### Pagina 10

Ga verder op de volgende pagina.
VW-1034-a-b 2/9 lees verder ►►►

### Pagina 11

Opave 1 De nieuwe politieke partij DENK

tekst 1

De DENK-stemmer

DENK is met name populair onder
jonge kiezers: hierbij speelt de
mobilisatie van DENK op sociale
media zeker een rol, maar ook dat
5 deze kiezers minder loyaal zijn aan
de PvdA. Een ruime meerderheid van
de DENK-stemmers gaf bovendien
aan in het verleden op de PvdA
gestemd te hebben. (...)
10 De gemiddelde DENK-stemmer (...)
combineert (...) elementen die
andere bestaande partijen niet
vertegenwoordigen.
Politicologen onderscheiden vaak
15 drie verschillende dimensies in het
politieke landschap. Ten eerste is er
een morele dimensie, die over
vraagstukken als euthanasie of de
emancipatie van homoseksuelen
20 gaat. Op deze onderwerpen zijn
DENK-stemmers conservatief: er is
bij hen weinig steun voor euthanasie
of de emancipatie van
homoseksuelen. (...)
25 Ten tweede is er een
globaliseringsdimensie, die over
vraagstukken als immigratie,
integratie, discriminatie en islam
gaat. Op deze onderwerpen zijn
30 DENK-stemmers over het algemeen
juist progressief: ze zijn sterk gekant
tegen islamofobie¹) en zijn
voorstanders van immigratie. (...) Het

naar: F. Vermeulen e.a., www.stukroodvlees.nl, 2018

noot 1 islamofobie = angst voor en afkeer van de islam, geopenbaard in haat tegen en
discriminatie van moslims

is wel belangrijk om hierbij op te
35 merken dat oppositie tegen
discriminatie, bijvoorbeeld tegen
etnisch profileren door de politie,
voor DENK-stemmers een
belangrijker stemmotief is dan wat
40 meer abstracte vragen over
globalisering, zoals het toelaten van
vluchtelingen.
Ten derde zijn er
sociaaleconomische onderwerpen
45 zoals inkomensverdeling. Het is
opvallend dat de DENK-stemmers die
voorheen vaak PvdA stemden, op
deze onderwerpen geen
uitgesproken links profiel hebben.

(...)
50 De DENK-stemmer heeft dus een
heel eigen ideologisch profiel: moreel
conservatief, maar juist progressief
op vraagstukken van immigratie en
integratie, cynisch over de politiek,
55 maar niet uitgesproken links.

(...)
De partij vult een gat in het
bestaande politieke landschap met
haar unieke positie (...)
conservatieve elementen worden
60 gecombineerd met meer
progressieve ideeën over immigratie,
diversiteit en globalisering.

VW-1034-a-b 3/9 lees verder

### Pagina 12

figuur 1
Het percentage stemmers dat op DENK heeft gestemd bij de Tweede
Kamerverkiezingen van 2017 in Rotterdamse buurten en het percentage
bewoners met een Turkse afkomst in die Rotterdamse buurten, 2017
(n=68 buurten)
[FIGUUR: Scatterplot met op de y-as "stemmen op DENK (%)" van 0 tot 40, en op de x-as "Turkse Nederlanders (%)" van 0 tot 30. De datapunten tonen een positieve correlatie. Rechtsboven een box met "correlatie = 0,95 (p<0,05)".]

figuur 2
Het percentage stemmers dat op DENK heeft gestemd bij de Tweede
Kamerverkiezingen van 2017 in Rotterdamse buurten en het percentage
bewoners met een autochtone afkomst in die Rotterdamse buurten, 2017
(n=68 buurten)
[FIGUUR: Scatterplot met op de y-as "stemmen op DENK (%)" van 0 tot 40, en op de x-as "autochtone Nederlanders (%)" van 0 tot 100. De datapunten tonen een negatieve correlatie. Rechtsboven een box met "correlatie = -0,79 (p<0,05)".]

naar: F. Vermeulen e.a., 2018

VW-1034-a-b 4 / 9 lees verder ► ► ►

### Pagina 13

Toelichting op figuur 1 en figuur 2
In beide figuren worden 68 buurten van Rotterdam weergegeven als punten in
het diagram. De positie van een buurt wordt bepaald door het percentage
buurtbewoners met een bepaalde afkomst en het percentage stemmers op DENK
bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2017. Voor het percentage stemmers op
DENK is de schaalverdeling voor elke groep gelijk, tot 40%. Voor het percentage
buurtbewoners met een bepaalde afkomst verschilt de schaalverdeling, van
maximaal 30% bij Turkse Nederlanders, tot maximaal 100% bij autochtone
Nederlanders.
Voorbeeld: Uit figuur 1 is af te lezen dat er in vier Rotterdamse buurten met meer
dan 25% Turkse Nederlanders door 30% tot 40% van de stemmers op DENK is
gestemd.
VW-1034-a-b 5/9 lees verder ►►►

### Pagina 14

Opgave 2 Het Internationaal Strafhof

tekst 2

VS laat het Strafhof doodbloeden

De Amerikaanse nationale
veiligheidsadviseur John Bolton heeft
maandag hard uitgehaald naar het
Internationaal Strafhof (ICC¹)) in Den
Haag.
“De Verenigde Staten zullen
alles doen wat nodig is om onze
burgers en die van onze
bondgenoten te beschermen tegen
10 onrechtvaardige vervolging door
deze illegale rechtbank”, aldus Bolton
(...)
(...) ICC-aanklagers menen dat er
serieuze aanwijzingen zijn dat
15 Amerikaanse militairen en
CIA-agenten in Afghanistan
gevangenen hebben gemarteld. Zij
vroegen het Hof daarom vorig jaar
toestemming om een strafrechtelijk
20 onderzoek in te stellen naar de
Amerikanen.
Volgens Bolton zullen de Verenigde
Staten ‘terugvechten’ als de
ICC-aanklagers inderdaad zo'n
25 onderzoek instellen. Volgens hem
overweegt de Amerikaanse regering
in dat geval rechters
van het Hof de toegang te weigeren
tot de VS. Ook zouden maatregelen
30 kunnen worden genomen tegen
eventuele bezittingen die zij hebben
in Amerika en zouden ze in de VS
vervolgd kunnen worden. “Wij willen
niet samenwerken met het
35 Internationaal Strafhof en we zullen
ons er niet bij aansluiten”, aldus
Bolton. “We laten het Strafhof
doodbloeden. Wat ons betreft is het
ICC al dood.”
40 Washington probeert hiermee
kennelijk extra druk te zetten op het
Internationaal Strafhof, dat sinds zijn
oprichting in 2002 toch al geen sterke
reputatie heeft verworven. Een van
45 de problemen van het Hof is dat de
grootmachten Amerika, Rusland,
China en India niet meedoen. Het
Hof kan bovendien alleen misdrijven
berechten met instemming van de
50 staat waarin ze zijn begaan, [of] met
instemming van de staat van de
nationaliteit van de verdachte, of na
een verwijzing van de
VN-Veiligheidsraad.
55 Of het ooit ooit tot berechting van
Amerikaanse oorlogsmisdaden in
Afghanistan zal komen, wordt door
experts betwijfeld. Want het Strafhof
heeft alleen rechtsmacht als de
60 Verenigde Staten zelf te weinig doen
om misstanden te onderzoeken en te
berechten. Bovendien wordt de
Afghaanse regering in het zadel
gehouden door de VS. De Afghanen
65 kunnen het zich niet veroorloven om
Washington te veel tegen de haren in
te strijken.
naar: Trouw, 10 september 2018
noot 1 ICC = International Criminal Court
VW-1034-a-b 6/9

### Pagina 15

Opgave 3 Deeleconomie

tekst 3

Het vertrouwen binnen de deeleconomie

Stelt u zich voor dat er plotseling een
vreemde bij u voor de deur staat die
graag voor een paar tientjes uw auto
voor een dag wil huren (...). Hoe
5 groot is de kans dat u op zo'n
verzoek ingaat? Voor de meeste
mensen geldt waarschijnlijk dat die
kans niet groot is. Toch is dit min of
meer wat er sinds enkele jaren op
10 grote schaal gebeurt in wat de
'deeleconomie' is gaan heten. Via
online platformen zoals Airbnb (...)
en Peerby delen particulieren, al dan
niet tegen een financiële vergoeding,
15 spullen als auto's, gereedschappen,
kleding en huizen. (...)

Je kunt je natuurlijk afvragen hoe
nieuw dit delen nu echt is. (...) Het
nieuwe zit hem hier in het feit dat
20 deeleconomietransacties typisch
plaatsvinden tussen vreemden. Dat
delen tussen vreemden niet zo
vanzelfsprekend is als tussen
bekenden, heeft te maken met
25 vertouwen: aan het delen van
spullen zijn namelijk significante
risico's verbonden. Wie (...) een
kamer verhuurt via Airbnb moet er
niet alleen op vertrouwen dat de gast
30 de boel netjes achterlaat en niet
stiekem spullen meeneemt, maar
neemt ook een zeker veiligheidsrisico
door een vreemde in zijn huis toe te
laten. Dit veiligheidsrisico geldt
35 overigens ook voor de gast. Bij het
aloude delen tussen vrienden en
bekenden weet je wat je aan elkaar
hebt door ervaringen uit het verleden,
en is het bovendien aannemelijk dat

40 de ander jou niet zal bezeren
omdat je van elkaar weet dat je ook
nog langer samen door één deur
moet. Dit soort mechanismen wordt
nog verder versterkt door inbedding
45 in sociale netwerken, waarin
informatie over (on)betrouwbaarheid
zich makkelijk verspreidt. Bij
intellekties die vreemden is dit niet of
veel minder het geval. (...)

50 Dat dit vertrouwen op zulke grote
schaal en ogenschijnlijk zo makkelijk
tussen vreemden ontstaat, lijkt
tegenintuïtief en is iets wat velen nog
maar enkele jaren geleden niet voor
55 mogelijk hadden gehouden. Dat dit in
de deeleconomie toch lukt, zou je de
verdienste kunnen noemen van
deelplatformen, die allerlei
mechanismen in het leven hebben
60 geroepen om vertrouwen te
bevorderen. Naast verzekeringen en
identificatieverificatie is de meest
prominente daarvan het
reputatiesysteem, waarin gebruikers
65 elkaar door middel van de
alomtegenwoordige vijf sterren of
een beschreven tekst kunnen
beoordelen. De theorie is dat zo'n
systeem voor gebruikers inzichtelijk
70 maakt hoe betrouwbaar andere
gebruikers zich in het verleden
gedragen hebben, en bovendien
langetermijnbelangen creëert omdat
gebruikers die eenmaal een slechte
75 reputatie hebben opgebouwd door
andere gebruikers gemeden zullen
worden. (...)

bron: R. Corten, Sociologie Magazine, 2018

VW-1034-a-b

7 / 9

lees verder ►►►



### Pagina 16

tekst 4
What's Mine is Yours
Hebben is uit, sharing is in. (...) De
ideologie van de deeleconomie glimt
van de vooruitstrevendheid. Het haalt
macht weg bij grote bedrijven.
5 Daarvoor in de plaats komt een leger
van micro-entrepreneurs¹) die zijn
zoals jij en ik. In de deeleconomie is
iedereen klant en verkoper tegelijk.
Deze fase in het kapitalisme is
10 daarom een opsteker voor
gemeenschapszin, zo betoogt Rachel
Botsman in haar boek What's Mine is
Yours: How Collaborative
Consumption Is Changing the Way
15 We Live²) (...) ( (...)

"We geloofden dat we beter konden
vertrouwen op grote bedrijven dan op
elkaar. Gemeenschappelijke en
gemeenschapswaarden werden

bron: De Groene Amsterdammer, 2014

noot 1 micro-entrepreneurs = heel kleine ondernemingen van een persoon tot maximaal
tien personen, met een lage omzet
noot 2 Wat van mij is, is van jou: Hoe gemeenschappelijke consumptie onze manier van
leven aan het veranderen is
noot 3 consumentistisch = je opstellen als een consument
20 verdrongen door consumentistisch³)
'ikke', 'ikke', 'ikke'", schrijft ze.
Dankzij de deeleconomie keren we
terug naar de idylle van het
dorpsplein. In de deeleconomie
25 neemt 'persoonlijke interactie' de
plaats in van 'holle transacties',
volgens Botsman.

Een vergelijkbare lofzang komt van
Jeremy Rifkin. (...) Volgens Rifkin
30 breken er dan gouden tijden aan. Het
gezwoeg en geploeter in loondienst
zal voorbij zijn. Mensen zullen een
betekenisvoller leven leiden omdat
de economie niet langer draait om
35 kapitaal in materiële zin, maar om
sociaal kapitaal, dat ontstaat door
samenwerking met anderen.

VW-1034-a-b 8/9 lees verder

### Pagina 17

tabel 1

Aandeel wel en niet geaccepteerde boekingen op Airbnb in de Verenigde Staten, in aantallen en percentages naar etnische afkomst van de naam van gast, 2015 (n=3628)

[FIGUUR: Tabel met kolommen "acceptatie van de boeking door de verhuurder", "West-Europees-Amerikaanse naam", "gast met Afrikaanse-Amerikaanse naam", "totaal (met gemiddeld percentage)". Rijen zijn "wel", "niet" en "totaal". De cel "wel" onder "West-Europees-Amerikaanse naam" bevat "1152 (63%)". De cel "niet" onder "West-Europees-Amerikaanse naam" bevat "663 (37%)". De cel "totaal" onder "West-Europees-Amerikaanse naam" bevat "1815 (100%)". De cel "wel" onder "gast met Afrikaanse-Amerikaanse naam" bevat "940 (52%)". De cel "niet" onder "gast met Afrikaanse-Amerikaanse naam" bevat "873 (48%)". De cel "totaal" onder "gast met Afrikaanse-Amerikaanse naam" bevat "1813 (100%)". De cel "wel" onder "totaal" bevat "2092 (58%)". De cel "niet" onder "totaal" bevat "1536 (42%)". De cel "totaal" onder "totaal" bevat "3628 (100%)".]

De verschillen zijn significant (p<0.05).

naar: B. Edelman e.a., 2015

Toelichting
Deze tabel laat het aandeel wel en niet geaccepteerde boekingen door verhuurders op Airbnb in de Verenigde Staten zien, van gasten met namen die West-Europees-Amerikaanse of Afrikaans-Amerikaanse klinken.
Voorbeeld: Uit de tabel is af te lezen dat van de boekingen van een gast met een West-Europees-Amerikaanse naam 63% wordt geaccepteerd door de verhuurder.

VW-1034-a-b 9 / 9 einde

### Pagina 18

Correctievoorschrift VWO
2021
tijdvak 1
[FIGUUR: Zwarte balk met tekst "maatschappijwetenschappen"]
Het correctievoorschrift bestaat uit:
1 Regels voor de beoordeling
2 Algemene regels
3 Vakspecifieke regels
4 Beoordelingsmodel
5 Aanleveren scores
6 Bronvermeldingen

1 Regels voor de beoordeling
Het werk van de kandidaten wordt beoordeeld met inachtneming van de artikelen 41 en
42 van het Eindexamenbesluit VO.
Voorts heeft het College voor Toetsen en Examens op grond van artikel 2 lid 2d van
de Wet College voor toetsen en examens de Regeling beoordelingsnormen en
bijbehorende scores centraal examen vastgesteld.
Voor de beoordeling zijn de volgende aspecten van de artikelen 36, 41, 41a en 42 van
het Eindexamenbesluit VO van belang:
1 De directeur doet het gemaakte werk met een exemplaar van de opgaven, de
beoordelingsnormen en het proces-verbaal van het examen toekomen aan de
examinator. Deze kijkt het werk na en zendt het met zijn beoordeling aan de
directeur. De examinator past de beoordelingsnormen en de regels voor het
toekennen van scorepunten toe die zijn gegeven door het College voor Toetsen en
Examens.
2 De directeur doet de van de examinator ontvangen stukken met een exemplaar van
de opgaven, de beoordelingsnormen, het proces-verbaal en de regels voor het
bepalen van de score onverwijld aan de directeur van de school van de
gecommitteerde toekomen. Deze stelt het ter hand aan de gecommitteerde.

VW-1034-a-21-1-c 1 lees verder ► ► ►

### Pagina 19

3 De gecommitteerde beoordeelt het werk zo spoedig mogelijk en past de
beoordelingsnormen en de regels voor het bepalen van de score toe die zijn
gegeven door het College voor Toetsen en Examens.
De gecommitteerde voegt bij het gecorrigeerde werk een verklaring betreffende de
verrichte correctie. Deze verklaring wordt mede ondertekend door het bevoegd
gezag van de gecommitteerde.
4 De examinator en de gecommitteerde stellen in onderling overleg het behaalde
aantal scorepunten voor het centraal examen vast.
5 Indien de examinator en de gecommitteerde daarbij niet tot overeenstemming
komen, wordt het geschil voorgelegd aan het bevoegd gezag van de
gecommitteerde. Het bevoegd gezag kan hierover in overleg treden met het bevoegd
gezag van de examinator. Indien het geschil niet kan worden beslecht, wordt
hiervan melding gemaakt aan de inspectie. De inspectie kan een derde
onafhankelijke corrector aanwijzen. De beoordeling van deze derde corrector komt
in de plaats van de eerdere beoordelingen.
2 Algemene regels
Voor de beoordeling van het examenwerk zijn de volgende bepalingen uit de regeling
van het College voor Toetsen en Examens van toepassing:
1 De examinator vermeldt op een lijst de namen en/of nummers van de kandidaten,
het aan iedere kandidaat voor iedere vraag toegekende aantal scorepunten en het
totaal aantal scorepunten van iedere kandidaat.
2 Voor het antwoord op een vraag worden door de examinator en door de
gecommitteerde scorepunten toegekend in overeenstemming met
correctievoorschrift. Scorepunten zijn de getallen $0, 1, 2, ..., n$, waarbij $n$ het
maximaal te behalen aantal scorepunten voor een vraag is. Andere scorepunten die
geen gehele getallen zijn, of een score minder dan 0 zijn niet geoorloofd.
3 Scorepunten worden toegekend met inachtneming van de volgende regels:
3.1 Indien een vraag volledig juist is beantwoord, wordt het maximaal te behalen
aantal scorepunten toegekend;
3.2 indien een vraag gedeeltelijk juist is beantwoord, wordt een deel van de te
behalen scorepunten toegekend in overeenstemming met het
beoordelingsmodel;
3.3 indien een antwoord op een open vraag niet in het beoordelingsmodel voorkomt
en dit antwoord op grond van aantoonbare, vakkundige argumenten als juist
of gedeeltelijk juist aangemerkt kan worden, moeten scorepunten worden
toegekend naar analogie of in de geest van het beoordelingsmodel;
3.4 indien slechts één voorbeeld, reden, uitwerking, citaat of andersoortig antwoord
gevraagd wordt, wordt uitsluitend het eerstgegeven antwoord beoordeeld;
3.5 indien meer dan één voorbeeld, reden, uitwerking, citaat of andersoortig
antwoord gevraagd wordt, worden uitsluitend de eerstgegeven antwoorden
beoordeeld, tot maximaal het gevraagde aantal;
3.6 indien in een antwoord een gevraagde verklaring of uitleg of afleiding of
berekening ontbreekt dan wel foutief is, worden 0 scorepunten toegekend tenzij
in het beoordelingsmodel anders is aangegeven;
VW-1034-a-c 2 lees verder ►►►

### Pagina 20

3.7 indien in het beoordelingsmodel verschillende mogelijkheden zijn opgenomen, gescheiden door het teken /, gelden deze mogelijkheden als verschillende formuleringen van hetzelfde antwoord of onderdeel van dat antwoord;
3.8 indien in het beoordelingsmodel een gedeelte van het antwoord tussen haakjes staat, behoeft dit gedeelte niet in het antwoord van de kandidaat voor te komen;
3.9 indien een kandidaat op grond van een algemeen geldende woordbetekenis, zoals bijvoorbeeld vermeld in een woordenboek, een antwoord geeft dat vakinhoudelijk onjuist is, worden aan dat antwoord geen scorepunten toegekend, of tenminste niet de scorepunten die met de vakinhoudelijke onjuistheid gemoeid zijn.
4 Het juiste antwoord op een meerkeuzevraag is de hoofdletter die behoort bij de juiste keuzemogelijkheid. Als het antwoord op een andere manier is gegeven, maar onomstotelijk vaststaat dat dit juist is, dan moet dit antwoord ook goed gerekend worden. Voor het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt in het beoordelingsmodel vermelde aantal scorepunten toegekend. Voor elk ander antwoord worden geen scorepunten toegekend. Indien meer dan één antwoord gegeven is, worden eveneens geen scorepunten toegekend.
5 Een fout mag in de uitwerking van een vraag maar één keer worden aangerekend, tenzij daardoor de vraag aanzienlijk vereenvoudigd wordt en/of tenzij in het beoordelingsmodel anders is vermeld.
6 Een zelfde fout in de beantwoording van verschillende vragen moet steeds opnieuw worden aangerekend, tenzij in het beoordelingsmodel anders is vermeld.
7 Indien de examinator of de gecommitteerde meent dat in een examen of in het beoordelingsmodel bij dat examen een fout of onvolkomenheid zit, beoordeelt hij het werk van de kandidaten alsof examen en beoordelingsmodel juist zijn. Hij kan de fout of onvolkomenheid mededelen aan het College voor Toetsen en Examens. Het is niet toegestaan zelfstandig af te wijken van het beoordelingsmodel. Met een eventuele fout wordt bij de definitieve normering van het examen rekening gehouden.
8 Scorepunten worden toegekend op grond van het door de kandidaat gegeven antwoord op iedere vraag. Er worden geen scorepunten vooraf gegeven.
9 Het cijfer voor het centraal examen wordt als volgt verkregen. Eerste en tweede corrector stellen de score voor iedere kandidaat vast. Deze score wordt meegedeeld aan de directeur. De directeur stelt het cijfer voor het centraal examen vast op basis van de regels voor omzetting van score naar cijfer.
NB1 T.a.v. de status van het correctievoorschrift:
Het College voor Toetsen en Examens heeft de correctievoorschriften bij regeling vastgesteld. Het correctievoorschrift is een zogeheten algemeen verbindend voorschrift en valt onder wet- en regelgeving die van overheidswege wordt verstrekt. De corrector mag dus niet afwijken van het correctievoorschrift.
VW-1034-a-c
3
lees verder ►►►

### Pagina 21

NB2 T.a.v. het verkeer tussen examinator en gecommitteerde (eerste en tweede corrector): Het aangeven van de onvolkomenheden op het werk en/of het noteren van de behaalde scores bij de vraag is toegestaan, maar niet verplicht. Evenmin is er een standaardformulier voorgeschreven voor de vermelding van de scores van de kandidaten. Het vermelden van het schoolexamencijfer is toegestaan, maar niet verplicht. Binnen de ruimte die de regelgeving biedt, kunnen scholen afzonderlijk of in gezamenlijk overleg keuzes maken.

NB3 T.a.v. aanvullingen op het correctievoorschrift: Er zijn twee redenen voor een aanvulling op het correctievoorschrift: verduidelijking en een fout. Verduidelijking Het correctievoorschrift is vóór de afname opgesteld. Na de afname blijkt pas welke antwoorden kandidaten geven. Vragen en reacties die via het Examenloket bij de Toets- en Examenlijn binnenkomen, kunnen duidelijk maken dat het correctie- voorschrift niet voldoende recht doet aan door kandidaten gegeven antwoorden. Een aanvulling op het correctievoorschrift kan dan alsnog duidelijkheid bieden. Een fout Als het College voor Toetsen en Examens vaststelt dat een centraal examen een fout bevat, kan het besluiten tot een aanvulling op het correctievoorschrift.

Een aanvulling op het correctievoorschrift wordt door middel van een mailing vanuit Examenblad.nl bekendgemaakt. Een aanvulling op het correctievoorschrift wordt zo spoedig mogelijk verstuurd aan de examensecretarissen. Soms komt een onvolkomenheid pas geruime tijd na de afname aan het licht. In die gevallen vermeldt de aanvulling:
— Als het werk al naar de tweede corrector is gezonden, past de tweede corrector deze aanvulling op het correctievoorschrift toe. en/of
— Als de aanvulling niet is verwerkt in de naar Cito gezonden Wolf-scores, voert Cito dezelfde wijziging door die de correctoren op de verzamelstaat doorvoeren.

Dit laatste gebeurt alleen als de aanvulling luidt dat voor een vraag alle scorepunten moeten worden toegekend.

Als een onvolkomenheid op een dusdanig laat tijdstip geconstateerd wordt dat een aanvulling op het correctievoorschrift ook voor de tweede corrector te laat komt, houdt het College voor Toetsen en Examens bij de vaststelling van de N-term rekening met de onvolkomenheid.

3 Vakopecifieke regels
Voor dit examen zijn geen vakopecifieke regels vastgesteld.

VW-1034-a-c 4 lees verder

### Pagina 22

4 Beoordelingsmodel
Vraag | Antwoord | Scores
---|---|---
Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt 1 scorepunt toegekend.
Bij veel vragen kent het correctievoorschrift twee onderdelen: 'een juist antwoord bevat' en 'voorbeeld van een juist antwoord'. Het 'een juist antwoord bevat' is bepalend voor de toekenning van scorepunten. Het 'voorbeeld van een juist antwoord' is volgens de examenmakers het meest voor de hand liggende antwoord. Als er sprake is van een vakinhoudelijk correcte toepassing van de criteria van 'een juist antwoord bevat', moeten aan antwoorden die afwijken van het voorbeeldantwoords corepunten worden toegekend.

Opgave 1 De nieuwe politieke partij DENK

1 | maximumscore 2
Een juist antwoord bevat:
• een toepassing van het begrip tertiaire socialisatie en sociale media als voorbeeld uit tekst 1
• een uitleg dat DENK kan bijdragen aan de politieke socialisatie van jonge kiezers, met een toepassing van het kernconcept politieke socialisatie
| 1
voorbeeld van een juist antwoord:
• In tekst 1 staat dat DENK jonge kiezers mobiliseert via sociale media (r. 3-4). Sociale media vormen een onpersoonlijke/anonieme band tussen jonge kiezers en DENK. Dus is er bij de socialisatie van jonge kiezers door DENK via sociale media sprake van tertiaire socialisatie.
• Op deze manier kan DENK politieke waarden en handelingspatronen overdragen, zoals gaan stemmen, die jonge kiezers zich eigen kunnen maken. Dus kan DENK bijdragen aan de politieke socialisatie van jonge kiezers
| 1
| 1
VW-1034-a-c
5
lees verder ►►►

### Pagina 23

Vraag Antwoord Scores
2 maximumscore 2
Een juist antwoord bevat:
* een uitleg dat DENK mogelijkheden biedt voor de normatieve
identificatie van een bepaalde groep kiezers, met een toepassing van
het begrip normatieve identificatie
* informatie uit tekst 1 om normatieve identificatie te illustreren 1
1

voorbeeld van een juist antwoord:
* De gemiddelde DENK-stemmer combineert conservatieve en
progressieve waarden en normen die andere bestaande politieke
partijen niet vertegenwoordigen (r. 10-13) / De DENK-stemmer heeft
een heel eigen ideologisch profiel dat overeenkomt met de partij DENK
(r. 50-55)
* De groep DENK-stemmers heeft, doordat DENK aan de verkiezingen
meedoet, de mogelijkheid om de eigen normen en waarden, die
overeenkomen met die van de partij DENK, in het politieke domein in
te brengen. Daardoor biedt DENK mogelijkheden voor de normatieve
identificatie van deze groep kiezers 1
1

3 maximumscore 2
Een juist antwoord bevat:
a
* een uitleg van wat DENK als poortwachter kan doen, met een
toepassing van een kenmerk van het begrip poortwachter en daarvan
een voorbeeld uit tekst 1 1
b
* de fase invoer/input (van het systeemmodel) 1

voorbeeld van een juist antwoord:
a
* DENK kan er als poortwachter voor zorgen dat eisen van
DENK-stemmers op de politieke agenda komen, zoals het stoppen van
etnisch profileren door de politie (r. 36-37) 1
b
* Het inbrengen van een dergelijke eis door de poortwachter in het
politieke besluitvormingsproces behoort tot de fase van invoer van
eisen uit de samenleving in het politieke systeem 1

VW-1034-a-c 6 lees verder ‣‣‣

### Pagina 24

Vraag Antwoord Scores
4 maximumscore 2 1
Een juist antwoord bevat:
• actieve steun, met informatie uit tekst 1 om actieve steun te illustreren 1
• de afhankelijke variabele
voorbeeld van een juist antwoord:
• In figuur 1 is actieve steun te herkennen in het percentage stemmen op
DENK op de y-as. Stemmen, oftewel gebruikmaken van het stemrecht, 1
is een vorm van actieve steun
• Het percentage stemmen op DENK is de afhankelijke variabele 1
5 maximumscore 2
Een juist antwoord bevat:
a
• een beschrijving van de correlatie in figuur 1 of figuur 2, met de 1
formulering: Hoe ..., des te ...
b
• een uitleg dat de richting van de correlatie van figuur 1 positief is en 1
dat de richting van de correlatie van figuur 2 negatief is, met een
toepassing van het begrip correlatie en daarover informatie uit figuur 1
en figuur 2
voorbeeld van een juist antwoord:
a
• Hoe groter het percentage Turkse Nederlanders in een Rotterdamse
buurt, des te meer bewoners uit die buurt op DENK hebben gestemd
(figuur 1). / Hoe groter het percentage autochtone Nederlanders in een
Rotterdamse buurt, des te minder bewoners uit die buurt op DENK
hebben gestemd (figuur 2) 1
b
• De correlatie in figuur 1, oftewel de samenhang tussen het percentage
Turkse Nederlanders en het percentages DENK-stemmers in de
Rotterdamse buurten, is positief (0,95). En de correlatie in figuur 2,
oftewel de samenhang tussen het percentage autochtone
Nederlanders en het percentage DENK-stemmers in de Rotterdamse
buurten, is negatief (-0,79) 1
VW-1034-a-c 7 lees verder ►►►

### Pagina 25

Vraag Antwoord Scores
Opgave 2 Het Internationaal Strafhof
6 maximumscore 2
Een juist antwoord bevat:
* een toepassing van het begrip multilateraal en informatie over
multilaterale samenwerking uit de inleiding
* een uitleg dat door staten is samengewerkt voor de oprichting van het
Internationaal Strafhof, met een toepassing van het kernconcept
samenwerking waaruit blijkt dat het handelen op elkaar is afgestemd
voor een doel en daarover informatie uit de inleiding
1
voorbeeld van een juist antwoord:
* Om het Internationaal Strafhof op te richten is door meerdere staten,
oftewel multilateraal, samengewerkt. Volgens de inleiding hebben
zestig staten het Statuut van Rome ondertekend.
* In de inleiding staat dat voor deze samenwerking de staten hun
handelen op elkaar hebben afgestemd, tijdens formele
onderhandelingen voor het opstellen van een statuut voor de oprichting
van een Internationaal Strafhof, om een gemeenschappelijk doel te
bereiken, zoals het vervolgen van verdachten van misdaden, die
anders niet vervolgd worden
1
7 maximumscore 3
Een juist antwoord bevat:
* een complex van waarden uit de omschrijving van het kernconcept
institutionalisering en een voorbeeld daarvan uit de inleiding
* geformaliseerde regels uit de omschrijving van het kernconcept
institutionalisering en een voorbeeld daarvan uit de inleiding
* een uitleg van de manier waarop het Internationaal Strafhof bijdraagt
aan de institutionalisering van het internationaal strafrecht, met een
toepassing van standaardgedragspatronen uit de omschrijving van het
kernconcept institutionalisering en een voorbeeld daarvan uit de
inleiding
1
voorbeeld van een juist antwoord:
* Het Internationaal Strafhof is gebaseerd op een complex van waarden,
namelijk internationale mensenrechten, veiligheid en stabiliteit,
en op geformaliseerde regels, namelijk een statuut voor het vervolgen
van verdachten van misdaden in de internationale gemeenschap
* Deze waarden/regels zijn vastgelegd in standaardgedragspatronen die
het gedrag van staten reguleren, namelijk in het internationaal
strafrecht waarin staat dat verdachten van misdaden onder bepaalde
omstandigheden vervolgd kunnen worden door het Internationaal
Strafhof. Dus draagt het Internationaal Strafhof bij aan de
institutionalisering van het internationaal strafrecht
1
1
VW-1034-a-C 8 lees verder
Voor alle eindexamens, zie www.sslileiden.nl. Voor de perfecte voorbereiding op je eindexamen, zie ook www.sslileiden.nl. Pagina: 350

### Pagina 26

Vraag Antwoord Scores
8 maximumscore 1
Een juist antwoord bevat een uitleg dat het cultuuruniversalisme te
herkennen is in het strijdpunt internationale mensenrechten, met een
uitgangspunt van het cultuuruniversalisme en een uitgangspunt van het
cultuurrelativisme.

voorbeeld van een juist antwoord:
In het strijdpunt internationale mensenrechten is het cultuuruniversalisme
te herkennen. Het Internationaal Strafhof gaat er namelijk van uit dat
internationale mensenrechten voor alle culturen in de wereld gelden, wat
een uitgangspunt van cultuuruniversalisme is. Het Internationaal Strafhof
gaat niet uit van de lokale waarden in de verschillende culturen op de
wereld, wat een uitgangspunt is van cultuurrelativisme.

9 maximumscore 3
Een juist antwoord bevat:
• internationalisering van politieke macht / de groeiende invloed van
intergouvernementele en supranationale organisaties
• een uitleg dat het gekozen voorbeeld te herkennen is in de
bevoegdheden van het Internationaal Strafhof, met informatie uit de
inleiding waaruit het gekozen voorbeeld blijkt
• een uitleg dat in de bevoegdheden van het Internationaal Strafhof een
geglobaliseerde wereldorde te herkennen is, met toepassing van het
kernconcept globalisering
1
1
1

voorbeeld van een juist antwoord:
• In de verregaande bevoegdheden van het Internationaal Strafhof is de
internationalisering van politieke macht te herkennen
• Het Internationaal Strafhof heeft namelijk de rechtsmacht om het
internationaal strafrecht uit te oefenen
• In de bevoegdheden van het Internationaal Strafhof breiden politieke
afhankelijkheden zich uit over landsgrenzen heen. Daarin is een
geglobaliseerde wereldorde te herkennen
1
1
1

VW-1034-a-c
9
lees verder