# Eindexamen Maatschappijwetenschappen VWO 2018 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2018/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Arib vraagt haar kamer om bezinning'

### Vraag 2 – Arib vraagt haar kamer om bezinning'

### Vraag 3 – Opgave 2

### Vraag 4 – Opgave 2

### Vraag 5 – Opgave 2

### Vraag 6 – Opgave 2

### Vraag 7 – Opgave 2

### Vraag 8 – Opgave 2

### Vraag 9 – Monisme dualisme politiek

### Vraag 10 – Monisme dualisme politiek

### Vraag 11 – Opgave 2

### Vraag 12 – Monisme dualisme politiek

### Vraag 13 – Monisme dualisme politiek

### Vraag 14 – Monisme dualisme politiek

### Vraag 15 – Het arctisch gebied'

### Vraag 16 – Het arctisch gebied'

### Vraag 17 – Opgave 2

### Vraag 18 – Opgave 2

### Vraag 19 – Opgave 2

### Vraag 20 – Arib vraagt haar kamer om bezinning'

### Vraag 21 – Robot opmars

### Vraag 22 – Opgave 2

### Vraag 23 – Robot opmars

### Vraag 24 – Arib vraagt haar kamer om bezinning'

### Vraag 25 – Arib vraagt haar kamer om bezinning'

### Vraag 26 – Arib vraagt haar kamer om bezinning'

### Vraag 27 – Arib vraagt haar kamer om bezinning'

### Vraag 28 – Arib vraagt haar kamer om bezinning'

### Vraag 29 – Arib vraagt haar kamer om bezinning'

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Opgave 3 Meisjes in sub-Sahara-Afrika

Bij deze opgave horen figuur 2 en tekst 4 uit het bronnenboekje.

Inleiding
In 2017 publiceerde het Bevolkingsfonds van de Verenigde Naties (VN)
een onderzoeksrapport over armoede onder meisjes en vrouwen in onder
andere sub-Sahara-Afrika. Sub-Sahara-Afrika is de benaming van
Afrikaanse landen ten zuiden van de Sahara. De armoede van deze
meisjes en vrouwen is niet alleen een economisch vraagstuk; vele andere
vraagstukken hangen ermee samen, zoals sociale kwetsbaarheid en
gebrek aan onderwijs. Deze opgave gaat het armoedevraagstuk van
meisjes in sub-Sahara-Afrika.

Gebruik de inleiding.
De VN-lidstaten werken samen op verschillende gebieden, zoals
onderzoek naar maatschappelijke en culturele ontwikkelingen.
2p 19 — Geef aan onder welk ander samenwerkingsgebied de VN het
onderzoeksrapport valt.
— Leg uit dat het onderzoeksrapport een machtsbron is van de VN.
— Gebruik in je uitleg een type machtsbron.

Gebruik de inleiding.
Een hypothese over het armoedevraagstuk van meisjes in
sub-Sahara-Afrika is: hoe groter de verschillen in het aantal jaren gevolgd
onderwijs tussen meisjes en jongens in landen in sub-Sahara-Afrika, des
te groter zijn de verschillen in inkomsten tussen deze meisjes en jongens
wanneer zij volwassen zijn.
2p 20 — Leg uit dat deze hypothese geformuleerd is vanuit het
conflict-paradigma. Gebruik in je uitleg een kenmerk van het
conflict-paradigma.
— Leg uit of deze hypothese beter getoetst kan worden met de
onderzoeksmethode enquête of observatie. Gebruik in je uitleg een
verschil tussen beide onderzoeksmethodes.

Gebruik figuur 2.
In figuur 2 staan drie scenario's over school en zwangerschap, voor
meisjes in sub-Sahara-Afrika.
3p 21 — Benoem de afhankelijke variabele en de onafhankelijke variabele in
figuur 2.
— Beschrijf het verband dat gelegd wordt in figuur 2. Gebruik in je
beschrijving de formulering: hoe ..., des te ...
— Leg uit of het verband in figuur 2 weergegeven is als een causaal
verband of als een correlatie. Gebruik in je uitleg of het verschil tussen
een causaal verband en een correlatie.

VW-1034-f-19-2-0 8/9 lees verder ‣‣‣

### Pagina 2

Gebruik tekst 4.
Tekst 4 gaat over de situatie van meisjes in sub-Sahara-Afrika die op
school zitten en zwanger worden.
3p 22 Leg met twee soorten kapitaal uit wat het effect van zwanger worden kan
zijn op de sociale mobiliteit van meisjes in sub-Sahara-Afrika. Gebruik in
je uitleg:
twee soorten kapitaal;
informatie uit tekst 4 over één van deze soorten kapitaal;
een omschrijving van het begrip sociale mobiliteit.
Gebruik tekst 4.
Zowel zwangere meisjes in Kenia als zwangere meisjes in Tanzania
verlaten school. De belangrijkste reden daarvoor verschilt echter in beide
landen.
1p 23 Leg voor zwangere meisjes in Tanzania uit of het verlaten van school een
vorm van positieverwerving of van positietoe wijzing is. Gebruik in je uitleg:
het verschil tussen positieverwerving en positietoe wijzing;
een voorbeeld uit tekst 4 van positieverwerving of positietoe wijzing.
Gebruik tekst 4.
Op basis van tekst 4 kan worden gesteld dat zwangere meisjes in Kenia
anders worden behandeld dan zwangere meisjes in Tanzania.
2p 24 Leg uit op welke manier dit verschil in behandeling beschreven kan
worden vanuit het sociaalconstructivisme-paradigma. Gebruik in je uitleg:
een kenmerk van het sociaalconstructivisme-paradigma;
voor elk van beide landen een voorbeeld uit tekst 4 van het gekozen
kenmerk.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
VW-1034-f-19-2-o
9/9
einde

### Pagina 3

Bijlage VWO
2019
tijdvak 2
maatschappijwetenschappen (pilot)
Bronnenboekje
VW-1034-f-19-2-b

### Pagina 4

Opgave 1 Goud

tekst 1

Leven in Surinaamse goudvelden

In de goudvelden wonen en werken
mensen uit verschillende culturen
samen. Ver van de normen en regels
uit de dorpen en de stad ontstaat er
5 een nieuwe maatschappelijke orde
met nieuwe wetten en gedragscodes,
die door de jaren heen tot stand
gekomen zijn. Deze nieuwe,
ongeschreven regels worden zelden
10 in twijfel getrokken en zorgen er juist
voor dat conflicten over grond en
andere middelen tot een minimum
beperkt blijven.
Er zijn veel voorbeelden van
15 ongeschreven regels waar iedereen
zich aan houdt. [Bepaalde]
goudzoekers betalen bijvoorbeeld
10 procent van hun opbrengsten aan
de lokale grondbezitter (...), hoewel

20 geen enkele wettelijke regeling hen
verplicht dit te doen. (...) Hoewel de
politie en andere autoriteiten in het
bos grotendeels afwezig zijn, worden
deze informele wetten zelden
25 geschonden.
[Econoom] De Soto spreekt in deze
context van de ‘goudzoekerswet’
(2000). De Soto stelt dat informele
wetten, die binnen een
30 sociale groep ontstaan doordat men
beperkte hulpbronnen moet delen,
vaak zeer efficiënt zijn in het
maximaliseren van (economische)
voordelen en het minimaliseren van
35 conflict. Om economische groei te
stimuleren moet de nationale
wetgeving bestaande informele
wetten incorporeren (...).

naar: CEDLA, 2009

VW-1034-f-19-2-b
2/8
lees verder ► ► ►

### Pagina 5

tekst 2
Convenant Verantwoord Goud
De Nederlandse goudsector tekende
gisteren een convenant.
Ondertekenaars zijn onder andere
producenten van elektronica en
5 sieraden, recyclers, de koepels van
juweliers en goudsmden, maar ook
maatschappelijke organisaties als
Unicef en Solidaridad. Minister
Ploumen (Ontwikkelings-
10 samenwerking) nam het initiatief voor
het convenant. Zij spreekt van een
belangrijke dag en roept alle
bedrijven in de Nederlandse
goudsector op om zich bij het
15 convenant aan te sluiten. (...)
Bij het winnen van goud komen
mensenrechtenschendingen voor.
Met name in de kleinschalige
mijnbouw ontbreken wet- en
20 regelgeving. (...) Het winnen van
goud is bovendien schadelijk voor
het milieu en ongezond. Dagelijks
worden er tien miljoen mensen in
bron: Trouw, 2017
noot 1 Partnership for Responsible Minerals = een internationaal netwerk van bedrijven,
organisaties en overheden met onder meer Amerikaanse elektronicabedrijven (zoals
Apple en Siemens) en het ministerie van Buitenlandse Zaken van het Verenigd
Koninkrijk dat wil bijdragen aan betere sociale en economische voorwaarden voor
mijnwerkers en lokale gemeenschappen van mijnwerkers.
goudmijnen blootgesteld aan kwik. In
25 zwakke staten worden met de
goudwinning ook vaak milities en
rebellengroepen gefinancierd.
Het convenant, het eerste in de
sector, wil daaraan een einde maken.
30 De ondertekenaars moeten met hun
leveranciers rond de tafel gaan
zitten. Deze moeten, onder andere
met een certificaat, kunnen aantonen
dat het goud op een verantwoorde
35 manier is gewonnen. Dat maakt een
einde aan de huidige praktijk, waarbij
het vaak moeilijk is te achterhalen
waar het goud vandaan komt en
onder welke omstandigheden het
40 gewonnen is.
(...) [De] ondertekenaars gaan
proberen ook grote bedrijven als
Apple en Siemens voor het probleem
te interesseren, via internationale
45 netwerken als het Partnership for
Responsible Minerals¹).
VW-1034-f-19-2-b
3/8
lees verder

### Pagina 6

Opgave 2 Deeltijd klem

figuur 1
Arbeidsduur in uren per week van werkenden (20-35 jaar)¹), naar geslacht
en Europees land, 2015²)
[FIGUUR: Scatterplot met op de y-as "vrouwen" (lopend van 30 tot 45) en op de x-as "mannen" (lopend van 25 tot 45). Een stippellijn loopt diagonaal van linksonder naar rechtsboven. Er zijn verschillende stippen verspreid over de grafiek, sommige met landcodes zoals "FR" en "NL".]
noot 1 Gemiddelden zijn berekend voor vrouwen en mannen van 20 tot en met 35 jaar met
betaald werk (ten minste 1 uur per week).
noot 2 Verschillen tussen vrouwen en mannen zijn voor alle landen significant ($p<0,05$).

Toelichting
In figuur 1 wordt het aantal uren per week dat werkende mannen van 20 tot en
met 35 jaar betaald werk hebben afgezet tegen het aantal uren per week dat
werkende vrouwen van 20 tot en met 35 jaar betaald werk hebben, in Europese
landen in 2015. Uit figuur 1 is af te lezen dat Franse werkende mannen 38 uur
per week werken, terwijl Franse werkende vrouwen bijna 35 uur per week
werken. Elk bolletje is een (ander) Europees land.

bron: SCP, 2018

VW-1034-f-19-2-b 4 / 8 lees verder ►►►

### Pagina 7

tabel 1
Culturele dimensie van Hofstede, schaalscores Nederland en Frankrijk

[FIGUUR: Tabel met 2 kolommen en 2 rijen. De eerste kolom bevat de tekst "dimensie masculien versus feminin". De tweede kolom bevat de tekst "Nederland score 1-100" en daaronder de waarde "14". De derde kolom bevat de tekst "Frankrijk score 1-100" en daaronder de waarde "43".]

Toelichting
Hoe hoger de score van het land, hoe meer masculien de cultuur van het land.

naar: christopherliechty.com

VW-1034-f-19-2-b 5/8 lees verder ►►►

### Pagina 8

tekst 3
De dwang van de Nederlandse deeltijdcultuur

Op een Franse crèche heet de
leidster een ‘éducatrice de jeunes
enfants’¹), bereidt een kok elke dag
een driegangenlunch (...) en is een
5 speciaal kantoortje ingericht voor een
dokter (...). De kosten: ongeveer een
tientje per dag, per kind. Een fractie
van de kosten in Nederland. De
Franse overheid financiert veruit het
10 grootste deel van de kinderopvang.
(...) [Kinderen] brengen er het
grootste deel van hun week door:
minder dan vijf dagen naar de crèche
is in Frankrijk eerder uitzondering
15 dan regel.

De meeste Nederlanders vinden dat
maar niets: uit onderzoek van het
Sociaal en Cultureel Planbureau
(SCP, 2016) blijkt dat een minderheid
20 van de Nederlanders het uitbesteden
van de zorg voor hun jonge kinderen
goed vindt, en ook dan hooguit voor
een of twee dagen per week. En zo
doen we het dan ook, want in
25 Nederland is deeltijdwerken de norm.
(...)
Het deeltijdwerken zit er (...) diep
ingesleten. Werkte een 35-jarige
vrouw in 1985 gemiddeld 25 uur per
week, in 2017 doet ze dat nog
30 steeds. (...) Hoewel de afgelopen
decennia het opleidingsniveau en de
arbeidsparticipatie van vrouwen zijn
gestegen, blijven Nederlanders “met
twee maten meten”. [SCP-
35 onderzoeker] Porreggin: “Voor een
moeder vinden we één, twee of drie
werkdagen ideaal, voor een vader
vier of vijf dagen.”

bron: NRC Handelsblad, 2017

noot 1 éducatrice de jeunes enfants = opvoedster van jonge kinderen

Deeltijdklem
40 Juist omdat Nederlandse vrouwen
tóch maar een paar dagen werken,
hoeft de kinderopvang ook niet zo
goed te zijn. De Nederlandse
deeltijdcultuur is heel dwingend voor
45 de manier waarop de kinderopvang is
vormgegeven, zegt Janneke
Plantenga, hoogleraar economie van
de welvaartsstaat in Utrecht. De
pedagogische kwaliteit is bij
50 86 procent van de crèches ‘matig’,
blijkt uit kwaliteitsmetingen van het
Nederlands Consortium Kinder-
opvang Onderzoek (NCKO). (...) De
Nederlandse crèche is
55 wel veilig en gezellig, maar de
toegevoegde waarde ervan is laag.
(...) Een gevolg daarvan is wat
Plantenga de ‘deeltijdklem’ noemt:
Nederlandse ouders vinden het van
60 slecht ouder schap getuigen als ze
hun kinderen vijf dagen per week
naar de crèche zouden brengen, en
dat is ook zo omdat de kwaliteit
ervan niet zo goed is. En die kwaliteit
65 is niet goed omdat er zo massaal in
deeltijd wordt gewerkt. (...)

Argumenten om het massale
deeltijdwerken te bestrijden, zijn er
genoeg[, zoals] financiële
70 afhankelijkheid (...) en gemiste
carrièrekansen. Zo zitten er
aanzienlijk minder vrouwen in de top
van de Nederlandse beurs-
genoteerde bedrijven dan in de
75 Franse: nog geen 19 procent versus
bijna 40 procent van de bestuurders
en commissarissen is vrouw.

VW-1034-f-19-2-b
6

### Pagina 9

Opgave 3 Meisjes in sub-Sahara-Afrika
figuur 2
Tienerzwangerschappen van meisjes in o.a. sub-Sahara-Afrika, 2013

[FIGUUR: Een diagram dat de huidige situatie weergeeft van tienerzwangerschappen, met een totale van 3,39 miljoen. Daaronder wordt een scenario geschetst waarin alle meisjes naar de basisschool gaan, wat resulteert in 3,07 miljoen zwangere meisjes, een daling van 10% ten opzichte van de huidige situatie. Een ander scenario, waarin alle meisjes naar de middelbare school gaan, leidt tot 1,39 miljoen zwangere meisjes, wat een daling van 59% betekent ten opzichte van de huidige situatie.]

bron: Trouw, 2017

VW-1034-f-19-2-b
lees verder ►►►

### Pagina 10

tekst 4
Niet meer naar school
In Kenia raakt een op de vijf meisjes
in de leeftijdsgroep van vijftien tot
negentien jaar zwanger. Het is de
5
ernaamste reden om van school te
gaan. Puur uit financiële noodzaak.
Het levensonderhoud van een baby
en schoolgeld is voor veel Keniaanse
families gewoonweg niet op te
10 brengen. Terwijl de Keniaanse
overheid wel al meer dan twintig jaar
speciaal beleid voert om
tienermoeders weer naar school te
laten gaan. Zo kunnen ze geholpen
worden om hun opleiding af te maken
15
op een andere school, om
stigmatisering te voorkomen. (...)
President John Magufuli van
Tanzania zei eerder dit jaar dat
meisjes die zwanger worden van
20
school moeten en niet meer terug
mogen komen zolang hij president is.
(...) “Ze hebben hun kans gehad.”

bron: Trouw, 2017
VW-1034-f-19-2-b 8/8 einde

### Pagina 11

Correctievoorschrift VWO
2019
tijd vak 2
maatschappijwetenschappen (pilot)
Het correctievoorschrift bestaat uit:
1 Regels voor de beoordeling
2 Algemene regels
3 Vak specifieke regels
4 Beoordelingsmodel
5 Aanleveren scores
6 Bronvermeldingen

1 Regels voor de beoordeling
Het werk van de kandidaten wordt beoordeeld met inachtneming van de artikelen 41 en
42 van het Eindexamenbesluit VO.
Voorts heeft het College voor Toetsen en Examens op grond van artikel 2 lid 2d van
de Wet College voor toetsen en examens de Regeling beoordelingsnormen en
bijbehorende scores centraal examen vastgesteld.
Voor de beoordeling zijn de volgende aspecten van de artikelen 36, 41, 41a en 42 van
het Eindexamenbesluit VO van belang:
1 De directeur doet het gemaakte werk met een exemplaar van de opgaven, de
beoordelingsnormen en het proces-verbaal van het examen toekomen aan de
examinator. Deze kijkt het werk na en zendt het met zijn beoordeling aan de
directeur. De examinator past de beoordelingsnormen en de regels voor het
toekennen van scorepunten toe die zijn gegeven door het College voor Toetsen en
Examens.
2 De directeur doet de van de examinator ontvangen stukken met een exemplaar van
de opgaven, de beoordelingsnormen, het proces-verbaal en de regels voor het
bepalen van de score onverwijld aan de directeur van de school van de
gecommitteerde toekomst. Deze stelt het ter hand aan de gecommitteerde.

VW-1034-f-19-2-c 1 lees verder ►►►

### Pagina 12

3 De gecommitteerde beoordeelt het werk zo spoedig mogelijk en past de scoringsnormen en de regels voor het bepalen van de score toe die zijn gegeven door het College voor Toetsen en Examens.
De gecommitteerde voegt bij het gecorrigeerde werk een verklaring betreffende de verrichte correctie. Deze verklaring wordt mede ondertekend door het bevoegd gezag van de gecommitteerde.
4 De examinator en de gecommitteerde stellen in onderling overleg het behaalde aantal scorepunten voor het centraal examen vast.
5 Indien de examinator en de gecommitteerde daarbij niet tot overeenstemming komen, wordt het geschil voorgelegd aan het bevoegd gezag van de gecommitteerde. Dit bevoegd gezag kan hierover in overleg treden met het bevoegd gezag van de examinator. Indien het geschil niet kan worden beslecht, wordt hiervan melding gemaakt aan de inspectie. De inspectie kan een derde onafhankelijke corrector aanwijzen. De beoordeling van deze derde corrector komt in de plaats van de eerdere beoordelingen.

2 Algemene regels

Voor de beoordeling van het examenwerk zijn de volgende bepalingen uit de regeling van het College voor Toetsen en Examens van toepassing:
1 De examinator vermeldt op een lijst de namen en/of nummers van de kandidaten, het aan iedere kandidaat voor iedere vraag toegekende aantal scorepunten en het totaal aantal scorepunten van iedere kandidaat.
2 Voor het antwoord op een vraag worden door de examinator en door de gecommitteerde scorepunten toegekend in overeenstemming met de correctievoorschriften. Scorepunten zijn de getallen 0, 1, 2, ..., n, waarbij n het maximaal te behalen aantal scorepunten voor een vraag is. Andere scorepunten die geen gehele getallen zijn, of een score minder dan 0 zijn niet geoorloofd.
3 Scorepunten worden toegekend met inachtneming van de volgende regels:
3.1 indien een vraag volledig juist is beantwoord, wordt het maximaal te behalen aantal scorepunten toegekend;
3.2 indien een vraag gedeeltelijk juist is beantwoord, wordt een deel van de te behalen scorepunten toegekend in overeenstemming met het beoordelingsmodel;
3.3 indien een antwoord op een open vraag niet in het beoordelingsmodel voorkomt en dit antwoord op grond van aantoonbare, vakinhoudelijke argumenten als juist of gedeeltelijk juist aangemerkt kan worden, moeten scorepunten worden toegekend naar analogie of in de geest van het beoordelingsmodel;
3.4 indien slechts één voorbeeld, reden, uitwerking, citaat of andersoortig antwoord gevraagd wordt, wordt uitsluitend het eerstgegeven antwoord beoordeeld;
3.5 indien meer dan één voorbeeld, reden, uitwerking, citaat of andersoortig antwoord gevraagd wordt, worden uitsluitend de eerstgegeven antwoorden beoordeeld, tot maximaal het gevraagde aantal;
3.6 indien in een antwoord een gevraagde verklaring of uitleg of afleiding of berekening ontbreekt dan wel foutief is, worden 0 scorepunten toegekend tenzij in het beoordelingsmodel anders is aangegeven;

VW-1034-f-19-2-c 2 lees verder ►►►
Beschikbaar gesteld door Stichting Studiedbegeleiding Leiden (SSL).

### Pagina 13

3.7 indien in het beoordelingsmodel verschillende mogelijkheden zijn opgenomen,
gescheiden door het teken /, gelden deze mogelijkheden als verschillende
formuleringen van hetzelfde antwoord of onderdeel van dat antwoord;
3.8 indien in het beoordelingsmodel een gedeelte van het antwoord tussen haakjes
staat, behoeft dit gedeelte niet in het antwoord van de kandidaat voor te komen;
3.9 indien een kandidaat op grond van een algemeen geldende woordbetekenis,
zoals bijvoorbeeld vermeld in een woordenboek, een antwoord geeft dat
vakinhoudelijk onjuist is, worden aan dat antwoord geen scorepunten
toegekend, of tenminste niet de scorepunten die met de vakinhoudelijke
onjuistheid gemoeid zijn.
4 Het juiste antwoord op een meerkeuzevraag is de hoofdletter die behoort bij de
juiste keuzemogelijkheid. Voor een juist antwoord op een meerkeuzevraag wordt het
in het beoordelingsmodel vermelde aantal scorepunten toegekend. Voor elk ander
antwoord worden geen scorepunten toegekend. Indien meer dan één antwoord
gegeven is, worden eveneens geen scorepunten toegekend.
5 Een fout mag in de uitwerking van een vraag maar één keer worden aangerekend,
tenzij daardoor de vraag aanzienlijk vereenvoudigd wordt en/of tenzij in het
beoordelingsmodel anders is vermeld.
6 Een zelfde fout in de beantwoording van verschillende vragen moet steeds opnieuw
worden aangerekend, tenzij in het beoordelingsmodel anders is vermeld.
7 Indien de examinator of de gecommitteerde meent dat in een examen of in het
beoordelingsmodel bij dat examen een fout of onvolkomenheid zit, beoordeelt hij het
werk van de kandidaat alsof examen en beoordelingsmodel juist zijn. Hij kan de
fout of onvolkomenheid mededelen aan het College voor Toetsen en Examens. Het
is niet toegestaan zelfstandig af te wijken van het beoordelingsmodel. Met een
eventuele fout wordt bij de definitieve normering van het examen rekening
gehouden.
8 Scorepunten worden toegekend op grond van het door de kandidaat gegeven
antwoord op iedere vraag. Er worden geen scorepunten vooraf gegeven.
9 Het cijfer voor het centraal examen wordt als volgt verkregen:
Eerste en tweede corrector stellen de score voor iedere kandidaat vast. Deze score
wordt meegedeeld aan de directeur.
De directeur stelt het cijfer voor het centraal examen vast op basis van de regels
voor omzetting van score naar cijfer.
NB1 T.a.v. de status van het correctievoorschrift:
Het College voor Toetsen en Examens heeft de correctievoorschriften bij regeling
vastgesteld. Het correctievoorschrift is een zogeheten algemeen verbindend
voorschrift en valt onder wet- en regelgeving die van overheidswege wordt verstrekt.
De corrector mag dus niet afwijken van het correctievoorschrift.
NB2 T.a.v. het verkeer tussen examinator en gecommitteerde (eerste en tweede corrector):
Het aangeven van de onvolkomenheden op het werk en/of het noteren van de
behaalde scores bij de vraag is toegestaan, maar niet verplicht. Evenmin is er een
standaardformulier voorgeschreven voor de vermelding van de scores van de
kandidaten. Het vermelden van het schoolexamencijfer is toegestaan, maar niet
verplicht. Binnen de ruimte die de regelgeving biedt, kunnen scholen afzonderlijk
of in gezamenlijk overleg keuzes maken.
VW-1034-f-19-2-c

### Pagina 14

NB3 T.a.v. aanvullingen op het correctievoorschrift:
Er zijn twee redenen voor een aanvulling op het correctievoorschrift: verduidelijking en een fout.
Verduidelijking
Het correctievoorschrift is vóór de afname opgesteld. Na de afname blijkt pas welke antwoorden kandidaten geven. Vragen en reacties die via het Examenloket bij de Toets- en Examenlijn binnenkomen, kunnen duidelijk maken dat het correctie- voorschrift niet voldoende recht doet aan door kandidaten gegeven antwoorden. Een aanvulling op het correctievoorschrift kan dan alsnog duidelijkheid bieden.
Een fout
Als het College voor Toetsen en Examens vaststelt dat een centraal examen een fout bevat, kan het besluiten tot een aanvulling op het correctievoorschrift.

Een aanvulling op het correctievoorschrift wordt door middel van een mailing vanuit Examenblad.nl bekendgemaakt. Een aanvulling op het correctievoorschrift wordt zo spoedig mogelijk verstuurd aan de examensecretarissen.
Soms komt een onvolkomenheid pas geruime tijd na de afname aan het licht. In die gevallen vermeldt de aanvulling:

- Als het werk al naar de tweede corrector is gezonden, past de tweede corrector deze aanvulling op het correctievoorschrift toe. en/of
- Als de aanvulling niet is verwerkt in de naar Cito gezonden Wolf-scores, voert Cito dezelfde wijziging door die de correctoren op de verzamelstaat doorvoeren.

Dit laatste gebeurt alleen als de aanvulling luidt dat voor een vraag alle scorepunten moeten worden toegekend.

Als een onvolkomenheid op een dusdanig laat tijdstip geconstateerd wordt dat een aanvulling op het correctievoorschrift ook voor de tweede corrector te laat komt, houdt het College voor Toetsen en Examens bij de vaststelling van de N-term rekening met de onvolkomenheid.

3 Vakspecifieke regels
Voor dit examen is de volgende vakspecifieke regel vastgesteld:

Als in een vraag staat dat de kandidaat een hoofd- of kernconcept moet gebruiken, dan dient de kandidaat in het antwoord die elementen uit de omschrijving van het hoofd- of kernconcept te gebruiken die nodig zijn om de vraag juist te kunnen beantwoorden.

VW-1034-f-19-2-c 4 lees verder ► ► ►

### Pagina 15

4 Beoordelingsmodel
Vraag Antwoord Scores
Opgave 1 Goud
1 maximumscore 2
een juist antwoord bevat:
een uitleg dat goud economische bindingen tussen mensen kan
versterken, met een toepassing van economische bindingen en
daarvan een voorbeeld uit de eerste alinea van de inleiding 1
een uitleg dat goud affectieve bindingen tussen mensen kan
versterken, met een toepassing van affectieve bindingen en daarvan
een voorbeeld uit de eerste alinea van de inleiding 1
voorbeeld van een juist antwoord:
Goud werd gebruikt in munten / als ruilmiddel voor verhandelen van
goederen. Zo kon goud de onderlinge economische
bindingen/afhankelijkheden tussen mensen versterken 1
Goud wordt gebruikt in bijvoorbeeld trouwringen die pasgehuwden
elkaar omdoen, als uitdrukking van positieve gevoelens voor elkaar. Zo
kan goud de onderlinge affectieve bindingen/afhankelijkheden tussen
mensen versterken 1
VW-1034-f-19-2-c 5 lees verder ►►►

### Pagina 16

Vraag Antwoord Scores
2. maximumscore 2 een juist antwoord bevat:
a
• een uitleg dat het kernconcept sociale institutie te herkennen is in het
gebruik van goud als ruilmiddel, met een toepassing van het
kernconcept sociale institutie
1
b
• een uitleg dat in het gebruik van goud als ruilmiddel het kenmerk van
instituties 'enerzijds vrij stabiel, maar anderzijds ook relatief
veranderlijk' herkenbaar is, met informatie over dit kenmerk uit de
inleiding
1
voorbeeld van een juist antwoord:
a
• In het gebruik van goud als ruilmiddel is een sociale institutie te
herkennen, omdat het accepteren van goud als ruilmiddel een min of
meer geformaliseerde regel is die al sinds de oudheid onderlinge
relaties in de handel reguleert
1
b
• Al in het oude Egypte werd goud gebruikt als ruilmiddel, tot aan de
huidige tijd waarin banken goud aanhouden als noodvoorraad, en
daarmee is het gebruik van goud enerzijds vrij stabiel, inmiddels zijn
munten niet meer direct gekoppeld aan goud, daarmee is het gebruik
van goud anderzijds ook relatief veranderlijk. Dus is het kenmerk dat
instituties enerzijds vrij stabiel, maar anderzijds ook relatief
veranderlijk zijn' te herkennen in het gebruik van goud als ruilmiddel
1
VW-1034-f-19-2-c 6 lees verder

### Pagina 17

Vraag Antwoord Scores
3 maximumscore 2
een juist antwoord bevat:
a
• een uitleg dat onttovering te herkennen is in de verandering van de
betekenis van goud, met een toepassing van het begrip onttovering en
informatie uit de tweede alinea van de inleiding waaruit onttovering
blijkt
1
een uitleg dat rationalisering te herkennen is in de verandering van de
betekenis van goud, met een toepassing van het kernconcept
rationalisering en informatie uit de tweede alinea van de inleiding
waaruit rationalisering blijkt
1
voorbeeld van een juist antwoord:
a
• Onttovering is te herkennen in de veranderde betekenis van goud door
de verminderde aandacht voor het bovennatuurlijke. In de
middeleeuwen werden aan goud nog magische krachten toegekend
door beoefenaars van de alchemie, inmiddels worden aan goud door
de meeste mensen geen bovennatuurlijke krachten meer toegekend
1
b
• Rationalisering is te herkennen in de veranderde betekenis van goud
door het systematiseren van de werkelijkheid, namelijk in het
systematisch onderzoeken van de opbouw van de atomen van goud.
Daaruit komt de huidige wetenschappelijke betekenis van goud voort,
gebaseerd op inzichten uit de nucleaire fysica over de opbouw van de
atomen van goud
1
VW-1034-f-19-2-c 7 lees verder

### Pagina 18

Vraag Antwoord Scores
4 maximumscore 2 1
een juist antwoord bevat:
het functionalisme-paradigma
een uitleg dat het functionalisme-paradigma te herkennen is in de
beschrijving van de samenleving in de Surinaamse goudvelden, met
een kenmerk van het functionalisme-paradigma en daarvan een
voorbeeld uit tekst 1

voorbeeld van een juist antwoord: 1
In de beschrijving van de ontwikkeling van een samenleving in de
Surinaamse goudvelden is het functionalisme-paradigma te herkennen
In tekst 1 wordt het ontstaan beschreven van een nieuwe
maatschappelijke orde in de Surinaamse goudvelden, waarin conflicten
beperkt blijven (r. 3-13). Nadruk op het (her)vinden van een
maatschappelijke orde kenmerkt het functionalisme-paradigma.
of
Nieuwe wetten en gedragscodes die door de jaren heen tot stand
gekomen zijn, dragen bij aan de nieuwe maatschappelijke orde
(r. 5-8). Deze wetten en gedragscodes functioneren als sociale
stabilisatoren. Nadruk op de rol van sociale stabilisatoren kenmerkt het
functionalismeparadigma

5 maximumscore 1 1
een juist antwoord bevat:
een uitleg dat in de omstandigheden waaronder de goudzoekerswet tot
stand komt binding te herkennen is, met toepassing van het hoofconcept
binding en informatie uit tekst 1 over die omstandigheden

voorbeeld van een juist antwoord:
Volgens econoom De Soto ontstaat de goudzoekerswet doordat mensen in
de goudvelden beperkte hulpbronnen moeten delen (r. 28-31). Voor het
regelen van het delen van hulpbronnen zijn zij afhankelijk van elkaar. In
deze onderlinge afhankelijkheid tussen gouddelvers is binding te
herkennen.

VW-1034-f-19-2-c 8 lees verder

### Pagina 19

Vraag Antwoord Scores
6
maximumscore 1
een juist antwoord bevat:
- een uitleg dat het functioneren van de goudzoekerswet verklaard kan worden vanuit het rationele actor-paradigma, met een rationele afweging tussen kosten en baten / met streven naar nutmaximalisatie en daarvan een voorbeeld uit tekst 1

voorbeeld van een juist antwoord:
De goudzoekerswet is volgens De Soto efficiënt in het maximaliseren van economische voordelen en het minimaliseren van conflict (r. 32-35). Het functioneren van de wet kan gezien worden als het resultaat van een rationele afweging tussen de kosten die conflicten opleveren en de economische baten van delen, om economische voordelen te maximaliseren. Deze rationele afweging tussen kosten en baten is een kenmerk van het rationele actor-paradigma.

7
maximumscore 2
een juist antwoord bevat:
- een toepassing van het begrip formalisering en daarvan een voorbeeld uit tekst 1
- een uitleg dat formalisering van de goudzoekerswet kan bijdragen aan verdere staatsvorming van Suriname, met een toepassing van het kernconcept staatsvorming

voorbeeld van een juist antwoord:
- Wanneer de goudzoekerswet geïncorporeerd wordt in de nationale wetgeving (r. 36-38) is er sprake van formalisering. Formalisering is namelijk het omzetten van informele rechten en plichten, zoals de goudzoekerswet, in formele wetten.
- Het vastleggen van informele rechten en plichten in formele wetten draagt bij aan de uitbreiding van het complex van nationale wetten en regels / aan de institutionalisering van de politieke macht van de staat Suriname, en dus aan verdere staatsvorming van Suriname.
1

1

1

1

VW-1034-f-19-2-c 9 lees verder ►►►

### Pagina 20

Vraag Antwoord Scores
8 maximumscore 3
een juist antwoord bevat:
a
* een uitleg dat het vragen van een hogere goudprijs door het land dat
goud wint niet aannemelijk is, met een toepassing van een kenmerk
van de afhankelijkheidstheorieën 1
b
* een maatregel om goudwinning ten goede te laten komen aan de
economische ontwikkeling van het land dat goud wint, waarin een
kenmerk van de evolutionaire theorieën te herkennen is 1
* een uitleg dat het nemen van de geformuleerde maatregel wel
aannemelijk is, met een toepassing van een kenmerk van de
evolutionaire theorieën 1
voorbeeld van een juist antwoord:
a
* Volgens de afhankelijkheidstheorieën zijn de machtsverhoudingen
tussen de meer ontwikkelde en onderontwikkelde landen scheef.
Daarom zal het land dat goud wint geen hogere goudprijs kunnen
afdwingen van meer ontwikkelde landen. Geredeneerd vanuit deze
theorieën zal het nemen van deze maatregel dus niet aannemelijk zijn 1
b
* Een maatregel kan zijn: het innoveren en moderniseren van
goudwinningsmethoden om goudwinning efficiënter en sneller te laten
verlopen 1
* Volgens de evolutionaire theorieën ontwikkelen staten zich volgens
een patroon van geleidelijkheid. Onderontwikkelde landen moeten zich
nog moderniseren. Door het moderniseren van goudwinningsmethoden
kan de goudwinning ten goede komen aan de economische
ontwikkeling van het land dat goud wint. Geredeneerd vanuit deze
theorieën zal het nemen van deze maatregel dus aannemelijk zijn 1
VW-1034-f-19-2-c 10 lees verder ► ► ►

### Pagina 21

Vraag Antwoord Scores
9 maximumscore 1
een juist antwoord bevat:
een uitleg dat de minister gebruikgemaakt kan hebben van ‘primen’, met
een toepassing van het begrip ‘primen’ en daarvan een voorbeeld uit
tekst 2

voorbeeld van een juist antwoord:
Door te spreken van een belangrijke dag en bedrijven op te roepen om
zich aan te sluiten bij het convenant (r. 10-15) / Door het eerste convenant
in de sector te initiëren (r. 28-29) presenteert de minister zich in de media,
zoals in de krant Trouw, als een politicus die verantwoordelijkheid neemt
voor de problemen in de goudsector. In het zichzelf presenteren van deze
minister in de media als eigenaar van dit sociale en ecologische thema kan
de mediastrategie ‘primen’ herkend worden.

10 maximumscore 3
een juist antwoord bevat:
• een toepassing van het kenmerk internationale samenwerking van de
liberale theorieën op het convenant 1
• een uitleg dat de Nederlandse staat met het convenant samenwerking
aangaat, met een toepassing van het kernconcept samenwerking en
daarvan een voorbeeld uit tekst 2 1
• een uitleg dat ook andere actoren dan staten betrokken worden bij het
convenant, met daarvan een voorbeeld uit tekst 2 1

voorbeeld van een juist antwoord:
• Volgens de liberale theorieën kan internationale samenwerking, zoals
met een convenant, bijdragen aan vooruitgang, zoals een meer
verantwoorde goudsector 1
• De Nederlandse staat wil met het convenant samenwerking aangaan.
Nederland wil namelijk dat nationale en internationale partijen uit de
goudsector hun handelen op elkaar afstemmen met als doel het
respecteren van mensenrechten en milieu (r. 16-32) 1
• Volgens de liberale theorieën zijn niet alleen staten van belang, maar
ook andere actoren zoals internationale bedrijven. Voor het convenant
wil de Nederlandse staat samenwerken met andere actoren via het
Partnership for Responsible Minerals. Dit zijn bedrijven zoals Apple en
Siemens (r. 41-46) 1

VW-1034-f-19-2-c 11 lees verder ►►►

### Pagina 22

Vraag Antwoord Scores
11 maximumscore 2
een juist antwoord bevat:
* een uitleg dat het convenant past bij een sociaaldemocratische
opvatting over globalisering, met deze opvatting
* een voorbeeld uit tekst 2 bij de gekozen sociaaldemocratische
opvatting 1
voorbeeld van een juist antwoord:
* Dat ongelijkheden bestreden moet worden met internationale
overeenkomsten is een sociaaldemocratische opvatting over
globalisering. Het convenant is een voorbeeld van een internationale
overeenkomst waarmee negatieve gevolgen van de internationale
goudsector bestreden moeten worden
* Zo willen de ondertekenaars met het convenant bijvoorbeeld een einde
maken aan sociale onrechtvaardigheid, zoals ongezonde
arbeidsomstandigheden bij goudwinning (r. 20-24) 1
12 maximumscore 2
een juist antwoord bevat:
* een verschil in de manier van denken tussen voorstanders en
tegenstanders van economische globalisering
* een uitleg dat voorstanders en tegenstanders van economische
globalisering verschillend zullen denken over goudwinning, met een
voorbeeld uit een probleem bij goudwinning uit tekst 2 1
voorbeeld van een juist antwoord:
* Voor- en tegenstanders van economische globalisering maken een
verschillende afweging ten aanzien van duurzaamheid en de
wenselijkheid en mogelijkheid van economische groei.
* Een probleem van goudwinning is dat het schadelijk is voor het milieu
(r. 20-22). Tegenstanders van economische globalisering zullen
benadrukken dat globalisering leidt tot overproductie in
goudwinningsgebieden. En dat overproductie weer leidt tot ongewenste
schade aan het milieu. Terwijl voorstanders van economische
globalisering zullen benadrukken dat globalisering leidt tot de
economische groei in goudwinningsgebieden. En dat economische
groei ertoe leidt dat milieuproblemen door technologie zullen worden
opgelost 1
VW-1034-f-19-2-c 12 lees verder

### Pagina 23

Vraag Antwoord Scores
Opgave 2 Deeltijdklem
13 maximumscore 2
een juist antwoord bevat:
• een uitleg dat in de stippellijn in figuur 1 een ideologie te herkennen is,
met een toepassing van het kernconcept ideologie en de stippellijn als
voorbeeld daarvan
• een uitleg dat in de stippellijn in figuur 1 een progressieve ideologie te
herkennen is, met een toepassing van de begrippen progressief en
conservatief
1
1
voorbeeld van een juist antwoord:
• De stippellijn schetst gelijke verhoudingen tussen het aantal uren
dat werkende mannen betaald werk hebben en het aantal uren dat
werkende vrouwen betaald werk hebben. Hierin kan de verbeelding
van een idee over een meest wenselijke maatschappelijke verhouding
herkend worden, namelijk een gelijk aantal uren betaald werk voor
werkende mannen en werkende vrouwen. In de stippellijn kan dus een
ideologie herkend worden
• Een politieke conservatieve ideologie is te herkennen in
traditionele arbeidsParticipatie van mannen en vrouwen volgens het
kostwinnersgezin. Een politieke progressieve ideologie is te herkennen
in een gelijke arbeidsparticipatie van mannen en vrouwen. Omdat de
stippellijn een gelijke verhouding tussen werkende mannen en
werkende vrouwen beschrijft, is in de stippellijn een progressieve
ideologie te herkennen
1
1
14 maximumscore 2
een juist antwoord bevat:
• een hypothese die de stippellijn in figuur 1 beschrijft
• een verwerping van de hypothese, met gegevens over de landen in
figuur 1
1
1
voorbeeld van een juist antwoord:
• In Europese landen werken werkende mannen evenveel uren in de
week als werkende vrouwen
• De hypothese moet verworpen worden. Alle Europese landen in
figuur 1 uit 2015 liggen onder de stippellijn, dus werken in al deze
Europese landen werkende mannen meer uren in de week dan
werkende vrouwen
1
1
VW-1034-f-19-2-c 13 lees verder
Voor alle eindexamens, zie ook www.ssi_leiden.nl.

### Pagina 24

Vraag Antwoord Scores
15 maximumscore 3
een juist antwoord bevat:
* een vergelijking van de gegevens over Nederland en Frankrijk uit
tabel 1, met een toepassing van de dimensie masculien/feminien 1
* een vergelijking van de gegevens over Nederland en Frankrijk uit
figuur 1 1
* een conclusie dat het sekseverschil tussen Nederland en Frankrijk in
figuur 1 niet overeenstemt met de scores in tabel 1, op basis van de
vergelijking van de gegevens over Nederland en Frankrijk uit tabel 1 en
de vergelijking van de gegevens over Nederland en Frankrijk uit
figuur 1 1
voorbeeld van een juist antwoord:
* Nederland heeft in tabel 1 een lagere score dan Frankrijk. Volgens de
gegevens in tabel 1 is Nederland dus een meer feminiene samenleving
dan Frankrijk, dat wil zeggen dat in Nederland de sekserollen meer
overlappen 1
* Volgens figuur 1 is het verschil tussen het aantal uur dat werkende
mannen en werkende vrouwen per week werken in Nederland groter
dan in Frankrijk 1
* Dat wil zeggen dat wat aantal uren werken betreft sekserollen in
Nederland juist minder overlappen dan in Frankrijk. Het sekseverschil
tussen Nederland en Frankrijk in figuur 1 komt dus niet overeen met de
scores masculin en feminien van deze landen in tabel 1 1
VW-1034-f-19-2-c 14 lees verder

### Pagina 25

Vraag Antwoord Scores
16 maximumscore 2
een juist antwoord bevat:
• een uitleg van een cultuurverschil in opvoeden tussen Nederland en
Frankrijk, met een toepassing van het kernconcept cultuur en daarover
informatie uit tekst 3 1
• een uitleg dat dit cultuurverschil in opvoeden in deze landen leidt tot
sociale ongelijkheid tussen mannen en vrouwen, met een toepassing
van het kernconcept sociale ongelijkheid en daarover informatie uit
tekst 3 1
voorbeeld van een juist antwoord:
• De cultuur van opvoeden verschilt tussen Nederland en Frankrijk. In
Nederland heerst de norm dat het uitbesteden van zorg voor kinderen
niet goed is. Nederlandse kinderen gaan doorgaans niet meer dan
twee dagen per week naar de crèche (r. 19-23). Terwijl het in Frankrijk
de norm is om kinderen vijf dagen per week naar de crèche te laten
gaan (r. 13-15). 1
• Dat de zorg voor kinderen in Nederland veel minder wordt uitbesteed
dan in Frankrijk, maakt dat in Nederland met name vrouwen
deeltijdwerken. Dit zorgt in Nederland voor een grotere sociale
ongelijkheid tussen vrouwen en mannen dan in Frankrijk. Door
deeltijdwerken lopen Nederlandse vrouwen carrièrekansen mis. Met
19% vrouwen in de top van het Nederlandse bedrijfsleven zitten in
Nederland dan ook veel minder vrouwen in de top dan in het Franse
bedrijfsleven, waar 40% van de topfuncties door vrouwen wordt
bekleed (r. 71-77). Het verschil in het aangeboren kerkse leidt
in Nederland, meer dan in Frankrijk, tot een ongelijke verdeling van
hooggewaardeerde zaken, zoals topposities 1
VW-1034-f-19-2-c 15 lees verder ►►►

### Pagina 26

Vraag Antwoord Scores
17 maximumscore 2
een juist antwoord bevat:
een uitleg van de normatieve identificatie van Nederlandse ouders, met
een toepassing van het begrip normatieve identificatie en een
voorbeeld uit tekst 3 van gedeelde normen over kinderopvang
een uitleg dat deze normatieve identificatie bijdraagt aan passieve
steun voor het huidige overheidsbeleid voor kinderopvang, met een
toepassing van het begrip passieve steun
1
1
voorbeeld van een juist antwoord:
De normatieve identificatie van veel Nederlandse ouders wordt
gevormd door normen en opvattingen die in Nederland heersen over
wat goed en slecht ouderschap inhoudt. In tekst 3 staat dat het in
Nederland van slecht ouderschap getuigt als ouders hun kinderen vijf
dagen per week naar de opvang brengen (r. 59-62)
Deze normatieve identificatie houdt kinderopvang voor slechts enkele
dagen per week in stand. Daarmee ontbreekt aanleiding voor protest
tegen de minder goede pedagogische kwaliteit van de kinderopvang
dan in andere Europese landen. In het ontbreken van protest / het
stilzwijgend accepteren van regels komt passieve steun voor het
overheidsbeleid voor kinderopvang tot uitdrukking
1
1
18 maximumscore 2
een juist antwoord bevat:
de verantwoordelijke Nederlandse minister
een uitleg dat Nederland het voorstel voor een Europese richtlijn voor
de kinderopvang niet hoeft te steunen, met een toepassing van het
begrip soevereiniteit
1
1
voorbeeld van een juist antwoord:
Bij de behandeling van dit voorstel neemt de Nederlandse minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid plaats in de Raad van de Europese
Unie
Nederland hoeft een Europese richtlijn voor de kinderopvang niet te
steunen. Nederland kan namelijk autonoom beslissen over de wet- en
regelgeving rondom kinderopvang. Nederland is daarvoor niet
ondergeschikt aan andere EU-landen en hoeft op dit terrein geen
soevereiniteit in te leveren aan de EU
1
1
VW-1034-f-19-2-c 16 lees verder ► ► ►

### Pagina 27

Vraag Antwoord Scores
Opgave 3 Meisjes in sub-Sahara-Afrika

19 maximumscore 2 1
een juist antwoord bevat:
het VN-samenwerkingsgebied: mensenrechten 1
een uitleg dat het onderzoek een cognitieve machtsbron is, met een
toepassing van het begrip cognitieve machtsbron 1

voorbeeld van een juist antwoord:
Het onderzoeksrapport van de VN valt onder het samenwerkingsgebied
mensenrechten, namelijk het bevorderen van rechten van meisjes en 1
vrouwen
Het onderzoeksrapport is een cognitieve machtsbron van de VN.
Daarin staat waardevolle kennis, waarmee zij druk kunnen uitoefenen 1
op met name de VN-lidstaten in sub-Sahara-Afrika om de positie van
meisjes en vrouwen te verbeteren

20 maximumscore 2
een juist antwoord bevat:
een uitleg dat de gegeven hypothese geformuleerd is vanuit het 1
conflict-paradigma, met een toepassing van een kenmerk van het
conflict-paradigma
een uitleg dat de hypothese beter getoetst kan worden met een 1
enquête dan met een observatie, met een verschil tussen beide
onderzoeksmethodes

voorbeeld van een juist antwoord:
Deze hypothese legt een relatie tussen onderwijs en economische 1
ongelijkheid tussen meisjes en jongens. Ongelijkheid berust volgens
het conflict-paradigma op machtsverschillen die het gevolg zijn van
verschillen in de mate van beschikking hebben tot hulpbronnen,
namelijk het voeden van onderwijs. Dus is de hypothese geformuleerd 1
vanuit het conflict-paradigma
Met enquêteren kan de onderzoeker respondenten direct naar het
aantal jaren gevolgd onderwijs en het inkomen vragen. Met observeren
kunnen deze gegevens minder gemakkelijk verkregen worden, omdat 1
de onderzoeker deze gegevens niet goed aan de buitenkant kan
waarnemen. Dus kan de hypothese beter getoetst worden met een
enquête dan met een observatie

VW-1034-f-19-2-c 17 lees verder

### Pagina 28

Vraag Antwoord Scores
21 maximumscore 3
Het gemiddeld aantal jaren dat meisjes in sub-Sahara-Afrika naar school gaan is de onafhankelijke variabele. Het aantal/percentage meisjes in sub-Sahara-Afrika dat als tiener zwanger raakt is de afhankelijke variabele
Hoe langer meisjes in Sub-Sahara-Afrika naar school gaan, des te kleiner de kans is dat zij als tiener zwanger zullen worden 1
Het verband in figuur 2 is niet weergegeven als een correlatie, waarmee slechts aangegeven wordt dat beide variabelen samenhangen. Het verband in figuur 2 is weergegeven als een causaal verband, omdat ‘naar school gaan’ als oorzaak wordt weergegeven 1
22 maximumscore 3
een juist antwoord bevat:
een uitleg dat zwangerschap en een gebrek aan economisch kapitaal kan leiden tot stoppen met school, met informatie uit tekst 4 over economisch kapitaal 1
een uitleg dat stoppen met school invloed kan hebben op cultureel of sociaal kapitaal 1
een uitleg dat de hoeveelheid cultureel of sociaal kapitaal invloed heeft op de sociale mobiliteit van zwangere meisjes, met een toepassing van het begrip sociale mobiliteit 1
voorbeeld van een juist antwoord:
Meisjes die op school zitten en zwanger raken stoppen met school omdat Keniaanse families onvoldoende economisch kapitaal hebben. Zij zijn te arm voor het opbrengen van zowel het levensonderhoud van een baby als schoolgeld (r. 6-9) 1
Doordat de meisjes niet op school zitten, zullen zij geen kennis en dus geen cultureel kapitaal kunnen verwerven 1
Door een gebrek aan cultureel kapitaal zullen deze meisjes geen hogere sociale positie kunnen bemachtigen. Zij zullen niet kunnen stijgen op de maatschappelijke ladder 1
VW-1034-f-19-2-c 18 lees verder

### Pagina 29

Vraag Antwoord Scores
23 maximumscore 1

een juist antwoord bevat:
een uitleg dat voor zwangere meisjes in Tanzania het verlaten van school
een vorm van positietoewijzing is, met gebruik van een verschil tussen
positieverwerving en positietoewijzing en een voorbeeld uit tekst 4 van
positietoewijzing

voorbeeld van een juist antwoord:
Voor zwangere meisjes in Tanzania is het verlaten van school een vorm
van positietoewijzing, omdat de oorzaken niet bij henzelf, maar buiten hen
ligt. Dat zij niet naar school gaan, komt niet door henzelf, maar door de
president. Dit wordt hen namelijk opgelegd door de president van Tanzania
(r. 17-21).

24 maximumscore 2

een juist antwoord bevat:
een uitleg op welke manier het verschil in behandeling beschreven kan
worden vanuit het sociaalconstructivisme-paradigma, met een
toepassing van een kenmerk van het
sociaalconstructivisme-paradigma 1
voor elk van beide landen een voorbeeld uit tekst 4 van een
geconstrueerd beeld van zwangere meisjes 1

voorbeeld van een juist antwoord:
Het verschil in behandeling van zwangere meisjes tussen beide landen
kan beschreven worden vanuit het sociaalconstructivisme-paradigma
als een verschil in de maatschappelijke betekenis van zwangere
meisjes 1
In Kenia wordt positiever naar zwangere meisjes gekeken dan in
Tanzania. In tekst 4 staat dat in Kenia zwangere meisjes door de
overheid gezien worden als mensen die geholpen moeten worden
(r. 13-14), terwijl in Tanzania zwangere meisjes door de president
worden gezien als mensen die uitgesloten moeten worden (r. 19-22) 1

5 Aanleveren scores

Verwerk de scores van alle kandidaten per examinator in de applicatie Wolf.
Accordeer deze gegevens voor Cito uiterlijk op 24 juni.

VW-1034-f-19-2-c 19 lees verder


### Pagina 30

6 Bronvermeldingen
tekst 1 Heemskerk, M. (2009.) Kleinschalige goudwinning in Suriname. Een overzicht van
sociaaleconomische, politieke, en milieu-aspecten. Amsterdam: Centrum voor Studie en
Documentatie van Latijns Amerika (CEDLA), p.21-22
tekst 2 Saskia Merends, Goudsector belooft zich te gedragen, Trouw, 20 juni 2017
figuur 1 A. Merens & F. Bucx. (2018.) Werken aan de start. Jonge vrouwen en mannen op de
arbeidsmarkt. Den Haag: SCP, p.84
tabel 1 http://christopherliechty.com/culture-map/full/, geraadpleegd 5 april 2018
tekst 3 Anne Dohmne, NRC Handelsblad, 20 oktober 2017
figuur 2 Seada Nouryussen, Langer naar school? Minder kans op tienerzwangerschap, Trouw,
20 oktober 2017
tekst 4 Ilona Eveleens, Racheal is moeder én terug in de klas. Belang van onderwijs VN-rapport,
Trouw, 20 oktober 2017
VW-1034-f-19-2-c 20 einde ■

### Pagina 31

Examen VWO
2018
tijdvak 1
woensdag 16 mei
9.00 - 12.00 uur
maatschappijwetenschappen
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 29 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 69 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord
meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen gevraagd worden en je geeft meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
VW-1034-a-18-1-o

### Pagina 32

Opgave 1 Arib vraagt haar Kamer om bezinning

Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.

Inleiding
De Kamer moet zich bezinnen op het gebruik van formele middelen.
Dat vindt Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib. Volgens haar dreigen de
'instrumenten' van de Kamer hun effectiviteit te verliezen als ze te vaak
worden gebruikt. Arib vindt dat een onwenselijke situatie en zij is niet de
enige (tekst 1).

Lees tekst 1.
De trend dat de Tweede Kamer een aantal van haar formele middelen
steeds vaker inzet zou van invloed zijn op het werk van de Kamer. Het
werk van de Kamer omvat drie taken, een daarvan is de beleidsbepalende
taak.
2p 1 Welke andere taak van de Kamer wordt beïnvloed door de trend om
steeds meer schriftelijke vragen te stellen? Leg ook uit wat een gevolg
kan zijn voor het uitvoeren van die taak.

Zie de regels 40 tot en met 44 van tekst 1.
In de regels 40 tot en met 44 staat dat de oppositiepartij SP van elke
misstand in elk verzorgingstehuis openbaar maakt dat ze het bestaan
ervan slecht of schandelijk vindt. Daar kan ze verschillende motieven voor
hebben.
2p 2 Geef twee motieven die voor de SP een rol zouden kunnen spelen om die
misstanden aan de kaak te stellen. Eén ideologisch-inhoudelijk motief en
één ander politiek motief.

Zie de regels 48 tot en met 68 van tekst 1.
Er worden nu veel meer moties ingediend dan vroeger. Vroeger bezorgde
een motie een minister knikkende knieën, volgens Kamervoorzitter Arib.
Daarmee bedoelt ze dat ministers vroeger een beetje bang waren voor
moties.
2p 3 Leg uit waarom ministers vroeger een beetje bang waren als er in de
Kamer een motie werd ingediend en waarom dat nu minder het geval is.
Gebruik in je uitleg een gegeven uit tekst 1.

VW-1034-a-18-1-0 2 / 10 lees verder ► ► ►

### Pagina 33

De verhouding van de regering met de Kamer kan gekarakteriseerd worden als monistisch of als dualistisch. Het Nederlandse politieke stelsel heeft zowel kenmerken van monisme als van dualisme.
3p 4 — Geef een kenmerk van het Nederlandse politieke stelsel dat past bij monisme.
— Geef een kenmerk van het Nederlandse politieke stelsel dat past bij dualisme.
— Leg uit of het niet serieus nemen van moties door de regering (regel 55-56) beter past bij monisme of beter past bij dualisme.

Opgave 2 Juridische aanpak jihadï's

Bij deze opgave horen de teksten 2 en 3 uit het bronnenboekje.

Inleiding
In januari 2016 gaf strafrechter Jan van der Groen een interview aan
NRC Handelsblad, waarin hij zijn twijfel uitte over de effectiviteit van
straffen voor jihadisten. De jihadisten waar deze opgave over gaat zijn
mensen die naar Syrië willen vertrekken om daar IS te steunen of die van
plan zijn om uit naam van IS een aanslag te plegen. Van der Groen is
vice-president van de Rotterdamse rechtbank en gespecialiseerd in
terrorismezaken. In 2013 veroordeelde hij twee Nederlanders die naar
Syrië wilden vertrekken.
Van der Groen stemde bij uitzondering in met het geven van een interview
aan NRC Handelsblad. Hij wil zich niet uitspreken over specifieke zaken
maar wel over terrorismerechspraak in het algemeen. In tekst 3 staat een
aantal vragen van de redacteur van NRC Handelsblad met de antwoorden
van rechter Van der Groen.

Lees de regels 1 tot en met 26 van tekst 2.
De rechter twijfelt aan de effectiviteit en zinvolheid van de straffen die
jihadisten krijgen. Of een straf zinvol en effectief is, kun je pas beoordelen
als je weet welk doel met die straf nagestreefd wordt. Soms kun je aan de
keuze van de straf zien welk doel er mee nagestreefd wordt. Dat is
bijvoorbeeld het geval bij de programma's die de reclassering heeft voor
drugsverslaafden, dieven en geweldplegers (zie de regels 18-21). Met al
deze drie programma's wordt eenzelfde doel nagestreefd.

2p 5 Leg uit welk doel van straffen met deze drie programma's van de
reclassering, die vermeld worden in de regels 18 tot en met 21,
nagestreefd wordt.

2p 6 Leg van twee doelen van straf uit dat die wel gerealiseerd kunnen worden
als Nederlanders die naar Syrië willen vertrekken, veroordeeld worden tot
gevangenisstraf.

VW-1034-a-18-1-o
3 / 10