# Eindexamen Maatschappijwetenschappen VWO 2017 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2017/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 2

### Vraag 4 – Opgave 2

### Vraag 5 – Opgave 2

### Vraag 6 – Solidariteit in het pensioenstelsel' het onderwerp

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Solidariteit in het pensioenstelsel' het onderwerp

### Vraag 9 – Solidariteit in het pensioenstelsel' het onderwerp

### Vraag 10 – Winkeldiefstal Nederland

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 2

### Vraag 13 – Opgave 2

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Pensioenstelsel en solidariteit

### Vraag 16 – Opgave 2

### Vraag 17 – Opgave 2

### Vraag 18 – Legitimiteit politiek systeem

### Vraag 19 – Legitimiteit politiek systeem

### Vraag 20 – Discriminatie arbeidsmarkt

### Vraag 21 – Legitimiteit politiek systeem

### Vraag 22 – Discriminatie arbeidsmarkt

### Vraag 23 – Media omroepverenigingen

### Vraag 24 – Media omroepverenigingen

### Vraag 25 – Media omroepverenigingen

### Vraag 26 – Media omroepverenigingen

### Vraag 27 – Media omroepverenigingen

### Vraag 28 – Media omroepverenigingen

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Opave 5 Opiniepeilingen
Bij deze opgave hoort tekst 7 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In tekst 7 is te lezen dat verschillende nieuwsmedia verschillende
antwoorden geven op de vraag hoe ze omgaan met peilingen. Uit die
antwoorden kun je opmaken wat voor soort nieuwsmedia het betreft en
ook welke verschillende normen en waarden ze overdragen op hun
publiek.
2p 21
Lees de regels 1 tot en met 52 van tekst 7.
NRC is voorzichtig met het koppelen van de uitkomst van een peiling aan
actuele gebeurtenissen.
Beargumenteer uit waarom voorzichtigheid geboden is bij het koppelen
van de uitkomst van een peiling aan actuele gebeurtenissen. Gebruik in je
argumentatie de begrippen correlatie en causaliteit op een correcte
manier.
De Telegraaf en NRC maken een andere keuze bij het informeren van
hun lezers. De waarden en normen die daarbij een rol spelen worden
daarmee impliciet overgedragen aan hun lezers.
3p 22
- Geef een norm die te herkennen is in de keuze die De Telegraaf
maakt bij het berichten over opiniepeilingen.
- Geef een andere norm die te herkennen is in de keuze die NRC maakt
bij het berichten over opiniepeilingen.
- Bij welke maatschappelijke functie van de media past het overdragen
van waarden en normen?
Lees de regels 53 tot en met 75 van tekst 7.
In de regels 70 tot en met 75 van tekst 7 staat dat er veel zwevende
kiezers zijn. Dat de binding van kiezers met gevestigde politieke partijen
steeds minder wordt, hangt samen met veranderingen die zich vanaf de
jaren '60 in de Nederlandse politieke cultuur hebben voorgedaan.
2p 23
- Geef een voorbeeld van een verandering in de politieke cultuur die
samenhangt met deze afnemende binding.
- Leg uit wat die verandering inhoud.
VW-1034-a-18-2-o
8 / 10
lees verder

### Pagina 2

Opgave 6 Verzwaring van het strafrecht

Bij deze opgave hoort tekst 8 uit het bronnenboekje.

Inleiding
De PVV wil hard optreden tegen criminaliteit. Dat blijkt onder andere in
juni 2017. De PVV kondigt dan aan dat ze met een initiatiefwetsvoorstel
zal komen: mensen die mogelijk een gevaar vormen voor de nationale
veiligheid moeten meteen kunnen worden opgepakt, ook als er weinig
bewijs is.
Hard bleek de PVV ook al eerder, onder andere in 2009. Toen kwam ze
met een initiatiefwetsvoorstel om het strafrecht te verzwaren. Tekst 8
bestaat uit enkele fragmenten van de website van de PVV waarin de
inhoud van het initiatiefwetsvoorstel uit 2009 uit de doeken gedaan wordt.

Lees de regels 1 tot en met 13 van tekst 8.
Met het wetsvoorstel uit tekst 8 wil de PVV de belangen van de
slachtoffers voorop stellen. Daarmee sluit de PVV aan bij andere
veranderingen in de afgelopen decennia waarbij de positie van het
slachtoffer in het strafprocesrecht al sterk is verbeterd.
Geef twee voorbeelden van die verbeterde positie van het slachtoffer in
het strafrecht.

2p 24

Lees tekst 8.
De verandering van het strafrecht die met het wetsvoorstel uit tekst 8
beoogd wordt, is een voorbeeld van conservatief beleid.
Geef de betekenis van het begrip conservatief in deze context.
Leg met behulp van een verwijzing naar de doelen van straffen uit dat
dit voorstel past bij conservatief beleid.

2p 25

De Klassieke School en de Moderne Richting zijn denkrichtingen die te
herkennen zijn in voorstellen over de inrichting van ons strafstelsel.
Geef een verschil tussen de Klassieke School en de Moderne
Richting.
Leg uit of het voorstel om de strafrechtelijke minderjarigheid te
verlagen meer past bij de Klassieke School of meer bij de Moderne
Richting.

2p 26

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

VW-1034-a-18-2-0
9 / 10
lees verder

### Pagina 3

Volgens tekst 8 hebben slachtoffers er belang bij dat daders zwaar
gestraft worden. Voorstanders van mediation of herstelrecht formuleren
andere belangen die slachtoffers ook zouden kunnen hebben. Zij
bepleiten dan ook andere maatregelen.
27 1p - Waar is mediation of herstelrecht op gericht?
- Op welke wijze zou aan de belangen van slachtoffers tegemoet
gekomen kunnen worden volgens voorstanders van mediation of
herstelrecht?
De PVV stelt voor om meer jeugdigen strafrechtelijk te behandelen als
volwassenen.
Er is een sociologische verklaringstheorie waarmee dat voorstel
ondersteund kan worden en ook één waarmee het juist afgekeurd kan
worden.
28 4p - Geef beide theorieën.
- Geef van elk van beide theorieën de bijpassende redenering.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
VW-1034-a-18-2-o 10/10 einde

### Pagina 4

Bijlage VWO
2018
tijdvak 2
maatschappijwetenschappen
Bronnenboekje
VW-1034-a-18-2-b

### Pagina 5

Opgave 1 Problematisch alcoholgebruik onder jongeren
tekst 1
Alcoholmanifest tegen 'bingedrinken'
De prijs van alcohol moet omhoog en
het aantal plekken waar drank
gekocht kan worden omlaag. Dat
schrijven elf landelijke regionale
5 organisaties die dagelijks te maken
hebben met de schadelijke gevolgen
van alcoholgebruik in een Alcoholmanifest. Ook zou er niet langer
reclame voor drank moeten worden
10 gemaakt.
De afgelopen jaren is er volgens
deze organisaties, waaronder de
koepel van GGD's en het Nederlands
Instituut voor Alcoholbeleid STAP,
15 belangrijke winst geboekt met het
terugdringen van het gebruik van
drank door jongeren onder de zestien
jaar.
Het is echter niet gelukt om het
20 zogenoemde 'bingedrinken' (veel
drinken in korte tijd) onder jongeren
te verminderen. Daarom roepen de
organisaties minister Edith Schippers
en staatssecretaris Martin van Rijn
25 (Volksgezondheid) op om actie te
ondernemen.
naar: AD, 1 november 2016
Maatregelen
De voorgestelde maatregelen in het
Alcoholmanifest, die in lijn liggen met
30 de adviezen van het Wereld
Economisch Forum (WEF) en de
Wereldgezondheidsorganisatie
(WHO), zijn volgens de organisaties
betaalbaar, uitvoerbaar en
35 kosteneffectief.
De Stichting Verantwoorde
Alcoholconsumptie (STIVA) is echter
totaal niet te spreken over het
manifest. "Het Nederlandse alcohol-
40 beleid is zeer succesvol. Dit manifest
noemt alle positieve ontwikkelingen
van de afgelopen vijftien jaar niet.
Daarmee is het misleidend", zegt
directeur Peter de Wolf.
45 Volgens STIVA doen de maatregelen
denken aan het Scandinavische
beleid, terwijl in Scandinavië mensen
juist meer zijn gaan drinken. "Het is
daarom zonde het Nederlandse
50 beleid overboord te kieperen en in te
ruilen voor maatregelen uit andere
landen waar het veel beroerder
gaat."
VW-1034-a-18-2-b 2/10 lees verder

### Pagina 6

tekst 2
Wijntje drinken bij de kapper mag niet meer

Bij kledingwinkels, de supermarkt en
de kapper krijg je voortaan weer
alleen koffie en thee aangeboden en
geen alcoholische drankjes meer.

5 Formeel zijn de kleine, zelfstandige
sliters de enige ondernemers in
Nederland die hun klanten alcohol
mogen schenken, maar de laatste
jaren hebben allerlei winkels de
10 vrijheid genomen om hun klanten met
een alcoholisch drankje te verrassen.
Op deze manier vervagen de
grenzen tussen horeca en detail-
handel. Gemeenten gedogen dit
15 verschijnsel, dat ‘blurring’ wordt
genoemd. ‘To blur’ is het Engelse
werkwoord voor vervagen.

Een Kamermeerderheid wil nu dat
staatssecretaris Martin van Rijn (van
20 Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
op de valreep van zijn termijn een
brief aan alle gemeenten stuurt,
waarin hij hen waarschuwt dat dit
gedogen in strijd is met de Drank- en
25 Horecawet. Hij heeft al toegezegd dit
te gaan doen. ...(a)... is een
gezamenlijk initiatief van
ChristenUnie, CDA en PvdA. Zij
geven daarmee gehoor aan het

bron: Nederlands Dagblad, 28 februari 2017

30 Alcoholmanif est, waarin elf gezond-
heidsorganisaties de regering
oproepen om ‘blurring’ te stoppen.
Wetenschappelijk staat namelijk vast
dat uitbreiding van het aantal
35 verkooplocaties van alcohol leidt tot
meer alcoholproblematiek.

STAP, het Nederlands Instituut voor
Alcoholbeleid, heeft in de laatste
anderhalf jaar met succes
40 procedures en/of rechtszaken
gevoerd tegen zeven gemeenten die
‘blurring’ toestonden. Vaak was dat in
aanvulling op handhavingsverzoeken
van de Koninklijke Slijters Unie. “Een
45 unieke samenwerking”, zegt Van
Dalen, directeur van STAP. “We
hebben op dit gebied dezelfde
belangen: zorgen dat het schenken
en verkopen van alcohol beperkt
50 blijft.”

Van Dalen heeft goede hoop dat
alcoholische drankjes definitief uit de
winkels verdwijnen, al krijgen we
binnenkort een nieuw kabinet. “Als je
55 kijkt welke partijen ...(a)... hebben
ondertekend, kan het goed zijn dat
het bij de coalitiebesprekingen aan
de orde komt.”

VW-1034-a-18-2-b 3 / 10 lees verder ► ► ►

### Pagina 7

Opgave 2 Vloggers en reclame
tekst 3
Vloggers hebben nog een kans om zichzelf te reguleren

Moet de overheid ingrijpen tegen
sluikreclame door vloggers? Deze
5 maand publiceerde het
Commissariaat voor de Media een
steekproef naar reclame door de vele
videobloggers op onder meer
YouTube. Daaruit bleek dat in
driekwart van de gevallen waarin
10 producten duidelijk in beeld werden
gebracht, het onduidelijk was of het
om betaalde aandacht ging.
Het Commissariaat is wettelijk
verplicht om reclame op radio en tv
voor het publiek zo herkenbaar
15 mogelijk te houden, om misleiding en
manipulatie te voorkomen. Op
internet mag het Commissariaat
echter niet optreden. Althans nog niet
- op basis van nieuwe regels van de
20 Europese Unie zou dat op korte
termijn wel mogen. Of zouden de
vloggers misschien aan zelf-
regulering kunnen gaan doen, net als
de rest?
25 De Reclame Code Commissie kwam
prompt met een ‘verduidelijking’ van
de eigen code voor sociale media.
Ook die code beoogt
bron: NRC Handelsblad, 26 april 2017
voorkomen door de herkenbaarheid
30 van reclame te garanderen.
Adverteerders blijken zich in
96 procent van de gevallen te
houden aan de regels; ze trekken de
bewuste reclame in of passen die
35 aan. Wie dat niet doet, wordt
aangeduid als ‘non-compliant’ en
onder de aandacht van de Autoriteit
Consument en Markt gebracht. Dat
gebeurde in 2017 bijvoorbeeld bij het
40 bedrijf Xlens, dat claimde met
gekleurd glas dyslexie te kunnen
corrigeren en dat ook volhield.
Zo mag er geen reclame gemaakt
worden die zich richt op kinderen
45 jonger dan 13. En moet er bij filmpjes
de mededeling ‘Dit [product] kreeg ik
gratis aangeboden van [producent]
om te testen’ getoond worden. Of er
moet worden erkend dat het filmpje
50 in opdracht is gemaakt. Verder
moeten er bij microblogs hashtags
vermeld worden zoals #spon
(gesponsord), #paid, #sample, #adv
of #prom. Als de adverteerder de
55 vlogger daarin niet aan houdt, staat het
Commissariaat klaar.
VW-1034-a-18-2-b
4 / 10
lees verder

### Pagina 8

Opgave 3 Nexitverlangens

tekst 4

Binnen de VVD weten ze nog dat
Stef Blok, destijds voorzitter van de
Tweede Kamerfractie, tijdens Rutte I
in kleine kring een euro bepleitte.
5 Een neuro: een euro voor alleen
Noord-Europese landen, gewend aan
solide begrotingen en saaie
uitgavenschema's.
Ik kreeg het deze week toegelicht
10 door een liberaal die ermee wilde
zeggen: ook wij hebben voldoende
 
scepsis over de EU en de euro in
huis om vanaf het najaar eventueel
te anticiperen op pleidooien tegen de
15 EU en vóór een Nexit.
Want het heeft er veel van weg dat
Brexit hét thema wordt dat ook de
Haagse politiek zal definiëren. En
aangezien het land in maart 2017
20 gaat stemmen, staat er een paar
dingen op het spel – het
premierschap, bijvoorbeeld.
Dús ik vroeg me af: wat is voor Rutte
en de VVD de intelligentste manier
25 om die ontluikende Nexitverlangens
te pareren?
Je kunt het dilemma nu al zien
aankomen. Twee partijen, de PVV
van Wilders en VNL van vooral oud-
30 PVV'ers, die het onbehagen over de
EU exploiteren met vurige pleidooien
voor een Nexit, zodat alle andere
partijen, de VVD voorop, het gevaar

lopen te worden weggezet als
35 vijanden van de massa.
Zeker nu er een heel infrastructuurtje
op rechts is ontstaan – GeenStijl, het
Burgercomité EU, Jan Roos, Thierry
Baudet, Rutte’s vriend Jort Kelder,
40 etc. – dat met veel gevoel voor
medialogica het anti-EU-sentiment
weet te voeden.
(...)
Dus voor Rutte ligt er een
inhoudelijke en tactische vraag: hoe
45 bestrijdt hij die mensen?
(...)
Hier is niet iedereen in de VVD zo
ontspannen over. Je hebt strategen
die zeggen: negeer die nieuwe
rechterflank, dan blijven ze buiten de
50 orde. (...)
Kay van de Linde, de oud-campagne-
leider van Fortuyn en Verdonk,
vertelde me dat het een strategische
blunder zou zijn als de VVD
55 lankmoedig reageert.
“Ik zou Kelder, Baudet, GeenStijl en
de hunnen framen als landverraders”,
zei hij. “Mensen die, zoals Boris
Johnson, zo ambitieus zijn dat ze
60 desnoods het land kapot maken.”
Pardon? “Jazeker”, zei Van de Linde.
“Je moet emotie met emotie
bestrijden; als die rationale NRC-
nuances hebben geen enkele zin.”
(...)

bron: NRC Handelsblad, 2 juli 2016

VW-1034-a-18-2-b 5 / 10 lees verder ►►►

Voor alle eindexamens, zie ook www.ssleiden.nl. Voor de perfecte voorbereiding op je eindexamen, zie ook www.ssleiden.nl. Pagina: 670

### Pagina 9

Opgave 4 Problematische jeugdgroepen

schema 1

Typen problematische jeugdgroepen

Hinderlijke jeugdgroep | Overlastgevende jeugdgroep | Criminele jeugdgroep
---|---|---
• Dit groepstype hangt wat rond in de buurt, is af en toe luidruchtig aanwezig en trekt zich niet zoveel aan van de omgeving. Soms loopt het uit de hand en zijn er kleine schermutselingen, maar dat is doorgaans snel in de kiem gesmoord en vaak ook meer toeval dan gepland. Ook maakt de groep zich incidenteel schuldig aan kleine vernielingen. • Een beperkt aantal jongeren maakt zich soms schuldig aan (veelal lichte) gewelds- en (in mindere mate) vermogensdelicten. Over het algemeen is het een groep die nog voldoende ‘autoriteitsgevoelig’ is en aanspreekbaar op zijn gedrag. | • Dit groepstype is wat nadrukkelijker aanwezig, kan af en toe provocerend optreden, valt omstanders wel eens lastig (uitschelden of zelfs intimideren), vernielt regelmatig allerlei zaken en trekt zich niet zoveel aan van andere mensen. • Geweldsgebruik wordt niet geschuwd en de groepsleden zijn ook minder goed te corrigeren. De lichtere vormen van criminaliteit waaraan de groep zich schuldig maakt, worden – in vergelijking met hinderlijke groepen – doelbewuster gepleegd en de groepsleden zijn ook meer bezig om te zorgen dat ze niet worden gepakt. | • Dit groepstype bestaat (in ieder geval voor een deel) uit jongeren die behoorlijk in het criminele pad zijn geraakt. Ze zijn al vaker met de politie in aanraking gekomen. • Kenmerkend is dat ze meer en meer criminaliteit plegen voor het financiële gewin in plaats van voor de kick of het aanzien. Deze jongeren scoren ook hoog op de delicten waarop de andere typen groepen hoog scoren. De feiten zijn echter ernstiger en ze schrikken niet terug voor het gebruik van geweld.
- Wijk niveau | | - (Boven)stedelijk
- Losse groep / tijdelijk | | - Harde kern / langdurig
- Vrije tijdsbesteding | | - Financieel gewin

bron: Cebeon, ‘Kostbare vriendschappen’, december 2016

VW-1034-a-18-2-b | 6 / 10 | lees verder ►►►


### Pagina 10

tekst 5
Samenstelling van referentiegroepen
Voor het onderzoek is niet alleen een
kostenstudie gemaakt voor
problematische jeugdgroepen (de
onderzoeksroep), maar is tevens
5 per type groep een referentiegroep
jongeren samengesteld waarvoor
kosten in kaart zijn gebracht. (...)
Afgaande op de kenmerken van de
leden van problematische jeugd-
10 groepen zijn geslacht, leeftijd en
wijk/postcodegebied meegenomen
als matching kenmerken.
Laatstgenoemd kenmerk is relevant
omdat problematische jeugdgroepen
15 in uiteenlopende gebieden actief zijn.
Bovendien worden met
wijk/postcodegebied ook belangrijke
sociaal-economische kenmerken,
culturele herkomst en opleidings-
20 niveau meegewogen. Per type groep
heeft dit een vergelijkbaar aantal
jongeren opgeleverd in dezelfde
leeftijd, met hetzelfde geslacht en
woonachtig in dezelfde wijk, maar die
25 niet bekend zijn als lid van een
problematische jeugdgroep. (...)

bron: Cebeon, ‘Kostbare vriendschappen’, december 2016
Effecten voor de maatschappij die
herleidbaar zijn op groepsgedrag
van problematische jeugdgroepen
30 Essentieel is dat maatschappelijke
kosten herleidbaar zijn op het
groepsgedrag van problematische
jeugdgroepen. Bepaalde problemen
kunnen externaliseren en/of
35 escaleren als gevolg van
groepsdynamiek. Vooral jongeren
laten zich meer door leeftijdsgenoten
beïnvloeden. En als zij gedrags-
problemen hebben (in relatie tot
40 verstandelijke beperkingen en/of
problematiek) zijn ze nog
gevoeliger voor groepsdruk. Deze
druk is bovendien groter naarmate
jongeren zich meer identificeren met
45 hun eigen groep. Naast groepsdruk
bevorderen ook wederzijds
bevestigende interacties met
leeftijdsgenoten binnen de groep
afwijkend en risicovol gedrag.

VW-1034-a-18-2-b
7 / 10
lees verder ► ► ►

### Pagina 11

tekst 6
Lokale aanpak
Om de maatschappelijke
problematiek van problematische
jeugdgroepen terug te dringen, is in
5 de experimenteerfase een
toegespitste aanpak ontwikkeld,
waarin alle betrokken partijen sinds
ongeveer 2013 samenwerken in een
keten onder gemeentelijke regie. Het
gaat om een persoonsgerichte
10 aanpak van criminele en overlast-
gevende jeugdgroepen. Dit vertaalt
zich in maatwerktrajecten met
interventies van zowel partijen in het
bron: Cobeon, `Kostbare vriendschappen`, december 2016

sociaal domein (zoals jongerenwerk,
15 re-integratie, begeleiding en
leerplicht) als justitiële partners
(zoals Openbaar Ministerie,
reclassering en jeugdbescherming).
De benadering van hinderlijke
20 jeugdgroepen is ingebed in de
bredere wijkaanpak, waarin de
gemeentelijke wijkregisseurs en
jongerenwerkers een centrale rol
vervullen, in afstemming met de
25 wijkagent.

Opgave 5 Opiniepeilingen

tekst 7
Opiniepeilingen bieden het publiek `schijnzekerheid'

Net als de NOS gaan RTL Nieuws,
het AD, de Volkskrant en NRC
`terughoudend en bewust' om met
politieke peilingen in de aanloop
5 naar de komende verkiezingen voor
de Tweede Kamer. De Telegraaf blijft
echter wel gewoon peilingnieuws
brengen. (...)
Marcel Gelauff, hoofdredacteur van
10 NOS Nieuws, maakte vrijdag bekend
dat hij zetelpeilingen van losse-
opiniebureaus niet meer als nieuws
wil brengen. De omroep wil alleen de
Peilingwijzer gebruiken. De
15 Peilingwijzer van politicoloog Tom
Louwerse van de Universiteit Leiden
geeft een gewogen gemiddelde van
vijf verschillende peilingen.

De NOS meldt peilingen bij voorkeur
20 alleen in samenhang met ander,
inhoudelijk politiek nieuws. En alleen
om opmerkelijke verschuivingen of
langlopende trends te bespreken.
`Losse peilingen zullen we hoogstens
25 noemen als ze aanleiding zijn voor
nieuws, bijvoorbeeld als ze leiden tot
beroering in een partij."

Onzin
Pieter Klein, adjunct-hoofd van RTL
30 Nieuws: "Dat we terughoudend zijn,
is evident. We melden alleen grote
verschuivingen, want anders is het
geen nieuws. Verder ben ik niet zo
van de codes, om dat vast te
35 leggen."

VW-1034-a-18-2-b 8 / 10 lees verder

### Pagina 12

Wouter de Winther, chef politiek van
De Telegraaf vindt het onzin.
"Natuurlijk blijven we de peilingen
melden. Mensen willen gewoon een
40 overzicht hebben van hoe de partijen
ervoor staan. Dan is het toch gek om
te doen alsof die peilingen niet
bestaan?"
NRC meldt bij peilingen altijd wie de
45 peiling deed, hoe groot het aantal
ondervraagden was, wanneer zij
werden ondervraagd, en wat de
foutmarge is. Ook is de krant
voorzichtig met het koppelen van de
50 uitkomst van een peiling aan actuele
gebeurtenissen. Eén peiling zal nooit
alleen de basis van een artikel zijn.
De Volkskrant en AD hebben
soortgelijke richtlijnen. (...)
55
Onweerstaanbaar
Wat is er tegen peilingen? De NOS,
in een verklaring: "Nieuwsmakers en
consumenten vinden peilingen vaak
onweerstaanbaar. Het is verleidelijk
60 om de onzekerheid achter de
peilingen maar even te vergeten en
houvast te zoeken in schijnbaar
harde cijfers over zoiets ongrijpbaars
als de kiezersgunst. Terwijl je het
65 publiek daarmee slechts
schijnzekerheid biedt."
Hans Nijenhuis van het AD: "Ze
blijken vaak niet overeen te komen
met de verkiezingsuitslag. Maar dat
70 ligt niet alleen aan de peilingen. Bij
de vorige verkiezingen besloot
veertig procent van de kiezers pas op
het laatste moment wat ze zouden
doen. Daar kun je als peiler niets aan
75 doen."
(...)
bron: NRC Handelsblad, 20 december 2016
VW-1034-a-18-2-b
9/10
lees verder ▶▶▶

### Pagina 13

Opgave 6 Verzwaring van het strafrecht
tekst 8
PVV-wetsvoorstel: zeer streng strafrecht invoeren!
De PVV is de straatterreur en al het leed dat aan slachtoffers van misdrijven wordt toegebracht, meer dan zat. Daarom dient PVV-Kamerlid 5 en-justitiewoordvoerder Raymond de Roon vandaag een omvangrijk wetsvoorstel in, waarmee grote delen van het Nederlands strafrecht op de schop gaan en aanzienlijk worden 10 verzwaard. De belangen van de slachtoffers worden voortaan voorop gesteld; daders van misdrijven worden voortaan zeer zwaar gestraft. (...)
belachelijk, dat het werk dat de 20 meeste Nederlanders hun hele leven gewoon moeten doen om aan de kost te komen, ineens een ‘straf’ heet als een crimineel dat werk een paar weken moet doen.
25 4. Verlaging strafrechtelijke meerderjarigheid van 18 naar 16 jaar.
Omdat vrijwel alle criminalen al een heel strafblad hebben opgebouwd 30 voor ze zelfs maar meerderjarig zijn geworden en tot die tijd voornamelijk een aai over de bol kregen van de rechter, vindt de PVV dat het tijd is om de 16- en 17-jarigen al met 35 volwassen straffen aan te pakken. (...)
3. Bijna geen taakstraffen meer.
15 Voor vrijwel alle categorieën misdrijven, wordt de mogelijkheid tot het opleggen van taakstraffen vrijwel uitgesloten. De PVV vindt het
bron: www.pvv.nl, geraadpleegd op 27 juni 2017
VW-1034-a-18-2-b 10/10 einde

### Pagina 14

erratumblad 2018-2
maatschappijwetenschappen vwo
Centraal examen vwo
Tijd vak 2
Opgaven
Aan de secretarissen van het eindexamen van de scholen voor vwo.
Bij het centraal examen maatschappijwetenschappen vwo op maandag 18 juni, aanvang
13.30 uur, moeten de kandidaten de volgende mededeling ontvangen. Deze mededeling
moet bij het begin van de zitting worden voorgelezen en/of aan de kandidaten worden
uitgereikt.
Op pagina 7 moet vraag 17 worden overgeslagen. Streep deze vraag door.
Namens het College voor Toetsen en Examens,
drs. P.J.J. Hendrikse,
voorzitter
VW-1034-a-18-2-o-E

### Pagina 15

Correctievoorschrift VWO
2018
tijd vak 2
maatschappijwetenschappen

Het correctievoorschrift bestaat uit:
1 Regels voor de beoordeling
2 Algemene regels
3 Vak specifieke regels
4 Beoordelingsmodel
5 Aanleveren scores
6 Bronvermeldingen

1 Regels voor de beoordeling

Het werk van de kandidaten wordt beoordeeld met inachtneming van artikelen 41 en 42 van het Eindexamenbesluit VO.
Voorts heeft het College voor Toetsen en Examens op grond van artikel 2 lid 2d van de Wet College voor toetsen en examens de Regeling beoordelingsnormen en bijbehorende scores centraal examen vastgesteld.
Voor de beoordeling zijn de volgende aspecten van de artikelen 36, 41, 41a en 42 van het Eindexamenbesluit VO van belang:
1 De directeur doet het gemaakte werk met een exemplaar van de opgaven, de beoordelingsnormen en het proces-verbaal van het examen toekomen aan de examinator. Deze kijkt het werk na en zendt het met zijn beoordeling aan de directeur. De examinator past de beoordelingsnormen en de regels voor het toekennen van scorepunten toe die zijn gegeven door het College voor Toetsen en Examens.
2 De directeur doet de van de examinator ontvangen stukken met een exemplaar van de opgaven, de beoordelingsnormen, het proces-verbaal en de regels voor het bepalen van de score onverwijld aan de directeur van de school van de gecommitteerde toekomen. Deze stelt het ter hand aan de gecommitteerde.

VW-1034-a-18-2-c
1
lees verder

### Pagina 16

3 De gecommitteerde beoordeelt het werk zo spoedig mogelijk en past de
beoordelingsnormen en de regels voor het bepalen van de score toe die zijn
gegeven door het College voor Toetsen en Examens.
De gecommitteerde voegt bij het gecorrigeerde werk een verklaring betreffende de
verrichte correctie. Deze verklaring wordt mede ondertekend door het bevoegd
gezag van de gecommitteerde.
4 De examinator en de gecommitteerde stellen in onderling overleg het behaalde
aantal scorepunten voor het centraal examen vast.
5 Indien de examinator en de gecommitteerde daarbij niet tot overeenstemming
komen, wordt het geschil voorgelegd aan het bevoegd gezag van de
gecommitteerde. Dit bevoegd gezag kan hierover in overleg treden met het bevoegd
gezag van de examinator. Indien het geschil niet kan worden beslecht, wordt
hiervan melding gemaakt aan de inspectie. De inspectie kan een derde
onafhankelijke corrector aanwijzen. De beoordeling van deze derde corrector komt
in de plaats van de eerdere beoordelingen.
2 Algemene regels
Voor de beoordeling van het examenwerk zijn de volgende bepalingen uit de regeling
van het College voor Toetsen en Examens van toepassing:
1 De examinator vermeldt op een lijst de namen en/of nummers van de kandidaten,
het aan iedere kandidaat voor iedere vraag toegekende aantal scorepunten en het
totaal aantal scorepunten van iedere kandidaat.
2 Voor het antwoord op een vraag worden door de examinator en door de
gecommitteerde scorepunten toegekend, in overeenstemming met
correctievoorschrift. Scorepunten zijn de getallen $0, 1, 2, \dots, n$, waarbij $n$ het
maximaal te behalen aantal scorepunten voor een vraag is. Andere scorepunten die
geen gehele getallen zijn, of een score minder dan $0$ zijn niet geoorloofd.
3 Scorepunten worden toegekend met inachtneming van de volgende regels:
3.1 indien een vraag volledig juist is beantwoord, wordt het maximaal te behalen
aantal scorepunten toegekend;
3.2 indien een vraag gedeeltelijk juist is beantwoord, wordt een deel van de te
behalen scorepunten toegekend in overeenstemming met het
beoordelingsmodel;
3.3 indien een antwoord op een open vraag niet in het beoordelingsmodel voorkomt
en dit antwoord op grond van aantoonbare, vakinhoudelijke argumenten als juist
of gedeeltelijk juist aangemerkt kan worden, moeten scorepunten worden
toegekend naar analogie of in de geest van het beoordelingsmodel;
3.4 indien slechts één voorbeeld, reden, uitwerking, citaat of andersoortig antwoord
gevraagd wordt, wordt uitsluitend het eerstgegeven antwoord beoordeeld;
3.5 indien meer dan één voorbeeld, reden, uitwerking, citaat of andersoortig
antwoord gevraagd wordt, worden uitsluitend de eerstgegeven antwoorden
beoordeeld, tot maximaal het gevraagde aantal;
3.6 indien in een antwoord een gevraagde verklaring of uitleg of afleiding of
berekening ontbreekt dan wel foutief is, worden $0$ scorepunten toegekend tenzij
in het beoordelingsmodel anders is aangegeven;
VW-1034-a-18-2-c
2
lees verder

### Pagina 17

3.7 indien in het beoordelingsmodel verschillende mogelijkheden zijn opgenomen, gescheiden door het teken /, gelden deze mogelijkheden als verschillende formuleringen van hetzelfde antwoord of onderdeel van dat antwoord;
3.8 indien in het beoordelingsmodel een gedeelte van het antwoord tussen haakjes staat, behoeft dit gedeelte niet in het antwoord van de kandidaat voor te komen;
3.9 indien een kandidaat op grond van een algemeen geldende woordbetekenis, zoals bijvoorbeeld vermeld in een woordenboek, een antwoord geeft dat vakinhoudelijk onjuist is, worden aan dat antwoord geen scorepunten toegekend, of tenminste niet de scorepunten die met de vakinhoudelijke onjuistheid gemoeid zijn.
4 Het juiste antwoord op een meerkeuzevraag is de hoofdletter die behoort bij de juiste keuzemogelijkheid. Voor een juist antwoord op een meerkeuzevraag wordt in het beoordelingsmodel vermelde aantal scorepunten toegekend. Voor elk ander antwoord worden geen scorepunten toegekend. Indien meer dan één antwoord gegeven is, worden eveneens geen scorepunten toegekend.
5 Een fout mag in de uitwerking van een vraag maar één keer worden aangerekend, tenzij daardoor de vraag aanzienlijk vereenvoudigd wordt en/of tenzij in het beoordelingsmodel anders is vermeld.
6 Een zelfde fout in de beantwoording van verschillende vragen moet steeds opnieuw worden aangerekend, tenzij in het beoordelingsmodel anders is vermeld.
7 Indien de examinator of de gecommitteerde meent dat in een examen of in het beoordelingsmodel bij dat examen een fout of onvolkomenheid zit, beoordeelt hij het werk van de kandidaten alsof een fout of onvolkomenheid juist zijn. Hij kan de fout of onvolkomenheid mededelen aan het College voor Toetsen en Examens. Het is niet toegestaan zelfstandig af te wijken van het beoordelingsmodel. Met een eventuele fout wordt bij de definitieve normering van het examen rekening gehouden.
8 Scorepunten worden toegekend op grond van het door de kandidaat gegeven antwoord op iedere vraag. Er worden geen scorepunten vooraf gegeven.
9 Het cijfer voor het centraal examen wordt als volgt verkregen:
Eerste en tweede corrector stellen de score voor iedere kandidaat vast. Deze score wordt meegedeeld aan de directeur.
De directeur stelt het cijfer voor het centraal examen vast op basis van de regels voor omzetting van score naar cijfer.
NB1 T.a.v. de status van het correctievoorschrift:
Het College voor Toetsen en Examens heeft de correctievoorschriften bij regeling vastgesteld. Het correctievoorschrift is een zogeheten algemeen verbindend voorschrift en valt onder wet- en regelgeving die van overheidswege wordt verstrekt. De corrector mag dus niet afwijken van het correctievoorschrift.
NB2 T.a.v. het verkeer tussen examinator en gecommitteerde (eerste en tweede corrector):
Het aangeven van de onvolkomenheden op het werk en/of het noteren van de behaalde scores bij de vraag is toegestaan, maar niet verplicht. Evenmin is er een standaardformulier voorgeschreven voor de vermelding van de scores van de kandidaten. Het vermelden van het schoolexamencijfer is toegestaan, maar niet verplicht. Binnen de ruimte die de regelgeving biedt, kunnen scholen afzonderlijk of in gezamenlijk overleg keuzes maken.
VW-1034-a-18-2-c
3
lees verder ► ► ►

### Pagina 18

NB3 T.a.v. aanvullingen op het correctievoorschrift:
Er zijn twee redenen voor een aanvulling op het correctievoorschrift: verduidelijking
en een fout.
Verduidelijking
Het correctievoorschrift is vóór de afname opgesteld. Na de afname blijkt pas welke
antwoorden kandidaten geven. Vragen en reacties die via het Examenloket bij de
Toets- en Examenlijn binnenkomen, kunnen duidelijk maken dat het correctie-
voorschrift niet voldoende recht doet aan door kandidaten gegeven antwoorden.
Een aanvulling op het correctievoorschrift kan dan alsnog duidelijkheid bieden.
Een fout
Als het College voor Toetsen en Examens vaststelt dat een centraal examen een
fout bevat, kan het besluiten tot een aanvulling op het correctievoorschrift.

Een aanvulling op het correctievoorschrift wordt door middel van een mailing vanuit
Examenblad.nl bekendgemaakt. Een aanvulling op het correctievoorschrift wordt zo
spoedig mogelijk verstuurd aan de examensecretarissen.
Soms komt een onvolkomenheid pas geruime tijd na de afname aan het licht. In die
gevallen vermeldt de aanvulling:

– Als het werk al naar de tweede corrector is gezonden, past de tweede corrector
deze aanvulling op het correctievoorschrift toe.
en/of
– Als de aanvulling niet is verwerkt in de naar Cito gezonden Wolf-scores, voert
Cito dezelfde wijziging door die de correctoren op de verzamelstaat doorvoeren.

Dit laatste gebeurt alleen als de aanvulling luidt dat voor een vraag alle scorepunten
moeten worden toegekend.

Als een onvolkomenheid op een dusdanig laat tijdstip geconstateerd wordt dat een
aanvulling op het correctievoorschrift ook voor de tweede corrector te laat komt,
houdt het College voor Toetsen en Examens bij de vaststelling van de N-term
rekening met de onvolkomenheid.

3 Vakspecifieke regels

Voor dit examen zijn geen vakspecifieke regels vastgesteld.

VW-1034-a-18-2-c 4 lees verder ►►►

### Pagina 19

4 Beoordelingsmodel
Vraag Antwoord Scores
Opgave 1 Problematisch alcoholgebruik onder jongeren
1 maximumscore 2
• Kenmerk: mensen vinden de situatie ongewenst.
Citaat: "De prijs van (...) moeten worden gemaakt." (regels 1-10 of een
gedeelte hiervan) 1
• Kenmerk: mensen willen de situatie door middel van overheidsingrijpen
veranderd zien.
Citaat: "Daarom roepen (...) te ondernemen." (regels 22-26) 1
2 maximumscore 3
• de motie 1
• de controlerende taak 1
• de uitvoerende taak 1
3 maximumscore 2
• De barrière waarin de afweging wordt gemaakt dat het onderwerp een
hoge prioriteit moet krijgen (de tweede barrière). Alcoholgebruik is al
(h)erkend als politiek probleem want er is al beleid voor gemaakt. De
oproep is bedoeld om de afweging te laten maken dat het onderwerp
meer aandacht verdient 1
• De barrière waarbij een besluit uitgevoerd moet worden (de vierde
barrière). De staatssecretaris heeft al toegezegd (regels 25-26 van
tekst 2) dat hij een brief aan alle gemeenten zal sturen 1
VW-1034-a-18-2-c 5 lees verder ▶▶▶
Voor alle eindexamens, zie ook www.ssleiden.nl. Pagina: 681

### Pagina 20

Vraag Antwoord Scores
4 maximumscore 4
* de volgende koppelingen van partijen met ideologieën:
- ChristenUnie en CDA: confessionalisme/christendemocratie
- PvdA: socialisme/sociaaldemocratie
- VVD: liberalisme
* Het verschil van het liberalisme met de andere twee ideologieën betreft de opvatting over de rol die de staat in de samenleving zou moeten vervullen
* De staat moet volgens het liberalisme het vrije ondernemerschap zo weinig mogelijk hinderen en daarom moet de rol van de staat op sociaaleconomisch vlak minimaal zijn. Het toestaan van ‘blurring’ past bij een staat die de ondernemers niet wil hinderen.
* Socialisme en christendemocratie willen dat de staat soms wel een rol speelt. Volgens de sociaaldemocratie moet de staat bijvoorbeeld ingrijpen waar de vrijemarkteconomie onwenselijke sociaaleconomische gevolgen heeft en volgens de christendemocratie moet de staat een rol spelen zodra belangrijke waarden in het geding zijn. Hierbij past een verbod op ‘blurring’
1
1
5 maximumscore 4
* Kenmerk van autonomie: lagere overheden (waaronder gemeenten) genieten een beperkte zelfstandigheid
* Citaat met uitleg: “STAP, het Nederlands (...) die ‘blurring’ toestonden.” (regels 37-42)
* Dat er tegen verschillende gemeenten geprocedeerd moest worden en dat niet kon worden volstaan met één proces, is een blijk van de zelfstandigheid die de gemeenten bezitten met betrekking tot de Drank- en Horecawet
* Kenmerk van medebewind: lagere overheden staan onder toezicht van hogere overheden en worden geacht besluiten van een hogere overheid loyaal uit te voeren
* Citaat met uitleg: “Een Kamermeerderheid wil (...) Drank- en Horecawet.” (regels 18-25)
* Een dergelijke brief van de staatssecretaris laat zien dat een hogere overheid toezicht houdt op een lagere
1
1
1
VW-1034-a-18-2-c 6 lees verder

### Pagina 21

Vraag Antwoord Scores Opgave 2 Vloggers en reclame
6 maximumscore 4
voorbeeld van een juist antwoord:
• De ‘vrijheid’ van de markt geeft bedrijven veel macht om consumenten te misleiden. Overheidsregulering kan misleiding tegen gaan
• Vrije marktwerking levert de meeste welvaart op. Overheidsingrijpen gaat vrije marktwerking tegen / Burgers zijn mondig genoeg om voor zichzelf op te komen en hebben geen betuttelende overheid nodig / De markt corrigeert zichzelf wel
• Het eerste argument past bij het socialisme. Die stroming heeft kritiek op de vrije markteconomie
• Het andere argument past bij het liberalisme. Die stroming is voorstander van een vrijemarkteconomie / vindt individuele verantwoordelijkheid belangrijk
1
1
1
7 maximumscore 2
voorbeeld van een juist antwoord:
• Zenders zoals videobloggers trekken de aandacht van mensen, die daardoor minder tijd aan het lezen van kranten zullen besteden.
• Als kranten minder lezers trekken, worden ze minder interessant voor adverteerders en dan lopen behalve hun inkomsten uit verkoop ook hun advertentie-inkomsten terug. Door de teruglopende inkomsten kunnen de kranten minder geld besteden aan de kwaliteit van de berichtgeving en daardoor zullen ze nog minder lezers en adverteerders trekken. Als kranten minder lezers ... etc.
1
8 maximumscore 2
• het bewaken van de onafhankelijkheid van informatievoorziening
• boetes uitdelen
1
1
9 maximumscore 2
• met een redactiestatuut
• De onafhankelijkheid van redacties is daarin vastgelegd. Directies, die over de financiën gaan, mogen zich volgens het redactiestatuut niet met de inhoud bemoeien
1
1
VW-1034-a-18-2-c 7 lees verder

### Pagina 22

Vraag Antwoord Scores
Opgave 3 Exitverlangens
10 maximumscore 2
* de Europese Centrale Bank
* De Europese Centrale Bank is een supranationale instelling. De
afzonderlijke deelnemende landen hebben hun soevereiniteit met
betrekking tot de waarde en dergelijke van hun betaaleenheid,
overgedragen aan de Europese Centrale Bank 1
11 maximumscore 4
voorbeeld van een juist antwoord:
* Citaat: "Twee partijen (...) van de massa.” (regels 28-35)
Kenmerk: afkeer van het establishment van de gevestigde partijen / de
culturele, de economische en de politieke elite 1
* Uitleg: in het explioteren van het onbehagen over de EU en het
pleidooi voor een Nexit wordt stelling genomen tegen standpunten van
de gevestigde partijen 1
of
* Citaat: "Twee partijen (...) van de massa." (regels 28-35)
Kenmerk: de wil van 'het volk' is belangrijk 1
* Uitleg: partijen die het niet eens zijn met PVV en VNL kunnen heel
negatief worden neergezet als 'vijanden van het volk' 1
* Citaat: "Ik zou Kelder (...) zei hij.” (regel 56-58)
Kenmerk: er wordt vaak een beroep gedaan op eenheid en
vaderlandsliefde / nationalisme 1
* Uitleg: wie vaderlandsliefde erg belangrijk vindt, die zal zijn politieke
tegenstanders in diskrediet brengen door ze als landverraders af te
schilderen 1
12 maximumscore 3
voorbeeld van een juist antwoord:
* Framing is het proces waarin een gebeurtenis vanuit een bepaald
perspectief wordt benaderd / is de wijze waarop een onderwerp wordt
gepresenteerd en geinterpreteerd in de mediaberichtgeving 1
* De achterliggende redeneerwijze kan geanalyseerd worden met behulp
van de volgende elementen (twee van de volgende): 2
probleemdefinitie
oorzaken en gevolgen
moreel oordeel
aanbevelingen/oplossingen
per juist element 1
VW-1034-a-18-2-c 8 lees verder ►►►

### Pagina 23

Vraag Antwoord Scores
13. maximumscore 3
* In de Europese Raad is de Nederlandse regering vertegenwoordigd via
de minister-president die daar kan meepraten en meebeslissen. In de
Europese Raad kan de regering daarom zelf iets inbrengen
* In het Europees Parlement heeft niemand van de Nederlandse
regering zitting. Daar zitten volksvertegenwoordigers en die maken
geen deel uit van de regering
* In de Europese Commissie zit een Commissaris die weliswaar uit
Nederland komt maar die Commissaris wordt geacht om niet het
landsbelang maar het Europees belang te behartigen. De regering
heeft hier formeel zelf dus geen inbreng
1
1
1
Opgave 4 Problematische jeugdgroepen
14. maximumscore 2
Van hinderlijke jeugdgroepen zijn in de politiestatieken minder gegevens
beschikbaar dan van de andere soorten problematische jeugdgroepen
omdat ze daarvan verschillen op de volgende punten (twee van de
volgende):
* van leden van hinderlijke jeugdgroepen zijn minder strafbare feiten
bekend en daarom staan er minder in de politiestatieken.
* van leden van hinderlijke jeugdgroepen zijn minder ernstige strafbare
feiten bekend. Deze worden vaak afgedaan met een waarschuwing en
zijn daarom niet terug te vinden in de politiestatieken.
* hinderlijke jeugdgroepen zijn lossere groepen. Daarom is het niet
altijd duidelijk of een individu wel of niet deel uitmaakt van zo'n groep
en dus ook niet of zijn gedrag aan een groep toegerekend kan worden.
* hinderlijke jeugdgroepen bestaan korter. Ook dat levert minder
gegevens in de politiestatieken op.
1
per juist antwoord
15. maximumscore 2
* handhaving van de openbare orde
* de burgemeester
1
1
16. maximumscore 2
* Het onderzoek moet in kaart brengen welke kosten samenhangen met
het lidmaatschap van een problematische jeugdgroep. (Niet alle
maatschappelijke kosten die jongeren veroorzaken hangen immers
samen met het lidmaatschap van een problematische jeugdgroep.)
* Daarom moet een vergelijking gemaakt worden en voor die vergelijking
is een referentiegroep nodig
1
1
VW-1034-a-18-2-c 9 lees verder

### Pagina 24

Vraag Antwoord Scores
17 Deze vraag moeten de kandidaten overslaan.
In Wolf is reeds voor alle kandidaten de maximale score ingevoerd bij deze
vraag.

18 maximumscore 3
* voerbeeld van een juist antwoord:
Jongeren die deel uitmaken van een problematische jeugdgroep
kosten de samenleving meer dan jongeren die niet deel uitmaken van
een problematische jeugdgroep 1
* Afhankelijke variabele: de kosten voor de samenleving 1
* Onafhankelijke variabele: al dan niet deel uitmaken van problematische
jeugdgroep 1

19 maximumscore 2
* Neutralisatie houdt in dat jongeren elkaar voorhouden dat er niets mis
is met hun criminele gedrag 1
voorbeeld van een juist uitleg:
Gevoelens van schuld worden met neutralisatie buiten werking gesteld
door ontkenning van de eigen verantwoordelijkheid voor crimineel
gedrag, ontkenning dat iemand er het slachtoffer van wordt of dat er
voor anderen schade door ontstaat en ontkenning dat anderen het
recht hebben om te veroordelen omdat zij zelf ook niet brandschoon
zijn, 'boter op hun hoofd hebben' of 'zakkenvullers' zijn. Op deze
manier wordt een rem op crimineel gedrag weggenomen 1

20 maximumscore 2
* Er is een samenwerking tussen overheid, maatschappelijke
organisaties en burgers. In tekst 6 wordt de samenwerking beschreven
tussen partijen in het sociaal domein en justitiële partners 1
* De nadruk ligt op het voorkomen van criminaliteit: de betrokken
partners proberen de maatschappelijke problematiek van
problematische jeugdgroepen terug te dringen. Dat duidt op het
wegnemen van oorzaken van crimineel gedrag 1

VW-1034-a-18-2-c 10 lees verder ► ►►

### Pagina 25

Vraag Antwoord Scores

Opgave 5 Opiniepeilingen

21 maximumscore 2
Als twee gebeurtenissen kort op elkaar volgen dan lijkt het soms dat de
ene gebeurtenis de andere heeft veroorzaakt en dat er dus sprake is van
causaliteit. Bijvoorbeeld als een politicus uitgebreid in het nieuws komt en
als meteen daarna zijn partij stijgt of daalt in een peiling. Het in het nieuws
komen van de politicus lijkt dan de oorzaak te zijn van de verandering in
de peiling maar die verandering in de peiling kan ook een andere oorzaak
hebben.
Zolang de oorzakelijkheid niet expliciet is aangetoond, kan het optreden
van veranderingen bij meerdere variabelen ook slechts een correlatie zijn
waarbij de ene gebeurtenis geen invloed heeft op de andere. Het te snel
koppelen van een uitkomst van een peiling aan een actuele gebeurtenis
leidt in zo'n geval tot een onjuistheid.
juist gebruik van de begrippen correlatie en causaliteit 1
juiste argumentatie 1

22 maximumscore 3
(voorbeeld van juiste norm) De Telegraaf: het moet aansluiten bij de
belangstelling van de lezer 1
(voorbeeld van juiste norm) NRC: het moet wetenschappelijk
verantwoord zijn 1
de socialisatiefunctie 1

23 maximumscore 2
ontzuiling/ontideologisering/individualisering
voorbeelden van een uitleg: 1
In de verzuildesamenlevingveranderdenminder snel van
politiekeopvatting. Hethebbenvaneenzelfdeopvattingwas
onderdeelvanwatdemensenbinneneenzuil metelkaateverbond.
Doordeontzuilingwerddedezebandminderbelangriijk enkregen
mensenmeer mogelijkheden om van politieke opvatting te
veranderen.
Veelmensenlaten zich nu bij hunpolitieke keuzesleiden door
algemenedenkkaders die veel minder uitgewerkt zijn dan de oude
ideologieën die in het verleden meer leidend waren. Het
veranderen van politieke opvatting betekent vroeger dat je van
ideologie moest veranderen. Het aanpassen van een deel van je
denkkader gaat makkelijker.
Individualisering geeft mensen meer ruimte om hun eigen gang te
gaan en zich minder gelegen te laten liggen aan wat anderen ervan
vinden. Verandering van standpunt is daardoor makkelijker
geworden.

VW-1034-a-18-2-c 11 lees verder

### Pagina 26

Vraag Antwoord Scores
Opgave 6 Verzwarring van het strafrecht
24 maximumscore 2
twee van de volgende:
Slachtoffers hebben het recht op informatie over de strafrechtelijke
procedures, processtukken en de mogelijkheden van
schadevergoeding.
Er wordt rekening gehouden met de belangen van het slachtoffer bij
het nemen van de vervolgingsbeslissing en het formuleren van de eis.
Het slachtoffer mag in bepaalde ernstige misdrijfzaken vertellen welke
gevolgen het strafbare feit voor hem heeft gehad.
Als de strafrechter de verdachte veroordeelt, kan hij aan hem
schadevergoeding opleggen en de vordering daartoe van het
slachtoffer toewijzen. Het slachtoffer treedt dan op als ‘benadeelde
partij’.
Het slachtoffer mag zich uitspreken over een strafeis.
1
per juist antwoord
25 maximumscore 2
In deze context betekent conservatief gericht op vasthouden
traditionele waarden en normen / dat de partij uitgaat van een in
zedelijk opzicht sterk sturende staat
Met betrekking tot de doelen van straf lag vroeger meer dan
tegenwoordig de nadruk op vergelding en afschrikking. Dit wetsvoorstel
legt de nadruk weer op die ‘oude’ doelen.
1
1
26 maximumscore 2
voorbeeld van een juist antwoord:
Bij de Klassieke School staat de gedachte centraal dat de mens vrij is
in denken en handelen. Bij de Moderne Richting wordt rekening
gehouden met de omstandigheden waarin iemand verkeert.
De fase van ontwikkeling die iemand doormaakt is een onderdeel van
de omstandigheid waarin iemand verkeert. Dit voorstel houdt er geen
rekening mee dat een 16-jarige nog niet volgroeid is en houdt deze
volledig verantwoordelijk voor zijn gedrag. Daarom past dit voorstel
meer bij de Klassieke School dan bij de Moderne Richting
1
1
27 maximumscore 2
Het is gericht op het herstellen van de relatie van de dader met het
slachtoffer / bemiddelen in het conflict tussen dader en slachtoffer
Voorstanders van mediation of herstelrecht vinden dat aan de
belangen van slachtoffers tegemoet gekomen wordt als de dader
schuld erkent / spijt betuigt / de geleden schade vergoedt
1
1
VW-1034-a-18-2-c 12 lees verder ►►►

### Pagina 27

Vraag Antwoord Scores
28 maximumscore 4
• de rationele keuzetheorie
1
• de etiketterings-/labelings-/stigmatiseringstheorie
1
• Redenering bij de rationele keuzetheorie: De dreiging van zware
straffen zal potentiële daders ervan weerhouden om crimineel gedrag
te gaan vertonen omdat ze een afweging maken die vanwege de zware
straffen negatief uitpakt
• Redenering bij etiketterings-/labelings-/stigmatiseringstheorie: Door de
1
gevangenisstraf zullen de jonge delinquenten zichzelf zien / door
anderen benaderd worden als echte crimineel en daardoor zich ook als
zodanig gaan gedragen
1
5 Aanleveren scores
Verwerk de scores van alle kandidaten per examinator in de applicatie Wolf. Accordeer
deze gegevens voor Cito uiterlijk op 25 juni.
6 Bronvermeldingen
tekst 1 naar: AD, 1 november 2016
tekst 2 Nederlands Dagblad, 28 februari 2017
tekst 3 Folkert Jensma, NRC Handelsblad, 26 april 2017
tekst 4 Tom-Jan Meeus, NRC Handelsblad, 2 juli 2016
schema 1 Cehreon, Postbare vriendschappen, december 2016, pag. 19
https://www.wodc.nl/binaries/2635_Volledige_Tekst_tcm28-240539.pdf
tekst 5 idem, pag. 15 en 25
tekst 6 idem, pag. 22
tekst 7 Wilfred Takken, NRC Handelsblad, 20 december 2016, pag. 8
https://www.nrc.nl/nieuws/2016/12/20/opiniepeilingen-bieden-het-publiek-schijnzekerheid-
5855324-a1537453
tekst 8 https://www.puv.nl/index.php/component/content/article.html?id=1931:pvv-voorstel-zeer.
(website geraadpleegd op 27 juni 2017)
VW-1034-a-18-2-c 13 einde

### Pagina 28

Examen vwo
2017
tijdvak 1
donderdag 18 mei
9.00 - 12.00 uur
maatschappijwetenschappen
Bij dit examen hoort bijlage.
Dit examen bestaat uit 28 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 67 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord
meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen gevraagd worden en je geeft er meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
VW-1034-a-17-1-0

### Pagina 29

Opgave 1 GroenLinks en SGP over criminaliteit
Bij deze opgave horen tekst 1 en 2 uit het bronnenboekje.

Inleiding
Als aan burgers gevraagd wordt om een rangorde te maken van de
grootste problemen van Nederland dan wordt criminaliteit altijd hoog
geplaatst. Over die plek bestaat een hoge mate van overeenstemming.
Maar vraag je hoe criminaliteit het beste bestreden kan worden dan
verschillen de meningen hemelsbreed. Verschil van mening is ook
zichtbaar op de websites van politieke partijen.
In deze opgave vergelijken we de aanpak van criminaliteit tegenkomstig
de ideeën van GroenLinks (tekst 1) met die van de SGP (tekst 2).

Lees tekst 1 en 2.
Linkse en rechtse politieke partijen hebben van oudsher een verschillende
visie op criminaliteit.
3p 1 - Wat is het verschil in visie op de aanpak van criminaliteit van linkse en
rechtse partijen?
- Leg uit dat die twee verschillende visies te herkennen zijn in de
teksten 1 en 2.

Ook in de discussie over hoe je zou moeten straffen zijn er verschillen
tussen GroenLinks en de SGP. Er zijn absolute en relatieve theorieën die
het opleggen van straf rechtvaardigen.
4p 2 - Geef een omschrijving van absolute theorieën en van relatieve
theorieën ter rechtvaardiging van het opleggen van straf.
- Geef van GroenLinks en de SGP aan of hun visie op straf aansluit bij
absolute theorieën of bij relatieve theorieën. Leg je antwoord uit en
geef daarbij een citaat dat aansluit bij de visie van GroenLinks en een
citaat dat aansluit bij de visie van de SGP.

4p 3
Het geven van straf kan verschillende doelen dienen.
Geef twee doelen van straf die te herkennen zijn in tekst 1 en geef twee
andere doelen van straf die te herkennen zijn in tekst 2. Verwijs in je
antwoord met regelnummers naar de betreffende tekst en licht je
antwoord toe.

VW-1034-a-17-1-o 2 / 9 lees verder >>>

### Pagina 30

Opgave 2 Winkeldiefstal in Nederland

Bij deze opgave hoort tekst 3 uit het bronnenboekje.

Inleiding
In Nederland lopen winkeliers relatief veel omzet mis door winkeldiefstal.
Dat blijkt uit een internationale vergelijking. Nederland staat bijna
helemaal boven aan het lijstje. In tekst 3 lezen we dat de
branchevereniging van Nederlandse winkeliers ideeën heeft over de
oorzaken en aanpak van winkeldiefstal.

Gebruik tekst 3.
In verband met winkeldiefstal kan gekozen worden voor maatregelen
waarbij het dilemma van de rechtsstaat in het geding is maar ook voor
maatregelen waarbij dat niet het geval is. Het commentaar van de
branchevereniging geeft aanwijzingen voor beide soorten maatregelen.
Geef in aansluiting op het commentaar van de branchevereniging, twee
maatregelen om winkeldiefstal aan te pakken. Kies de maatregelen zo dat
bij de ene maatregel het dilemma van de rechtsstaat wel in het geding is
en bij de andere niet. Leg je antwoord uit.

4p 4
Zie de regels 16 tot en met 66 van tekst 3.
Welke twee theorieën over de oorzaken van criminaliteit zijn te herkennen
in de regels 16 tot en met 66 van tekst 3? Geef bij elke van beide
theorieën een passend citaat en leg je antwoord uit.

4p 5
Zie de regels 67 tot en met 76 van tekst 3.
Geef een omschrijving van preventief beleid en een omschrijving van
repressief beleid. Leg vervolgens uit of de aanpak die het ministerie zegt
te volgen typerend is voor preventief of voor repressief beleid.

3p 6
Tekst 3 is geschreven door een verslaggever van de Volkskrant. Goede
journalistieke producten worden onder andere gekenmerkt door het
toepassen van journalistieke normen. Een goede verslaggever streeft
naar objectiviteit en geeft de feiten daarom juist weer, hij controleert het
nieuws door gebruik te maken van meerdere bronnen, hij zorgt ervoor dat
feiten duidelijk te onderscheiden zijn van meningen, ook van zijn eigen
mening.

2p 7
Welke andere journalistieke norm die hierboven niet genoemd is, wordt
ook toegepast in tekst 3? Noem de norm en verwijs naar de tekst met
regelnummers.

VW-1034-a-17-1-0 3 / 9 lees verder ►►►

### Pagina 31

Opgave 3 Legitimiteitscrisis?

Bij deze opgave horen tekst 4 en afbeelding 1.

Inleiding
Volgens de Engelse filosoof John Stuart Mill (1806-1873) moet in elke democratie nagedacht blijven worden over de waarde van de democratie. Als dat niet het geval is, kan een nieuwe generatie vergeten wat waardevol is aan een democratie, wordt men een makkelijke prooi voor antidemocratische sentimenten en ontstaat een legitimiteitscrisis. Aanhoudende discussie over de waarde van de democratie scherpt de argumenten en houdt mensen weerbaar, beweert John Stuart Mill. Anderhalve eeuw na John Stuart Mill constateert de Koninklijke Nederlandse Academie voor Wetenschappen (KNAW) dat de indirecte democratie in een legitimiteitscrisis verkeert. Dat is niet alleen in Nederland het geval maar ook in andere landen met een vergelijkbaar politiek stelsel. Politicologen die op zoek zijn naar de oorzaken, benaderen het legitimiteitsprobleem vanuit twee verschillende onderzoekstradities. Beide onderzoekstradities worden nu met elkaar gecombineerd en het KNAW verwacht dat we zo een beter inzicht in het functioneren van de democratie zullen krijgen (tekst 4).

Lees de regels 1 tot en met 49 van tekst 4.
Een representatieve democratie levert niet altijd representatieve besluiten op.
1p 8 Wat is een representatief besluit?

Lees de regels 50 tot en met 90 van tekst 4.
Polarisatie tussen politieke partijen leidt tot een grotere opkomst bij de verkiezingen (zie regel 70-74). In het Verenigd Koninkrijk is de polarisatie groter dan in Nederland maar de opkomst bij de verkiezingen lager.
1p 9 Geef een mogelijke verklaring voor de lagere opkomst in het Verenigd Koninkrijk die samenhangt met zijn kiesstelsel.

VW-1034-a-17-1-o 4/9 lees verder ►►►