# Eindexamen Maatschappijwetenschappen VWO 2015 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2015/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

tabel 4
Totaaleffect van factoren die sportdeelname beïnvloeden, kinderen
van 5-17 jaar (gestandaardiseerde coëfficiënten) 1); n = 2.202

financiële factoren | totaal effect
---|---
arm huishouden | -0,05*
kenmerken van het gezin
eenoudergezin | -0,07***
kenmerken van de ouders
niet-westerse herkomst | -0,19*
opleidingsniveau | 0,19***
geen betaald werk (ouder/beide ouders) | -0,05*
gezondheid | 0,01
onvoldoende sociale participatie²) | -0,12***
materiële deprivatie³) | -0,15*
kenmerken van het kind
seks e (1=meisje, 0= jongen) | -0,05*
leeftijd | -0,19*
kenmerken van de omgeving
sociaaleconomische status woonwijk | -0,06*

noot 1 significantie: *** p < 0,001, ** p < 0,01, * p < 0,05
noot 2 indicatoren die hier gehanteerd zijn: sport, uitstapjes naar bioscoop, dierentuin, op
vakantie gaan, vrienden thuis op bezoek krijgen, etc.
noot 3 indicatoren die hier gehanteerd zijn: het hebben van basisgoederen, luxe goederen,
geld om met activiteiten mee te doen
naar: SCP, 2010

Toelichting op tabel 4
Door het gebruik van gestandaardiseerde coëfficiënten kun je de effecten
van verschillende variabelen met elkaar vergelijken, zelfs als die
variabelen met verschillende schalen gemeten zijn.
Voorbeeld van interpretatie van totaaleffect -0,19*** bij variabele leeftijd:
de leeftijd van het kind heeft een negatief effect op sportdeelname:
oudere kinderen sporten minder dan jongere kinderen. Het verband
tussen leeftijd en sportdeelname is statistisch significant.
Significantie: de p-waarde geeft de kans aan dat het geschatte effect niet
op toeval berust. De p-waarde laat zien hoe significant de effecten zijn:
hoe kleiner deze waarden hoe kleiner de kans dat de waarneming op
toeval berust.

VW-1034-f-15-1-b 13 / 14 lees verder ►►►

### Pagina 2

figuur 3
Waar zou uw gemeente op moeten bezuinigen of investeren als het om sport- en beweegbeleid gaat ? (in % van de bevolking, 18-79 jaar) n = 1.504
[FIGUUR: Een staafdiagram met verschillende sport- en beweegactiviteiten op de y-as. Op de x-as staat de percentage van de bevolking. Er zijn twee soorten staven, lichtergrijs voor 'bezuinigen' en donkergrijs voor 'investeren'. De activiteiten zijn: topsport (evenementen), nieuwe sportaccommodaties, tarieven sportaccommodaties, aantal werknemers voor sportbeleid en -uitvoering, subsidies aan verenigingen, sportstimuleringsprojecten, schoolzwemmen, sport en beweegprojecten op school, doelgroepbeleid (jeugd/ouderen/gehandicapten), samenwerking andere sectoren (onderwijs/welzijn/zorg), jeugdsportfonds of andere minimaregelingen, vakleerkrachten lichamelijke opvoeding op basisscholen, onderhoud/renovatie bestaande sportaccommodaties, geen van deze. De legenda toont dat lichte staven 'bezuinigen' vertegenwoordigen en donkere staven 'investeren'.]
Legenda:
bezuinigen
investeren
bron: Mulier Instituut, 2014
tekst 8
Onderzoeksverantwoording
De resultaten in figuur 3 zijn afkomstig uit het vragenblok sport en gemeenten van het Nationaal Sport Onderzoek (NSO) 2013 van het Mulier Instituut. Voor het NSO 2013 is gebruikgemaakt van een internetpanel. De onderzoeks populatie van het vragenblok in de NSO bestaat, na weging, uit 1.504 respondenten van de volwassen bevolking.
naar: Mulier Instituut, 2014
VW-1034-f-15-1-b
14 / 14
einde

### Pagina 3

Correctievoorschrift VWO
2015
tijdvak 1
maatschappijwetenschappen (pilot)
Het correctievoorschrift bestaat uit:
1 Regels voor de beoordeling
2 Algemene regels
3 Vakspecifieke regels
4 Beoordelingsmodel
5 Inzenden scores
6 Bronvermeldingen
1 Regels voor de beoordeling
Het werk van de kandidaten wordt beoordeeld met inachtneming van de artikelen 41 en
42 van het Eindexamenbesluit v.w.o.-h.a.v.o.-m.a.v.o.-v.b.o.
Voorts heeft het College voor Toetsen en Examens op grond van artikel 2 lid 2d van
de Wet College voor toetsen en examens de Regeling beoordelingsnormen en
bijbehorende scores centraal examen vastgesteld.
Voor de beoordeling zijn de volgende passages van de artikelen 36, 41, 41a en 42 van
het Eindexamenbesluit van belang:
1 De directeur doet het gemaakte werk met een exemplaar van de opgaven, de
beoordelingsnormen en het proces-verbaal van het examen toekomen aan de
examinator. Deze kijkt het werk na en zendt het met zijn beoordeling aan de
directeur. De examinator past de beoordelingsnormen en de regels voor het
toekennen van scorepunten toe die zijn gegeven door het College voor Toetsen en
Examens.
2 De directeur doet de van de examinator ontvangen stukken met een exemplaar van
de opgaven, de beoordelingsnormen, het proces-verbaal en de regels voor het
bepalen van de score onverwijld aan de gecommitteerde toekomen.
VW-1034-f-15-1-c
1
lees verder ►►►

### Pagina 4

3 De gecommitteerde beoordeelt het werk zo spoedig mogelijk en past de
beoordelingsnormen en de regels voor het bepalen van de score toe die zijn
gegeven door het College voor Toetsen en Examens.
De gecommitteerde voegt bij het gecorrigeerde werk een verklaring betreffende de
verrichte correctie. Deze verklaring wordt mede ondertekend door het bevoegd
gezag van de gecommitteerde.
4 De examinator en de gecommitteerde stellen in onderling overleg het aantal
scorepunten voor het centraal examen vast.
5 Indien de examinator en de gecommitteerde daarbij niet tot overeenstemming
komen, wordt het geschil voorgelegd aan het bevoegd gezag van de
gecommitteerde. Dit bevoegd gezag kan hierover in overleg treden met het bevoegd
gezag van de examinator. Indien het geschil niet kon worden beslecht, wordt
hiervan melding gemaakt aan de inspectie. De inspectie kan een derde,
onafhankelijke gecommitteerde aanwijzen. De beoordeling van de derde
gecommitteerde komt in de plaats van de eerdere beoordelingen.

2 Algemene regels

Voor de beoordeling van het examenwerk zijn de volgende bepalingen uit de regeling
van het College voor Toetsen en Examens van toepassing:
1 De examinator vermeldt op een lijst de namen en/of nummers van de kandidaten,
het aan iedere kandidaat voor iedere vraag toegekende aantal scorepunten en het
totaal aantal scorepunten van iedere kandidaat.
2 Voor het antwoord op een vraag worden door de examinator en door de
gecommitteerde scorepunten toegekend, in overeenstemming met het
beoordelingsmodel. Scorepunten zijn de getallen 0, 1, 2, ..., n, waarbij n het
maximaal te behalen aantal scorepunten voor een vraag is. Andere scorepunten die
geen gehele getallen zijn, of een score minder dan 0 zijn niet geoorloofd.
3 Scorepunten worden toegekend met inachtneming van de volgende regels:
3.1 indien een vraag volledig juist is beantwoord, wordt het maximaal te behalen
aantal scorepunten toegekend;
3.2 indien een vraag gedeeltelijk juist is beantwoord, wordt een deel van de te
behalen scorepunten toegekend, in overeenstemming met het
beoordelingsmodel;
3.3 indien een antwoord op een open vraag niet in het beoordelingsmodel voorkomt
en dit antwoord op grond van aantoonbare, vakinhoudelijke argumenten als juist
of gedeeltelijk juist aangemerkt kan worden, moeten scorepunten worden
toegekend naar analogie of in de geest van het beoordelingsmodel;
3.4 indien slechts één voorbeeld, reden, uitwerking, citaat of andersoortig antwoord
gevraagd wordt, wordt uitsluitend het eerstgegeven antwoord beoordeeld;
3.5 indien meer dan één voorbeeld, reden, uitwerking, citaat of andersoortig
antwoord gevraagd wordt, worden uitsluitend de eerstgegeven antwoorden
beoordeeld, tot maximaal het gevraagde aantal;
3.6 indien in een antwoord een gevraagde verklaring of uitleg of afleiding of
berekening ontbreekt dan wel foutief is, worden 0 scorepunten toegekend, tenzij
in het beoordelingsmodel anders is aangegeven;

VW-1034-f-15-1-c 2 lees verder ► ► ►

### Pagina 5

3.7 indien in het beoordelingsmodel verschillende mogelijkheden zijn opgenomen, gescheiden door het teken /, gelden deze mogelijkheden als verschillende formuleringen van hetzelfde antwoord of onderdeel van dat antwoord;
3.8 indien in het beoordelingsmodel een gedeelte van het antwoord tussen haakjes staat, behoeft dit gedeelte niet in het antwoord van de kandidaat voor te komen;
3.9 indien een kandidaat op grond van een algemeen geldende woordbetekenis, zoals bijvoorbeeld vermeld in een woordenboek, een antwoord geeft dat vakinhoudelijk onjuist is, worden aan dat antwoord geen scorepunten toegekend, of tenminste niet de scorepunten die met de vakinhoudelijke onjuistheid gemoeid zijn.
4 Het juiste antwoord op een meerkeuzevraag is de hoofdletter die behoort bij de juiste keuzemogelijkheid. Voor een juist antwoord op een meerkeuzevraag wordt in het beoordelingsmodel vermelde aantal scorepunten toegekend. Voor elk ander antwoord worden geen scorepunten toegekend. Indien meer dan één antwoord gegeven is, worden eveneens geen scorepunten toegekend.
5 Een fout mag in de uitwerking van een vraag maar één keer worden aangerekend, tenzij daardoor de vraag aanzienlijk vereenvoudigd wordt en/of tenzij in het beoordelingsmodel anders is vermeld.
6 Een zelfde fout in de beantwoording van verschillende vragen moet steeds opnieuw worden aangerekend, tenzij in het beoordelingsmodel anders is vermeld.
7 Indien de examinator of de gecommitteerde meent dat in een examen of in het beoordelingsmodel bij dat examen een fout of onvolkomenheid zit, beoordeelt hij het werk van de kandidaten alsof examen en beoordelingsmodel juist zijn. Hij kan de fout of onvolkomenheid mededelen aan het College voor Toetsen en Examens. Het is niet toegestaan zelfstandig af te wijken van het beoordelingsmodel. Met een eventuele fout wordt bij de definitieve normering van het examen rekening gehouden.
8 Scorepunten worden toegekend op grond van het door de kandidaat gegeven antwoord op iedere vraag. Er worden geen scorepunten vooraf gegeven.
9 Het cijfer voor het centraal examen wordt als volgt verkregen. Eerste en tweede corrector stellen de score voor iedere kandidaat vast. Deze score wordt meegedeeld aan de directeur. De directeur stelt het cijfer voor het centraal examen vast op basis van de regels voor omzetting van score naar cijfer.

NB1 Het College voor Toetsen en Examens heeft de correctievoorschriften bij regeling vastgesteld. Het correctievoorschrift is een zogeheten algemeen verbindend voorschrift en valt onder wet- en regelgeving die van overheidswege wordt verstrekt. De corrector mag dus niet afwijken van het correctievoorschrift.

NB2 Het aangeven van de onvolkomenheden op het werk en/of het noteren van de behaalde scores bij de vraag is toegestaan, maar niet verplicht. Evenmin is er een standaardformulier voorgeschreven voor de vermelding van de scores van de kandidaten.
Het vermelden van het schoolexamencijfer is toegestaan, maar niet verplicht. Binnen de ruimte die de regelgeving biedt, kunnen scholen afzonderlijk of in gezamenlijk overleg keuzes maken.

VW-1034-f-15-1-c
3
lees verder ► ► ►

### Pagina 6

NB3 Als het College voor Toetsen en Examens vaststelt dat een centraal examen een
onvolkomenheid bevat, kan het besluiten tot een aanvulling op het correctievoorschrift.
Een aanvulling op het correctievoorschrift wordt zo spoedig mogelijk nadat de
onvolkomenheid is vastgesteld via Examenblad.nl verstuurd aan de
examensecretarissen.
Soms komt een onvolkomenheid pas geruime tijd na de afname aan het licht. In die
gevallen vermeldt de aanvulling:

NB
Als het werk al naar de tweede corrector is gezonden, past de tweede corrector
deze aanvulling op het correctievoorschrift toe.
Een onvolkomenheid kan ook op een tijdstip geconstateerd worden dat een
aanvulling op het correctievoorschrift te laat zou komen.
In dat geval houdt het College voor Toetsen en Examens bij de vaststelling van de
N-term rekening met de onvolkomenheid.

3 Vakspecifieke regels
Voor dit examen kunnen maximaal 68 scorepunten worden behaald.
Voor dit examen is de volgende vakspecifieke regel vastgesteld:
Als in een vraag staat dat de kandidaat een hoofd- of kernconcept moet gebruiken, dan
dient de kandidaat in het antwoord die elementen uit de omschrijving van het hoofd- of
kernconcept te gebruiken die nodig zijn om de vraag juist te kunnen beantwoorden.

4 Beoordelingsmodel
Vraag Antwoord Scores
Opgave 1 Kroatië toegetreden tot de EU
1 maximumscore 2
een juist antwoord bevat:
beschrijving van het eerste kenmerk van staatsvorming (interne
soevereiniteit) ondersteund door een gegeven uit de inleiding
beschrijving van het tweede kenmerk van staatsvorming (externe
soevereiniteit) ondersteund door een gegeven uit de inleiding
1
1
VW-1034-f-15-1-c 4 lees verder ►►►

### Pagina 7

Vraag Antwoord Scores
voorbeeld van een juist antwoord:
Vóór 2004 was er in Kroatië sprake van staatsvorming omdat
* er ten eerste een centraal gezag was over een bevolking binnen
bepaalde landsgrenzen (interne soevereiniteit). Dit kan afgeleid
worden uit het gegeven dat Kroatië zich in 1991 onafhankelijk
verklaarde (regel 2 van de inleiding)
* ten tweede de soevereiniteit van het gezag van Kroatië werd erkend
door andere staten (externe soevereiniteit). Dit blijkt uit het feit dat
Kroatië in 1992 door de lidstaten van de EU werd erkend (regel 7 van
de inleiding)
1
Opmerking
Geen scorepunt toekennen wanneer alleen een kenmerk of alleen een
gegeven wordt genoemd.
2
maximumscore 1
een juist antwoord bevat:
uitleg dat er in Kroatië sprake is geweest van institutionalisering
ondersteund met een voorbeeld uit tekst 1: ‘hervorming van politieke
instituties’
voorbeeld van een juist antwoord:
Hervorming van politieke instituties in Kroatië, onder andere op het gebied
van de rechterlijke macht en grondrechten (r. 21-24), is een proces van
institutionalisering; een complex van formele regels is ontstaan dat het
gedrag van mensen en hun onderlinge relaties rond politieke
besluitvorming / met betrekking tot de staat reguleert (bijvoorbeeld
politici dienen zich niet te bemoeien met rechtszaken, de overheid dient
allerlei vrijheidsrechten van burgers te respecteren).
Opmerking
Geen scorepunt toekennen aan alleen een juist voorbeeld.
3
maximumscore 4
een juist antwoord bevat:
* noemen van twee theorieën van internationale verhoudingen (liberale
theorieën of politiek-psychologische theorieën of sociaal-
constructivistische theorieën) met kenmerk (per theorie met kenmerk
1 scorepunt)
* twee voorbeelden (één per kenmerk) uit tekst 1 (per voorbeeld 1
scorepunt)
2
2
VW-1034-f-15-1-c 5 lees verder ►►►

### Pagina 8

Vraag Antwoord Scores
voorbeelden van een juist antwoord (twee van de volgende drie):
• Kenmerk van liberale theorieën van internationale verhoudingen:
Liberale theorieën wijzen op het belang van internationale
samenwerking omdat deze bijdraagt aan vooruitgang, vrede en
welvaart tussen de landen
1
Dit kenmerk van liberale theorieën is te herkennen in de uitspraak van
mevrouw Pusic: "landen laten samenwerken die eeuwenlang op voet
van oorlog hadden geleefd." (r. 54-56) / "De grondleggers van de EU
hebben een manier gevonden om oorlog uit te bannen en die manier
werkt nog altijd, lang na hun dood." (r. 60-63)
1
Kenmerk van politiek-psychologische theorieën van internationale
verhoudingen: De verhoudingen tussen staten worden mede bepaald
door direct betrokkenen bij internationale zaken zoals staatshoofden,
ministers, diplomaten. (Hun karakter, hun capaciteiten, hun attitudes,
hun kennis, e.d. zijn in grote mate bepalend voor de internationale
machtsverhoudingen.)
1
Politiek-psychologische theorieën zijn te herkennen in de verwijzingen
van mevrouw Pusic naar de grondleggers van de Europese eenheid.
Zij zegt dat de Nobelprijs voor de Vrede "niet voor ons is maar voor de
grondleggers van de Europese eenheid." Deze mensen hebben "iets
uitzonderlijks bedacht" (r. 45-51)
1
Kenmerk van sociaal-constructivistische theorieën van internationale
verhoudingen: Sociaal-constructivistische theorieën gaan ervan uit dat
de sociale wereld, waaronder de verhoudingen tussen staten, bestaat
in de ideeën, de gedachten, de betekenissen van mensen die er deel
van uitmaken / De verhoudingen tussen staten is gemaakt en wordt in
stand gehouden of veranderd door het denken van mensen.
Sociaal-constructivistische theorieën zijn te herkennen in de uitspraak
van mevrouw Pusic dat de grondleggers van de Europese eenheid
“iets uitzonderlijks bedacht hebben. Politiek en organisatorisch het
beste idee dat de mensheid ooit heeft bedacht: landen laten
samenwerken..." (r. 46-54)
1
Opmerking
Geen scorepunt toekennen wanneer alleen twee theorieën zijn genoemd.
VW-1034-f-15-1-c 6 lees verder ►►►

### Pagina 9

Vraag Antwoord Scores
4 maximumscore 3
een juist antwoord bevat:
• noemen van een hoofddoel van Europese samenwerking: het
vergroten van welvaart / brengen van economische voorspoed van de
afzonderlijke lidstaten
• gevolg aangeven van het realiseren van het economisch hoofddoel
welvaart voor globalisering: lidstaten van de EU zijn economisch
steeds afhankelijker van elkaar geworden
• gevolg aangeven van economische samenwerking voor globalisering
op politiek gebied: intensievere politieke samenwerking waardoor de
lidstaten op het gebied van politieke besluitvorming ook afhankelijk van
elkaar zijn geworden
1
1
1
voorbeeld van een juist antwoord:
• Het hoofddoel is het vergroten van welvaart van de afzonderlijke
lidstaten.
• Om dit doel te bereiken raakten de economieën van lidstaten steeds
meer met elkaar vervlochten (aspect van globalisering) en werd het
bereiken van de welvaart van het ene land afhankelijk van Europese
besluitvorming over economische zaken (o.a. het ontstaan van interne
markt met vrij verkeer van goederen en mensen; intrede euro)
• Door samenwerking op economisch gebied werden de landen min of
meer gedwongen ook politiek meer met elkaar samen te werken.
Deze hechtere politieke samenwerking kreeg vorm, kon steeds
omvangrijkere en machtigere EU. Deze hechtere politieke
samenwerking (steeds ingrijpendere Europese regelgeving) zorgde op
haar beurt voor nog grotere afhankelijkheden tussen de
afzonderlijke EU-lidstaten (zelfs landen die niet tot de EU behoren
moeten zich conformeren aan EU-beleid)
1
5 maximumscore 2
een juist antwoord bevat:
• twee kenmerken van de nationalistische school (criticus van de
modernistische school) met een passend gegeven uit tekst 2
(per kenmerk 1 scorepunt)
2
voorbeeld van een juist antwoord:
• Eerste kenmerk van de nationalistische school: De nationalistische
school gaat uit van het bestaan van oude landgebieden waarin mensen
wonen met een gedeelde cultuur en taal.
Dit kenmerk komt overeen met het volgende gegeven uit tekst 2:
een ruime meerderheid van het grondgebied wordt bevolkt door
Kroaten met een eigen taal en godsdienst (regels 7-11)
1
VW-1034-f-15-1-c
7
lees verder

### Pagina 10

Vraag Antwoord Scores
Het tweede kenmerk van de nationalistiche school: Onder de
bewoners van een bepaald grondgebied is sprake is van een
groepsbewustzijn, van een eigen culturele identiteit. / Er is sprake een
groepebewustzijn dat gekoppeld wordt aan een politieke
gemeenschap, grondgebied of politieke soevereiniteit.
Dit kenmerk komt overeen met het volgende gegeven uit tekst 2:
Kroatië bestaat als land al eeuwenlang, is in de middeleeuwen een
koninkrijk geweest (regels 16-18) / Er ontstonden in het verleden
politieke-culturele bewegingen die streefden naar meer autonomie
(regels 23-31) 1
Opmerking
Geen scorepunt toekennen wanneer alleen de nationalistiche school is
genoemd.
6 maximumscore 2
een juist antwoord bevat:
weergeven van de rol die de Raad van de Europese Unie heeft in de
Europese besluitvorming waardoor de macht van Kroatië is
toegenomen 1
gebruik van het kernconcept macht 1
voorbeeld van een juist antwoord:
Rol van de Raad van de Europese Unie: De macht van Kroatië neemt
toe omdat de ministers van Kroatië als lid van de Raad mede
beslissen over Europese wetgeving die ook van belang is voor
Kroatië (bijvoorbeeld economisch). (Het land had geen invloed op de
Europese besluitvorming toen het nog geen deel uitmaakte van de
Europese Unie.) 1
De macht van Kroatië is dus toegenomen omdat het land meer
mogelijkheden heeft gekregen, namelijk beslissingsmogelijkheden
binnen de Raad om bepaalde doelstellingen die voor Kroatië van
belang zijn te bereiken (en daarmee is het vermogen om de
handelingsmogelijkheden van anderen te beperken of te vergroten
eveneens toegenomen) 1
7 maximumscore 2
een juist antwoord bevat:
weergeven van de rol die de Raad van de Europese Unie heeft in de
Europese besluitvorming waardoor de macht van Kroatië is afgenomen 1
gebruik van het kernconcept macht 1
VW-1034-f-15-1-c 8 lees verder ►►►

### Pagina 11

Vraag Antwoord Scores
voorbeeld van een juist antwoord:
• In de Raad is op veel terreinen - vooral op economisch gebied -
sprake van supranationale besluitvorming. (Beslissingen in de Raad
worden volgens bepaalde meerderheidsregels genomen.) Europese
regels die door de Raad (en het Europees Parlement) zijn vastgesteld
dient Kroatië als lidstaat uit te voeren of in te passen in nationale
wetgeving
1
De Kroatische overheid zal dus steeds minder zaken in volledige
zelfstandigheid kunnen regelen. Het vermogen van Kroatië om eigen
doelstellingen te realiseren en zelfstandig te handelen wordt dus
beperkt
1
8
maximumscore 2
een juist antwoord bevat:
• een uitleg vanuit het economisch belang (eerste uitgangspunt van het
Nederlandse buitenlandbeleid)
1
• een uitleg vanuit het bevorderen van de internationale rechtsorde/
ideële waarden (tweede uitgangspunt van het Nederlandse
buitenlandbeleid) met gebruik van een voorbeeld uit tekst 3
1
voorbeeld van een juist antwoord:
Vanuit het economisch belang: Bevordering van de handel is een
belangrijk uitgangspunt van het Nederlandse buitenlandbeleid.
Aansluiting van Kroatië met de EU zal de Nederlandse handel met
Kroatië stimuleren
1
Vanuit het bevorderen van de internationale rechtsorde/ideële
waarden: Nederland streeft naar bevordering van de internationale
rechtsorde en eist net als andere EU-landen dat Kroatië doorgaat met
staatshervormingen waardoor corruptie en criminaliteit beter worden
bestreden (regels 15-18 van tekst 3)
1
Opmerking
Geen scorepunt toekennen aan alleen een juist voorbeeld uit tekst 3.

Opgave 2 Van verzorgingsstaat naar participatiesamenleving
9
maximumscore 1
een juist antwoord bevat:
een argumentatie die aangeeft of het standpunt van Rutte in tekst 4 wel of
niet overeenkomt met een kenmerk van het kernconcept ideologie
VW-1034-f-15-1-c
9
lees verder ► ►

### Pagina 12

Vraag Antwoord Scores
voorbeelden van juiste antwoorden:
- Het standpunt van Rutte kan een ideologische uitspraak
genoemd
worden, want door de nadruk die Rutte legt op de eigen
verantwoordelijkheid en mondigheid van de burger (r. 14-21) en de
andere rol van de overheid (r. 23-24) geeft hij een beeld van
wenselijke maatschappelijke en politieke verhoudingen, wat een
kenmerk is van het kernconcept ideologie.
- Het standpunt van Rutte is geen ideologische uitspraak, want in zijn
standpunt over de participatiesamenleving ontbreekt een (ander)
kenmerk van het kernconcept ideologie, namelijk er is geen sprake van
een samenhangend geheel van beginselen en denkbeelden.

10 maximumscore 2
een juist antwoord bevat:
- een verklaring vanuit de marxistische benadering voor de verandering
naar een participatiesamenleving 1
- een interpretatie vanuit deze benadering van gegevens uit de
regels 45-50 van tekst 4 1

voorbeeld van een juist antwoord:
- De ontwikkeling naar een participatiemaatschappij kan volgens de
marxistische benadering gezien worden als het resultaat van een
machtsstriijd tussen de heersende klasse/klasse van kapitaalbezitters
en de arbeidersklasse/ lagere sociaaleconomische klasse 1
- In de regels 45-50 van tekst 4 staat dat al sinds jaren begin zeventig
gestreefd wordt om de uitgaven van de verzorgingsstaat te temmen en
dat er lang een debat gaande is over de grenzen van de
verzorgingsstaat.
Aanhangers van de marxistische benadering vinden dat de heersende
klasse belang heeft bij hoge winsten en kapitaalsrendementen en
daarom voorstander is van bezuinigingen die de belasting en
arbeidskosten lager kunnen maken. / Aanhangers van deze benadering
vinden dat vooral vertegenwoordigers van de heersende
klassen/hogere klassen niet bereid zijn de oplopende kosten van de
verzorgingsstaat te dragen en daarom hun politieke macht aanwenden
om de verzorgingsstaat te versoberen (en dit legitieme met het
ideologische standpunt van de eigen keuzevrijheid en
verantwoordelijkheid, wat ten koste gaat van de lagere economische
klassen)

11 maximumscore 2
een juist antwoord bevat:
- verklaring vanuit het structureel functionalisme voor de verandering
naar een participatiesamenleving 1
- gebruik van een gegeven uit tekst 5 die de verklaring vanuit het
structureel functionalisme illustreert 1

VW-1034-f-15-1-c 10 lees verder ▶▶►

### Pagina 13

Voorbeeld van een juist antwoord:
* Het structureel functionalisme ziet de samenleving als een systeem dat
naar evenwicht streeft. Als sprake is van veranderende externe
omstandigheden zal het systeem zich aanpassen aan die
omstandigheden om het evenwicht in stand te houden.
* De ontwikkeling naar een participatiesamenleving kan gezien worden
als de aanpassing van het systeem aan deze veranderende
omstandigheden.
* In tekst 5 staat dat de verandering naar een participatiesamenleving is
ingegeven door bezuinigen en een nieuwe visie op de rol van de
overheid en de burger (r. 7-10). De gevoelde noodzaak om te
bezuinigen wijst op veranderende externe omstandigheden die het
nodig maken om de verzorgingsstaat te hervormen.
1
12 maximumscore 2
een juist antwoord bevat:
* uitleg dat sociale zekerheid heeft geleid tot het verzwakken van
traditionele sociale instituties ondersteund met een gegeven uit tekst 5 1
* uitleg van het verzwakken van sociale instituties (kernbegrip)
1
voorbeeld van een juist antwoord:
* De meer sturende rol van de overheid op het terrein van de sociale
zekerheid leidt tot het verzwakken van sociale instituties zoals het
eigen sociale netwerk (bijvoorbeeld buurtgemeenschap) of de kerk
(regels 33-38 van tekst 5)
* waarvan mensen minder afhankelijk zijn geworden. Het gedrag van
mensen wordt minder bepaald door regels die voortvloeien uit het
eigen sociale netwerk of lidmaatschap van de kerk
1
1
13 maximumscore 1
voorbeeld van een juist antwoord:
De komst van de verzorgingsstaat gaat gepaard met nieuwe wetgeving op
het gebied van sociale zekerheid en voorwaarden waaraan men moet
voldoen om er een beroep op te kunnen doen: het complex van regels
dat het gedrag van mensen en hun onderlinge
(afhankelijkheids)relaties reguleert, is een kenmerk van
institutionalisering.
1
14 maximumscore 3
een juist antwoord bevat:
* noemen van de paradox van zelfstandiging versus verhanfelijking
1
* een uitleg van zelfstandiging: toename zelfstandigheid van het
individu door de verzorgingsstaat met een gegeven uit tekst 5 1
* een uitleg van verhanfelijkking: meer afhankelijkheid van het individu
van maatschappelijke instellingen van de verzorgingsstaat met een
gegeven uit tekst 6
1
VW-1034-f-15-1-c
11
lees verder ►►►

### Pagina 14

Vraag Antwoord Scores
voorbeeld van een juist antwoord:
• Te herkennen is de paradox van verzelfstandiging versus
verafhankelijkheid 1
• De verzorgingsstaat heeft geleid tot meer sociale zekerheid van
grotere groepen burgers waardoor de onderlinge afhankelijkheid
tussen individuen afneemt; mensen worden zelfstandiger. Mensen
worden minder afhankelijk van het eigen sociale netwerk en de
liefdadigheid van particulieren en kerk (r. 33-38 van tekst 5) 1
• Tegelijkertijd worden burgers in een verzorgingsstaat afhankelijk van
bureaucratische (overheids)instellingen die verantwoordelijk zijn voor
de uitvoering van de sociale wetten en voorzieningen. Zie in tekst 6 het
verhaal over meneer Dilshad die om zijn bijstand te krijgen afhankelijk
is van de wensen en eisen van de sociale dienst (r. 12-29 van tekst 6) 1

15 maximumscore 3
een juist antwoord bevat:
• noemen van een kenmerk van modernisering als een oorzaak van
economische ontwikkelingen 1
• uitleg van rationalisering op economisch gebied 1
• noemen van toename arbeidsproductiviteit en welvaart als gevolg van
rationalisering en noemen van welvaart als voorwaarde voor de
betaalbaarheid van de verzorgingsstaat 1

voorbeeld van een juist antwoord:
• Door grote wetenschappelijke ontdekkingen en technologische
ontwikkelingen (kenmerk modernisering) is een gemengde economie/
markteconomie ontstaan 1
• waarbinnen het productiesysteem in hoge mate is gerationaliseerd:
toepassing van wetenschappelijke en technologische kennis met als
gevolg toenemende arbeidsdeling en automatiseringsprocessen 1
• Deze rationalisering heeft geleid tot toename van de
arbeidsproductiviteit en daarmee van de welvaart, waardoor sociale
regelingen betaalbaar werden 1

16 maximumscore 4
een juist antwoord bevat:
• noemen van een aspect van de veranderingen in de sociale
verhoudingen: toenemende macht van de arbeidersbeweging 1
• een uitleg van het gevolg van macht van de arbeidersbeweging op de
politieke verhoudingen 1
• een uitleg van representatie in het parlement 1
• een uitleg van het streven van de vakbeweging naar meer sociale
gelijkheid in de vorm van sociale rechten 1

VW-1034-f-15-1-c 12 lees verder

### Pagina 15

Vraag Antwoord Scores
voorbeeld van een juist antwoord:
• De toename van de macht van de arbeidersbeweging heeft mede
geleid tot ontstaan van de verzorgingsstaat
• De vakbonden kregen de door hen vertegenwoordigde politieke
partijen steeds meer mogelijkheden (of kregen het vermogen om
voldoende hulpbronnen te mobiliseren) om hun doelstellingen
(sociale gelijkheid/rechten) te realiseren
• Representatie: de arbeidsbeweging kreeg vertegenwoordigers in het
parlement. Vakbonden/arbeiders zagen na decennialange strijd hun
doelstellingen/eisen om sociale gelijkheid (en rechtvaardigheid) – na
de Tweede Wereldoorlog – gerealiseerd in het parlement; de overheid
ging sociale rechten van burgers garanderen.
• Er ontstond een systeem waarbij schaarse en hooggewaardeerde
zaken gelijk verdeeld werden onder de burgers (tegengaan van
sociale ongelijkheid) / een systeem waarin de overheid sociale rechten
ging garanderen. De verzorgingsstaat is ontstaan
1
1
1
17
maximumscore 2
een juist antwoord bevat:
• een uitgangspunt van de confessionele ideologie
• en van daaruit een beschrijving van de confessionele visie op de
participatiesamenleving
1
1
voorbeeld van een juist antwoord:
• Vanuit het uitgangspunt van de verantwoordelijke samenleving / gespreide
verantwoordelijkheid
• laat de overheid in een participatiesamenleving zoveel mogelijk over
aan burgers en organisaties van het maatschappelijk middenveld
1
1
18
maximumscore 2
een juist antwoord bevat:
• een uitgangspunt van de socialistische ideologie
• en van daaruit een beschrijving van de socialistische visie op de
participatiesamenleving
1
1
voorbeeld van een juist antwoord:
• Vanuit het uitgangspunt dat de overheid een hoofdtaak heeft om
sociale ongelijkheid te bestrijden
• dient (de kern van) de verzorgingsstaat zoveel mogelijk in tact te
blijven; ook in een participatiesamenleving blijft de overheid burgers
beschermen tegen de gevolgen van bestaansrisico's / wordt de
participatiesamenleving als ‘dekmantel’ voor bezuinigen op de sociale
zekerheid afgewezen: de overheid dient burgers te beschermen tegen
de gevolgen van bestaansrisico's
1
VW-1034-f-15-1-c
13
lees verder ►►►

### Pagina 16

Vraag Antwoord Scores
19 maximumscore 3
een juist antwoord bevat:
een hypothese die uit rij 9 van tabel 1 is af te leiden en die als een
hypothese/verwachting (en niet als een vraag) is geformuleerd
onafhankelijke variabele en afhankelijke variabele; uit de formulering
moet blijken dat tot variabelen zijn en geen constanten; en dat de
afhankelijke variabele datgene moet zijn dat wordt verklaard en de
onafhankelijke variabele datgene dat de verklaring biedt
een uitspraak dat de hypothese wordt weerlegd of bevestigd, met
verwijzing naar gegevens uit rij 9 van tabel 1
1
1
voorbeeld van een juist antwoord:
Hypothese: Mensen die vaak naar de kerk gaan, doen meer
vrijwilligerswerk dan mensen die soms naar de kerk gaan. / Hoe vaker
men naar de kerk gaat, hoe groter de kans dat men als vrijwilliger
actief is
Onafhankelijke variabele: vaak of soms naar de kerk gaan.
Afhankelijke variabele: de mate van vrijwilligerswerk
Deze hypothese wordt bevestigd.
Het verband tussen vaak naar de kerk gaan en vrijwilligerswerk is
sterk: er is een hoog coëfficiënt van 0,92 met het hoogste
significantieniveau van *** p < 0,001
1
1
1
1
20 maximumscore 2
een juist antwoord bevat:
toepassing van het kernconcept sociale institutie op
kerkgenootschappen
een verklaring van het verschil in participatie
1
1
voorbeeld van een juist antwoord:
Kerken/kerkgenootschappen zijn te beschouwen als sociale instituties:
kerken dragen een (complex) geheel van geformaliseerde regels uit
die het gedrag van mensen en hun onderlinge relaties rond een
bepaald facet van het sociale leven reguleren
Zo ook de regel dat leden van de kerk vrijwilligerswerk doen. Mensen
die vaak naar de kerk gaan, zullen zich eerder aan deze regel houden
dan mensen die soms naar de kerk gaan
1
1
21 maximumscore 2
een juist antwoord bevat:
een interpretatie van gegevens uit rij 5 van tabel 1
waaruit kan worden afgeleid of er wel of geen causaal verband is
tussen opleiding en de mate van participatie
1
1
VW-1034-f-15-1-c 14 lees verder ►►

### Pagina 17

Vraag | Antwoord | Scores
---|---|---
| voorbeeld van een juist antwoord: | Er is wel sprake van een causaal verband: | |
| | • Hoog opgeleiden doen significant meer vrijwilligerswerk en doen significant meer mee aan collectieve actie dan middelbaar opgeleiden | 1 |
| | • De hoogte van de opleiding is de oorzaak: deze bepaalt of mensen meer of minder participeren. Het opleidings-effect berust met grote waarschijnlijkheid niet op toeval, wat blijkt uit de significantie van p < 0,001 | 1 |
| | of | |
| | • Hoog opgeleiden doen significant meer vrijwilligerswerk en doen significant meer mee aan collectieve actie dan middelbaar opgeleiden | 1 |
| | • Het is echter de vraag of opleiding de hoofdoorzaak is van de mate van participatie. Is het uit te sluiten dat er een derde variabele is die zowel opleiding als participatie beïnvloedt? | 1 |
| 22 | maximumscore 2 | |
| | een juist antwoord bevat: | |
| | • het in verband brengen van gegevens uit tabel 1 met het hoofdconcept verhouding | 1 |
| | • en met een passend kernconcept bij het hoofdconcept verhouding | 1 |
| | voorbeeld van een juist antwoord: | |
| | • Uit rij 5 van tabel 1 blijkt dat hoog opgeleiden (significant) meer aan collectieve actie doen dan mensen met een middelbare opleiding. Dit gegeven heeft te maken met het hoofdconcept verhouding omdat dit gegeven verwijst naar de wijze waarop mensen zich van elkaar onderscheiden | 1 |
| | • Dat mensen met een hoge opleiding meer meedoen aan collectieve actie kan betekenen dat zij meer macht hebben dan mensen met een lagere opleiding; zij hebben het vermogen om meer hulpbronnen te mobiliseren om bepaalde doelen te bereiken (dan mensen die middelbaar/laagopgeleid zijn) | 1 |
| 23 | maximumscore 2 | |
| | een juist antwoord bevat: | |
| | • het in verband brengen van één van de stellingen uit tabel 2 met een kernconcept van het hoofdconcept binding | 1 |
| | • uitleg van dit verband | 1 |
VW-1034-f-15-1-c | 15 | lees verder ►►► |

### Pagina 18

Vraag Antwoord Scores
voorbeeld van een juist antwoord:
• Een meerderheid van de bevolking (63%) is het (zeer) oneens met
stelling 2. De meerderheid denkt dus dat de solidariteit tussen mensen
is afgenomen, wat kan wijzen op een vermindering van de sociale
cohesie in Nederland
• Dit betekent dat de mate en de kwaliteit van de bindingen die
mensen met elkaar hebben volgens 63 procent van de bevolking
verminderd zijn. / Veel mensen denken dat men zich in vergelijking
met 20 à 30 jaar geleden minder verantwoordelijk voelt voor
elkaars lot, in het bijzonder elkaars welzijn
1

24 maximumscore 2
een juist antwoord bevat:
• het in verband brengen van één van de stellingen uit tabel 2 met een
kernconcept van het hoofdconcept verandering
• uitleg van dit verband
1

voorbeeld van een juist antwoord:
• Een meerderheid van de bevolking (82 procent) is het eens met
stelling 1. Deze opvatting geeft een verandering in denken weer die
beschreven kan worden met het kernconcept individualisering
• Burgers in onze moderne samenleving denken dat mensen zich in
toenemende mate vrij gaan voelen hun leven naar eigen inzicht
vorm te geven
1

of
• 63 procent van de bevolking is het (zeer) oneens met stelling 2. De
meerderheid denkt dat de solidariteit tussen mensen sinds 20 à 30 jaar
is afgenomen. Deze vermeende verandering in solidariteit is een
illustratie van individualisering (kernconcept)
• De meerderheid van de bevolking denkt dat de laatste decennia het
individu zich in toenemende mate vrij is gaan voelen zijn leven
naar eigen inzicht vorm te geven
1

1

25 maximumscore 2
een juist antwoord bevat:
• noemen van het verschil in opvatting over stelling 3 uit tabel 3 tussen
laag en hoog opgeleiden
• een verklaring op grond van gegevens uit figuur 2: verschil in
vertrouwen tussen laag en hoog opgeleiden in de regering of Tweede
Kamer
1

voorbeeld van een juist antwoord:
• Bij stelling 3 ‘overheid onmisbaar’ uit tabel 3 staat bij ‘hoogopgeleid’
een score van +65 en bij ‘laagopgeleid’ een score van +35. Hoog
opgeleiden zijn meer dan laag opgeleiden van mening dat de overheid
onmisbaar is voor de solidariteit tussen sterken en zwakken
1

VW-1034-f-15-1-c
16
lees verder ►►►

### Pagina 19

Vraag Antwoord Scores
• In figuur 2 kun je zien dat circa 33 procent van mensen met alleen
basisonderwijs vertrouwen heeft in de Tweede Kamer. Van de mensen
met hbo, wetenschappelijk onderwijs heeft circa 74 procent vertrouwen
in de Tweede Kamer.
Het hoge percentage vertrouwen in de Tweede Kamer van hoog
opgeleiden kan een verklaring zijn voor de bevinding uit tabel 3 dat
hoog opgeleiden meer dan laag opgeleiden van mening zijn dat de
overheid onmisbaar is voor de solidariteit tussen sterken en zwakken
1
Opgave 3 Sport in de samenleving
26 maximumscore 4
een juist antwoord bevat:
• een beschrijving van de articulatiefunctie toegespitst op sport 1
• een uitleg van een kernconcept dat past bij de articulatiefunctie 1
• een beschrijving van de aggregatiefunctie toegespitst op sport 1
• een uitleg van een kernconcept dat past bij de aggregatiefunctie 1
voorbeeld van een juist antwoord:
• Articulatiefunctie: het op de politieke agenda plaatsen van
maatschappelijke eisen en wensen, zoals de wens dat gemeenten
sportverenigingen ondersteunen 1
• Het kernconcept sociale cohesie past hierbij. Sportverenigingen
leveren een belangrijke bijdrage aan het versterken van de sociale
cohesie in de gemeente: de mate en de kwaliteit van de bindingen
die mensen in een ruimer sociaal kader met elkaar hebben, nemen
toe 1
• Aggregatiefunctie: het tegen elkaar afwegen en bij elkaar brengen van
wensen, eisen en belangen onder andere op het gebied van sport op
grond van de ideologische uitgangspunten 1
• Het kernconcept ideologie past hierbij. Het belang van
sport/sportverenigingen wordt gemotiveerd of in samenhang gebracht
met een samenhangend geheel van beginselen en denkbeelden
over de meest wenselijke maatschappelijke verhoudingen 1
27 maximumscore 2
een juist antwoord bevat:
• noemen van het kernconcept individualisering als verklaring van de
stijging van het aantal lidmaatschappen van NOC*NSF 1
• een verklaring met verwijzing naar een voorbeeld uit tekst 7 1
VW-1034-f-15-1-c 17 lees verder ►►►

### Pagina 20

Vraag Antwoord Scores
voorbeeld van een juist antwoord:
• Door individualisering is de stijging van het aantal lidmaatschappen
van NOC*NSF te verklaren 1
• Mensen kiezen steeds vaker voor een individueel lidmaatschap,
rechtstreeks bij de sportbond (regels 42-43). Dit levert hen voordelen
op qua kosten of d. Mensen kiezen veel meer zelf wanneer, waar en
hoe ze sporten. Hiermee kunnen ze het eigen leven vorm geven
zoals zij dit zelf willen 1
28 maximumscore 4
een juist antwoord bevat:
• noemen van de factor 'niet-westerse herkomst' van de ouders 1
• noemen van de factor 'materiële deprivatie' van de ouders 1
• een uitleg met behulp van een kernconcept waarom elk van deze twee
factoren de sportdeelname negatief beïnvloedt (per kernconcept
1 scorepunt) 2

voorbeeld van een juist antwoord:
• Uit de tabel kun je afleiden dat de factor 'niet-westerse herkomst' van
de ouders' 1
• en de factor 'materiële deprivatie' van de ouders het meest de
sportdeelname van kinderen negatief beïnvloeden 1
• Factor 'niet-westerse herkomst' van de ouders: De cultuur van ouders
van niet-westerse herkomst kan een verklaring zijn voor de geringe
sportdeelname van hun kinderen. Ouders van niet-westerse herkomst
kunnen minder waarde hechten aan het belang van sport voor
gezondheid en sociale ontwikkeling van hun kinderen dan meer
westerse ouders 1
• Factor 'materiële deprivatie' van de ouders: Deze factor kan gezien
worden als een indicator van sociale ongelijkheid. Kinderen van deze
categorie ouders hebben door gebrek aan materiële goederen als geld
minder kans op deelname aan hoog gewaardeerde zaken als deelname
aan sport / lidmaatschap van een sportvereniging 1

29 maximumscore 1
een juist antwoord bevat:
een uitleg dat er geen sprake is van representativiteit in veel gemeenten

VW-1034-f-15-1-c 18 lees verder ►►►

### Pagina 21

Vraag Antwoord Scores
voorbeeld van een juist antwoord:
In de publicatie van het Mulier Instituut staat dat gemeenten op een aantal
onderdelen willen gaan bezuinigen. Uit figuur 3 blijkt dat de burgers op
deze onderdelen van sport- en beweegbeleid juist flink willen investeren.
Een klein percentage van de burgers wil bezuinigen op deze onderdelen.
Deze discrepantie tussen de plannen van de gemeenten en de opvattingen
van de burgers kan betekeken dat er in sommige/veel gemeenten geen
sprake is van representativiteit: de standpunten van de
volksvertegenwoordigers komen niet overeen met de meningen van
de meerderheid van de inwoners van gemeenten.
30 maximumscore 2
een juist antwoord bevat:
- een beschrijving van hoe voldaan kan worden aan de eis van
betrouwbaarheid 1
- een beschrijving van hoe voldaan kan worden aan de eis van
representativiteit 1
voorbeeld van een juist antwoord:
Eis van betrouwbaarheid: De onderzoekers moeten hebben gezorgd
voor ondubbelzinnige vragen in het onderzoek, zodat ieder die de
vragen beantwoordt deze op dezelfde wijze interpreteert. (Het
onderzoek wordt daardoor betrouwbaar: bij herhaling van dit
onderzoek verschijnen dezelfde resultaten.) 1
Eis van representativiteit: De onderzoekers moeten ervoor zorgen dat
de steekproef een dwarsdoorsnede is van de bevolking vanaf 18 jaar.
De steekproef moet dan willekeurig/random/via loting getrokken
worden 1
5 Inzenden scores
Verwerk de scores van alle kandidaten per examinator in het programma WOLF.
Zend de gegevens uiterlijk op 1 juni naar Cito.
De normering in het tweede tijdvak wordt mede gebaseerd op door kandidaten behaalde
scores. Als het tweede tijdvak op uw school wordt afgenomen, zend dan ook van uw
tweede-tijdvak-kandidaten de deelscores in met behulp van het programma WOLF.
VW-1034-f-15-1-c 19 lees verder

### Pagina 22

6 Bronvermeldingen
tekst 1 www.nrc.nl, 8 december 2012
tekst 2 naar: europa.eu en; www.bbc.com/news/world-europe
tekst 3 www.nieuwsvanhol.nl, 23 januari 2012
tekst 4 www.binnenlandsbestuur.nl, 14 okt 2013
tekst 5 naar: Naar een participatiesamenleving: een nieuwe visie of sociaalbeleid, Partners en
Pröpper-publicaties, december 2012
tekst 6 naar: Pieter Hilhorst, bijdrage aan debat op site van Wiardi Beckman Stichting;
www.wbs.nl/opinie, 2 juli 2011
tabel 1 naar: De sociale staat van Nederland 2013, Sociaal en Cultureel Planbureau Den Haag,
december 2013
tabel 2 en 3 Samen! – en met de overheid: de publieke opinie over solidariteit, Sociaal en Cultureel
Planbureau, Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling Den Haag, mei 2013
figuur 2 naar: De Nederlandse samenleving 2010, publicatie van Centraal bureau voor de
Statistiek, Den Haag/Heerlen, 2010
tekst 7 naar: www.socialevraagstukken.nl, 22 maart 2014
tabel 4 Sport: een leven lang, Sociaal en Cultureel Planbureau, 2010
figuur 3 Mulier Instituut, Factsheet Sport en GR2014 (2014)
tekst 8 Mulier Instituut, Factsheet Sport en GR2014 (2014)
VW-1034-f-15-1-c 20 einde

### Pagina 23

Examen VWO
2015
tijdvak 2
dinsdag 16 juni
13.30 - 16.30 uur
maatschappijwetenschappen
Bij dit examen hoort een bijlage.
Het examen bestaat uit 30 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 71 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord kunnen
worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord
meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als
er bijvoorbeeld twee redenen gevraagd worden en je geeft er meer dan twee redenen,
dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
VW-1034-a-15-2-o

### Pagina 24

Opgave 1 De Correspondent

Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.

Inleiding
In september 2013 ging een nieuw nieuwsmedium van start met de naam
‘De Correspondent’. De aanjager van het project was Rob Wijnberg,
voormalig hoofdredacteur van NRC Next.
Tekst 1 bestaat uit delen van het manifest dat geschreven is bij de
lancering van het nieuwsmedium. De Correspondent verschijnt niet in
druk, als abonnee kun je je alle artikelen online lezen.

Lees de regels 1 tot en met 36 van tekst 1.
De Correspondent heeft voor zichzelf vijf gedragsregels opgesteld (zie de
regels 22-36) waarmee de hypegevoeligheid afneemt.
3p 1 Beredeneer voor twee van die vijf regels dat deze regels kunnen
voorkomen dat De Correspondent meegaat in een hype. Verwerk in je
antwoord twee karakteristieke kenmerken van een hype.

Lees de regels 37 tot en met 52 van tekst 1.
In regel 48 staat dat De Correspondent subjectief is.
2p 2 Leg uit dat objectiviteit in absolute zin in de journalistiek niet mogelijk is.

In regel 33 wordt factchecking genoemd. Factchecking past bij
verslaggeving volgens de journalistieke normen. Die schrijven onder
andere voor dat een journalist meerdere bronnen moet raadplegen, dat hij
moet streven naar objectiviteit en naar een juiste weergave van feiten.
3p 3 Geef twee journalistieke normen die hierboven niet genoemd zijn.
– Geef een citaat uit de regels 20-52 van tekst 1 waarin één van die
twee door jou genoemde normen te herkennen is. Leg je antwoord uit.

Lees de regels 51-52 van tekst 1.
2p 4 Leg aan de hand van een theorie over de invloed van de massamedia uit
dat een krant een actor is in de samenleving.

In de regels 119-124 worden in één zin commerciële gedrevenheid,
hypegevoeligheid en oppervlakkige verslaggeving naast elkaar geplaatst.
Eén van deze drie kan de oorzaak zijn van de andere twee.
3p 5 – Welke van de drie is de oorzaak van de andere twee?
– Leg de twee relaties kort uit.

Lees de regels 53 tot en met 142.
De Correspondent is een nieuwsmedium. De meeste nieuwsmedia
hebben een redactiestatuut.
2p 6 Geef twee verschillende redenen op grond waarvan je Het manifest een
redactiestatuut kunt noemen.

VW-1034-a-15-2-o 2 / 7 lees verder ►►►

### Pagina 25

2p 7 De frustraties waarvan sprake is in de regels 119-124 van tekst 1, kun je
zien als een uiting van een belangenconflict.
Geef die twee conflicterende belangen.

Opgave 2 Rondhangen

Bij deze opgave horen de teksten 2 en 3 en tabel 1 uit het bronnenboekje.

Inleiding
De Kamer ontvangt elk jaar een rapportage van de minister van Justitie
over de voortgang van de aanpak van problematische jeugdgroepen.
Tekst 2 bestaat uit enkele fragmenten uit de rapportage van 12 november
2013. De minister benadrukt daarin het belang van een actieve overheid
op dit terrein en verwijst daarbij naar onderzoek om zijn beleidskeuzes te
onderbouwen. Tabel 1 komt uit dezelfde rapportage en betreft leden van
problematische jeugdgroepen die bij de politie bekend zijn.
Tekst 3 gaat over een onderzoek van Evelien Hoeben dat enkele
maanden later gepubliceerd werd. Zij richtte haar aandacht op
hangjongeren en de plekken waar ze rondhingen.

2p 8 Lees de regels 1 tot en met 12 van tekst 2.
In tekst 2 wordt onderscheid gemaakt tussen criminaliteit en overlast.
Leg uit wat het juridische verschil is tussen gedrag dat in de tekst
crimineel gedrag wordt genoemd en gedrag dat in de tekst aangeduid
wordt als gedrag dat overlast veroorzaakt.

Lees tekst 2.
4p 9 De minister wijst erop dat de huidige "integrale aanpak" van
jeugdcriminaliteit "het meest veelbelovend" is (regels 18-21).
Geef twee kenmerken van integraal veiligheidsbeleid die te herkennen
zijn in tekst 2 en leg je antwoord uit.

2p 10 Kinderen onder de 12 jaar kunnen zelf niet strafrechtelijk vervolgd
worden. Dit hangt samen met een uitgangspunt van ons strafrecht.
Welk uitgangspunt van ons strafrecht is dat en leg uit waarom dat op
12-minners van toepassing is.

2p 11 Lees de regels 47 tot en met 56 van tekst 2.
Geef twee taken van de politie waarbinnen het toepassen van Pro Kid
risicosignaleringsinstrument 12-min past.

1p 12 Minister Opstelten (VVD) pleit voor vroegtijdig overheidsingrijpen om
delinquent gedrag op latere leeftijd te voorkomen.
Geef vanuit het liberalisme een motivering voor dergelijk
overheidsingrijpen.

VW-1034-a-15-2-o 3 / 7 lees verder ► ► ►