# Eindexamen Maatschappijwetenschappen VWO 2014 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2014/tijdvak-2

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Opgave 4 Conflict Noord-Korea en Zuid-Korea
Bij deze opgave horen figuur 3 en de teksten 7 tot en met 10 uit het
bronnenboekje.
Gebruik tekst 7.
Er zijn twee vormen van dictaturen: autoritaire en totalitaire regimes.
Heeft Noord-Korea een autoritair of een totalitair regime?
Beargumenteer je antwoord.
Gebruik in je antwoord drie kenmerken van een autoritair of totalitair
regime. Verwijs per kenmerk naar een gegeven uit tekst 7.
Lees tekst 8 en 9.
In het conflict tussen Noord-Korea en Zuid-Korea doet zich het
veiligheidsdilemma van nationale staten voor.
Leg het optreden van het veiligheidsdilemma in het conflict tussen Noord-
Korea en Zuid-Korea uit aan de hand van de teksten 7, 8 en 9.
Gebruik in je antwoord twee kenmerken van het veiligheidsdilemma van
nationale staten.
Gebruik tekst 10.
In het beoordelen van culturen van andere landen zijn twee visies te
onderscheiden: cultureel universalisme en cultureel relativisme.
Leg uit bij welke visie de auteur van tekst 10 het meest aansluit.
Er zijn verschillende soorten theorieën die de verhoudingen tussen staten
beschrijven en verklaren: realistische, liberale, marxistische,
sociaalconstructiviste en politiek-psychologische theorieën.
Leg uit met welk soort theorieën over de verhoudingen tussen staten de
opvattingen van de schrijver van tekst 10 het meest overeenkomen.
Al vrij snel na zijn aantreden als leider van Noord-Korea dreigde Kim
Jong-un om nucleaire wapens te gebruiken tegen Zuid-Korea en de VS.
Volgens sommige Korea-deskundigen valt zijn dreigende taal deels te
verklaren vanuit zijn streven naar gezag.
Leg uit met behulp van tekst 10 dat de dreigende taal van Kim Jong-un
zijn gezag zou kunnen versterken.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
VW-1034-f-14-1-o
7/7

### Pagina 2

Bijlage VWO
2014
tijdvak 1
maatschappijwetenschappen (pilot)
Bronnenboekje
VW-1034-f-14-1-b

### Pagina 3

Opgave 1 Heeft het vrijwilligerswerk toekomst?
tekst 1
Problemen van collectieve actie en vrijwilligerswerk
Het werk van vrijwilligers en hun
organisaties kan (...) worden gezien
als particuliere actie voor een collec-
tieve zaak. Daarbij gaat het niet
5 alleen om het risico op collectieve
calamiteiten zoals overstromingen en
epidemieën. Het gaat ook om het
creëren van een leefbare omgeving
met gemeenschapsvoorzieningen
10 zoals speeltuinen en buurthuizen.
Verder betreft het het samenwerking
rond risico's van individuele ramp-
spoed, zoals armoede en hulp-

behoevendheid. Vrijwilligerswerk is
15 echter maar een van de oplossingen
voor dergelijke problemen van
collectieve actie.
Informele steun binnen hechte
gemeenschappen of juist hulp vanuit
20 verstatelijke voorzieningen vormen
alternatieve oplossingen voor proble-
men waarbij een gezamenlijke aan-
pak aangewezen is en waarbij ieder-
een kan meeprofiteren van de op-
25 brengst. Het realiseren van collec-
tieve actie is moeilijk (...).

bron: Civil society, Verkenningen van een perspectief op vrijwilligerswerk,
Sociaal en Cultureel Planbureau, 1994

VW-1034-f-14-1-b
2 / 13
lees verder

### Pagina 4

tekst 2
Vrijwilligers vaak belangrijk

Vrijwilligers zijn belangrijk voor de
samenleving. Natuurlijk kunnen ze de
rol van de professional niet over-
nemen en kun je niet te veel van hen
5 vragen. Daarnaast zijn ze kies-
keuriger geworden in de duur en de
inhoud van het vrijwilligerswerk. Maar
nog steeds doen vrijwilligers ontel-
baar veel goede daden in Nederland.
10 De vraag is of dit in de toekomst ook
zo zal zijn. Kun je vrijwilligers kwe-
ken?
Recent onderzoek uit de Verenigde
Staten suggereert dat scholen daarin
15 een cruciale rol kunnen spelen. (...)
Uit dit onderzoek blijkt dat het vooral
protestantse scholen zijn die sterk
zijn in het stimuleren van vrijwilligers-
werk, ook nadat de leerlingen vol-
20 wassen zijn geworden.
Op Amerikaanse scholen wordt van
leerlingen verwacht dat zij vrijwil-
ligerswerk doen. Maar nadat leer-
lingen het schoolsysteem hebben
25 verlaten, neemt hun animo voor vrij-
willigerswerk meestal af. Uit onder-
zoek van de sociologen Hill en Den
Dulk blijkt dat dit niet geldt voor alle
scholen. Er is een sterk verband tus-
30 sen protestants onderwijs en vrijwil-
ligerswerk: 83 procent van de leer-
lingen bleef ook in de
jong-
volwassenheid vrijwilligerswerk doen.
Dat is veel meer dan de 55 procent
35 afkomstig uit het katholiek onderwijs
of de 48 procent uit het openbaar
onderwijs.
(...)
Waarom zou het volgen van pro-
testants onderwijs zo veel invloed
40 hebben op het doen van vrijwilligers-
werk? Dat is nog steeds een raadsel.
Misschien zijn ze beter georgani-
seerd. Wellicht leiden deze scholen
hun leerlingen op een levenspad
45 waarvan vrijwilligerswerk een natuur-
lijk onderdeel is. Of besteden ze
meer aandacht aan reflectie? Want
een andere studie suggereert dat
reflectie op het goede leven ook van
50 invloed is op het doen van vrijwilli-
gerswerk.
In Engeland is hier een discussie
over gevoerd. Als een school moeite
heeft met het benoemen van ge-
55 meenschappelijke waarden, is het
niet eenvoudig om leerlingen te moti-
veren tot vrijwilligerswerk uit naam
van gedeelde idealen. Je moet er-
gens in geloven om er vol voor te
60 gaan.
Wat betekent dit voor Nederland? De
protestantse traditie is sterk in het
ontwikkelen van maatschappelijk en-
gagement en het stimuleren van re-
65 flectie op het leven. Deze tradities
van protestants activisme en reflec-
tie, die worden gevoed in hun kerken
en scholen, dreigen verloren te gaan.
Individuen kunnen nog wel geïnsspi-
70 reerd worden om het goede te doen,
maar er is niet langer een gedeelde
taal of gemeenschap die vrijwil-
ligerswerk en bezinning stimuleert.
Nederland is gelukkig nog steeds een
75 high-trustsociety. Vrijwilligerswerk
hangt samen met onderling vertrou-
wen. Hoe hoger het vertrouwen in
een samenleving, hoe meer mensen
80 bereid zijn om vrijwilligerswerk te
doen. (...)
bron: Trouw van 9 maart 2013, door James Kennedy
VW-1034-f-14-1-b 3 / 13 lees verder ▶▶▶

### Pagina 5

tabel 1
Vrijwilligerswerk naar diverse achtergronden in 2007, afwijkingen van het
bevolkingspercentage (in procentpunten)

[FIGUUR: Tabel met twee kolommen en zes rijen. De eerste kolom bevat de categorieën: man, vrouw, autochtoon, westers allochtoon, niet-westers allochtoon. De tweede kolom bevat de volgende waarden: totaal 33%, + 1, - 1, + 2, - 6, -11.]

naar: Vrijwilligers in meervoud, Civil society en vrijwilligerswerk 5, Sociaal en
Cultureel Planbureau, 2009

Toelichting op tabel 1
In 2007 was 33% van de bevolking actief als vrijwilliger. In de tabel is per
categorie respondenten de afwijking af te lezen ten opzichte van dit percentage.
Mannen verrichten bijvoorbeeld iets vaker dan vrouwen vrijwilligerswerk, namelijk
respectievelijk 34% (+1) en 32% (-1)

VW-1034-f-14-1-b 4 / 13 lees verder ► ► ►

### Pagina 6

tabel 2
Vrijwilligers naar kerkelijke betrokkenheid") in 2007 (in procenten van de
bevolking van 16 jaar en ouder)
regelmatig enig
vrijwilligerswerk2) vrijwilligerswerk")
buitenkerkelijk 19 40
nominaal katholiek 29 49
kerks katholiek 34 60
nominaal protestant 27 47
kerks protestant 48 66
hele bevolking 25 45

noot 1 Kerksleden zijn 'nominaal' (gaan minder dan 1 keer per maand naar de kerk) en 'kerks'
(gaan vaker).
noot 2 Verricht gemiddeld minstens een uur per week vrijwilligerswerk.
noot 3 Doet minder dan een keer per week vrijwilligerswerk.

naar: Vrijwilligers in meervoud, Civil society en vrijwilligerswerk 5, Sociaal en
Cultureel Planbureau, 2009

tabel 3
Waargenomen en geschatte aandelen van de kerkelijke gezindten in de
bevolking (in procenten)

waargenomen geschat
2000 2007 2011 2015
geen 62 66 68 70
rooms-katholiek 17 14 13 11
protestant 12 9 7 6
moslim 5 6 7 7
overig 3 4 5 6
totaal 100 100 100 100

naar: Toekomstverkenning vrijwillige inzet 2015, Sociaal en Cultureel
Planbureau, 2007

VW-1034-f-14-1-b 5/13 lees verder ►►►

### Pagina 7

Opave 2 Identiteit in de polder

figuur 1 Het fuseren van de provincies Noord-Holland, Utrecht en Flevoland

[FIGUUR: Kaart van Nederland met de provincies Noord-Holland, Utrecht en Flevoland gemarkeerd. Een tabel met informatie over deze provincies (inwoners, oppervlakte, gemeenten, hoofdstad).]

tekst 3

Utrecht wijst plan voor megaprovincie ook af

Na Noord-Holland heeft ook de provincie Utrecht het plan voor een fusie van de provincie met Flevoland en Noord-Holland afgewezen.

bron: www.nrc.nl/nieuws van 2 mei 2013

tekst 4

Veel weerstand tegen de plannen van minister Plasterk

Minister Plasterk (PvdA, Binnenlandse Zaken) ging in maart 2013 in gesprek met burgers en maatschappelijke organisaties over een nieuw 5 te vormen 'megaprovincie'. Utrecht, Flevoland en Noord-Holland moeten gezamenlijk deze nieuwe provincie gaan vormen met 4,3 miljoen inwoners (zie figuur 1). Doel: 10 afslanken van de overheid en dus minder bureaucratie, politiek en bestuurders. De nieuwe provincie levert een besparing op van 70 miljoen euro.
15 De provincies zijn evenals veel politieke partijen tegen de fusieplannen

naar: www.telegraaf.nl van 12 juni 2013 en www.volkskrant.nl van 24 juli
2013

van de minister. Zo vreest de provincie Flevoland haar eigen identiteit kwijt te raken. De ChristenUnie wijst 20 op het gevaar van een verdere verwijdering tussen burgers en bestuurders. GroenLinks en D66 vrezen dat een versnipperd en niet volledig uitgewerkt plan voor heel Nederland de 25 provincies te weinig houvast geven. Plasterk zelf vond de term 'megaprovincie' niet juist, want erg mega wordt de nieuwe te vormen provincie niet. De huidige provincie Zuid-
30 Holland heeft nu ook al 3,4 miljoen inwoners.

VW-1034-f-14-1-b 6/13 lees verder ►►►

### Pagina 8

tekst 5
Sentimenten uit de polder

Maagdelijke klei
(...) De provincie Flevoland vreest
haar eigen identiteit kwijt te raken in
het nieuwe bestuurlijke amalgaam
(mengelmoes). Identiteit, is dat niet
5 iets wat moet groeien, het product
van eeuwenoude tradities, een ge-
deeld verleden en een eigen taal?
Flevoland werd bedacht op de teken-
tafel en werd opgetrokken uit maag-
10 delijke klei. (...) Hoe kan zo'n piep-
jonge en heterogene prefab-samen-
leving een eigen identiteit koesteren?
(...)

Volgens Irene Stengs, als antropo-
loog verbonden aan het Meertens
15 Instituut dat onderzoek doet naar
volkscultuur, heeft Plasterk het onheil
over zichzelf afgeroepen. "Als
Plasterk zegt: 'De Flevolander be-
staat niet', dan gaan mensen zich
20 juist Flevolander voelen. Mensen
vragen zich af: als we opgaan in een
groot landsdeel, wie zijn wij dan
nog?"
Het antwoord daarop, een gedeeld
25 sentiment van verbondenheid met
een plek, is volgens Stengs altijd een
constructie. Een onvrijwillig verhaal
waarmee een gebied zich onder-
scheidt. "Vaak wordt gedacht dat
30 identiteit iets authentieks moet zijn,
iets ouds, iets wezenlijks. Maar of het
echt is, doet er niet toe. Als mensen
er maar in geloven. Als Flevolanders
het idee hebben dat zij hun provincie
35 eigenhandig hebben opgebouwd en
ze zien de klei en de akkers, dan
worden ze bevestigd in die gedachte.

bron: Sociologie Magazine, nummer 2, 2013

(...) Feesten zijn een manier om de her-
innering levend te houden. De
40 Noordpoelpolder heeft sinds 1996 het
Pieperfestival. (...) Het wordt gehou-
den op 9 september, de dag waarop
de polder in 1952 officieel droogviel.
45 (...) Blijkbaar een geloofwaardige
traditie. Na drie jaar denken mensen:
dit feest is er altijd al geweest en laat
zien wie we zijn.

Wortels en uien
(...) Over de ontstaansgeschiedenis
van de provincie schreef historica en
50 journaliste Eva Vriend het boek 'Het
nieuwe land' (2013). Daarin beschrijft
ze hoe geprobeerd werd van Flevo-
land 'de perfecte polder' te maken.
(...)
Om van het nieuwe land een spiegel
55 van de Nederlandse samenleving te
maken werd gestreefd naar een
evenredige vertegenwoordiging van
zowel kerkelijke gezindte als her-
komst. (...) Het zou een 'hotspot'
60 worden van Friezen, Brabanders,
Groningers, Zeeuwen, Amsterdam-
mers en Twentenaren. (...)
Maar heeft een halve eeuw pruttelen
en stampen tot een gedeelde identi-
65 teit geleid? Vriend betwijfelt het. (...)
Twee derde van de 400.000 Flevo-
landers woont in Almere of Lelystad.
Een gemeenschappelijke geschiede-
nis ontbreekt daardoor, terwijl dat
70 volgens Vriend de basis is voor een
wij-gevoel. (...)

VW-1034-f-14-1-b 7 / 13 lees verder ►►►

### Pagina 9

Opgave 3 Een nieuwe klassenmaatschappij?

tekst 6

Gevaar: een nieuwe klassenmaatschappij

Hoger en lager opgeleiden hebben
steeds minder contact met elkaar.
Volgens TNS NIPO vindt 89 procent
van de Nederlanders die verwijdering
5 problematisch. Hoogste tijd voor
discussie over het gevaar van een
nieuwe klassenmaatschappij.

De afgelopen decennia is sociale
stijging in Nederland vanzelfsprekend
10 geworden.
(...)
Mensen zijn sociale stijging ook als
vanzelfsprekend gaan ervaren. Zij
stellen zich erop in en verwachten
ook voor hun kinderen dat die vooruit
15 komen in het leven. Er is een belofte
van stijging ontstaan.
(...)

bron: D. de Ruiter, L. van Vliet en J. Manshanden,
www.socialevraagstukken.nl, 27 april 2011

Wij stellen twee kanttekeningen bij
die open samenleving met sociale
stijging. Ten eerste: hoewel sociale
20 afkomst veel minder een rol speelt
dan vroeger, is zij nog steeds van
invloed op het bereikte opleidings-
niveau.
(...)
De kloof tussen lager en hoger opge-
25 leiden wordt ook groter. In de praktijk
van alledag leven mensen met ver-
schillende opleidingsniveaus steeds
meer langs elkaar heen. (...)
De oude klassenmaatschappij is
30 succesvol bestreden, maar gaande-
weg creëren we een nieuwe klassen-
maatschappij.
(...)

VW-1034-f-14-1-b 8 / 13 lees verder ►►►