# Eindexamen Maatschappijwetenschappen VWO 2014 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2014/tijdvak-1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Bijlage VWO
2015
tijdvak 2
maatschappijwetenschappen
Bronnenboekje
VW-1034-a-15-2-b

### Pagina 2

Opgave 1 De Correspondent

tekst 1

Het manifest

Dagelijks, maar voorbij de waan
van de dag
De Correspondent wil wel actueel
zijn, maar niet meededen op de
5 waan van de dag. Het laatste nieuws
is overal en altijd gratis toegankelijk,
daar heb je geen betaald medium
meer voor nodig. De Correspondent
wil juist de dieperliggende structuren
10 en ontwikkelingen achter het nieuws
in beeld brengen. De artikelen moe-
ten de lezer nieuwe inzichten bieden
in hoe de wereld werkt. Doelstelling
van De Correspondent is, kortom, om
15 de begrippen ‘nieuws’ en ‘actueel’ te
herdefiniëren: van datgene wat de
meeste aandacht trekt naar datgene
wat het meeste inzicht biedt.

Van nieuws naar nieuw
20 Nieuws wordt veelal gedomineerd
door soundbytes, stereotypes en
clichés. De Correspondent wil iets
doen aan deze simplificatie en beeld-
vorming. Ze wil van ‘nieuws’ naar
25 ‘nieuw’ door 1) relevantie zwaarder te
laten wegen dan actualiteit, 2) meer
tijd en ruimte te geven aan onder-
zoek en alternatieve vormen van
journalistiek, 3) openlijk verantwoor-
30 ding af te leggen over de eigen
journalistieke keuzes en dilemma’s,
4) meer aandacht te besteden aan
factchecking en 5) de invloed van
andere media op ons wereldbeeld
35 structureler te betrekken in de
verslaggeving.

Geen politieke ideologie, wel
journalistieke idealen
De Correspondent vraagt van zijn
40 correspondenten betrokken te zijn.
Niet door een bepaalde politieke
ideologie aan te hangen, of de we-
reld vanuit een bepaalde ‘waarheid’
te beschrijven, maar door vanuit
45 persoonlijke fascinatie of verontwaar-
diging van de wereld verslag te doen.
De Correspondent is onpartijdig,
maar ook objectief: de journalist
moet uitzoeken welke kant van een
50 verhaal het geloofwaardigst is en
waarom. Bovendien is de krant ook
actor in de samenleving. (...)

Journalistiek boven rendement
De Correspondent is een commer-
55 ciële onderneming met winstoog-
merk, zonder te streven naar winst-
maximalisatie voor aandeelhouders.
Vast staat in ieder geval dat de
winstuitkering nooit groter mag zijn
60 dan vijf procent van de omzet. Het
grootste gedeelte wordt dus geïnves-
teerd in de journalistiek. Zo wordt
gewaarborgd dat De Correspondent
kan investeren in vernieuwing en
65 kwaliteit, zonder afhankelijk te
worden van eigenaren met winst-
oogmerk op de korte termijn. Het
rendement wordt in dienst gesteld
van de journalistiek in plaats van
70 andersom.

VW-1034-a-15-2-b 2 / 8 lees verder

### Pagina 3

Thema's en dwarsverbanden
De Correspondent trekt geen
grenzen: niet in de organisatie en
niet in de wereld. Correspon�denten
schrijven over technologie, energie,
Europa, machthebbers, vooruitgang,
cultuur - kortom: over alles wat ertoe
doet. Artikelen worden niet onder-
verdeeld in achterhaalde rubrieken
als 'binnenland', 'buitenland' of 'Den
Haag'. De leidraad is relevantie, niet
geografie. Dat betekent concreet: De
Correspondent laat de beste auteurs
vrij om over onderwerpen en thema's
te schrijven, zonder ze in redacties te
stationeren en zonder hun verhalen
in hokjes te stoppen.
Van lezers naar participanten
De Correspondent wil een duurzame
relatie met haar leden aangaan.
Nieuwe leden paai�en met voordeel-
tjes die aan de bestaande leden
voorbijgaan, doet De Correspondent
niet. Leden die zich nu aanmelden,
verwerven bovendien een symbolisch
aandeelhouderschap. Om de
reductionele onafhankelijkheid te
waarborgen hebben leden geen zeg-
genschap over de journalistieke
inhoud, keuzen en koers van De
Correspondent, maar wel mede-
zeggenschap over een deel van het
rendement. (...)
Geen adverteerders, maar partners
De Correspondent is een advertentie-
vrij medium. Onze leden geven ons
bron: https://decorrespondent.nl/over, geraadpleegd 19 december 2013
bestaansrecht. Het argument dat
'door deze advertentie weer een
nieuwe redacteur kan worden be-
taald', zoals de vercommerciëlisering
van de traditionele media vaak wordt
gerechtvaardigd, is misleidend. De
extra inkomsten verdwijnen vaak
rechtstreeks in de portemonnee van
eigenaren, niet in de versterking van
de redactie. (...)
In idealen ambitieus, in wijsheid
bescheiden
De Correspondent is voor een deel
voortgekomen uit frustraties over de
commercieel gedreven, hype-
gevoelige en oppervlakkige verslag-
geving die onze informatievoor-
ziening nu domineert. Maar De
Correspondent is niet geboren uit
rancune. De bedoeling is niet om
'oude media' een lesje te leren. Waar
samenwerken met kranten, tijdschrif-
ten of omroepen waardevol is voor
onze missie, zullen we dat zeker niet
nalaten. De Correspondent wil een
alternatief medium zijn, geen ver-
vangend medium. Onze kijk op de
wereld en de journalistiek is niet 'de
enige juiste'. In onze idealen zijn we
ambitieus, in onze wijsheid beschei-
den.
Volledig digitaal
De Correspondent is een digitaal
medium dat beschikbaar is op iedere
digitale drager (desktop, laptop,
tablet, smartphone). (...)
VW-1034-a-15-2-b 3/8 lees verder ►►►
Voor alle eindexamens, zie ook www.ssl leiden.nl. Pagina: 1015

### Pagina 4

Opgave 2 Rondhangen
tekst 2
Strafrechtelijke interventies criminele jeugdgroepen
Inleiding
Jongeren zijn verantwoordelijk voor
een groot deel van de criminaliteit en
overlast in wijken en buurten. Dat
5 moet worden tegengegaan. De aan-
pak van jeugdcriminaliteit en jeugd-
overlast is daarom een prioriteit van
dit kabinet. De aanpak richt zich op
problematische jeugdgroepen in het
10 publieke domein: overlastgevende,
hinderlijke en criminele jeugd-
groepen.
(...)
Het algemene beeld is dat de aanpak
van de verschillende regio's effect
15 sorteert. De aanpak bestaat uit een
set van noodzakelijke maatregelen
tegen een criminele jeugdgroep en/of
leden hieruit. Deze zogenaamde
integrale aanpak is, zo blijkt uit
20 onderzoek van het WODC ${ }^{1}$), het
meest veelbelovend.
12-minners
Uit wetenschappelijk onderzoek is
bekend dat de kans op het voorko-
25 men van een criminele carrière kan
worden vergroot als dit risicogedrag
in een zo vroeg mogelijk stadium
wordt gesignaleerd en er vervolgens
op de meest passende wijze wordt
30 ingegrepen. In\text{g}rijpen vindt bij 12-
minners plaats vanuit het zorgverle-
nings\text{k}ader.
(...)
Belangrijkste voorspellers voor de
ontwikkeling van persistent
35\text{d}elinquent gedrag bij jonge kinderen
(6-11 jaar) zijn risicofactoren in het
gezin: antisocial gedrag ouders,
niet opgroeien bij beide biologische
ouders of een lage sociaal-
40\text{e}conomische status hebben. In de
adolescentieperiode (12-18 jaar) zijn
dit risicofactoren in het domein rela-\
ties: waaronder: antisociale en/of
delinquente vrienden, lidmaatschap
45\text{v}an banden en het ontbreken van pro-
sociale banden.
(...)
Het Pro Kid risic op\text{s}ignalerings-
instrument 12-min is een instrument
met behulp waarvan al bij het eerste
50\text{p}olit\text{e}contact op basis van de ge-\
registreerde\text{g}egevens, een\text{r}i-\
sco profiel van de 12-minner kan worden
opgemaakt. De polit\text{i}e draagt op deze
wijze belangrijk bij aan de\text{v}roeg-\
55\text{t}ijdige signalering van risicofactoren
bij jonge kinderen.
(...)
Jongeren die zich op latere leeftijd al
dan niet in groepsverband schuldig
maken aan crimineel gedrag, zijn
60\text{v}aak al op jonge leeftijd in\text{v}erband
met probleemgedrag bij\text{z}org en/of
politie in\text{b}eel\text{d} gekomen. Effectief
vroegtijdig\text{i}ngrijpen is van\text{w}ezelijk
belang voor\text{e}en\text{s}luitende aanpak
65\text{v}an jeugdcriminaliteit\text{i}n\text{h}et\text{a}lge-\
meen en jeugdgroepen\text{i}n\text{h}et\
bijzonder.
noot 1 WODC: Het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum, is een\text{o}nderdeel
van het Nederlandse ministerie van Justitie.

### Pagina 5

tabel 1
In totaal zijn 4.912 interventies door OM en rechter opgelegd. Een interventie kan
voor meerdere feiten worden opgelegd. In onderstaande tabel is een verdeling
naar aard van de interventies opgenomen.

Soorten interventies
Veroordelingen
Strafbeschikkingen
Transacties
Voorwaardelijke sepots
Totaal
Aantal
3.654
874
346
38
4.912
Percentage
74,4%
17,8%
7,0%
0,8%
100%

bron: Tekst 1 en tabel 1 komen beide uit een Brief van de Minister van
Veiligheid en Justitie aan Tweede Kamer, 12 november 2012

tekst 3
Rondhangen op straat stimuleert crimineel gedrag

25 Dat komt volgens onderzoekster
Evelien Hoeben door het gebrek aan
sociale controle. In een gesprek met
Spits zegt zij: “Uit ons onderzoek
blijkt dat wanneer jongeren meer
30 uren op straat, in open ruimten of in
recreatie- en uitgaansgelegenheden
gaan rondhangen, ze vaker rappor-
teren dat ze criminaliteit hebben
gepleegd. Dat effect vonden we niet
35 voor rondhangen in semi-openbare
locaties zoals scholen, sportvelden
en -verenigingen, in winkelcentra en
in het openbaar vervoer.”

Jongeren die rondhangen op open-
bare plekken zonder veel toezicht
gedragen zich vaker crimineel dan
5 andere (hang)jongeren. Dat blijkt uit
een onderzoek van het Nederlands
Studiecentrum Criminaliteit en
Rechtshandhaving.
Rondhangen is een erg populaire
bezigheid onder jongeren. Ongeveer
10 tachtig procent van de jeugd geeft
aan dit wel eens te doen. Het onder-
zoek toont aan dat jongeren die
tussen de schooljaren 2008-2009 en
2010-2011 meer uren waren gaan
15 rondhangen, ook meer criminaliteit
pleegden.

Winkelcentra
40 In winkelcentra houden de winkeliers
een oogje in het zeil, omdat ze hun
spullen verdedigen. Het blijkt dat
jongeren zich daar wel degelijk iets
van aantrekken. “In het openbaar
45 vervoer is er sociale controle vanuit
bijvoorbeeld tramconducteurs. We
denken dat jongeren zich die con-
trole aantrekken en zich daardoor

Sociale controle
Onderzoekers kwamen erachter dat
de mate waarin jongeren dit gedrag
20 ontwikkelen vooral blijkt af te hangen
van de locaties waar zij zich ophou-
den. Open ruimtes zoals parken en
industrieterreinen nodigen het meest
uit om het slechte pad op te gaan.

VW-1034-a-14-2-b
5 / 8

### Pagina 6

Dit is een opgavepagina, aangeduid door 'Opgave 3'. De pagina bevat twee tekstfragmenten. Het eerste fragment, gelabeld als 'Signaleringsfunctie', is een citaat uit 'Het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid, december 2013'. Dit fragment bespreekt de rol van ouders, scholen, winkeliers en caféhouders bij het tegengaan van jeugdcriminaliteit door middel van toezicht en voorlichting over risico's. Het tweede, prominentere tekstfragment (tekst 4), getiteld 'Vaarwel, internationale rechtsorde', is geschreven door Eric Brassem en Nicole Lucas. Het artikel analyseert de achteruitgang van het internationale recht, met name door het verlies van de handhavingsmacht van de VS en Europa, en het feit dat deze machten zich zelf niet aan hun normen houden, zoals beargumenteerd door de Amerikaanse jurist Eric Posner. Posner stelt dat de 'nieuwe wereldorde' die na de Koude Oorlog ontstond, een illusie was, bewezen door gebeurtenissen zoals de Russische bezetting van de Krim. Hij concludeert dat de westerse hegemonie in internationale normen is afgenomen, mede door de opkomst van Rusland en China als alternatieve modellen en de overschatting van de eigen macht door de VS. De pagina bevat geen visuele elementen zoals grafieken of tabellen. De wiskundige/wetenschappelijke concepten zijn minimaal, de pagina is vooral gericht op sociaal-politieke analyse en juridische en historische context. Van de student wordt verwacht dat hij of zij deze teksten leest, begrijpt en waarschijnlijk analyseert of beantwoordt vragen die hierop gebaseerd zijn, gezien het 'Opgave' label.

### Pagina 7

55 fulmineerde de Amerikaanse minister
van Buitenlandse Zaken John Kerry
tegen Ruslands annexatie van de
Krim: “Je kunt in de eenentwintigste
60 eeuw niet op een negentiende-
eeuwse manier een land binnenval-
len op basis van een uit de lucht
			 gegrepen voorwendsel.”
   Volgens Posner is het niet Poetin,
bron: Trouw Letter en Geest, zaterdag 24 mei 2014

Opgawe 4 Gedoogmacht

tekst 5
ChristenUnie trekt steun in als kabinet illegaliteit strafbaar stelt

door Niels Posthumus
BINNENLAND Als het kabinet besluit
illegaliteit strafbaar te stellen, trekt
de ChristenUnie haar steun aan
5 andere kabinetsplannen in. Dat zei
partijleider Arie Slob vandaag tegen
de Volkskrant:
Het is voor het eerst dat een van de
‘constructieve oppositiepartijen’, de
10 drie partijen die afspraken maakten
met de regeringscoalitie over steun
aan een aantal cruciale kabinets-
plannen, zo duidelijk dreigt met het
opbreken van de afspraken. Slob zei
15 tegen de Volkskrant:
“Als het kabinet dat wetsvoorstel
doorzet, komt de uitvoering van eer-
der gemaakte afspraken in gevaar.
Dat maken wij niet mee. Je kunt niet
20 aan ene kant met ons samenwerken
en er parallel zo’n wetsvoorstel met
steun van de PVV willen doordruk-
ken.”
De ChristenUnie is samen met D66
25 en de SGP een belangrijke steun-
bron: NRC Handelsblad, 24 februari 2014

maar Kerry die de tijdgeest mis-
65 verstaat. De jaren negentig zijn voor-
bij. We zijn wel degelijk terug in de
negentiende eeuw, waarin machts-
blokken elkaar betwisten – direct of
via hun vazalstaten. Geschillen
70 beslechten ze niet door tribunalen,
maar door diplomatie, en anders
door oorlog. (...)

pilaar voor het kabinet Rutte II. De
coalitie van VVD en PvdA heeft
steun van deze drie partijen nodig
om het sociaal-economische deel
30 van het regeerakkoord aan een
meerderheid in de Eerste Kamer te
helpen. Het gaat onder meer over
voorstellen over de woningmarkt en
de pensioenen.

35 Slob herhaalde zijn dreigement van-
avond nog eens in het televisie-
programma ‘Eén op één’. Hij ergerde
zich recent met name aan een uit-
spraak van staatssecretaris Teeven,
40 die zei dat na het ‘zuur’ van het
kinderbord het ‘zoet’ zou komen in
de vorm van het strafbaar stellen van
illegaliteit. Slob zei hierover vandaag
tegen de Volkskrant:
45 “Zo praat je niet over deze problema-
tiek. Zo praat je al helemaal niet over
kinderen die hier jaren in illegaliteit
hebben gewoond, vaak door onze
eigen traagheid.”

VW-1034-a-14-2-b 7 / 8 lees verder ►►►

### Pagina 8

Opgave 5 Incompatibiliteiten

tekst 6

Artikel 57: Incompatibiliteiten parlementsleden

1. Niemand kan lid van beide Kamers zijn.
2. Een lid van de Staten-Generaal kan niet tevens zijn minister, staatssecretaris, lid van de Raad van State, lid van de Algemene Rekenkamer, Nationale ombudsman of substituut-ombudsman, of lid van of procureur-generaal of advocaat-generaal bij de Hoge Raad.

tekst 7

Wilders wil in Europees Parlement

PVV-leider Wilders wil in het Europees Parlement
zitting nemen, maar hij wil zijn zetel in de Tweede
Kamer niet opgeven. Een zoge-
5 noemd dubbelmandaat, een gelijk-
tijdig lidmaatschap, is nu wettelijk
verboden.
"Ik wil beide tegelijk. Niet voor niets
hebben bijna 300.000 mensen op me
10 gestemd", laat Wilders aan de NOS
weten. "Dat heet democratie en
voorheen mocht het dubbelmandaat
ook."
Wilders wint nu juridisch advies in
15 om te kijken of het verbod op het
dubbelmandaat aangevochten kan
worden bij de rechter. "Waarom mag
het nu niet? Mag dat zomaar ineens
bij wet worden verboden?", aldus
20 Wilders.
Sinds 2002 is het wettelijk niet mo-

gelijk om zowel in de Tweede Kamer
als in het Europees Parlement te
zitten. Het verbod is opgenomen in
25 de Nederlandse Kieswet, en is een
uitwerking van een Europese richt-
lijn. (...)
Wilders stond als lijstduwer op
nummer 10 van de Europese PVV-
30 lijst. Hij heeft 290.239 voorkeur-
stemmen gehaald, zo heeft de
Kiesraad vandaag bekendgemaakt.
Lijsttrekker De Graaff kreeg 276.680
stemmen.
35 In 2009 was van de PVV-leider ook
lijstduwer en haalde zo'n 334.000
stemmen. Hij kondigde destijds aan
zijn Europese zetel niet in te nemen.
In november 2005 stemde Wilders
40 nog tegen een plan van SP en CDA
om het dubbelmandaat weer mogelijk

bron: http://nos.nl, vrijdag 30 mei 2014

VW-1034-a-14-2-b 8 / 8 einde ■