# Eindexamen Maatschappijwetenschappen VWO 2013 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2013/tijdvak-2

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Vraag Antwoord Scores
b
Antwoordelementen die genoemd dienen te worden:
• Nederland heeft een kiesstelsel (het kiesstelsel van evenredige
vertegenwoordiging zonder kiesdrempel) waardoor er veel partijen in
het parlement zitten en geen enkele partij de meerderheid heeft
• Dat heeft tot gevolg dat (één van de volgende):
- Kamerfracties na de verkiezingen gedwongen worden om met elkaar
samen te werken om (meestal) een meerderheidscoalitie te vormen.
- na de verkiezingen Kamerfracties gedwongen zijn om samen te werken
omdat een kabinet (in de praktijk) het vertrouwen dient te hebben van
een meerderheid van de Tweede Kamer.
Het maakt daarbij niet uit wie de (in)formateur wordt of wie de
(in)formateur benoemt of aanstelt.
1
1

Opgave 3 Waar komt de witte woede vandaan?
De ontevredenheid van burgers in de volkswijken

13 maximumscore 2
Voorbeelden van juiste indicatoren (twee van de volgende):
- Buurtbewoners kennen elkaar niet / weten niet wie naast hen woont.
- Minder buurtbewoners zijn lid van een vereniging.
- Buurtbewoners gaan minder om met hun buren of andere
wijkbewoners.
- Buurtbewoners zeggen zich minder verantwoordelijk te voelen voor
elkaar.
- Meer buurtbewoners zijn ontevreden over de bevolkingssamenstelling
in de wijk.
- Meer buurtbewoners vinden dat mensen in de buurt niet op een
prettige manier met elkaar omgaan.
- Meer buurtbewoners vinden dat ze zich niet meer thuis voelen bij de
mensen die in deze wijk wonen.
1
per juiste indicator
VW-1034-a-13-1-c 9 lees verder ►►►

### Pagina 2

Vraag Antwoord Scores
14 maximumscore 1
Voorbeelden van juiste antwoorden zijn (één van de volgende):
- Interview is een geschikt middel voor het verkennen van meningen
over vooral gevoelige onderwerpen. / om te achterhalen wat de
achtergrond is van de meningen van de respondenten.
- De onderzoeker zullen vaak door willen vragen, wat bij schriftelijke
enquêtes niet mogelijk is.
- Interview is een geschikt middel om te gebruiken als vooronderzoek,
waardoor de onderzoeker zich kan oriënteren op een bepaald
onderwerp.
- Als de onderzoekers een schriftelijke enquête hadden uitgezet, was de
respons waarschijnlijk zeer laag geweest.
15 maximumscore 2
Een voorbeeld van een juiste uitleg is:
- De steekproef – de selectie van 24 mensen – is zeer klein of niet
aselect gekozen. 1
- De steekproef is daarom waarschijnlijk niet representatief voor de boze
autochtone burgers in de genoemde wijken (de populatie) (en de
resultaten kunnen daarom niet gegeneraliseerd worden naar de gehele
populatie) 1
16 maximumscore 3
Voorbeelden van juiste antwoorden zijn (drie van de volgende):
- Articulatiefunctie: de respondenten hebben niet het idee dat hun
problemen via politieke partijen op de politieke agenda terechtkomen
(hoogstens vlak voor verkiezingen).
- Participatiefunctie: de gevestigde politieke partijen zijn (zo blijkt uit de
antwoorden van de respondenten) niet in staat de wijkbewoners te
motiveren zelf in de politiek te participeren.
- Socialisatiefunctie: de gevestigde politieke partijen zijn niet in staat de
negatieve attitudes ten opzichte van de politiek te doorbreken.
- Communicatiefunctie: de boodschap dat politieke partijen opkomen
voor de belangen van de buurtbewoners is niet overgekomen bij de
respondenten. De respondenten hebben vooral het idee dat politieke
partijen opkomen voor zichzelf.
- Aggregatie- of integratiefunctie: de wensen en belangen van de
respondenten lijken in de afweging met andere verschillende meningen
en belangen in het gedrang te komen. / de wensen en belangen van de
respondenten zijn onvoldoende vertaald naar een coherente visie op
de samenleving.
per juiste functie met juiste uitleg 1
VW-1034-a-13-1-c 10 lees verder ► ►►

### Pagina 3

Vraag Antwoord Scores
Op gave 4 De on tevredenheid van burgers en de rol van
De Telegraaf

17 maximumscore 2
Voorbeelden van juiste antwoorden (twee van de volgende) zijn:
– het scheiden van feiten en meningen / streven naar objectiviteit
– hoor en wederhoor toepassen
– checken van nieuws / van de feiten
– meerdere informatiebronnen raadplegen
– juiste weergave van feiten

per juist antwoord 1

18 maximumscore 2
Drie van de volgende antwoorden:
– Er mogen in het openbaar geen uitlatingen gedaan worden
– die in strijd zijn met de openbare zeden;
– die aanzetten tot haat of discriminatie;
– die een gevaar opleveren voor de openbare orde;
– die een gevaar opleveren voor de nationale veiligheid;
– die beledigend zijn;
– die oproeiend zijn (smaad);
– die aanzetten tot strafbaar gedrag;
– die vallen onder majesteitsschennis;
– die in strijd zijn met de bescherming van de gezondheid;
– die in strijd zijn met het gezag en de onpartijdigheid van de rechterlijke
macht.
indien drie juist 2
indien twee juist 1
indien één juist 0

19 maximumscore 3
a
• Met ‘mediaframe’ wordt bedoeld dat bepaalde nieuws-onderwerpen
vanuit een bepaalde invalshoek worden beschreven. / Bij een
mediaframe worden gebeurtenissen door journalisten vanuit een
bepaald perspectief benaderd en weergegeven

1
b
• Voorbeelden van een juist frame zijn (één van de volgende):
– Het frame dat de Grieken zelf schuldig zijn aan de financiële crisis
waarin het land verkeert. / het schuld- of verantwoordelijkheidsframe
– Het frame dat Nederland en de Europese Unie Griekenland niet
moeten helpen met financiële steun.
– Het ‘corruptiefra-me', de Grieken worden beschouwd als corrupt.

1

VW-1034-a-13-1-c 11 lees verder

### Pagina 4

Vraag Antwoord Scores
c
* Voorbeelden van een juist gevolg zijn (één van de volgende):
- Door het onderwerp vanuit een bepaalde invalshoek te belichten
worden het denken en praten over dit onderwerp door de lezers van
een krant gestuurd (framingtheorie).
- Deze eenzijdige aandacht voor (één kant van) het onderwerp maakt
het heel moeilijk om het probleem van een andere kant te zien.
- Deze eenzijdige aandacht voor (één kant van) het onderwerp zorgt dat
de publieke discussie over dat onderwerp sterk gekleurd of eenzijdig
gevoerd wordt.
1
20 maximumscore 2
Antwoordeîementen die genoemd dienen te worden:
* Als populaire krant kiest de redactie van De Telegraaf meer voor
gebeurtenissen met een hoog ‘human interest’-gehalte (emotie,
conflict, identificatie, negatief nieuws) / geeft de redactie veel aandacht
aan sensationele zaken die een groot publiek aanspreken.
* Als kwaliteitskrant biedt het NRC Handelsblad veel beleidsinformatie,
achtergrondinformatie en opinie over bijvoorbeeld politiek en
buitenlandse economisch-politieke ontwikkelingen. De doelgroep van
NRC Handelsblad is de hoogopgeleide Nederlander die daarin
geïnteresseerd is
1
21 maximumscore 3
Uit het antwoord moeten de volgende drie functies blijken:
• De agendafunctie
Voorbeeld van juiste uitleg:
De krant zorgt dat de problemen die leven ‘in de onderbuik’ op de
publieke en) politieke agenda komen.
Citaten (één van de volgende):
- “De Telegraaf is niet de enige krant die onderwerpen op de agenda wil
zetten.” (regels 18-20)
- “De Telegraaf verstaat de kunst om politici te laten weten wat er leeft
onder het volk.” (regels 48-50)
• De spreekbuisfunctie
Voorbeeld van juist uitleg:
De krant brengt de wensen, eisen en visies van een deel van de
bevolking in de openbaarheid.
Citaten (één van de volgende):
- “... vinden de rol van De Telegraaf als ‘rechts ventiel’ van belang.”
(regels 46-48)
- “Bakker: ‘De Telegraaf verstaat de kunst om politici te laten weten wat
er leeft onder het volk.’” (regels 48-50)
- “Geen enkele krant heeft de thermometer zo diep in de billen van de
samenleving als De Telegraaf.” (regels 40-43)
1
1
VW-1034-a-13-1-c 12 lees verder

### Pagina 5

Vraag Antwoord Scores
• De commentaar- en/of opiniërende functie 1
Voorbeeld van de juiste uitleg:
In de berichtgeving van de krant over Griekenland klinkt kritisch
commentaar door op politieke besluiten om bijvoorbeeld Griekenland
financieel te steunen. De krant levert daardoor een bijdrage aan het
publieke debat.
Citaten (één van de volgende):
– "De Telegraaf is weer bezig aan een politieke campagne, dit keer
tegen de 'luie Grieken'." (regels 1-3)
– "De Telegraaf is als het koffiehuis, waar gekankerdf wordt op de
politiek." (regels 34-35)

Opmerking
Alleen 1 scorepunt toekennen als zowel de functie als het citaat juist is.

22 maximumscore 4
Manieren waarop de overheid de pluriformiteit en diversiteit van kranten
waarborgt:
• De Mededingingswet 1
Uitleg: Deze wet zorgt ervoor dat concentraties van ondernemingen –
dus ook krantenconcerns – verboden kunnen worden. Dit voorkomt
persconcentratie en monopolievorming wat een verschraling van het
medi-aanbod tot gevolg kan hebben, en daarmee een aantasting van
de pluriformiteit. (Het toezicht op naleving van de wet is opgedragen
aan de Nederlandse Mededingingsautoriteit - NMa -)
• Het Stimuleringsfonds voor de Pers 1
Uitleg: Dit fonds bestaat voor de bescherming van de pluriformiteit van
de pers. Het fonds kan steun geven aan dagbladen, opinietijdschriften
en nieuwsbladen als deze in financiële problemen raken 1

23 maximumscore 2
Voorbeeld van een juist antwoord is:
Marktgerichtheid betekent dat er op de krantenmarkt sprake is van vraag
en aanbod: vraag naar de diverse soorten informatie/kranten en daarom
zullen er verschillende mediabedrijven zijn die met een aanbod van
kranten komen die uitgaan van de interesse en behoefte van een bepaald
lezerspubliek. / Door marktgerichtheid zullen mediabedrijven zoeken naar
gaten in de markt voor bepaalde doelgroepen. Mediabedrijven kunnen dan
komen met nieuwe (dag)bladen of extra katern in bestaande dagbladen.
Op die manier draagt marktwerking bij aan diversiteit en pluriformiteit van
de pers.

VW-1034-a-13-1-c 13 lees verder ►►►

### Pagina 6

Vraag Antwoord Scores
Opgave 5 De eurocrisis

24 maximumscore 4
Het postklassieke beeld van de internationale orde.
In de uitleg dienen twee kenmerken van het postklassieke beeld van de
internationale orde te staan en een juiste koppeling aan een gegeven uit
de tekst.
Voorbeelden van juiste antwoorden zijn (twee van de volgende):
1 Het gedrag van staten wordt beïnvloed door internationale
economische processen (globalisering).
Juiste koppeling aan een gegeven uit de tekst:
- eenwording van de Europese bankenmarkt door Europese
regelgeving.
2 Het gedrag van staten is afhankelijk van internationale organisaties.
Juiste koppeling aan een gegeven uit de tekst (één van de volgende):
- initiërende rol van banken in het proces van Europese
beleidswijziging.
- toenemende macht van banken op overheden.
3 Samenwerking tussen staten is nodig om grensoverschrijdende
kwesties aan te pakken of internationale problemen het hoofd te
bieden.
Juiste koppeling aan een gegeven uit de tekst:
- Samenwerking van Europese overheden via Europese instituties
om een Europese kapitaalmarkt te creëren.
4 Samenwerking tussen staten is nodig vanwege de toenemende
internationale interdependentie.
Juiste koppeling aan een gegeven uit de tekst (één van de volgende):
- Overheden staan garant voor banken die internationaal opereren
en staan daardoor bloot aan grote risico’s als banken in de
problemen komen.
- Internationaal toezicht op banken via EU-instellingen is nodig om
risico’s te verkleinen.

per juist kenmerk van het postklassieke beeld 1
voor een juiste koppeling aan een gegeven uit de tekst 1

VW-1034-a-13-1-c 14 lees verder ►►►

### Pagina 7

Vraag Antwoord Scores
25 maximumscore 6
Standpunt 1 van het CDA
politieke ideologie: confessionalisme/christendemocratie
De volgende twee uitgangspunten/kenmerken met uitleg:
• gespreide verantwoordelijkheid (subsidiariteitsbeginsel)
Voorbeeld van een juiste uitleg is:
Het beginsel van de gespreide verantwoordelijkheid is te herkennen:
“We regelen zelf wat we als Nederland zelf het beste kunnen doen."
Het is het beste maatschappelijke groeperingen – in dit geval de
lidstaten – zelf de verantwoordelijkheid te geven (te laten nemen) om
problemen op te lossen. Alleen daar waar problemen effectiever
kunnen worden aangepakt op supranationaal niveau moet dat ook
gebeuren
1
• (christelijke) waarden zoals naastenliefde/verantwoordelijkheid /
zorgzame samenleving of uitgangspunten als harmonie en
samenwerking
Voorbeeld van een juiste uitleg is:
Het CDA ziet Europa niet alleen als een economische gemeenschap,
maar ook als een waardengemeenschap. De lidstaten delen met elkaar
waarden die behoren bij een democratische rechtsstaat als
bijvoorbeeld vrijheid van meningsuiting, bescherming van minderheden
/ Het CDA hecht aan kleinschalige gemeenschappen. Belangrijke
uitgangspunten / waarden van het CDA zoals zorgzame samenleving
/harmonie/naastenliefde/verantwoordelijkheid komen goed tot recht in
kleinschalige gemeenschappen
1
Standpunt 2 van de PVV
politieke houding: populisme
De volgende twee uitgangspunten/kenmerken met uitleg:
• beroep op eenheid van het land en vaderlandsliefde / nationalisme
Voorbeeld van een juiste uitleg is:
De PVV wil dat de beslissingsbevoegdheid blijft bij het nationale
parlement en legt daarmee de nadruk op 'het Nederlands belang'.
de grotere rol die de wil van het volk zou moeten spelen in de politiek
Voorbeeld van een juiste uitleg is:
De leus van de PVV "Wij willen ons geld terug" refereert aan de
wensen van het publiek om geen miljarden euro's te besteden aan de
EU
1
1
VW-1034-a-13-1-c
15
lees verder ►►►