# Eindexamen Maatschappijwetenschappen VWO 2011 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2011/tijdvak-2

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Deze pagina maakt deel uit van een examenantwoordmodel of correctievoorschrift. Het document bevat gestructureerde antwoorden en scores voor specifieke vragen, geordend per vraagnummer (7 en 8). Er zijn geen visuele elementen zoals grafieken, tabellen of figuren aanwezig. De wiskundige/wetenschappelijke concepten en onderwerpen zijn gerelateerd aan sociale wetenschappen, meer specifiek internationale betrekkingen en organisatiekunde. De pagina behandelt concepten als niet-gouvernementele organisaties (NGO's), intergouvernementele organisaties (IGO's), globalisering, mondialisering, de internationale orde, en interdependente staten. Specifieke voorbeelden van organisaties zoals Greenpeace, Amnesty International, de VN (klimaatbureau), de Europese Unie, Asia-Pacific Economic Cooperation, de Wereldbank en het IPCC worden genoemd. Van de student wordt verwacht dat deze voorbeelden kan noemen van NGO's en IGO's, en inzicht kan tonen in de rol en impact van dergelijke organisaties binnen de internationale orde, inclusief hun invloed op VN-conferenties en hun vermogen om grensoverschrijdende problemen aan te pakken. Een 'Opmerking' definieert de term 'niet-gouvernementele organisatie' als een niet-commerciële organisatie met een politiek of maatschappelijk doel. De scores per onderdeel zijn duidelijk aangegeven: 1 punt voor correcte voorbeelden van NGO's en IGO's, 2 punten voor een uitgebreid antwoord over de internationale orde en de rol van actoren, en 1 punt voor correcte voorbeelden van invloed/capaciteit van NGO/IGO's.

### Pagina 2

Vraag Antwoord Scores

Opgave 3 Een theoretisch model betreffende de productie van
sensatie in televisienieuws

9 maximumscore 3
Functies van de media in het politieke proces (drie van de volgende):
— de informatiefunctie
Voorbeeld van een juist antwoord is:
In een democratie moeten burgers een verantwoorde keuze kunnen
maken tussen verschillende partijen bij verkiezingen; kunnen
deelnemen aan allerlei vormen van politieke participatie, een mening
kunnen vormen over politici, bestuurders/bewindslieden, politieke
partijen of over allerlei politieke kwesties. Daarom dienen burgers de
beschikking te hebben over voldoende en betrouwbare informatie over
het functioneren van onder andere de overheid, politici, bestuurders,
en standpunten van politici.
— de controle- of waakhondfunctie
Voorbeeld van een juist antwoord is:
De media dienen tekortkomingen in het overheidsbeleid en het niet
goed functioneren van politici en gezagsdragers op een journalistiek
verantwoorde manier te brengen en aan de kaak te stellen. De
geïnformeerde burger kan zo volwaardig kennisnemen van het
politieke proces.
— de commentaar- / opiniërende functie
Voorbeeld van een juist antwoord is:
Via de media komen burgers in aanraking met kritische commentaren
en meningen over maatschappelijke en politieke kwesties. Burgers
kunnen desgewenst ook een bijdrage leveren aan het publieke debat.
— de agendafunctie
Voorbeeld van een juist antwoord is:
De media attenderen burgers op belangrijke maatschappelijke
verschijnselen waardoor burgers het belangrijk gaan vinden dat deze
verschijnselen door de politiek worden aangepakt: publieke agenda.
— de spreekbuisfunctie
Voorbeeld van een juist antwoord is:
Via de media geven burgers/organisaties hun eisen en wensen door
aan het grote publiek en de politiek.

VW-1034-a-11-1-c 10 lees verder ►►►

### Pagina 3

Vraag Antwoord Scores
- de onderzoeksfunctie.
Voorbeeld van een juist antwoord is:
Journalistiek graafwerk naar verborgen aspecten van beleid en
besluitvorming draagt bij aan bewustwording en meningsvorming onder
het publiek.
per juiste functie met juiste uitleg 1
10 maximumscore 2
a
populaire massakranten en kwaliteitskranten/kaderkranten
1
b
In populaire kranten is er veel aandacht voor (bijvoorbeeld twee van de
volgende):
amusement, human-interest en criminaliteit in de berichtgeving.
Kwaliteitskranten worden meer gekenmerkt door (bijvoorbeeld twee
van de volgende):
een zakelijke berichtgeving, beleidsinformatie, uitgebreider nieuws
over binnenlandse en buitenlandse politiek, minder nieuws over BN-
ers, filmsterren en criminele zaken
1
11 maximumscore 3
Voorbeeld van een juist antwoord is:
Ontzuiling
Vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw voelden steeds meer
mensen (mede door secularisering en individualisering) zich minder
gebonden aan de eigen levensbeschouwelijke of maatschappelijke
groep. Daardoor verliezen de traditionele omroepen hun vaste leden
en hebben zij geen groot ledenbestand / vast kijkerspubliek meer
1
Commercialisering en samenhang
Mede door het verliezen van de natuurlijke achterban van de traditionele
omroepen zijn de omroepen publieksgerichter geworden en is de
concurrentie tussen de omroepen toegenomen (streven naar meer
kijkers en leden, meer uitzenden van programma's voor het grote
publiek, oprichting TROS in 1966).
De komst van commerciële omroepen vanaf 1990 versterkt de
ontzuiling: 'u vraagt, wij draaien' beginsel van commerciële zenders
zuigt kijkers weg van de publieke omroepen.
Verschillende commerciële zenders komen met nieuwsprogramma's
(over Nederlandse onderwerpen) die om hoge kijkcijfers te halen meer
sensationeel getinte nieuwsitems bevatten. De concurrentie tussen de
publieke omroepen en commerciële zenders neemt toe en deze
concurrentie heeft geleid tot meer sensatie in het televisienieuws
2
VW-1034-a-11-1-c 11 lees verder ▶►

### Pagina 4

Vraag Antwoord Scores
12 maximumscore 4
Voorbeeld van een juist antwoord is:
- Stap 1. De variabelen van het onderzoek: 'concurrentiedruk in
landen/landsdelen' en 'sensatie in het televisienieuws', moeten worden
geoperationaliseerd.
of
Indicatoren worden vastgesteld van de variabelen 'concurrentiedruk in
landen/landsdelen' en 'sensatie in het televisienieuws' om deze te
kunnen meten.
- Stap 2. Er moet een representatieve steekproef genomen worden van
het aantal nieuwszendingen van de publieke en commerciële
omroepen in Nederland, Vlaanderen, Wallonië en Frankrijk.
- Stap 3. Daarna wordt geanalyseerd of de landen met een lage
concurrentiedruk (significant) anders scoren op (de indicator van) de
mate van sensatie in het televisienieuws dan de landen met een hoge
concurrentiedruk.
- Stap 4. Op basis van de uitkomsten van die scores kan er worden
vastgesteld of er al dan niet sprake is van een (significante)
samenhang tussen beide onderzoeks variabelen en kan de hypothese
worden aangenomen of verworpen.
per juiste stap 1
13 maximumscore 2
Voorbeelden van juiste antwoorden zijn (drie van de volgende):
- streven naar objectiviteit / onpartijdigheid in de berichtgeving
- toepassen van hoor en wederhoor
- scheiden van feiten en meningen
- gebruikmaken van meerdere, van elkaar onafhankelijke
informatiebronnen
- checken van het nieuws
indien drie antwoorden juist 2
indien twee antwoorden juist 1
indien één antwoord juist 0
VW-1034-a-11-1-c 12 lees verder ►►►

### Pagina 5

Vraag Antwoord Scores
14 maximumscore 2
Voorbeelden van een juist antwoord zijn (één van de volgende):

– Twee uitgangspunten:
het bewerkstelligen van pluriformiteit in de informatievoorziening en
kwalitatief hoogwaardige programma's en informatie.
Uitleg:
De ideeën van diverse levensbeschouwelijke en maatschappelijke
stromingen moeten in voldoende mate aan bod komen in het media-
aanbod, waaronder in de nieuws-voorziening.
Meer op sensatie gericht nieuws of actualiteitenprogramma's zijn dan
mogelijk, maar rekening houdend met de diversiteit van onder de
bevolking levende interesses zullen diverse omroeporganisaties met
kwalitatief goede informatieve programma's komen. Het uitgangspunt
om te zorgen voor kwalitatieve informatievoorziening remt dat sensatie
in het nieuws de overhand krijgt.

– Twee uitgangspunten:
democratie en kwaliteit/ hoogwaardige programma's en informatie.
Uitleg:
De overheid wil een publieke omroep die kwalitatief hoogwaardige
programma's (en een pluriform aanbod van programma's en informatie
brengen). Deze uitgangspunten worden gezien als een voorwaarde
voor een goed functionerende democratische samenleving. Het
uitgangspunt te zorgen voor kwalitatieve hoogwaardige
informatievoorziening indiceert dat vervlakking of sensatie in het
nieuws wordt tegengegaan.

voor twee juiste uitgangspunten 1
voor een juiste uitleg 1

Opgave 4 Verklaringen voor daling van de criminaliteit
15 maximumscore 2
a de sociaal-economische benaderingswijze
• Voorbeelden van verklarende vragen (één van de volgende):
– Is er een verband tussen verkleinen van de inkomensongelijkheid en
daling van de criminaliteit? 1
– Leidt de daling van de werkloosheid tot een vermindering van de
criminaliteit?

VW-1034-a-11-1-c 13 lees verder ►►►

### Pagina 6

Vraag Antwoord Scores
b de sociaal-culturele benaderingswijze
- Voorbeelden van beschrijvende vragen (één van de volgende):
- Welke opvattingen hebben politici / politieke partijen / criminologen
over de oorzaken van de daling van criminaliteit?
- Is de daling van criminaliteit gepaard gegaan met een afname in de
onveiligheidsgevoelens onder burgers?
- Wat is de waardering van burgers met betrekking tot het optreden van
justitie/politie?
1
16 maximumscore 2
Voorbeelden van juiste antwoorden zijn (twee van de volgende):
- Politiestatistieken zijn gebaseerd op de aangiften van slachtoffers van
delicten en door de politie zelf geconstateerde delicten. Veel
criminaliteit blijft verborgen voor de politie omdat lang niet alle
slachtoffers aangifte doen.
- De ontwikkeling van veelvoorkomende criminaliteit in politiestatistieken
kan worden vertekend door veranderingen in de aangiftebereidheid.
- De politie kan over de jaren heen haar prioriteiten verleggen, waardoor
kunnen af- en toenames van delicten in de politiestatieken ook
toegeschreven worden aan verschillen in opsporingsinspanning.
- De politie kan over de jaren heen haar registratie van
veelvoorkomende criminaliteit/misdrijven veranderen door een delict in
een andere categorie te plaatsen.
- Bevolkingsgroei of -afname kan van invloed zijn op de
politiestatieken. De politiecijfers moet men afzetten tegen de
bevolkingsgroei. (De bevolkingsomvang wordt wel vaak gepresenteerd
bij de politiecijfers.)
per juist antwoord 1
17 maximumscore 2
a
Voorbeeld van een juist antwoord is:
- Wordt datgene waarvan het de bedoeling is dat het wordt gemeten,
ook daadwerkelijk gemeten? Zijn de resultaten van het onderzoek een
afspiegeling van de werkelijkheid?
1
b
Voorbeelden van juiste antwoorden zijn (één van de volgende):
- Voor de respondenten moet er geen misverstand zijn over de
betekenis van de verschillende delicten in de enquêtevragen.
- De enquête bevat vragen die meten wat de onderzoekers willen weten,
namelijk de door de bevolking ondervonden delicten in een bepaald
jaar.
1
VW-1034-a-11-1-c 14 lees verder ►►►

### Pagina 7

Vraag Antwoord Scores
18 maximumscore 9
Bindingstheorie
• De maatschappelijke ontwikkelingen die met de bindingstheorie in
verband kunnen worden gebracht: (één van de volgende):
- voortijdige schoolverlating (zonder startkwalificatie) (regels 71-72)
- de toename van ontbinding van relaties (regels 73-74)
- de stijging van het aantal kinderen dat onder toezicht wordt gesteld
(regels 74-75)
1
• Uitleg voor “voortijdige schoolverlating zonder startkwalificatie (regels
71-72):
Deze ontwikkeling is een indicator van een afname van binding met
belangrijke maatschappelijke instituties. Volgens de bindingstheorie
zorgen bindingen met school en bindingen met werk ervoor dat
jongeren veel te verliezen hebben als zij zich crimineel gaan gedragen
en daardoor bestraft worden. De bindingen met school en werk
remmen zo de neiging tot crimineel gedrag
of
2
• Uitleg voor de toename van ontbinding van relaties (regels 73-74) of
de stijging van het aantal kinderen dat onder toezicht wordt gesteld
(regels 74-75):
Deze ontwikkelingen zijn indicatoren van een afname van stabiele
gezinsbanden. Volgens de bindingstheorie zorgen hechte relaties met
ouders, familie (en vriendenkring) ervoor dat jongeren veel te verliezen
hebben als zij zich niet aan de heersende waarden en normen houden.
De bindingen met ouders en/of familie remmen de neiging tot crimineel
gedrag
2
Theorie van de subculturele benadering(en)
• De maatschappelijke ontwikkeling die met de theorie van de
subculturele benadering in verband kan worden gebracht, is de
moeizame verbetering van de positie van tweede generatie allochtonen
(regels 67-69)
1
• Uitleg Subculturele benaderingen en maatschappelijke ontwikkeling.
Subculturele benaderingen in de criminologie leggen de nadruk op
conflicten tussen de dominante cultuur van de meerderheid en
(sub)culturen van groepen die daar geen deel van (willen of kunnen)
uitmaken. Groepen die niet (volledig) geïntegreerd zijn in de
samenleving, zoals verschillende niet-westerse allochtone groepen,
krijgen te maken met allerlei interventies van instanties in hun
privéleven, onjuiste bejegeningen en vooroordelen. Aan de hieruit
voortvloeiende gevoelens van machteloosheid en afhankelijkheid op
individueel niveau kunnen binnen een collectieve subcultuur, verzet en
weerspannigheid ontstaan. Dit verzet tegen de dominante cultuur kan
zich ook uiten in het vertonen van crimineel gedrag
2
VW-1034-a-11-1-c 15 lees verder ► ►►

### Pagina 8

Vraag Antwoord Scores Gelegenheids- of rationele-keuzetneorie
* Citaat uit de tekst dat in verband kan worden gebracht met deze theorie:
"In reactie op groeiende (angst voor) criminaliteit kunnen burgers beschermingsmaatregelen nemen. Zo kan een goed slot de kans op succes van een poging tot diefstal verkleinen of in ieder geval de kosten ervan verhogen." (regels 96-102)
* Uitleg: De gelegenheids- of rationele-keuzetneorie zegt dat het plegen van een bepaald misdrijf afhangt van de taxatie van kosten en baten. Worden de baten hoger geschat dan de kosten, dan zullen daders eerder geneigd zijn tot het plegen van een delict, bijvoorbeeld inbraak of diefstal.
De in de tekst vermelde toegenomen 'private preventie' zorgt ervoor dat het voor potentiële daders moeilijker wordt crimineel succes te behalen. De kosten worden hoger en/of de baten worden lager
Opmerking
Voor een juiste koppeling van theorie met een juist citaat, telkens 1 scorepunt toekennen en voor een juiste uitleg van het verband tussen maatschappelijke ontwikkeling en de theorie, telkens 2 scorepunten toekennen.
19 maximumscore 4
Voorbeeld van een juist antwoord is:
* Kabinetten met CDA en VVD leggen in het veiligheidsbeleid meer de nadruk op het handhaven van de rechtsregels en een repressieve aanpak; een kabinet met PvdA legt de nadruk op de maatschappelijke context van crimineel gedrag en de preventieve aanpak.
* De VVD schrijft criminaliteit meer toe aan rationele keuzes van individuen die de morele orde van de samenleving ondermijnen.
* Strenge wetten en straffen moeten mensen afhouden van criminaliteit
* Het CDA benadrukt het verminderd waarden- en normbesef onder burgers en wijst ter voorkoming van criminaliteit op het belang van gezin, school en andere maatschappelijke verbanden
* De PvdA legt de nadruk op de maatschappelijke oorzaken van criminaliteit / structurele onrechtvaardigheid van de samenleving. Verbeteren van de maatschappelijke omstandigheden van de mensen draagt bij aan het voorkomen van criminaliteit
20 maximumscore 4
a
* De uitvoerende macht
1
2
1
1
1
1
VW-1034-a-11-1-c 16 lees verder
Voor alle eindexamens, zie ook www.ssileiden.nl. Voor de perfecte voorbereiding op je eindexamen, zie ook www.ssileiden.nl. Pagina: 1363