# Eindexamen Maatschappijwetenschappen VWO 2011 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2011/tijdvak-1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Vraag Antwoord Scores
19 maximumscore 2
Voorbeelden van juiste antwoorden zijn (twee van de volgende):
- De STER-reclame; kranten en tijdschriften ontvangen door de STERreclame minder inkomsten uit advertenties.
- De internetsites van de omroepen; deze bieden veel informatie en nieuws. Nieuws is te zien op teletekst. Dit gaat ten koste van lezers/abonnees van kranten en tijdschriften.
- De omroepen hebben financiële middelen om internetactiviteiten ter verrijking van de radio- en televisieprogrammering op te zetten of andere vernieuwingen (o.a. interactieve televisie, the m a k a n a l e n ) door te voeren terwijl kranten en tijdschriften deze activiteiten zelf moeten bekostigen.
- Omroepen hebben een monopolie op de programmagegevens, wat al decennialang hoge oplages voor de tv-gidsen garandeert.
- Omroepen brengen eigen bladen uit. Uitgevers van kranten en tijdschriften beschouwen dit als concurrentievervalsing.
per juist antwoord 1

20 maximumscore 3
Het antwoord dient de volgende onderdelen te bevatten:
• Dagbladen die hun lezersbestand zien afkalven, verlies aan abonneen inkomsten. Verlies aan lezers zal zich ook vertalen in dalende advertentie-inkomsten omdat adverteerders minder zullen adverteren, dan wel minder hoge tarieven zullen betalen
• Deze verliezen kunnen leiden tot een in journalistiek opzicht verschraald product. Dagbladuitgevers zijn gedwongen te bezuinigen op personeel en diensten en hebben minder middelen om een goed journalistiek product in stand te houden of middelen voor vernieuwing van de krantenformule (bijvoorbeeld websites). Een verschraling van het dagblad kan de aantrekkelijkheid voor abonneer en adverteerder nog verder doen afnemen, waardoor de economische basis nog meer wordt aangetast
2

VW-1034-a-12-2-c 12 lees verder ►►►

### Pagina 2

Vraag Antwoord Scores
Opgave 3 Sociaal wetenschappelijk onderzoek
21 maximumscore 2
Voorbeeld van een juist antwoord is:
De cultivatietheorie:
Deze theorie onderzoekt de effecten die zich voordoen als men vaak naar dezelfde soort beelden/programma’s kijkt. De kijkers ontwikkelen dan als
het ware een ‘vervormd’ beeld van de werkelijkheid. Voor de jongeren die
veel televisiekijken is geweld gewoon gedrag geworden omdat het op de tv
voorkomt.
Opmerking
Alleen 2 scorepunten toekennen voor een juiste theorie met een juiste
uitleg.
22 maximumscore 2
afhankelijke variabele: tonen van crimineel gedrag / het plegen van
gewelddaden 1
onafhankelijke variabele: het aantal uren televisiekijken per dag 1
23 maximumscore 2
Voorbeelden van juiste antwoorden zijn (twee van de volgende):
het aantal mensen dat lid is van verenigingen e.d.
het aantal verhuizingen per 1000 inwoners (van meer welgestelde
ingezetenen naar wijken aan de rand van de stad of randgemeenten)
het aantal verenigingen en organisaties per 1000 inwoners
de mate waarin bewoners van een wijk tevreden zijn met de
bevolkingssamenstelling in de wijk
de mate waarin bewoners van een wijk vinden dat mensen in de wijk
op een prettige manier met elkaar omgaan
de mate waarin bewoners van een wijk vinden dat ze zich thuis voelen
bij de mensen die in deze wijk wonen
de mate waarin bewoners van een wijk vinden dat ze veel contact
hebben met hun directe buren / andere wijkbewoners
per juist antwoord 1
Opmerking
Het moet gaan om een toetsbare formulering.
VW-1034-a-12-2-c 13 lees verder ►►►

### Pagina 3

Vraag Antwoord Scores
24 maximumscore 4
Voorbeeld van een juist antwoord is:
Experimentele situatie: een wijk waarin een wijkagent gedurende een bepaalde periode functioneert
Controlesituatie: een wijk met dezelfde sociaaleconomische kenmerken en hetzelfde criminaliteitspatroon zonder wijkagent over eenzelfde periode
De onderzoekers meten aan het begin en aan het einde van die periode bijvoorbeeld het aantal berovingen, vernielingen en inbraken op straat. Vervolgens stellen zij vast of zich in de wijk met een wijkagent minder berovingen, vernielingen en inbraken hebben voorgedaan. Is dit het geval, dan is de hypothese bevestigd
1
1
2
Opave 4 De Europese Unie
25 maximumscore 2
Voorbeelden van juiste veranderingen zijn (twee van de volgende):
Het Europees Parlement (EP) zou op alle beleidsterreinen de uiteindelijke beslissingsbevoegdheid moeten krijgen. (In de Europese Unie heeft het Europees parlement nu op een aantal terreinen geen beslissingsbevoegdheid — bijvoorbeeld buitenlandbeleid — omdat die is voorbehouden aan de Raad van de Europese Unie / de Raad van Ministers en de Europese Raad.)
Het EP zou voor de hele Europese wetgeving de uiteindelijke beslissingsbevoegdheid moeten krijgen. (Het EP moet de beslissingsbevoegdheid die het wel heeft nu delen met de Raad van de Europese Unie / de Raad van Ministers en de Europese Raad.)
Het EP zou het recht moeten krijgen om voorstellen voor wetgeving in te dienen. (Het initiëren van wetgeving is de exclusieve taak van de Europese Commissie.)
Het EP zou de controle moeten hebben op de hele EU-begroting. (Het budgetrecht is nu beperkt doordat een aantal grote uitgaven, zoals de landbouwsubsidies, onder de bevoegdheden van de Raad van de Europese Unie / de Raad van Ministers valt.)
Het EP zou de bevoegdheid moeten krijgen om individuele EU-commissarissen tot aftreden te dwingen. (Nu kan het wel de hele Commissie tot aftreden dwingen.)
1
per juiste verandering
VW-1034-a-12-2-c 14 lees verder ►►►

### Pagina 4

Vraag Antwoord Scores
26 maximumscore 6
Voorbeelden van juiste antwoorden zijn:
liberalisme
• Liberalen vinden dat de gezamenlijke welvaart juist wordt vergroot door
veel ruimte te geven aan de werking van de vrije markt met veel ruimte
voor particulier initiatief. De overheid heeft vooral de taak om de markt
optimaal te laten functioneren.
• Om de markt optimaal te laten functioneren, is vanuit de liberale optiek
toezicht op eerlijke concurrentie noodzakelijk. Dit is een belangrijke
taak van de EU / van de Europese Commissie
sociaaldemocratie
• De sociaaldemocraten zijn voorstander van een gemengde economie,
waarbij zowel de overheid als de markt een belangrijke rol spelen. Een
vrijemarkteconomie schept weliswaar welvaart, maar
overheidsingrijpen is nodig om de nadelen (bijvoorbeeld ongelijke
verdeling van de welvaart) van de vrijemarkteconomie op te heffen
• In de visie van sociaaldemocraten dient de overheid – in dit geval de
instellingen van de EU – te streven naar vermindering van sociale
ongelijkheid / verbetering van de positie van werknemers / een sociaal
ecologisme
• Het beleid van overheid en particulier bedrijfsleven dient in deze visie
hoge prioriteit te geven aan een duurzame economie / duurzame
ontwikkeling: economische groei die in de huidige maatschappelijke
behoeften kan voorzien zonder dat aan behoeften van toekomstige
generaties afbreuk wordt gedaan
• Voor de EU betekent deze visie onder andere het veranderen van de
huidige landbouwsubsidies in subsidies en nieuwe regels om
biologische landbouw te stimuleren. / De EU komt met strenge
milieuregels waaraan bedrijven moeten voldoen
1
1
1
27 maximumscore 2
Voorbeelden van een juist antwoord zijn (één van de volgende):
• De Vries noemt het kortzichtig van nationale politici om te doen alsof
de Europese Unie wel zonder Europese burgers kan. Het is
noodzakelijk dat EU-burgers de EU een rechtmatige/gemachtigde
instelling of organisatie vinden. Legitimiteit is immers de mate waarin
een instelling door de burgers gerechtigd/gemachtigd/aanvaard wordt
namens hen macht uit te oefenen.
1
VW-1034-a-12-2-c 15 lees verder ► ► ►

### Pagina 5

Vraag Antwoord Scores
- De Vries schrijft dat al te lang politici de Europese integratie hebben
afgeschilderd als een economische en technische operatie, in plaats
van als een politiek proces waarop burgers volwaardige invloed
moeten kunnen uitoefenen. Als burgers van oordeel zijn dat zij geen
volwaardige invloed kunnen uitoefenen op de politieke besluitvorming
binnen de EU, is de legitimiteit van de EU vermoedelijk gering. Dit
houdt in dat zij de machtsuitoefening van de EU waarop zij zelf weinig
invloed kunnen uitoefenen, niet als rechtmatig zullen beoordelen / niet
aanvaardbaar zullen vinden.

28 maximumscore 2
Voorbeelden van juiste verklaringen zijn (twee van de volgende):
- Kiezers hebben Kamerleden niet gekozen op grond van hun
standpunten over Europa, maar op grond van andere onderwerpen.
- Niet-stemmers zijn niet vertegenwoordigd in de Tweede Kamer; binnen
de groep niet-stemmers bestaat een groot wantrouwen ten aanzien van
Europa.
- Gekozenen hebben (te) weinig contact met kiezers over Europese
aangelegenheden om te weten wat de kiezers van Europa vinden.
- Als de opkomst bij een referendum laag is, kunnen de tegenstanders
van de Grondwet oververtegenwoordigd zijn.

per juiste verklaring 1

29 maximumscore 4
Voorbeelden van juiste antwoorden zijn (twee van de volgende):
- Kenmerk: er kan geen bevoegdheid worden uitgeoefend zonder
grondslag in de wet.
Toelichting: de Europese Commissie kan geen eigen regels
uitvaardigen zonder dat die eerst zijn goedgekeurd door bijvoorbeeld
de Raad van de Europese Unie / de Raad van Ministers of het EP. /
De Europese Commissie kan niet bedrijven zoals Intel veroordelen,
maar moet zich baseren op Europese regelgeving, in dit geval de
Europese concurrentieregels (die verbieden dat bedrijven illegale
afspraken hebben gemaakt over marktwerking - kaartafspraken.)
- Kenmerk: de rechterlijke macht is onafhankelijk van de uitvoerende (en
wetgevende) macht.
Toelichting: een bedrijf of onderneming zoals Intel kan een rechtszaak
aanhangig maken bij het Europese Hof van Justitie, dat de beslissing
van de Europese Commissie toetst aan de in de EU geldende
rechtsregels.
- Kenmerk: er is sprake van rechtszekerheid.
Toelichting: de wet is voor iedereen gelijk. In gelijke gevallen treedt de
Europese Commissie ook op tegen andere bedrijven.

VW-1034-a-12-2-c 16 lees verder ► ►

### Pagina 6

Vraag Antwoord Scores
Kenmerk: niemand kan een bevoegdheid uitoefenen zonder
verantwoording schuldig te zijn of zonder dat op uitoefening controle
bestaat.
Toelichting: Europese Commissieleden (Kroes dus ook) worden
gecontroleerd door het EP.
per juist kenmerk 1
per juiste bijbehorende toelichting 1
30 maximumscore 3
• Ambtenaren zijn actief binnen de beleidsvoorbereidende fase /
conversiefase en de uitvoerfase
• De Europese koepel van consumentenorganisaties (BEUC) maakt zich
sterk voor een goede collectieve schadevergoedingsregeling. Indien de
Europese Commissie het voorstel van BEUC overneemt, zal de
Commissie de Europese ambtenaren opdracht geven inhoud te geven
aan een dergelijke regeling in de beleidsvoorbereidende fase.
• Eurocommissaris Kroes heeft Intel een boete opgelegd omdat dat
bedrijf de Europese mededingingsregels heeft overtreden. De
afwikkeling van de betaling van de boete wordt door Europese
ambtenaren uitgevoerd in naam van de Europese Commissie (hier
Eurocommissaris Kroes)
1
1
31 maximumscore 2
Zonder Europese Unie (Raad van Ministers van Visserij in dit geval)
zouden de lidstaten kiezen voor de korte termijn. Het is een
gemeenschappelijk belang van de lidstaten dat de visstand in stand blijft.
Een instantie die boven de staten staat, kan hiervoor zorgen:
in dit geval de Raad van de Europese Unie / Raad van Ministers. De Raad
maakt afspraken hoeveel vis elke lidstaat mag vangen.
1
5 Inzenden scores
Verwerk de scores van alle kandidaten per school in het programma WOLF.
Zend de gegevens uiterlijk op 22 juni naar Cito.
VW-1034-a-12-2-c 17 lees verder ►►►

### Pagina 7

6 Bronvermeldingen
tekst 1 Folkert Jensma, NRC Handelsblad, 19 maart 2011
tekst 2 http://weblogs.nrc.nl/rechtenbestuur/2011/03/19/weg-met-slapjanussen/
Raad voor de rechtspraak; Moord, doodslag, taakstraf? Een Zembla-uitzending nader
bekeken (2008)
tekst 3 Handelingen Tweede Kamer, 16 maart 2011
tekst 4 de Volkskrant, 7 augustus 2006 en
http://www.joostleermans.nl/Weblog/minimum.html
figuur 1 Factsheets p. 6, behorend bij Lezing van Erik van den Emster (voorzitter Raad voor de
rechtspraak) bij de JOVD op 20 november 2010
tekst 5 Achter de schermen. Een kwart eeuw lezen, luisteren, kijken en internetten.
tekst 6
tekst 7
naar: Frank Huysmans, Jos de Haan, Andries van den Broek, Sociaal en Cultureel
Planbureau, Den Haag, september 2004
Wilco Dekker en Thijs van Soest, de Volkskrant, 18 februari 2009
naar een open brief tot minister Plasterk van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
(OCW) van veertig hoofdredacteuren en uitgevers van dagbladen en tijdschriften in
diverse dagbladen, 15 december 2008
tekst 8 NRC Handelsblad Weekkrant, 2 april 2003
tekst 9 Gijs de Vries, Maatschappij & Politiek, mei 2009
tekst 10 www.consumentenbond.nl, geraadpleegd 20 juni 2009
tekst 11 www.basbelder.eu (site van CU/SGP voor Europese verkiezingen), 15 mei 2009
(geraadpleegd 23 mei 2009)
VW-1034-a-12-2-c 18 einde ■

### Pagina 8

Examen VWO
2011
tijdvak 1
woensdag 25 mei
9.00 - 12.00 uur
tevens oud programma
maatschappijwetenschappen
maatschappijleer
Bij dit examen hoort een bijlage.

Het examen bestaat uit 31 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 85 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord meestal
geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redenen gevraagd worden en je geeft meer dan twee redenen, dan worden
alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.

VW-1034-a-11-1-o