# Eindexamen Maatschappijwetenschappen VWO 2010 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2010/tijdvak-1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

figuur 1
Omvang van de criminaliteit per 100.000 inwoners van de bevolking, 1995-2008
(in absolute aantallen)a

[FIGUUR: Grafiek met de titel "Figuur 1.1.a Totale criminaliteit door de bevolking ervaren". De y-as loopt van 0 tot 50.000 met stappen van 5.000. De x-as loopt van 1995 tot 2008 met stappen van 1 jaar. Een lijn toont fluctuaties en een algemene daling na 2004. Een verticale stippellijn is geplaatst bij het jaar 2005.]
[FIGUUR: Grafiek met de titel "Figuur 1.1.e Totale criminaliteit door de politie geregistreerd". De y-as loopt van 0 tot 9000 met stappen van 1000. De x-as loopt van 1995 tot 2006 met stappen van 1 jaar. Een lijn toont een stijging in de jaren 2000-2006.]
[FIGUUR: Grafiek met de titel "Figuur 1.1.b Geweldsmisdrijven door de bevolking ervaren". De y-as loopt van 0 tot 12.000 met stappen van 2.000. De x-as loopt van 1995 tot 2008 met stappen van 1 jaar. Een lijn toont een daling in de jaren 1995-1996, gevolgd door een stijging en daarna een daling na 2004. Een verticale stippellijn is geplaatst bij het jaar 2005.]
[FIGUUR: Grafiek met de titel "Figuur 1.1.f Geweldsmisdrijven door de politie geregistreerd". De y-as loopt van 0 tot 800 met stappen van 100. De x-as loopt van 1995 tot 2006 met stappen van 1 jaar. Een lijn toont een stijging in de jaren 1995-2006.]
a De gegevens tot 2004 en vanaf 2005 zijn niet zonder meer vergelijkbaar, wegens de overschakeling naar
de Veiligheidsmonitor (VMR)

bron: SCP rapport, bladzijde 22, gegevens afkomstig van het CBS

tekst 6
Hoofdlijnen van het Veiligheidsprogramma

Rechthandhaving
De eerste en zwaarste beleidslijn is die
van de strafrechtelijke aanpak. (...)
Het eerste speerpunt binnen deze lijn
is het wegwerken van het tekort in de
5 strafrechtelijke keten. (...)
Door een verbeterde doorstroom in de
justitiële keten kunnen twee specifieke
groepen, die een tweede speerpunt
vormen, de veelplegers en de
criminele jongeren, sneller, zekerder,
10 zwaarder en meer op maat (of
persoonsgericht) bestraft worden.

Begin 2003 zijn er prestatiecontracten
afgesloten met de politie, waarin
15 bijvoorbeeld is vastgelegd dat de
politie in 2006 40.000 verdachten meer
aan het OM doorstuurt dan in 2002.

Met het OM is vervolgens de afspraak
gemaakt dat het de toegenomen
20 instroom aan strafzaken van een
adequate reactie voorziet.
Tegelijkertijd is het de bedoeling dat
het OM meer zaken zelf gaat afdoen,

VW-1034-a-10-1-b 11 lees verder >>>

### Pagina 2

om de druk op de rechterlijke macht te
verlichten. (...)
25
De tweede beleidslijn toezicht en
handhaving
Hierin staan vooral gelegenheids-
beperkende maatregelen centraal. Het
belangrijkste speerpunt binnen deze
lijn is het door zichtbaar toezicht en
handhaving veiliger maken van
specifieke locaties (...). Dit zijn
plaatsen als stations, uitgaans-
gebieden, het gebied rond coffee-
shops, jeugd verzamelplaatsen,
enzovoort. Het gaat overwegend om
gebieden met een grote concentratie
veelplegers, met name verslaafden, of
risicojongeren. Men verwacht dat door
de versterkte controle niet alleen over-
tredingen en delicten worden voor-
komen of sneller worden aangepakt,
maar tegelijk ook overlast en
verloedering worden teruggedrongen.
Op verzoek van de gemeente kan het
rijk risicogebieden aanwijzen als
urgentiegebieden. Binnen deze
urgentiegebieden spant de overheid
zich in om wettelijke belemmeringen
weg te nemen door onorthodoxe
30
35
40
45
bron: SCP rapport, bladzijde 41-44 (ingekort)
50
55
60
65
70
maatregelen en door toezichthouders
extra bevoegdheden te verschaffen.
Tot de onorthodoxe maatregelen
kunnen de wijziging van de privacy-
wetgeving, de identificatieplicht, het
preventief fouilleren en techno-
preventie gerekend worden. Een
belangrijke maatregel is ook de uit-
breiding van cameratoezicht. Onder
voorwaarden mogen de camera-
registraties gebruikt worden voor de
opsporing van verdachten. (...)
Derde beleidslijn: kwaliteit van de
leefomgeving
De derde beleidslijn start niet vanuit de
wijze waarop men de criminaliteit wil
aanpakken (bijvoorbeeld via
bestraffing, resocialisatie of toezicht),
maar vanuit een veiligheidsstreven.
(...)
Deze beleidslijn richt zich dan ook niet
direct op het bestrijden van de
ernstiger vormen van criminaliteit,
maar op het tegengaan van overlast en
verloedering, en het vergroten van
veiligheidsgevoelens in de stad en de
eigen wijk. (...)
VW-1034-a-10-1-b*
12
einde

### Pagina 3

Correctievoorschrift VWO
2010
tijdvak 1
maatschappijwetenschappen
tevens oud programma
maatschappijleer
Het correctievoorschrift bestaat uit:
1 Regels voor de beoordeling
2 Algemene regels
3 Vakspecifieke regels
4 Beoordelingsmodel
5 Inzenden scores
6 Bronvermeldingen
1 Regels voor de beoordeling
Het werk van de kandidaten wordt beoordeeld met inachtneming van de artikelen 41 en
42 van het Eindexamenbesluit v.w.o.-h.a.v.o.-m.a.v.o.-v.b.o.
Voorts heeft de CEVO op grond van artikel 39 van dit Besluit de Regeling beoordeling
centraal examen vastgesteld (CEVO-09.0313, 31 maart 2009, zie www.examenblad.nl).
Deze regeling blijft ook na het aantreden van het College voor Examens van kracht.
Voor de beoordeling zijn de volgende passages van de artikelen 36, 41, 41a en 42 van
het Eindexamenbesluit van belang:
1 De directeur doet het gemaakte werk met een exemplaar van de opgaven, de
beoordelingsnormen en het proces-verbaal van het examen toekomen aan de
examinator. Deze kijkt het werk na en zendt het met zijn beoordeling aan de
directeur. De examinator past de beoordelingsnormen en de regels voor het
toekennen van scorepunten toe die zijn gegeven door het College voor Examens.
2 De directeur doet de van de examinator ontvangen stukken met een exemplaar van
de opgaven, de beoordelingsnormen, het proces-verbaal en de regels voor het
bepalen van de score onverwijld aan de gecommitteerde toekomen.
3 De gecommitteerde beoordeelt het werk zo spoedig mogelijk en past de
beoordelingsnormen en de regels voor het bepalen van de score toe die zijn
gegeven door het College voor Examens.
VW-1034-a-10-1-c
1
lees verder

### Pagina 4

De gecommitteerde voegt bij het gecorrigeerde werk een verklaring betreffende de
verrichte correctie. Deze verklaring wordt mede ondertekend door het bevoegd
gezag van de gecommitteerde.
4 De examinator en de gecommitteerde stellen in onderling overleg het aantal
scorepunten voor het centraal examen vast.
5 Indien de examinator en de gecommitteerde daarbij niet tot overeenstemming
komen, wordt het geschil voorgelegd aan het bevoegd gezag van de
gecommitteerde. Dit bevoegd gezag kan hierover in overleg treden met het bevoegd
gezag van de examinator. Indien het geschil niet kan worden beslecht, wordt
hiervan melding gemaakt aan de inspectie. De inspectie kan een derde
onafhankelijke gecommitteerde aanwijzen. De beoordeling van de derde
gecommitteerde komt in de plaats van de eerdere beoordelingen.

2 Algemene regels

Voor de beoordeling van het examenwerk zijn de volgende bepalingen uit de
Regeling
beoordeling centraal examen van toepassing:
1 De examinator vermeldt op een lijst de namen en/of nummers van de kandidaten,
het aan iedere kandidaat voor iedere vraag toegekende aantal scorepunten en het
totaal aantal scorepunten van iedere kandidaat.
2 Voor het antwoord op een vraag worden door de examinator en door de
gecommitteerde scorepunten toegekend, in overeenstemming met het
beoordelingsmodel. Scorepunten zijn de getallen 0, 1, 2, ..., n, waarbij n het
maximaal te behalen aantal scorepunten voor een vraag is. Andere scorepunten die
geen gehele getallen zijn, of een score minder dan 0 zijn niet geoorloofd.
3 Scorepunten worden toegekend met inachtneming van de volgende regels:
3.1 indien een vraag volledig juist is beantwoord, wordt het maximaal te behalen
aantal scorepunten toegekend;
3.2 indien een vraag gedeeltelijk juist is beantwoord, wordt een deel van de te
behalen scorepunten toegekend, in overeenstemming met het
beoordelingsmodel;
3.3 indien een antwoord op een open vraag niet in het beoordelingsmodel voorkomt
en dit antwoord op grond van aantoonbare, vakinhoudelijke argumenten als juist
of gedeeltelijk juist aangemerkt kan worden, moeten scorepunten worden
toegekend naar analogie of in de geest van het beoordelingsmodel;
3.4 indien slechts één voorbeeld, reden, uitwerking, citaat of andersoortig antwoord
gevraagd wordt, wordt uitsluitend het eerstgegeven antwoord beoordeeld;
3.5 indien meer dan één voorbeeld, reden, uitwerking, citaat of andersoortig
antwoord gevraagd wordt, worden uitsluitend de eerstgegeven antwoorden
beoordeeld, tot maximaal het gevraagde aantal;
3.6 indien in een antwoord een gevraagde verklaring of uitleg of afleiding of
berekening ontbreekt dan wel foutief is, worden 0 scorepunten toegekend, tenzij
in het beoordelingsmodel anders is aangegeven;
3.7 indien in het beoordelingsmodel verschillende mogelijkheden zijn opgenomen,
gescheiden door het teken /, gelden deze mogelijkheden als verschillende
formuleringen van hetzelfde antwoord of onderdeel van dat antwoord;

VW-1034-a-10-1-c 2 lees verder ►►►

### Pagina 5

3.8 indien in het beoordelingsmodel een gedeelte van het antwoord tussen haakjes
staat, behoeft dit gedeelte niet in het antwoord van de kandidaat voor te komen;
3.9 indien een kandidaat op grond van een algemeen geldende woordbetekenis,
zoals bijvoorbeeld vermeld in een woordenboek, een antwoord geeft dat
vakinhoudelijk onjuist is, worden aan dat antwoord geen scorepunten
toegekend, of tenminste niet de scorepunten die met de vakinhoudelijke
onjuistheid gemoeid zijn.
4 Het juiste antwoord op een meerkeuzevraag is de hoofdletter die behoort bij de
juiste keuzemogelijkheid. Voor een juist antwoord op een meerkeuzevraag wordt het
in het beoordelingsmodel vermelde aantal punten toegekend. Voor elk ander
antwoord worden geen scorepunten toegekend. Indien meer dan één antwoord
gegeven is, worden eveneens geen scorepunten toegekend.
5 Een fout mag in de uitwerking van een vraag maar één keer worden aangerekend,
tenzij daardoor de vraag aanzienlijk vereenvoudigd wordt en/of tenzij in het
beoordelingsmodel anders is vermeld.
6 Een zelfde fout in de beantwoording van verschillende vragen moet steeds opnieuw
worden aangerekend, tenzij in het beoordelingsmodel anders is vermeld.
7 Indien de examinator of de gecommitteerde meent dat in een examen of in het
beoordelingsmodel bij dat examen een fout of onvolkomenheid zit, beoordeelt hij het
werk van de kandidaten alsof examen en beoordelingsmodel juist zijn. Hij kan de
fout of onvolkomenheid mededelen aan het College voor Examens. Het is niet
toegestaan zelfstandig af te wijken van het beoordelingsmodel. Met een eventuele
fout wordt bij de definitieve normering van het examen rekening gehouden.
8 Scorepunten worden toegekend op grond van het door de kandidaat gegeven
antwoord op iedere vraag. Er worden geen scorepunten vooraf gegeven.
9 Het cijfer voor het centraal examen wordt als volgt verkregen.
Eerste en tweede corrector stellen de score voor iedere kandidaat vast. Deze score
wordt meegedeeld aan de directeur.
De directeur stelt het cijfer voor het centraal examen vast op basis van de regels
voor omzetting van score naar cijfer.
NB Het aangeven van de onvolkomenheden op het werk en/of het noteren van de
behaalde scores bij de vraag is toegestaan, maar niet verplicht.

3 Vakspecifieke regel

Voor dit examen kunnen maximaal 85 scorepunten worden behaald.
VW-1034-a-10-1-c 3 lees verder

### Pagina 6

4 Beoordelingsmodel
Vraag Antwoord Scores
Opgave 1 Sensatie in het Nederlandse televisienieuws
1 maximumscore 3
- kwaliteitskranten/kaderkranten 1
Uitleg
- Kwaliteitskranten besteden veel aandacht aan informatie over beleid of
over berichten die relevant zijn voor beleid en politiek. Onderzoek naar
de aard en inhoud van televisienieuws past daarbij, omdat het van
belang is voor de berichtgeving over beleid en politiek
- Het zijn dagbladen die relatief veel gelezen worden door mensen met
een hoge opleiding. In deze groep zitten veel lezers die geïnteresseerd
zijn in beleidsinformatie en minder in human-interest. Zij hechten
waarde aan een uitgebreide en onafhankelijke nieuwsvoorziening op
de televisie 1
2 maximumscore 4
twee van de volgende:
- de commentaarfunctie / opiniefunctie / opiniërende functie
Voorbeeld van een juist antwoord is:
Sensatiekronieken sensationeler worden dan zouden deze
functies van de media onder druk komen te staan. Door verschraling
van het nieuws / minder diepgaand nieuws kunnen burgers minder in
aanraking komen met kritische commentaren en meningen over
maatschappelijke politieke kwesties. Dit gaat ten koste van de vorming
van de publieke opinie of bijdrage aan het publieke debat.
Daarom is het belangrijk te onderzoeken of nieuwsrubrieken
sensationeler zijn geworden. Empirische gegevens kunnen de
'ongerustheid' over sensatie in televisienieuws wel of niet aantonen.
- de controle- of waakhondfunctie
Voorbeeld van een juist antwoord is:
Als het nieuws meer gaat over human-interest, schandalen en
incidenten/beelden of emoties dan is het de vraag of tekortkomingen in
het overheidsbeleid en het niet goed functioneren van politici en
gezagsdragers op een journalistiek verantwoorde manier gebracht
worden. Daarom is het belangrijk te onderzoeken of nieuwsrubrieken
sensationeler zijn geworden. Empirische gegevens kunnen de
'ongerustheid' over sensatie in televisienieuws wel of niet aantonen.
- de informatieve functie
Voorbeeld van een juist antwoord is:
Als de nieuwsrubrieken sensationeler worden, krijgen de burgers dan
wel voldoende en betrouwbare informatie over het functioneren van
overheid, politici, maatschappelijke organisaties, leidinggevende
personen? / De kans is groot dat het nieuws meer gaat over
VW-1034-a-10-1-c 4 lees verder ►►►

### Pagina 7

Vraag Antwoord Scores
schandalen en incidenten/beelden of emoties dan om de inhoud,
achtergrond en de feiten van overheidsbeleid. Daarom is het belangrijk
te onderzoeken of nieuwsrubrieken sensationeler zijn geworden.
Empirische gegevens kunnen de 'ongerustheid' over sensatie in
televisienieuws wel of niet aantonen.
- de agendafunctie / spraakbuisfunctie
Voorbeeld van een juist antwoord is:
Indien in televisiënieuws de nadruk komt te liggen op amusement,
human-interest, e.d. dan kunnen de burgers en politici minder
informatie krijgen over maatschappelijke en politieke problemen /
minder informatie krijgen over maatschappelijke eisen en wensen.
Deze kwesties hebben dan minder kans om op de politieke agenda te
komen.
Daarom is het belangrijk te onderzoeken of nieuwsrubrieken
sensationeler zijn geworden. Empirische gegevens kunnen de
'ongerustheid' over sensatie in televisiënieuws wel of niet aantonen.

per juiste functie met juiste uitleg 2
Opmerking
Wanneer alleen de functie wordt genoemd, worden geen punten
toegekend.

3 maximumscore 2
- Eis van betrouwbaarheid: leveren de 'meetinstrumenten' bij herhaling
dezelfde resultaten op? / Zouden de resultaten bij herhaling van het
(op gelijke wijze uitgevoerde) onderzoek hetzelfde zijn? 1
- Citaten uit tekst 1 (één van de volgende): 1
- "Ik heb steekproeven genomen", vertelt Nuijten. "Verspreid over 25 jaar
hebben we dertig keer een hele week aan nieuwsitems geanalyseerd.
Ik meen dat we op basis daarvan een goede indruk hebben van de
inhoud van het nieuws." (regels 61-67)
- "Van tevoren getrainde derdejaars communicatiestudenten turften
daar per item welke beelden, geluiden, emoties en cameratechnieken
passeerden." (regels 69-73).

VW-1034-a-10-1-c 5 lees verder ► ► ►

### Pagina 8

Vraag Antwoord Scores
4 maximumscore 2 1
- Eis van validiteit of geldigheid (één van de volgende):
- Wordt datgene waarvan het de bedoeling is dat het wordt gemeten, ook daadwerkelijk gemeten?
- De onderzoeker moet duidelijk maken hoe hij het begrip (in dit geval 'sensatie') heeft geoperationaliseerd; dat wil zeggen: het uitwerken van het begrip in meetbare eenheden (indicatoren).
- Zijn de resultaten van het onderzoek een afspiegeling van de werkelijkheid? Met andere woorden: wordt het begrip 'sensatie' zoals bedoeld ook feitelijk vastgesteld/gemeten?
- Citaten uit tekst 1 (één van de volgende):
- "Hij stelde zestien kenmerken op van sensatie en keek of
kenmerken bij kijkers de verwachte sensatie opriepen." (regels 44-47)
(Deze kenmerken zijn de indicatoren.)
- "Van tevoren getrainde derdejaars communicatiestudenten turften
daar per item welke beelden, geluiden, emoties en
cameratechnieken passeerden." (regels 69-73)
- "De communicatiestudenten turften onder meer ongelukken, rampen,
branden, criminaliteit, seks en terrorisme." (regels 91-94)

5 maximumscore 2 1
Voorbeelden van juiste bezwaren zijn (twee van de volgende):
- Verschraling van het programma-aanbod: relatief veel verstrooiing en oppervlakkige programma's.
- Kleine maatschappelijke groepen / etnische minderheden krijgen geen of weinig aandacht in televisieprogramma's.
- Minder of geen diepgaande programma's (documentaires) of programma's over 'moeilijke' onderwerpen.
- Adverteerders hebben grote invloed op de programma's.

per juist bezwaar 1

6 maximumscore 2 1
Voorbeelden van juiste regels of voorschriften uit de Mediawet zijn (twee
van de volgende):
- De publieke omroeporganisaties moeten programma's maken waardoor gezamenlijk een volwaardig programma-aanbod tot stand komt (programma's met onderdelen als informatie, cultuur, amusement en educatie). Dit voorkomt dat er alleen programma's worden
uitgezonden met veel verstrooiing of human-interest.
- De ledenggebonden omroepverenigingen moeten een maatschappelijke,
culturele, godsdienstige of geestelijke stroming vertegenwoordigen /
een eigen identiteit hebben. Dit moet tot uitdrukking komen in hun
programma's. Programma's van de omroepverenigingen moeten
gericht zijn op de maatschappelijke/ culturele of geestelijke behoeften
van die stroming. Dit verhindert dat bepaalde maatschappelijke en
religieuze groepen geen 'stem' hebben in de media.

VW-1034-a-10-1-c 6 lees verder ►►►

### Pagina 9

Vraag Antwoord Scores
- De programmering van de publieke omroepen is in principe onafhankelijk van commerciële invloeden.
per juist voorschrift 1
7 maximumscore 3
Voorbeeld van een juist antwoord is:
• Het publieke en politieke debat wordt steeds meer bepaald door de (technische) mogelijkheden van het medium en de toenemende druk van concurrentie tussen de media en commercie van de media, vooral bij de televisie.
Door de technische mogelijkheden kan de consument kiezen uit een groot media-aanbod. De media staan in een concurrentieverhouding met andere media en moeten de aandacht trekken van de consument. Dat doen ze door een selectie te maken van de meest opvallende nieuwsitems. De media vertonen daarbij een voorkeur voor een politicus die opvallende uitspraken doet of voor een politiek debat dat emotionele beelden, schandalen toont of dat gaat over incidenten en conflicten. De consument moet een keuze maken uit het grote aanbod en hij kiest vaak voor wat zijn aandacht trekt. Dat zijn dus de media met de opvallende (sensationalistische) berichtgeving. 1
8 maximumscore 2
• Commerciële zenders zijn gericht op het maken van winst. Het aanbieden van meer sensationeel gerichte nieuwsitems doet naar verwachting de kijkcijfers stijgen, waardoor de inkomsten uit reclame kunnen toenemen.
Taak van de publieke omroep is o.a. het zorgen voor kwalitatief hoogwaardige programma's en informatie. Het NOS Journaal dient aan deze publieke taak te voldoen, namelijk het leveren van kwalitatief goede nieuwsvoorziening. (Deze taak verdraagt zich slecht met het tonen van veel sensationele onderwerpen of het op sensationele wijze brengen van onderwerpen) 1
9 maximumscore 2
Voorbeelden van een juiste reden zijn (één van de volgende):
Een onafhankelijke zendgemachtigde zoals de NOS biedt de beste garantie voor een kwalitatief goede informatievoorziening. Omroepverenigingen vertegenwoordigen een bepaalde maatschappelijke stroming en zullen vanuit die identiteit nieuws selecteren en kleuren.
De NOS kent geen specifieke identiteit / geen leden; de omroepverenigingen wel. De NOS biedt daardoor de garantie voor zo’n objectief mogelijke nieuwsvoorziening. 1
VW-1034-a-10-1-c 7 lees verder ►►►