# Eindexamen Maatschappijwetenschappen VWO 2009 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2009/tijdvak-1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Opgave 2 Tweede Kamerverkiezingen 2006 en kabinetsformatie
tekst 5
Het tweede kabinet-Balkenende (CDA, VVD, D66) trad aan op 27 mei 2003.
Op 30 juni 2006 bood minister-president Balkenende het ontslag van het kabinet aan
na een kabinetscrisis rond het VVD-kamerlid Ayaan Hirsi Ali. Deze crisis leidde tot de
val van het kabinet-Balkenende II en de formatie van het rompkabinet-Balkenende III
(CDA, VVD). De crisis vond plaats in juni 2006 en vond haar ontknoping op de 29ste
van die maand. Regeringspartij D66 steunde een motie van afkeuring van de oppositie.
Toen de motie verworpen werd, zegde D66 de steun aan het gehele kabinet op. En
stapten de D66-ministers uit het kabinet.

bron: naar Wikipedia

tabel 3
Tweede Kamerverkiezingen 2006 in Nederland

Partij Aantal
stemmen Percentage Zetels
Christen Democratisch Appèl (CDA) 2.608.573 27 41
Partij van de Arbeid (PvdA) 2.085.077 22 33
SP (Socialistische Partij) 1.630.803 17 25
VVD 1.443.312 15 22
Groep Wilders / Partij voor de Vrijheid 579.490 6 9
GROENLINKS 453.054 5 7
ChristenUnie 390.969 4 6
Democraten 66 (D66) 193.232 2 3
Partij voor de Dieren 179.988 2 2
Staatkundig Gereformeerde Partij (SGP) 153.266 1 2
EénNL 62.829 0 0
Fortuyn 20.956 0 0
VERENIGDE SENIOREN PARTIJ 12.522 0 0
Ad Bos Collectief 5.149 0 0
PVN - Partij voor Nederland 5.010 0 0
Lijst Potmis 4.339 0 0
(...)

Geldige stemmen 9.838.683 100
Blanco 16.315
Aantal kiesgerechtigden 12.264.503
Opkomst 9.854.998 80

bron: naar de site van de Kiesraad, www.verkiezingsuitslagen.aspx

800025-1-034b
6
lees verder ►►►

### Pagina 2

tekst 6
Artikel 4, Grondwet voor het Koninkrijk der Nederlanden
Iedere Nederlander heeft gelijkelijk recht de leden van algemeen vertegenwoordigende organen te verkiezen alsmede tot lid van deze organen te worden verkozen, behoudens bij de wet gestelde beperkingen en uitzonderingen.

figuur 1
Volatiliteit Nederland 1948-2006
[FIGUUR: Een staafdiagram met op de x-as jaartallen van 1948 tot 2006 en op de y-as de volatiliteit in procenten, oplopend van 0 tot 35. De staven variëren in hoogte, met pieken in 1971 en 2006.]
bron: Maatschappij & Politiek, december 2006
800025-1-034b 7 lees verder ►►►

### Pagina 3

tabel 4
Uitslagen 2003 en 2006
Zetelaantallen op basis van Scholierenverkiezingen (SV) en Tweede
Kamerverkiezingen (TK) in 2003 en 2006
Partij
SV 2003
SV 2006
TK 2003
TK 2006
CDA
23
20
44
41
PvdA
41
31
42
33
VVD
23
19
28
22
SP
13
31
9
25
Fortuyn
10
2
8
0
GroenLinks
16
13
8
7
D66
7
4
6
3
ChristenUnie
3
5
3
6
SGP
3
2
2
2
PvdD
3
6
0
2
PvdV
-
16
-
9
EénNL
-
1
-
0
overige partijen
8
0
0
0
bron: Maatschappij & Politiek, december 2006
figuur 2
[FIGUUR: Diagram met op de y-as "Politieke establishment" en op de x-as een lijn die van "Links" naar "Rechts" loopt. Er zijn labels A, B, C, D, E en F op het diagram. De x-as loopt door een punt genaamd "Populisme".]
bron: Maatschappij & Politiek, december 2006
800025-1-034b
8
lees verder

### Pagina 4

spotprent 1

[FIGUUR: Een politieke cartoon waarin twee mannen, gekleed in pakken, enorme stapels boeken met partijnamen zoals 'PvdA' en 'CDA' dragen. Een klein kerstboompje staat tussen hen in. De mannen lijken te worstelen met de zware last.]

bron: Leids Dagblad, 19 december 2006

spotprent 2

[FIGUUR: Een politieke cartoon met drie mannen. De man links en de man in het midden dragen een hemd en een korte broek. De man rechts draagt een pak. De man in het midden spreekt met een tekstballon met de tekst: "...WE ZIJN ER UIT...!"]

bron: Leids Dagblad, 6 februari 2007

800025-1-034b 9 lees verder >

### Pagina 5

Opgaave 3 GroenLinks en Partij voor de Vrijheid over criminaliteit

tekst 7

GroenLinks: Standpunt Jeugdcriminaliteit

GroenLinks wil de jeugdcriminaliteit
aanpakken door te voorkomen dat
jongeren het verkeerde pad kiezen.
GroenLinks wil daarom meer
5 investeren in onderwijs, opvoedings-
ondersteuning en jeugdagenten.
Succesvolle projecten die jongeren
weer kansen geven, moeten worden
uitgebreid.
10 GroenLinks maakt zich zorgen over het
toenemende aantal jongeren dat mis-
drijven pleegt. Dat komt vaak door een
combinatie van weinig kansen op
school en op werk, conflicten thuis of
15 op school en door discriminatie. (...)
Veel mensen zijn ooit wel eens slacht-
offer geworden van overlast of van
criminaliteit. Met name bewoners van
grootstedelijke achterstandswijken zijn
20 vaak de criminele klos. Als de woon-
wijk ook nog eens verlootert en
sociale voorzieningen zoals winkels,
buurthuizen en speeltuinen ontbreken,

bron: Verkiezingprogramma GroenLinks, oktober 2006

dan ontstaat al gauw een verzikte
25 sfeer. Dat los je niet op met camera-
toezicht, preventief fouilleren en
mensen lukraak naar hun identiteits-
bewijs vragen. Dat stigmatiseert
mensen en wijken en bevordert de
sociale samenhang allerminst. (...)
30 GroenLinks bestrijdt criminaliteit door
een slimme mix van preventie en
repressie. Naast verbetering van de
leefomgeving en het verhogen van het
35 toezicht moet de pakkans voor
ernstige delicten fors omhoog. Dat
schrikt potentiële criminelen meer af
dan dreigen met zwaardere straffen.
Politieagenten moeten meer op straat
40 surveilleren. Daarvoor hoeft het aantal
politieagenten niet te worden uit-
gebreid. De productie van
cannabisproducten te reguleren komt
een enorme politiecapaciteit vrij voor
45 surveillance taken. (...)

tekst 8

Partij voor de Vrijheid: Justitie en politie met ambitie

Voor een effectieve aanpak van de
criminaliteit. Een klein groepje hele
actieve criminelen pleegt in verhouding
veel criminaliteit.
5 Een kleine 5% van de daders is
verantwoordelijk voor meer dan 30%
van het totale aantal veroordelingen.

Groep Wilders / Partij voor de Vrijheid
(PVV) wil dat deze 5% afdoende wordt

10 aangepakt. Alleen al daardoor kan de
criminaliteit in Nederland met circa 1/3
worden verminderd. Onze ambities
gaan echter verder. Goedwillende
Nederlanders willen bevrijd worden
15 van de hoge criminaliteit in ons land.
(...) Zij willen vrij en veilig zijn in hun
woning, in het openbaar vervoer, als
zij uitgaan, sporten, hun beroep uit-
oefenen enz. enz.

800025-1-034b

lee s verder


### Pagina 6

20 ( )
Groep Wilders / Partij voor de Vrijheid
is van mening dat de toegenomen
inspanningen om vaker straffen op te
leggen waardering verdienen maar dat
een aanzienlijke vermindering van
criminaliteit alleen bereikt kan worden
door strenger te straffen. Voor zware
misdadigers moet geen begrip worden
getoond; “zero tolerance” dient de
kernwaarde te zijn van de aanpak van
30 de criminaliteit.
( )
Het is voor de categorie plegers van
ernstige misdrijven daarom nood-
zakelijk en ook maatschappelijk ge-
wenst dat wordt overgegaan tot de
volgende maatregelen:
Invoering van een onvoorwaardelijk op te
leggen minimumstraffen die er niet om
liegen en een substantiële verhoging
van de maximumstraffen.
(...)
bron: Verkiezingsprogramma Partij voor de Vrijheid, oktober 2006
800025-1-034b
11
lees verder ► ► ►

### Pagina 7

Opave 4 Een dramatisch klimatrapport
afbeelding 1
[FIGUUR: Kaart van de wereld met gekleurde vakjes die temperatuurstijgingen weergeven en met stippen aangegeven locaties met bijbehorende tekstvakjes over de verwachte effecten van klimaatverandering.]
PERMAFROST: smelt
In het noordelijk halfrond
Verwachte effecten klimaatverandering: opwarming van de aarde het snelst boven op het noordelijk halfrond
De metingen zijn gebaseerd op een
onderverdeling van de aarde in vakjes
van 5 lengte- en breedtegraden
Temperatuurstijging van 2,0 t/m 3,5°C
Temperatuurstijging van 0,5 t/m 1,9°C
Kleine temperatuurstijging (0,2°C)
of zelfs daling (-2°C)
Geen gegevens
EUROPA: droger
In het zuiden leidt temperatuurstijging tot
hittegolven, droogte, afname van landbouwpro-
ductie. De toename van het aantal
bosbranden. In het noorden groeien de landbouwpro-
ductie en bosbouw door een mediterraan klimaat.
NOORD-AMERIKA:
bosbranden
Meer hittegolven, groei van
bossen, extra bedreiging door
toename aantal bosbranden.
Toename van het aantal
orkanen. In het oosten meer
zomersmog.
AFRIKA: honger
Tien van de honderd miljoen mensen
krijgen te maken met wat er tekorten.
Zee-spiegelstijging bedreigt kustgebieden.
Afname van de landbouwproductie.
AZIË: watertekort
Gletsjers in de Himalaya, die dienen als water-
reservoir in droge periodes, smelten tot een vijfde
van water (als drinkwater en voor stroo-
king) neemt af. In oostelijke Amazone die
tropisch regenwoud te veranderen in sa-
Meer orkanen.
AUSTRALIË: schade koraalrif
Great Barrier Reef, het grootste
koraalrif ter wereld, dreigt ernstig te
worden beschadigd. Meer hittegolven,
gevaarlijke daling van grondwaterpeil.
ZUID-AMERIKA: regenwoud
bron: NRC Handelsblad, 6 april 2007
800025-1-034b
12
lees verder

### Pagina 8

tekst 9
Droogte neemt toe in toch al kwetsbare gebieden

Door een onzer redacteuren
ROTT ERDAM, 6 april. Toenemende
droogte in toch al kwetsbare ge-
bieden en een geleidelijk verlies aan
5 biodiversiteit zullen de komende
decennia het wereldbeeld bepalen.
Ze zijn het gevolg van de klimaat-
verandering, en de effecten zijn nu
al duidelijk zichtbaar.
10 Over die conclusies heeft een werk-
groep van de IPCC, het panel van de
Verenigde Naties voor klimaat-

verandering, vanochtend overeen-
stemming bereikt. (...)
15 Het rapport is het tweede in een serie
van drie die de IPCC dit jaar publi-
ceert. In februari werden broeikas-
effect en de klimaatverandering zelf
beschreven. In mei worden maat-
20 regelen voorgesteld.
Het nieuwe rapport beschrijft de ge-
volgen van klimaatverandering voor
natuur en voor het dagelijks leven van
de mens. (zie afbeelding 1).

bron: NRC Handelsblad, 6 april 2007

tekst 10
Klimaatverandering op agenda Veiligheidsraad

New York, 5 april. - De Veiligheidsraad
van de Verenigde Naties zal zich deze
maand voor het eerst buigen over de
politieke gevolgen van klimaatver-
5 andering. Dat heeft de ambassadeur
van Groot-Brittannië, in april voorzitter
van de Raad, gisteren aangekondigd.

Ambassadeur Emyr Jones Parry zei
dat minister van Buitenlandse Zaken
10 Margaret Beckett op 17 april naar New
York komt om persoonlijk een speciale
zitting van de Raad over het klimaat te
leiden.(...)
(Reuters, AP)

bron: NRC Handelsblad, 6 april 2007

tekst 11
EU-lidstaten moeten werk maken van milieuambities die Brussel heeft

Europa moet in 2020 zijn uitstoot van
broeikasgassen met 20 procent heb-
ben verminderd, aldus het plan dat de
Europese Commissie gisteren presen-
5 teerde. De ambitie is er, en geen dag
te vroeg.
Gevoel voor timing kan Brussel niet
ontzegd worden. Klimaatverandering
begint voet aan de grond te krijgen in
10 de publieke opinie. Geholpen door

bevolgen sprekers en filmmakers uit
een groot land dat nog naar hartelust
broeikasgassen uitstoot. Geholpen
door een winter die zo zacht is dat
15 zelfs de voorzichtigste weerman het
woord broeikas in de mond neemt. En
misschien nog om een dozijn andere
redenen, maar het klimaat is onder-
werp van gesprek. (...)

800025-1-034b
13

### Pagina 9

20 Een goed moment om te roepen dat het roer om moet. De afspraken die eerder in Kyoto werden gemaakt over de beperking van de uitstoot van broei- kasgassen hebben Europa al in de 25 goede richting geduwd. Maar andere landen, met name de VS, volgden niet. Het Europese bedrijfsleven begon te klagen over concurrentievervalsing en wilde een eind aan de eigen Europese 30 koers. Het is goed dat de Europese Commissie niet toegeeft aan die druk, maar de ambities juist verhoogt. (...)
bron: Trouw, de Verdieping, reactie van een lezer, 11 januari 2007
Opgave 5 Valkuilen bij verslaggeving
tekst 12
'Natuurlijk, maar praat vooral over de valkuilen van het vak'
Joris Luyendijk
(...) Volgens mij wordt de beeldvorming over het Midden-Oosten door vijf mechanismen vertekend. Misschien zijn het er meer, maar dat getal vijf zorgen 5 al voor een beeld dat gefilterd, ver- vormd, gemanipuleerd, partijdig en versimpeld is. Deze vertekeningen ontstaan niet door gebrek aan inzet of deskundigheid, maar vloeien voort uit 10 de beperkingen waarmee journalisten werken, zowel bij het verzamelen als bij het presenteren van informatie. Hierover moeten we veen opener worden, zodat kijkers, 15 luisteraars ook weten en begrijpen wat we allemaal niet begrijpen en niet weten.
1 Gefilterd
Ten eerste geeft alle nieuws een 20 gefilterd beeld, dat wil zeggen dat veel buiten beeld moet blijven. Nieuws is wat afwijkt van het alledaagse, de uitzondering op de regel. Het probleem is: hoe kan de gemiddelde Neder- 25 lander enig benul hebben van het alledaagse in Egypte of Soedan? Vandaar de clichés over Afrika en de zielige kindertjes en Arabieren als boze baarden. Wie steeds de uit- 30 zondering ziet, gaat die onbewust aanzien voor de regel.
2 Vorm
Nieuws over de Arabische wereld is ook vervormd, want hetgeen wel in 35 beeld komt is vaak iets anders dan het lijkt. Arabische landen zijn politie- staten. Mensen zijn geen burgers maar onderdanen, ze hebben geen rechts- zekerheid en de overheid is een soort 40 kolossale maffia. (...) Eigenlijk zou nieuws over de Arabische wereld steeds dit gegeven centraal moeten stellen, zoals nieuws over Oost-Europa tijdens de Koude Oorlog altijd duidelijk 45 maakte dat die samenlevingen onder een soort bezetting leefden.
Maar wat moet de westerse journalis- tiek omwille van de begrijpelijk- doén? Die spreekt van president 50 Mubarak, van het Jordaanse parle- ment, van een Saoedische krant. Zo impliceer je dat het systeem hier niet wezenlijk verschilt van het systeem daar, zeker als je ook nog spreekt van 55 een demonstratie op het moment dat
800025-1-034b 14
lees verder >>>