# Eindexamen Maatschappijwetenschappen VWO 2007 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2007/tijdvak-1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

De debatten tijdens de Algemene Beschouwingen (september 2004) waren voor de oppositie
en de coalitie ook een voorbereiding op de door de vakcentrales aangekondigde landelijke
actiedag op 2 oktober 2004.
Lees tekst 3.
De gezamenlijke oppositiepartijen traden met uitzondering van de SGP op als één blok.
Dit gezamenlijk optreden komt weinig voor en is opmerkelijk te noemen, gezien het feit dat
deze partijen moeilijk onder één gemeenschappelijke politieke noemer zijn onder te
brengen.
2p 6 Geef aan dat PvdA, GroenLinks, SP, LPF en ChristenUnie niet onder één
gemeenschappelijke politieke noemer zijn onder te brengen.
Lees tekst 4.
De drie fragmenten van tekst 4 zijn van woordvoerders van drie Tweede-Kamerfracties.
De teksten zijn uitgesproken tijdens de Algemene Beschouwingen van 28 september 2004.
De woordvoerders die hier worden geciteerd, zijn – in alfabetische volgorde – van CDA,
LPF en PvdA.
1p 7 Welk fragment hoort bij de LPF? Licht je keuze toe door een kenmerkend standpunt of
uitgangspunt van die partij te noemen.
Lees tekst 5.
De koningin zou "volgens betrouwbare bronnen" op de achtergrond een rol spelen.
Treedt de koningin hiermee buiten haar staatsrechtelijke bevoegdheden?
Licht je antwoord toe.
2p 8
Lees de regels 45 tot en met 52 van tekst 1.
In november 2004 bereikten werknemers, werkgevers en kabinet een onderhandelingsresultaat waarmee de vakbeweging meer van haar eisen binnenhaalde dan op basis van de
oorspronkelijke kabinetsplannen te verwachten viel.
Welke factoren hebben de in en de kansen op succes voor de vakcentrales beïnvloed? Geef twee
factoren af uit de inleiding en de teksten 1 tot en met 5 van deze opgave.
4p 9
Deze opgave over de hervormingsplannen van het kabinet-Balkenende II illustreert hoe en
onder welke politieke machten van een sociaal akkoord in november 2004 tot stand
kwam. Er zijn verschillende visies te onderscheiden met betrekking tot de vraag hoe
politieke macht in Nederland verdeeld is.
Met welke visie zou jij de uiteindelijk bereikte overeenstemming tussen de sociale partners
en het kabinet het best kunnen verklaren? Licht je keuze toe.
2p 10
[FIGUUR: Een rechthoekige zwarte markering is aanwezig hier.]
Opave 2 Politieke besluitvorming: de toekomst van de Europese Unie
Op 2 juni 2004 gaf minister van Buitenlandse Zaken Bot in een toespraak aan de Humboldt
Universiteit in Berlijn zijn visie op de Europese Unie. Een deel van deze toespraak is
opgenomen in het bronnenboekje.
Lees tekst 6.
Er zijn verschillende factoren die van invloed zijn op de politieke participatie van burgers
in Nederland. Een voorbeeld van een dergelijke factor is politieke betrokkenheid of
interesse. De lage opkomst bij Europese verkiezingen is een indicatie voor een laag niveau
van electorale Europese participatie (regels 78-80). In tekst 6 staan diverse zinsneden die
verwijzen naar verschillende factoren die verantwoordelijk zijn voor dit lage
electorale participatie.
Noem twee andere factoren dan gebrek aan politieke betrokkenheid die bijdragen aan het
lage niveau van electorale Europese participatie. Illustreer elke factor met een citaat uit
tekst 6.
2p 11
600025-1-330
Besch

### Pagina 2

Zie de regels 35-50 van tekst 6.
In deze regels geeft minister Bot (CDA) een visie weer die voor wat betreft de Europese
Unie niet exclusief is voor de Christen-democraten. In Nederlands perspectief wordt hier
een visie weergegeven die van oudsher kenmerkend is voor de christen-democratie in
Nederland.
12 2p Welk van oorsprong christen-democratisch uitgangspunt herken je in deze regels? Licht je
antwoord toe.
Als je de regels 67-88 van tekst 6 leest, is er volgens minister Bot geen sprake van een
‘democratisch tekort’ in Europa. De parlementsleden zijn verantwoordelijk voor de
democratische controle op het beleid van de Europese Commissie en de Raad van Ministers.
En “Het Europees Parlement bezit daadwerkelijk macht”.
13 2p Noem twee argumenten voor de stelling van minister Bot dat het Europees Parlement
daadwerkelijk macht bezit.
14 2p Noem twee argumenten voor de stelling dat er ondanks de groeiende macht van het
Europees Parlement nog steeds sprake is van een zeker democratisch tekort in de Europese
besluitvorming.
Minister Bot lijkt een voorzichtig voorstander van een Europees referendum over essentiële
verdragswijzigingen (zie regels 96-102). Hoewel er nog geen Europees referendum is,
beleefde Nederland op 1 juni 2005 wel een primeur met het houden van een nationaal
referendum. In het najaar van 2004 heeft een meerderheid van de Tweede Kamer besloten
een referendum te houden over het wel of niet aanvaarden van de Europese Grondwet. Op
1 juni stemde 64 procent van de kiezers tegen deze Grondwet. Hoewel het een
raadgevend referendum betrof, hebben de politieke partijen van tevoren verklaard zich aan
de uitslag van dit referendum te houden.
Het houden van een referendum telde voorstanders en tegenstanders. Argumenten
als ‘Het kost veel geld’ en ‘Referenda vertragen het besluitvormingsproces’ speelden geen
rol in de beslissing om een referendum te houden.
15 4p Ben je zelf vóór of tegen het houden van een referendum over belangrijke politieke kwesties, zoals
bijvoorbeeld het wel of niet aanvaarden van de Europese Grondwet? Schrijf een kort betoog waarin
daarin drie argumenten vóór en/of tegen het houden van een referendum. Voor een consistent betoog wordt één punt toegekend.

Opgave 3 Massamedia: oorlog tussen pers en politiek

Bij deze opgave horen de teksten 7 en 8.
Lees de vetgedrukte inleiding en de regels 1 tot en met 20 van tekst 7. Minister van Justitie Donner klaagde over het gebrek aan kwaliteit bij de pers. “Bij iedere
andere tak van bedrijvigheid zou de wetgever allang hebben ingegrepen” (regels 15-18).
De wetgever grijpt niet in omdat dit in strijd zou zijn met één van de grondwettelijke
rechten van Nederland.
16 3p Welk grondrecht wordt hier bedoeld? Leg uit wat dit grondrecht inhoudt en welke grenzen
in de Grondwet aan dit grondrecht gesteld zijn.
600025-1-330 4 Lees verder

### Pagina 3

Lees alinea 2, de regels 21 tot en met 50 van tekst 7.
In alinea 2 uiten journalistiek kritiek op de houding van de overheid tegenover de
journalistiek. Rimier Milder van de Leeuwarder Courant noemt die houding zelfs
antidemocratisch (regel 50). Massamedia waaronder kranten, radio en televisie vervullen
een aantal politiek-maatschappelijke functies. Enkele daarvan zijn van bijzondere belang in
een democratie, bijvoorbeeld de informatiefunctie. Uit alinea 2 zou je kunnen concluderen
dat volgens de journalisten die aan het woord komen, de overheid het de journalisten
moeilijk maakt om functies die van belang zijn voor het functioneren van de democratie
naar behoren te vervullen.
17 Welke twee functies die de massamedia hebben voor de democratie staan volgens deze
journalisten onder druk? Noem andere functies dan de informatiefunctie.
Leg per functie uit wat men daaronder verstaat.
Doe dit aan de hand van uitspraken uit de tweede alinea (regels 21-50).

Lees alinea 3, regels 51 tot en met 64.
18 Noem drie journalistieke normen of regels die zouden moeten voorkomen dat de pers zich
'overgeeft aan halve waarheden, hele leugens, sensatiezucht etc.'.

Lees alinea 4, regels 65 tot en met 101.
Jacques Wallage, burgemeester van Groningen, is kritisch over de rol van de pers.
19 Welke theorie over de invloed van de media herken je in alinea 4? Leg deze theorie uit en
geef daarbij een citaat uit alinea 4.

Lees alinea 5, regels 102 tot en met 117.
20 Op welk verschijnsel in de journalistiek heeft Folkert Jensma van NRC Handelsblad
kritiek?
Kies uit de volgende begrippen: framing, hypes, verschraling, infotainment.
Geef de betekenis van het door jou gekozen begrip.

De vragen 21 tot en met 24 hebben betrekking op tekst 8 in het bronnenboekje.

Lees tekst 8.
In het punt 'Commercialisering' bekritiseert Planken de negatieve invloed van de komst van
commerciële televisie op de publieke omroep en de kranten.
21 Welke invloed kan commercialisering hebben op de programmering van de publieke
omroep? Geef twee voorbeelden.

Het Commissariaat voor de Media ziet toe op de naleving van regels en voorschriften door
de publieke omroep.
22 Op welke regels of voorschriften uit de Mediawet ziet het Commissariaat voor de Media
toe? Noem twee voorbeelden van die regels en licht elk voorbeeld toe.

Planken stipt aan dat de komst van commerciële zenders ook een negatieve uitwerking heeft
gehad op kranten.
23 Noem een negatief gevolg van commerciële tv-zenders voor de financiële positie van
kranten.

In het laatste punt roept Planken de politiek op om ‘de pers’ niet op één hoop te gooien.
Met betrekking tot de dagbladers worden vaak twee categorieën van landelijke dagbladen
onderscheiden.
24 Tot welke categorie wordt NRC Handelsblad gerekend? Noem ook de andere categorie en
geef een voorbeeld van een dagblad dat tot deze categorie wordt gerekend.

600025-1-330 5 Lees verder


### Pagina 4

Het debat over de kwaliteit van de pers werd in NRC Handelsblad op 17 september gesloten
met een artikel van Piet Hazen, getiteld: ‘Debat over pers weinig feitelijk’. Hij sprak daarin
ook over het artikel ‘Oorlog tussen pers en politiek’ van Gerard van Westerloo (tekst 7 is
een sterk verkort en bewerkt deel van het volledige artikel) en concludeerde: “Het leverde
interessante discussiestof op voor de opiniepagina. Jammer alleen dat de feitelijke
onderbouwing zo mager was.”
Stel dat het artikel van Westerloo (‘gedegen’ volgens Planken) in een wetenschappelijk
tijdschrift had gestaan. Dan gelden andere maatstaven dan in de journalistiek. In een
wetenschappelijk tijdschrift dient de kwaliteit van de pers te worden beoordeeld naar de
maatstaven van sociaal-wetenschappelijk onderzoek. Men kan dan bijvoorbeeld een vraag
stellen naar de generaliseerbaarheid van de gedane uitspraken.
2p 25 Formuleer twee kritische (onderzoeks)vragen die betrekking hebben op de
generaliseerbaarheid van uitspraken die genoemd worden in de vetgedrukte inleiding en in
de regels 1 tot en met 20 van tekst 7.

Opgave 4 Mens en werk: veranderingen op de arbeidsmarkt

Bij deze opgave horen tekst 9 en de tabellen 1 tot en met 3 uit het bronnenboekje.

In 2003 publiceerden economen van de Universiteit van Amsterdam een boek onder de titel
Weg van het overleg?. Tekst 9 is een samenvatting van een deel van dit boek. In deze tekst
geven de auteurs een aantal veranderingen op de arbeidsmarkt weer.

1p 26 Lees de regels 1-22 van tekst 9.
Hoe wordt een samenleving genoemd waarin veel mensen in de dienstensector werken en
relatief weinig mensen in de industriële sector?

2p 27 Leg uit welke van onderstaande ontwikkelingen van toepassing is op de regels 11 tot en met
22 van tekst 9.
Kies uit één van de volgende ontwikkelingen:
• ontstaan van conjuncturele werkloosheid
• toename van de sociale ongelijkheid
• veranderingen binnen de arbeidsverhoudingen
• veranderde maatschappelijke arbeidsverdeling

Lees de regels 23-28 van tekst 9.
Nieuwe toepassingsmogelijkheden van informatietechnologie kunnen leiden tot centralisatie
of decentralisatie in de arbeidsorganisatie.
4p 28 Leg uit dat beide gevolgen van informatietechnologie – centralisatie en decentralisatie in de
arbeidsorganisatie – mogelijk zijn.

Lees de regels 28-36 van tekst 9.
De invoering van nieuwe technologie gaat volgens de auteurs samen met ‘grotere
verschillen in scholing, inkomen, arbeidsvoorwaarden, sociale zekerheid en
medezeggenschapsrechten’.
4p 29 Leg uit hoe de invoering van nieuwe technologie kan leiden tot grotere verschillen in
inkomen. Betrek in je uitleg de invloed van nieuwe technologieën op zowel de boven- als
op de onderkant van het loongebouw / de lonen.

2p 30 Lees de regels 37-57 van tekst 9.
Hoe mensen de kwaliteit van hun werk ervaren, hangt af van factoren op het gebied van
arbeidsomstandigheden, arbeidsinhoud en arbeidsvoorwaarden.
Welke drie factoren op het gebied van arbeidsinhoud herken je in deze regels?

600025-1-33o 6 Lees verder


### Pagina 5

Zie tabel 1.
In de afgelopen jaren is het aantal telewerkers toegenomen. Telewerken is een vorm van
arbeid die op afstand van werk- of opdrachtgever wordt uitgevoerd met behulp van
informatie- en communicatietechnologie (De Vries & Wijers, 1998).
2p 31
Zijn telewerkers volgens de gegevens in tabel 1 beter af dan niet-telewerkers of is dit niet
het geval? Gebruik twee gegevens uit tabel 1 die je antwoord ondersteunen.

Lees de regels 58-73 van tekst 9.
De auteurs constateren een toename van de arbeidsparticipatie van vrouwen: het traditionele
kostwinnersgezin maakt plaats voor het anderhalf-huishouden waar twee personen
gemiddeld anderhalve arbeidsplaats bezetten en arbeid en zorgtaken combineren (regels
69-73).
Stel dat je onderzoek wilt doen naar verklaringen van deze ontwikkeling. Je maakt daarbij
gebruik van de benaderingswijzen van maatschappijleer. De vergelijkende benaderingswijze
laat je in je onderzoek buiten beschouwing.
Noem de drie benaderingswijzen en formuleer bij elk van deze drie benaderingswijzen een
onderzoeksvraag. De antwoorden op de drie onderzoeksvragen moeten meer inzicht geven
in de oorzaken van de opkomst van anderhalf-huishoudens waar twee personen gemiddeld
anderhalve arbeidsplaats bezetten en arbeid en zorgtaken combineren.
4p 32

Zie de regels 58-73 van tekst 9 en zie de tabellen 2 en 3.
Is met de komst van het anderhalf-huishouden het emancipatiebeleid van de overheid
grotendeels geslaagd? Beargumenteer je antwoord door een kenmerk van het
emancipatiebeleid te noemen en gegevens uit tabel 2 en/of tabel 3 te gebruiken.
4p 33

Einde

600025-1-330 7

### Pagina 6

Examen VWO
maatschappijleer
Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs
20 06
Tijdvak 1
Dinsdag 30 mei
9.00 - 12.00 uur
Bronnenboekje
600025-1-33b
Begin

### Pagina 7

Opgave 1 Beroering over de hervormingsplannen kabinet Balkenende II

tekst 1
... bij het traditionele Voorjaars overleg komt
de ruzie tussen kabinet en vakbeweging in
volle omvang naar buiten. (...)
De verhoudingen verslechteren rap.
De bonden kondigen looneisen aan, terwijl
eerder de nullijn was afgesproken. Het
kabinet slaat terug. Maandag ten laatste
vrijdag na afloop van de kabinetsvergadering
maatregeien naar buiten waren de
beweging van huivert: CAT's daarin de
lonen stijgen, worden niet meer algemeen
verbindend verklaard, de WW-uitkering
wordt afgetrokken van de WW-uitkering,
belastingvrij sparen voor pre pensioen kan
niet langer. In deze tijd sparen de werkgevers
aan de zijlijn. “Het kabinet nam de werk-
gevers in de houdgreep”, zegt FNV-
onderhandelaar Jongerius. "Hun stoutste
dromen werden door dit kabinet overge-
nomen. Ze konden daar moeilijk tegen zijn."
De vakbeweging krijgt juist juist de
ogenschijnlijke eenheid tuussen kabinet en
werkgevers de wind in de zeilen. Ook de
vakcentrales CNV en MHP zijn bereid tot
acties. "De mensen in het land zijn bereid tot
veel verhitter dan het CNV-bestuur," zegt

[CNV-voorzitter] Doekle Terpstra.
Vanaf dan vallen de contacten tussen de
sociale partners stil, op alle niveaus. De Waal
en Terpstra gaan op 13 augustus nog wel op
de koffie bij De Geus. Terpstra: "Hij zou
luisteren, maar stak een monoloog af."
De Geus: "Ze geen concessies. Die kon ik
niet doen." De bonden weten nu: er zit niets
anders op dan grootschalige actie te gaan
voeren. Vijfduizend mensen verzamelen
zich op de Rotterdamse Coolsingel.
De demonstratie op het Amsterdamse
Museumplein op 2 oktober spant de kroon:
de vakbonden schatten dat er driehonderd-
duizend mensen zijn gekomen. "Met een
driehonderdduizend demon-
stranten", kreru de naar de onder-
handelingsstaff.
Op 6 november hebben werkgevers, vak-
centrales en het kabinet een sociaal akkoord
bereikt. In het akkoord zijn afspraken
verlost van de WAO, de WW en de hoogte
van loonstijgingen. Hiermee is een einde
gekomen aan weken van stakingen en acties
dan stilgelegd overleg.

naar: NRC Handelsblad van 6 november en de Volkskrant van 13 november 2004;
een reconstructie van de totstandkoming van het sociaal akkoord op 6 november 2004

tekst 2
Kabinet regeert desnoods vanuit de loopgraven
Weerstand lijkt 'hervormingskabinet' aan te sporen tot grotere vastbeslotenheid

Door onze redacteur René Moerland
DEN HAAG, 22 SEPT. Regering nog
oppositie is er tot dusverre in geslaagd de
publieke opinie te winnen in dan onder-
linge strijd. Op prinsjesdag werden
gisteren opnieuw de messen geslepen.
Volgend jaar zal, zo zijn de verwachtingen,
de werkgelegenheid weer licht toenemen. En
vanaf dat 'keerpunt' zijn er ook nog
kabinet kansen dat alles beter moet. Dan is er
hoop op aanhoudende en sterkere economi-
sche groei, dan kunnen ook de zittende her-
vormingen" van het kabinet eruit

### Pagina 8

tekst 3
Plan oppositie voor VUT en prepensioen
Door onze politieke redactie
DEN HAAG, 23 SEPT. De oppositie in de
Tweede Kamer heeft een alternatief plan
opgesteld voor VUT en prepensioen.
5 PvdA, GroenLinks, SP, LPF en ChristenUnie zouden het plan vanmiddag
presenteren.

bron: NRC Handelsblad van 23 september 2004

tekst 4
Algemene beschouwingen
1 (...) meent dat de overheid mensen duidelijk
moet maken dat ze "hun eigen lot in handen
kunnen nemen". Hij refereerde hierbij aan
"een begrip uit onze (...) traditie, namelijk
5 het (...) beginsel". Daarbij wordt
verantwoordelijkheid op het laagst moge-
lijke niveau gelegd.

2 Volgens (...)-leider (...) maakt
de mensen bang" en stelt hij de
10 economische situatie zwaar te-
ren. Zo is volgens (...) de arbeid-
onder ouderen in Nederland het
boven het Europees gemiddelde
aantal nieuwe WAO'ers aan.
15 “Maar het kabinet haalt de
overloop, (...) en introduceert markt-
werking door de WAO-premie met 10
miljard te verhogen." De (...) fractie-
voorzitter meent dat dit kabinet
20 ontbreekt aan visie, leiderschap en eerlijk-

bron: NRC Handelsblad van 29 september 2004

tekst 5
Balkenende moet crisis aanpakken
KONINGIN ZOU HEM DIELING STEUNEN

Prominente CDA'ers oefenen grote druk uit
op premier Balkenende om in te grijpen in
het oplopende conflict met de vakbeweging.
De premier zou SER-voorzitter Herman
5 Wijffels moeten inzetten als bemiddelaar.

bron: Leids Dagblad van 9 oktober 2004

De gezamenlijke oppositie - uitgezonderd de
SGP - stelt voor werknemers in zogenoemde
10 slijtende beroepen na veertig dienstjaren te
laten stoppen met werken. Ook moet het
kabinet worden om voor prepensioen te
sparen door atv-dagen en vakantiedagen in
te zetten.

heid (...) keert zich tegen plannen om een
no-claimregeling in de zorg te introduceren,
te bezuinigen op onderwijs en jeugdzorg.

3 Fractievoorzitter (...) constateert dat
25 "Nederland in rep en roer is, omdat het
kabinet lijdt aan doofheid". Het kabinet
"wentelt de noodzakelijke bezuinigingen af
op de gewone man" en zet "het mes in de
verzorgingsstaat". "Nederland heeft
30 behoefte aan een daadkrachtig politiek
leiderschap, een leider die voor eenheid
zorgt in plaats van verdeeldheid, oog heeft
voor de werkelijkheid, problemen in deze
samenleving.
en oprecht luistert naar de wensen van zijn
35 rekening houdt met de mensen in de

40
De regering sleider een zwaar
mandart moet krijgen namens het kabinet
op te treden. De koningin steunt dit plan op
de achtergrond, zo beweren betrouwbare
10 bronnen in Den Haag.

600025-1-33b
3
Lees verder


### Pagina 9

Dit is een opgavepagina van een examen, getiteld 'Opgave 2 Politieke besluitvorming: de toekomst van de Europese Unie'. De pagina bevat uitsluitend tekst, zonder visuele elementen zoals grafieken, tabellen of figuren. De tekst is een fragment uit een speech van minister Bot (Minister van Buitenlandse Zaken) uit juli 2004, wat aangegeven wordt als broninformatie onderaan de tekst. Het document is gestructureerd met inleidende alinea's en later subkopjes (vetgedrukt tussen haakjes) zoals (Zelfbeperking), (Europees Parlement) en (Europees referendum), die elk specifieke aspecten van de politieke besluitvorming binnen de Europese Unie behandelen.  De tekst bespreekt concepten als het Europese 'contrat social', de rol van nationale parlementen, de problemen rondom de legitimiteit en zichtbaarheid van het Europees Parlement, en de mogelijkheid van een Europees referendum. Kernbegrippen die hierin centraal staan, zijn democratische rechtsstaat, zelfbeperking, daadkracht, burgerbetrokkenheid, nationale identiteit, en de verhouding tussen de nationale en Europese beleidsniveaus. Van de student wordt verwacht dat deze de tekst nauwkeurig analyseert om vragen te beantwoorden die waarschijnlijk gerelateerd zijn aan de politieke concepten, de mening van de minister, de rol van verschillende Europese instanties en de burgerbetrokkenheid in de EU. De vragen zelf zijn niet zichtbaar op deze pagina, maar de inhoud van de tekst vormt de basis voor het beantwoorden ervan. Dit duidt op een opgave in de maatschappijleer, politicologie of staatsinrichting, waarbij tekstbegrip en analyse van politieke processen centraal staan.

### Pagina 10

Opave 3 Massamedia: oorlog tussen pers en politiek
[FIGUUR: Cartoon van een gebouw (symboliseert de politiek) met bliksemschichten erboven, een geweer dat ernaar wijst en een microfoon die de punt van het geweer vormt. Tekst eronder: PERS EN POLITIEK.]
tekst 7 Oorlog tussen pers en politiek
Steeds luider klinkt de kritiek op de pers. Bestuurders overtreffen elkaar met harde
uitspraken over het papendalende mediacircus, dat weigert zich aan enige controle te
onderwerpen. Een rondgang langs hoofdredacteuren en bestuurders leidt tot een
verontrustende conclusie: nooit was het wantrouwen tussen pers en politiek zo groot.
Door Gerard van Westerloo
1 Ja, er wringt iets in de omgang tussen de
Nederlandse pers en het Nederlandse
openbaar bestuur. lets dat verder gaat dan de
scepsis die de overheid het vrije woord kan
5 doen toedragen. En iets dat, vice versa,
verder gaat dan het gezonde wantrouwen
waarmee de vrije persmuskelt sedert de
jongste dag de al dan niet gekozen
bestuurder bejegent.
10 Volgens de koningin regeert in de
Nederlandse pers de leugen. Volgens
minister van Justitie P.H. Donner leveren de
weinige persorganen die de met de
kwaliteit hebben ingeleverd. Achter
15 'Bij iedere andere tak van bedrijvigheid', zei
hij bij het jubileum van de Nederlandse
journalistenvereniging, 'zou de wetgever
allang hebben ingegrepen.'
(...) Dat is de ene kant, de kant van de
20 overheid.
2 Aan de andere kant, die van de journalisten,
is er aan verontrustende bewoordingen evenmin
gebrek.
'Ik vind', zegt Maria Henneman, tot
25 september hoofdredacteur van Netwerk, 'dat
de overheid een paternalistische
houding aanneemt tegenover de
journalisten. Ze houden niet van brutale
journalisten. Als wij op een ongelezen
30 ogenblik een vervelende vraag stellen, zijn
ze al beledigd. Het is altijd de vraag wat wij
opschrijven of uitzenden, het deugt niet, het
is te cynisch of we hebben hun boodschap
niet begrepen. Ze willen dat wij hun
35 verlengde microfoon zijn.'(...)
'De overheid', zegt Rimmer Mulder,
hoofdredacteur van de Leeuwarder Courant
ten slotte, 'ziet de pers steeds meer als
lastig, als een risicofactor. Steeds meer als
40 onafhankelijke kijk is er wel voor een
minder respect. Aan alles wat ze doet plakt de
overheid lever haar eigen
communicatiepakket vast. Dat eindigt in een
afschuwelijke maatschappij. Cijnping Brother
45 komt alderbij een grote centrale die voor
ons allemaal bepaalt wat we wel en niet
en en hoe we daarover moeten
denken. Zoals de overheid nu met de pers en
informatie omgaat, ja, dat vind ik
50 antidemocratisch.'
3 Kortom: wat is er anno 2004 aan de hand in
het verkeer tussen pers en overheid? Met
welke al dan niet verdraaide blik kijken de
bedienden van het vrije woord tegen de
55 overheid aan? En met welk al dan niet
verdiend dédain kijken de
bedieneren van de pers die zich in hun ogen
en masse heeft
overgegeven aan halve waarheden, hele
leugens, hypes, roddel, sensatiezucht,
60 nieuwsjagerij en georganiseerd
beschadiging aan zuurverdiende
reputaties?'
4 Zorgelijke kwestie.