# Eindexamen Maatschappijwetenschappen VWO 2006 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2006/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Opgave 1 Beroering over de hervormingsplannen kabinet-Balkenende II
Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 5.

Inleiding
Het kabinet-Balkenende II (2003– ...) wil door ingrijpende maatregelen Nederland uit een
langdurige slechte economische situatie halen en de gevolgen van vergrijzing het hoofd
bieden. Het kabinet kwam in zijn Hoofdlijnenakkoord van mei 2003 onder meer met de
volgende hervormingsplannen:
- Stoppen met werken vóór 65 jaar wordt fiscaal onaantrekkelijk gemaakt;
- Invoeren van een individuele levensloopregeling;
- Aanscherpen Werkloosheidswet en WAO;
- Afwingen dat CAO-lonen niet of nauwelijks stijgen;
- Meer marktwerking in de zorg.

Deze plannen stuitten op fel verzet. Overleg met de sociale partners resulteerde (na een
voorlopig akkoord in oktober 2003) uiteindelijk in een ongekend heftig conflict tussen
kabinet en vakbeweging. Brekpunt voor het kabinet was de vakbondseis om vast te houden
aan (het verplichte karakter van) een collectieve prepensioenregeling.
Bovendien had het kabinet besloten tot een herziening van het WAO-stelsel dat voor de
vakbeweging op pijnlijke wijze af bleek te wijken van een eerder SER-advies over de
WAO.

2p 1 □ Welke twee rollen van de overheid in het sociaal-economisch proces herken je in
bovenstaande inleiding over het kabinet-Balkenende II? Licht je antwoord toe.

Zie laatste zin van de inleiding.
4p 2 □ Waarom is het voor de vakbeweging pijnlijk wanneer het kabinet een SER-advies niet
overneemt?
Verklaar deze reactie van de vakbeweging zowel vanuit de samenstelling als de taak van de
SER.

Christen-democraten en liberalen zijn ieder vanuit een verschillend uitgangspunt
voorstander van de terugtredende overheid.
4p 3 □ Leg uit welk ideologisch uitgangspunt zowel liberalen als christen-democraten hanteren bij
een ‘terugtredende overheid’.

Lees tekst 1 en 2.
Hoewel er grote tegenstand is in de maatschappij, zet het kabinet-Balkenende II zijn
plannen door en ‘regeert de vakbeweging vanuit de loopgraaf’. (Zie de regels 31-32 van tekst 2)
Ondanks dit beeld van de journalist houdt het kabinet zich aan de spelregels van de
parlementaire regeringsvorm.

2p 4 □ Leg met behulp van een gegeven uit tekst 2 uit dat het optreden van het kabinet niet in strijd
is met kenmerken van de Nederlandse parlementaire regeringsvorm.

Volgens de teksten 1 en 2 lijkt het kabinet het verzet van de vakbeweging onderschat te
hebben. Ook nogal wat politieke commentatoren bleken tot die tijd ( Prinsjesdag september
2004) de kracht van de vakbeweging aanvankelijk niet erg serieus te nemen. Er is de laatste
jaren regelmatig discussie over de macht van de vakbeweging. Zo wordt de vraag gesteld of
de afnemende betekenis van de vakbeweging mede een gevolg is van de individualisering
van de samenleving.
3p 5 □ Geef commentaar op de volgende stelling: Individualisering draagt bij tot een verzwakking
van de positie van de vakbeweging in het sociaal-economisch krachtenveld.

600025-1-330
2
Lees verder

Voor alle eindexam

### Pagina 2

De debatten tijdens de Algemene Beschouwingen (september 2004) waren voor de oppositie
en de coalitie ook een voorbereiding op de door de vakcentrales aangekondigde landelijke
actiedag op 2 oktober 2004.
Lees tekst 3.
De gezamenlijke oppositiepartijen traden met uitzondering van de SGP op als één blok.
Dit gezamenlijk optreden komt weinig voor en is opmerkelijk te noemen, gezien het feit dat
deze partijen moeilijk onder één gemeenschappelijke politieke noemer zijn onder te
brengen.
2p 6 Geef aan dat PvdA, GroenLinks, SP, LPF en ChristenUnie niet onder één
gemeenschappelijke politieke noemer zijn onder te brengen.
Lees tekst 4.
De drie fragmenten van tekst 4 zijn van woordvoerders van drie Tweede-Kamerfracties.
De teksten zijn uitgesproken tijdens de Algemene Beschouwingen van 28 september 2004.
De woordvoerders die hier worden geciteerd, zijn – in alfabetische volgorde – van CDA,
LPF en PvdA.
1p 7 Welk fragment hoort bij de LPF? Licht je keuze toe door een kenmerkend standpunt of
uitgangspunt van die partij te noemen.
Lees tekst 5.
De koningin zou "volgens betrouwbare bronnen" op de achtergrond een rol spelen.
Treedt de koningin hiermee buiten haar staatsrechtelijke bevoegdheden?
Licht je antwoord toe.
2p 8
Lees de regels 45 tot en met 52 van tekst 1.
In november 2004 bereikten werknemers, werkgevers en kabinet een onderhandelingsresultaat waarmee de vakbeweging meer van haar eisen binnenhaalde dan op basis van de
oorspronkelijke kabinetsplannen te verwachten viel.
Welke factoren hebben de in en de kansen op succes voor de vakcentrales beïnvloed? Geef twee
factoren af uit de inleiding en de teksten 1 tot en met 5 van deze opgave.
4p 9
Deze opgave over de hervormingsplannen van het kabinet-Balkenende II illustreert hoe en
onder welke politieke machten van een sociaal akkoord in november 2004 tot stand
kwam. Er zijn verschillende visies te onderscheiden met betrekking tot de vraag hoe
politieke macht in Nederland verdeeld is.
Met welke visie zou jij de uiteindelijk bereikte overeenstemming tussen de sociale partners
en het kabinet het best kunnen verklaren? Licht je keuze toe.
2p 10
[FIGUUR: Een rechthoekige zwarte markering is aanwezig hier.]
Opave 2 Politieke besluitvorming: de toekomst van de Europese Unie
Op 2 juni 2004 gaf minister van Buitenlandse Zaken Bot in een toespraak aan de Humboldt
Universiteit in Berlijn zijn visie op de Europese Unie. Een deel van deze toespraak is
opgenomen in het bronnenboekje.
Lees tekst 6.
Er zijn verschillende factoren die van invloed zijn op de politieke participatie van burgers
in Nederland. Een voorbeeld van een dergelijke factor is politieke betrokkenheid of
interesse. De lage opkomst bij Europese verkiezingen is een indicatie voor een laag niveau
van electorale Europese participatie (regels 78-80). In tekst 6 staan diverse zinsneden die
verwijzen naar verschillende factoren die verantwoordelijk zijn voor dit lage
electorale participatie.
Noem twee andere factoren dan gebrek aan politieke betrokkenheid die bijdragen aan het
lage niveau van electorale Europese participatie. Illustreer elke factor met een citaat uit
tekst 6.
2p 11
600025-1-330
Besch

### Pagina 3

Zie de regels 35-50 van tekst 6.
In deze regels geeft minister Bot (CDA) een visie weer die voor wat betreft de Europese
Unie niet exclusief is voor de Christen-democraten. In Nederlands perspectief wordt hier
een visie weergegeven die van oudsher kenmerkend is voor de christen-democratie in
Nederland.
12 2p Welk van oorsprong christen-democratisch uitgangspunt herken je in deze regels? Licht je
antwoord toe.
Als je de regels 67-88 van tekst 6 leest, is er volgens minister Bot geen sprake van een
‘democratisch tekort’ in Europa. De parlementsleden zijn verantwoordelijk voor de
democratische controle op het beleid van de Europese Commissie en de Raad van Ministers.
En “Het Europees Parlement bezit daadwerkelijk macht”.
13 2p Noem twee argumenten voor de stelling van minister Bot dat het Europees Parlement
daadwerkelijk macht bezit.
14 2p Noem twee argumenten voor de stelling dat er ondanks de groeiende macht van het
Europees Parlement nog steeds sprake is van een zeker democratisch tekort in de Europese
besluitvorming.
Minister Bot lijkt een voorzichtig voorstander van een Europees referendum over essentiële
verdragswijzigingen (zie regels 96-102). Hoewel er nog geen Europees referendum is,
beleefde Nederland op 1 juni 2005 wel een primeur met het houden van een nationaal
referendum. In het najaar van 2004 heeft een meerderheid van de Tweede Kamer besloten
een referendum te houden over het wel of niet aanvaarden van de Europese Grondwet. Op
1 juni stemde 64 procent van de kiezers tegen deze Grondwet. Hoewel het een
raadgevend referendum betrof, hebben de politieke partijen van tevoren verklaard zich aan
de uitslag van dit referendum te houden.
Het houden van een referendum telde voorstanders en tegenstanders. Argumenten
als ‘Het kost veel geld’ en ‘Referenda vertragen het besluitvormingsproces’ speelden geen
rol in de beslissing om een referendum te houden.
15 4p Ben je zelf vóór of tegen het houden van een referendum over belangrijke politieke kwesties, zoals
bijvoorbeeld het wel of niet aanvaarden van de Europese Grondwet? Schrijf een kort betoog waarin
daarin drie argumenten vóór en/of tegen het houden van een referendum. Voor een consistent betoog wordt één punt toegekend.

Opgave 3 Massamedia: oorlog tussen pers en politiek

Bij deze opgave horen de teksten 7 en 8.
Lees de vetgedrukte inleiding en de regels 1 tot en met 20 van tekst 7. Minister van Justitie Donner klaagde over het gebrek aan kwaliteit bij de pers. “Bij iedere
andere tak van bedrijvigheid zou de wetgever allang hebben ingegrepen” (regels 15-18).
De wetgever grijpt niet in omdat dit in strijd zou zijn met één van de grondwettelijke
rechten van Nederland.
16 3p Welk grondrecht wordt hier bedoeld? Leg uit wat dit grondrecht inhoudt en welke grenzen
in de Grondwet aan dit grondrecht gesteld zijn.
600025-1-330 4 Lees verder

### Pagina 4

Lees alinea 2, de regels 21 tot en met 50 van tekst 7.
In alinea 2 uiten journalistiek kritiek op de houding van de overheid tegenover de
journalistiek. Rimier Milder van de Leeuwarder Courant noemt die houding zelfs
antidemocratisch (regel 50). Massamedia waaronder kranten, radio en televisie vervullen
een aantal politiek-maatschappelijke functies. Enkele daarvan zijn van bijzondere belang in
een democratie, bijvoorbeeld de informatiefunctie. Uit alinea 2 zou je kunnen concluderen
dat volgens de journalisten die aan het woord komen, de overheid het de journalisten
moeilijk maakt om functies die van belang zijn voor het functioneren van de democratie
naar behoren te vervullen.
17 Welke twee functies die de massamedia hebben voor de democratie staan volgens deze
journalisten onder druk? Noem andere functies dan de informatiefunctie.
Leg per functie uit wat men daaronder verstaat.
Doe dit aan de hand van uitspraken uit de tweede alinea (regels 21-50).

Lees alinea 3, regels 51 tot en met 64.
18 Noem drie journalistieke normen of regels die zouden moeten voorkomen dat de pers zich
'overgeeft aan halve waarheden, hele leugens, sensatiezucht etc.'.

Lees alinea 4, regels 65 tot en met 101.
Jacques Wallage, burgemeester van Groningen, is kritisch over de rol van de pers.
19 Welke theorie over de invloed van de media herken je in alinea 4? Leg deze theorie uit en
geef daarbij een citaat uit alinea 4.

Lees alinea 5, regels 102 tot en met 117.
20 Op welk verschijnsel in de journalistiek heeft Folkert Jensma van NRC Handelsblad
kritiek?
Kies uit de volgende begrippen: framing, hypes, verschraling, infotainment.
Geef de betekenis van het door jou gekozen begrip.

De vragen 21 tot en met 24 hebben betrekking op tekst 8 in het bronnenboekje.

Lees tekst 8.
In het punt 'Commercialisering' bekritiseert Planken de negatieve invloed van de komst van
commerciële televisie op de publieke omroep en de kranten.
21 Welke invloed kan commercialisering hebben op de programmering van de publieke
omroep? Geef twee voorbeelden.

Het Commissariaat voor de Media ziet toe op de naleving van regels en voorschriften door
de publieke omroep.
22 Op welke regels of voorschriften uit de Mediawet ziet het Commissariaat voor de Media
toe? Noem twee voorbeelden van die regels en licht elk voorbeeld toe.

Planken stipt aan dat de komst van commerciële zenders ook een negatieve uitwerking heeft
gehad op kranten.
23 Noem een negatief gevolg van commerciële tv-zenders voor de financiële positie van
kranten.

In het laatste punt roept Planken de politiek op om ‘de pers’ niet op één hoop te gooien.
Met betrekking tot de dagbladers worden vaak twee categorieën van landelijke dagbladen
onderscheiden.
24 Tot welke categorie wordt NRC Handelsblad gerekend? Noem ook de andere categorie en
geef een voorbeeld van een dagblad dat tot deze categorie wordt gerekend.

600025-1-330 5 Lees verder


### Pagina 5

Het debat over de kwaliteit van de pers werd in NRC Handelsblad op 17 september gesloten
met een artikel van Piet Hazen, getiteld: ‘Debat over pers weinig feitelijk’. Hij sprak daarin
ook over het artikel ‘Oorlog tussen pers en politiek’ van Gerard van Westerloo (tekst 7 is
een sterk verkort en bewerkt deel van het volledige artikel) en concludeerde: “Het leverde
interessante discussiestof op voor de opiniepagina. Jammer alleen dat de feitelijke
onderbouwing zo mager was.”
Stel dat het artikel van Westerloo (‘gedegen’ volgens Planken) in een wetenschappelijk
tijdschrift had gestaan. Dan gelden andere maatstaven dan in de journalistiek. In een
wetenschappelijk tijdschrift dient de kwaliteit van de pers te worden beoordeeld naar de
maatstaven van sociaal-wetenschappelijk onderzoek. Men kan dan bijvoorbeeld een vraag
stellen naar de generaliseerbaarheid van de gedane uitspraken.
2p 25 Formuleer twee kritische (onderzoeks)vragen die betrekking hebben op de
generaliseerbaarheid van uitspraken die genoemd worden in de vetgedrukte inleiding en in
de regels 1 tot en met 20 van tekst 7.

Opgave 4 Mens en werk: veranderingen op de arbeidsmarkt

Bij deze opgave horen tekst 9 en de tabellen 1 tot en met 3 uit het bronnenboekje.

In 2003 publiceerden economen van de Universiteit van Amsterdam een boek onder de titel
Weg van het overleg?. Tekst 9 is een samenvatting van een deel van dit boek. In deze tekst
geven de auteurs een aantal veranderingen op de arbeidsmarkt weer.

1p 26 Lees de regels 1-22 van tekst 9.
Hoe wordt een samenleving genoemd waarin veel mensen in de dienstensector werken en
relatief weinig mensen in de industriële sector?

2p 27 Leg uit welke van onderstaande ontwikkelingen van toepassing is op de regels 11 tot en met
22 van tekst 9.
Kies uit één van de volgende ontwikkelingen:
• ontstaan van conjuncturele werkloosheid
• toename van de sociale ongelijkheid
• veranderingen binnen de arbeidsverhoudingen
• veranderde maatschappelijke arbeidsverdeling

Lees de regels 23-28 van tekst 9.
Nieuwe toepassingsmogelijkheden van informatietechnologie kunnen leiden tot centralisatie
of decentralisatie in de arbeidsorganisatie.
4p 28 Leg uit dat beide gevolgen van informatietechnologie – centralisatie en decentralisatie in de
arbeidsorganisatie – mogelijk zijn.

Lees de regels 28-36 van tekst 9.
De invoering van nieuwe technologie gaat volgens de auteurs samen met ‘grotere
verschillen in scholing, inkomen, arbeidsvoorwaarden, sociale zekerheid en
medezeggenschapsrechten’.
4p 29 Leg uit hoe de invoering van nieuwe technologie kan leiden tot grotere verschillen in
inkomen. Betrek in je uitleg de invloed van nieuwe technologieën op zowel de boven- als
op de onderkant van het loongebouw / de lonen.

2p 30 Lees de regels 37-57 van tekst 9.
Hoe mensen de kwaliteit van hun werk ervaren, hangt af van factoren op het gebied van
arbeidsomstandigheden, arbeidsinhoud en arbeidsvoorwaarden.
Welke drie factoren op het gebied van arbeidsinhoud herken je in deze regels?

600025-1-33o 6 Lees verder


### Pagina 6

Zie tabel 1.
In de afgelopen jaren is het aantal telewerkers toegenomen. Telewerken is een vorm van
arbeid die op afstand van werk- of opdrachtgever wordt uitgevoerd met behulp van
informatie- en communicatietechnologie (De Vries & Wijers, 1998).
2p 31
Zijn telewerkers volgens de gegevens in tabel 1 beter af dan niet-telewerkers of is dit niet
het geval? Gebruik twee gegevens uit tabel 1 die je antwoord ondersteunen.

Lees de regels 58-73 van tekst 9.
De auteurs constateren een toename van de arbeidsparticipatie van vrouwen: het traditionele
kostwinnersgezin maakt plaats voor het anderhalf-huishouden waar twee personen
gemiddeld anderhalve arbeidsplaats bezetten en arbeid en zorgtaken combineren (regels
69-73).
Stel dat je onderzoek wilt doen naar verklaringen van deze ontwikkeling. Je maakt daarbij
gebruik van de benaderingswijzen van maatschappijleer. De vergelijkende benaderingswijze
laat je in je onderzoek buiten beschouwing.
Noem de drie benaderingswijzen en formuleer bij elk van deze drie benaderingswijzen een
onderzoeksvraag. De antwoorden op de drie onderzoeksvragen moeten meer inzicht geven
in de oorzaken van de opkomst van anderhalf-huishoudens waar twee personen gemiddeld
anderhalve arbeidsplaats bezetten en arbeid en zorgtaken combineren.
4p 32

Zie de regels 58-73 van tekst 9 en zie de tabellen 2 en 3.
Is met de komst van het anderhalf-huishouden het emancipatiebeleid van de overheid
grotendeels geslaagd? Beargumenteer je antwoord door een kenmerk van het
emancipatiebeleid te noemen en gegevens uit tabel 2 en/of tabel 3 te gebruiken.
4p 33

Einde

600025-1-330 7

### Pagina 7

Examen VWO
maatschappijleer
Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs
20 06
Tijdvak 1
Dinsdag 30 mei
9.00 - 12.00 uur
Bronnenboekje
600025-1-33b
Begin

### Pagina 8

Opgave 1 Beroering over de hervormingsplannen kabinet Balkenende II

tekst 1
... bij het traditionele Voorjaars overleg komt
de ruzie tussen kabinet en vakbeweging in
volle omvang naar buiten. (...)
De verhoudingen verslechteren rap.
De bonden kondigen looneisen aan, terwijl
eerder de nullijn was afgesproken. Het
kabinet slaat terug. Maandag ten laatste
vrijdag na afloop van de kabinetsvergadering
maatregeien naar buiten waren de
beweging van huivert: CAT's daarin de
lonen stijgen, worden niet meer algemeen
verbindend verklaard, de WW-uitkering
wordt afgetrokken van de WW-uitkering,
belastingvrij sparen voor pre pensioen kan
niet langer. In deze tijd sparen de werkgevers
aan de zijlijn. “Het kabinet nam de werk-
gevers in de houdgreep”, zegt FNV-
onderhandelaar Jongerius. "Hun stoutste
dromen werden door dit kabinet overge-
nomen. Ze konden daar moeilijk tegen zijn."
De vakbeweging krijgt juist juist de
ogenschijnlijke eenheid tuussen kabinet en
werkgevers de wind in de zeilen. Ook de
vakcentrales CNV en MHP zijn bereid tot
acties. "De mensen in het land zijn bereid tot
veel verhitter dan het CNV-bestuur," zegt

[CNV-voorzitter] Doekle Terpstra.
Vanaf dan vallen de contacten tussen de
sociale partners stil, op alle niveaus. De Waal
en Terpstra gaan op 13 augustus nog wel op
de koffie bij De Geus. Terpstra: "Hij zou
luisteren, maar stak een monoloog af."
De Geus: "Ze geen concessies. Die kon ik
niet doen." De bonden weten nu: er zit niets
anders op dan grootschalige actie te gaan
voeren. Vijfduizend mensen verzamelen
zich op de Rotterdamse Coolsingel.
De demonstratie op het Amsterdamse
Museumplein op 2 oktober spant de kroon:
de vakbonden schatten dat er driehonderd-
duizend mensen zijn gekomen. "Met een
driehonderdduizend demon-
stranten", kreru de naar de onder-
handelingsstaff.
Op 6 november hebben werkgevers, vak-
centrales en het kabinet een sociaal akkoord
bereikt. In het akkoord zijn afspraken
verlost van de WAO, de WW en de hoogte
van loonstijgingen. Hiermee is een einde
gekomen aan weken van stakingen en acties
dan stilgelegd overleg.

naar: NRC Handelsblad van 6 november en de Volkskrant van 13 november 2004;
een reconstructie van de totstandkoming van het sociaal akkoord op 6 november 2004

tekst 2
Kabinet regeert desnoods vanuit de loopgraven
Weerstand lijkt 'hervormingskabinet' aan te sporen tot grotere vastbeslotenheid

Door onze redacteur René Moerland
DEN HAAG, 22 SEPT. Regering nog
oppositie is er tot dusverre in geslaagd de
publieke opinie te winnen in dan onder-
linge strijd. Op prinsjesdag werden
gisteren opnieuw de messen geslepen.
Volgend jaar zal, zo zijn de verwachtingen,
de werkgelegenheid weer licht toenemen. En
vanaf dat 'keerpunt' zijn er ook nog
kabinet kansen dat alles beter moet. Dan is er
hoop op aanhoudende en sterkere economi-
sche groei, dan kunnen ook de zittende her-
vormingen" van het kabinet eruit

### Pagina 9

tekst 3
Plan oppositie voor VUT en prepensioen
Door onze politieke redactie
DEN HAAG, 23 SEPT. De oppositie in de
Tweede Kamer heeft een alternatief plan
opgesteld voor VUT en prepensioen.
5 PvdA, GroenLinks, SP, LPF en ChristenUnie zouden het plan vanmiddag
presenteren.

bron: NRC Handelsblad van 23 september 2004

tekst 4
Algemene beschouwingen
1 (...) meent dat de overheid mensen duidelijk
moet maken dat ze "hun eigen lot in handen
kunnen nemen". Hij refereerde hierbij aan
"een begrip uit onze (...) traditie, namelijk
5 het (...) beginsel". Daarbij wordt
verantwoordelijkheid op het laagst moge-
lijke niveau gelegd.

2 Volgens (...)-leider (...) maakt
de mensen bang" en stelt hij de
10 economische situatie zwaar te-
ren. Zo is volgens (...) de arbeid-
onder ouderen in Nederland het
boven het Europees gemiddelde
aantal nieuwe WAO'ers aan.
15 “Maar het kabinet haalt de
overloop, (...) en introduceert markt-
werking door de WAO-premie met 10
miljard te verhogen." De (...) fractie-
voorzitter meent dat dit kabinet
20 ontbreekt aan visie, leiderschap en eerlijk-

bron: NRC Handelsblad van 29 september 2004

tekst 5
Balkenende moet crisis aanpakken
KONINGIN ZOU HEM DIELING STEUNEN

Prominente CDA'ers oefenen grote druk uit
op premier Balkenende om in te grijpen in
het oplopende conflict met de vakbeweging.
De premier zou SER-voorzitter Herman
5 Wijffels moeten inzetten als bemiddelaar.

bron: Leids Dagblad van 9 oktober 2004

De gezamenlijke oppositie - uitgezonderd de
SGP - stelt voor werknemers in zogenoemde
10 slijtende beroepen na veertig dienstjaren te
laten stoppen met werken. Ook moet het
kabinet worden om voor prepensioen te
sparen door atv-dagen en vakantiedagen in
te zetten.

heid (...) keert zich tegen plannen om een
no-claimregeling in de zorg te introduceren,
te bezuinigen op onderwijs en jeugdzorg.

3 Fractievoorzitter (...) constateert dat
25 "Nederland in rep en roer is, omdat het
kabinet lijdt aan doofheid". Het kabinet
"wentelt de noodzakelijke bezuinigingen af
op de gewone man" en zet "het mes in de
verzorgingsstaat". "Nederland heeft
30 behoefte aan een daadkrachtig politiek
leiderschap, een leider die voor eenheid
zorgt in plaats van verdeeldheid, oog heeft
voor de werkelijkheid, problemen in deze
samenleving.
en oprecht luistert naar de wensen van zijn
35 rekening houdt met de mensen in de

40
De regering sleider een zwaar
mandart moet krijgen namens het kabinet
op te treden. De koningin steunt dit plan op
de achtergrond, zo beweren betrouwbare
10 bronnen in Den Haag.

600025-1-33b
3
Lees verder


### Pagina 10

Dit is een opgavepagina van een examen, getiteld 'Opgave 2 Politieke besluitvorming: de toekomst van de Europese Unie'. De pagina bevat uitsluitend tekst, zonder visuele elementen zoals grafieken, tabellen of figuren. De tekst is een fragment uit een speech van minister Bot (Minister van Buitenlandse Zaken) uit juli 2004, wat aangegeven wordt als broninformatie onderaan de tekst. Het document is gestructureerd met inleidende alinea's en later subkopjes (vetgedrukt tussen haakjes) zoals (Zelfbeperking), (Europees Parlement) en (Europees referendum), die elk specifieke aspecten van de politieke besluitvorming binnen de Europese Unie behandelen.  De tekst bespreekt concepten als het Europese 'contrat social', de rol van nationale parlementen, de problemen rondom de legitimiteit en zichtbaarheid van het Europees Parlement, en de mogelijkheid van een Europees referendum. Kernbegrippen die hierin centraal staan, zijn democratische rechtsstaat, zelfbeperking, daadkracht, burgerbetrokkenheid, nationale identiteit, en de verhouding tussen de nationale en Europese beleidsniveaus. Van de student wordt verwacht dat deze de tekst nauwkeurig analyseert om vragen te beantwoorden die waarschijnlijk gerelateerd zijn aan de politieke concepten, de mening van de minister, de rol van verschillende Europese instanties en de burgerbetrokkenheid in de EU. De vragen zelf zijn niet zichtbaar op deze pagina, maar de inhoud van de tekst vormt de basis voor het beantwoorden ervan. Dit duidt op een opgave in de maatschappijleer, politicologie of staatsinrichting, waarbij tekstbegrip en analyse van politieke processen centraal staan.

### Pagina 11

Opave 3 Massamedia: oorlog tussen pers en politiek
[FIGUUR: Cartoon van een gebouw (symboliseert de politiek) met bliksemschichten erboven, een geweer dat ernaar wijst en een microfoon die de punt van het geweer vormt. Tekst eronder: PERS EN POLITIEK.]
tekst 7 Oorlog tussen pers en politiek
Steeds luider klinkt de kritiek op de pers. Bestuurders overtreffen elkaar met harde
uitspraken over het papendalende mediacircus, dat weigert zich aan enige controle te
onderwerpen. Een rondgang langs hoofdredacteuren en bestuurders leidt tot een
verontrustende conclusie: nooit was het wantrouwen tussen pers en politiek zo groot.
Door Gerard van Westerloo
1 Ja, er wringt iets in de omgang tussen de
Nederlandse pers en het Nederlandse
openbaar bestuur. lets dat verder gaat dan de
scepsis die de overheid het vrije woord kan
5 doen toedragen. En iets dat, vice versa,
verder gaat dan het gezonde wantrouwen
waarmee de vrije persmuskelt sedert de
jongste dag de al dan niet gekozen
bestuurder bejegent.
10 Volgens de koningin regeert in de
Nederlandse pers de leugen. Volgens
minister van Justitie P.H. Donner leveren de
weinige persorganen die de met de
kwaliteit hebben ingeleverd. Achter
15 'Bij iedere andere tak van bedrijvigheid', zei
hij bij het jubileum van de Nederlandse
journalistenvereniging, 'zou de wetgever
allang hebben ingegrepen.'
(...) Dat is de ene kant, de kant van de
20 overheid.
2 Aan de andere kant, die van de journalisten,
is er aan verontrustende bewoordingen evenmin
gebrek.
'Ik vind', zegt Maria Henneman, tot
25 september hoofdredacteur van Netwerk, 'dat
de overheid een paternalistische
houding aanneemt tegenover de
journalisten. Ze houden niet van brutale
journalisten. Als wij op een ongelezen
30 ogenblik een vervelende vraag stellen, zijn
ze al beledigd. Het is altijd de vraag wat wij
opschrijven of uitzenden, het deugt niet, het
is te cynisch of we hebben hun boodschap
niet begrepen. Ze willen dat wij hun
35 verlengde microfoon zijn.'(...)
'De overheid', zegt Rimmer Mulder,
hoofdredacteur van de Leeuwarder Courant
ten slotte, 'ziet de pers steeds meer als
lastig, als een risicofactor. Steeds meer als
40 onafhankelijke kijk is er wel voor een
minder respect. Aan alles wat ze doet plakt de
overheid lever haar eigen
communicatiepakket vast. Dat eindigt in een
afschuwelijke maatschappij. Cijnping Brother
45 komt alderbij een grote centrale die voor
ons allemaal bepaalt wat we wel en niet
en en hoe we daarover moeten
denken. Zoals de overheid nu met de pers en
informatie omgaat, ja, dat vind ik
50 antidemocratisch.'
3 Kortom: wat is er anno 2004 aan de hand in
het verkeer tussen pers en overheid? Met
welke al dan niet verdraaide blik kijken de
bedienden van het vrije woord tegen de
55 overheid aan? En met welk al dan niet
verdiend dédain kijken de
bedieneren van de pers die zich in hun ogen
en masse heeft
overgegeven aan halve waarheden, hele
leugens, hypes, roddel, sensatiezucht,
60 nieuwsjagerij en georganiseerd
beschadiging aan zuurverdiende
reputaties?'
4 Zorgelijke kwestie.

### Pagina 12

je als minister of staatssecretaris heel
intensief met heel serieuze
bezig kunt zijn, maar dat dan dan
85 ploteling een hele andere kant mee op
gaat. Zijn bestuur moet wel moeilijke
maken vanwege de nieuwe wetgeving rond
de sociale zekerheid: subsidies aan arme
mensen afschaffen of
ophouden?
90 Het werk te helpen? 'Een
moeilijke dilemma.
Heeft de pers geen
belangstelling voor
gehandicapten, dan ligt de
bestuur inhoudelijk
moeilijk want je hebt nauwkeurig
moet
het bestuur inhoudelijk
afwegen? 'Heel moeilijk. Het
boodschap aan.'
95 aan.
Zo bepaalt de pers, impliciet hij, wat wél
belangrijk is en wat niet. 'Aan
moeilijke
vragen komt de pers niet toe, maar voor een
vraagstuk als 'Het Wilhelmus is van mij'

bron: naar maandblad M, NRC Handelsblad van 4 en 5 september 2004 (verkort en bewerkt)

tekst 8 Oorlog tussen pers en politiek?

Laat ze maar eens naar
zichzelf kijken!
De politici klagen dat de pers het allemaal niet snapt. En de journalisten vindt dat de persvrijheid te
veel in het geding raakt. En de journalisten vindt dat de
persvrijheid te
veel in het geding raakt. En de persvrijheid te
veel in het geding raakt. En de journalisten vindt dat de
persvrijheid te
veel in het geding raakt. En de persvrijheid te
eigen kwaliteit verbeteren,
kunnen de verwijten over en weer voortaan achterwege blijven, meent Ton Planken.
kunnen de verwijten over en weer voortaan achterwege blijven, meent Ton Planken.

Petje af voor het
gedegen artikel van Gerard
Petje af voor het gedegen artikel van Gerard
van Westerloo 'Oorlog tussen pers en
van Westerloo 'Oorlog tussen pers en
politiek' in het maandblad van NRC-
politiek' in het maandblad van NRC-
Handelsblad van 4 september. Wat me
Handelsblad van 4 september. Wat me
5 echter opviel aan het stuk, is dat degenen
5 echter opviel aan het stuk, is dat degenen
die aan het woord komen, maar weinig
die aan het woord komen, maar weinig
wezenlijks aan oplossingen voorstellen.
wezenlijks aan oplossingen voorstellen.
Als we onderzoeken welke processen en
Als we onderzoeken welke processen en
mechanismen veroorzaakt dat de
mechanismen veroorzaakt dat de
10 huidige situatie kon ontstaan, hebben
10 huidige situatie kon ontstaan, hebben
we misschien aanknopingspunten voor
we misschien aanknopingspunten voor
verbetering. Ze komen hier op neer [Slechts
verbetering. Ze komen hier op neer [Slechts
twee van de vijf punten die Planken heeft
twee van de vijf punten die Planken heeft
beschreven, zijn hier weergegeven:]
beschreven, zijn hier weergegeven:]

bron: Ton Planken in NRC Handelsblad van 7 september 2004; Ton Planken
volkskrant en NOS-Televisie. Hij is nu communicatieadviseur voor overheid en bedrijfsleven.
volkskrant en NOS-Televisie. Hij is nu communicatieadviseur voor overheid en bedrijfsleven.

100 ruimen ook de betere kranten twee hele
pagina's in!'
5 De moderne overheid vertrouwt de vrije
pers niet meer en de pers heeft geen
vertrouwen meer in de eigen overheid. Het
105 kan er niet aan liggen dat de
hoofdredacteur die ik spreek de pers en al
haar uitingen blindelings voor heilig en
onfeilbaar houdt. Integendeel. De een,

### Pagina 13

Opgave 4 Mens en werk: veranderingen op de arbeidsmarkt

tekst 9
Volgens de auteurs van het boek ‘Weg van het
overleg? ’ komen de nationale overheid
en de sociale partners steeds verder af te
staan van de maatschappelijke
ontwikkelingen in de bedrijfstakken en
ondernemingen. Zij nemen een aantal
ontwikkelingen waar aan de vraag- en
aanbodzijde van de arbeidsmarkt, waar
sociale partners en overheid niet direct een
10 antwoord op hebben.

Aan de vraagzijde van de arbeidsmarkt is
een belangrijke verschuiving waar te nemen
als gevolg van de neergang van de
industriële werkgelegenheid en de opkomst
15 van de dienstensector, waarin gedurende de
jaren negentig meer dan een miljoen nieuwe
banen zijn gecreëerd. Deze ontwikkeling
wordt in belangrijke mate gedreven door
nieuwe technologie die industrieel arbeid
20 heeft vervangen door machines en een
wereldomspannende dienstverlening heeft
mogelijk gemaakt.

Als gevolg van de nieuwe toepassings-
mogelijkheden van informatietechnologie en
de ontwikkeling van managementdenken
25 lijken bedrijfsorganisaties zich in een
voortdurend proces van verandering te
bevinden. (...) Vooral in Brits onderzoek
wordt de opkomst van nieuwe atypische en
flexibele vormen van arbeidsverhoudingen
aangetoond, waarbij auteurs opmerken dat
de invoering van nieuwe technologie
samengaat met grotere verschillen in
scholing, inkomen, arbeidsvoorwaarden,
35 sociale zekerheid en medezeggenschaps-
rechten. (...)

naar: Marc van der Meer e.a., Weg van het overleg? Twintig jaar na Wassenaar: naar nieuwe
verhoudingen in het Nederlandse model, Amsterdam, 2003

De meest belangrijke ontwikkeling aan de
vraagzijde van de arbeidsmarkt is naar-
schijnlijk dat de functiestructuur verandert.
40 Paul de Beer (2001) concludeert dat de
functiestructuur gemiddeld op een hoger
niveau komt. Het aantal wetenschappelijke
en hogere functies neemt toe en het aantal
lagere middenfuncties daalt, hoewel de
45 omvang van de laagste functieniveau gelijk
is gebleven. In de loop van de laatste 25 jaar
is er gemiddeld wel meer autonoom werk
wel afgenomen en hebben werknemers
gemiddeld ook meer autonomie verkregen
50 bij de uitvoering van werkzaamheden.
Op andere aspecten zijn de kwaliteit van de
arbeid en ontplooiingsmogelijkheden niet of
minder veranderd; bovendien zijn nieuwe
risico’s ontstaan, hebben mensen te
55 maken met slechte arbeidsomstandigheden,
en is gemiddeld genomen het werktempo
gestegen. (...)

Ook aan de aanbodzijde van de arbeidsmarkt
doen zich de laatste jaren belangrijke
60 verschuivingen voor. (...) Vooral vrouwen
in de leeftijd van 25-49 jaar en Surinamers,
Arubanen hebben van de
65 arbeidsgroei in de tweede helft
negentig geprofiteerd (...).
De sterke stijging van de arbeidsparticipatie
onder vrouwen en de opkomst van het
deeltijdwerk veranderen de heersing van
nieuwe traditionele kostwinnersgezinnen.
De traditionele kostwinnersgezinnen
70 verdwijnen en maken plaats voor het
anderhalf-huishouden waar twee personen
gemiddeld anderhalve arbeidsplaats bezitten
en arbeid en zorgtaken combineren. (...)

600025-1-33b
7
Lees verder


### Pagina 14

tabel 1

Vergelijking van de arbeidsituatie van telewerkers en niet-telewerkers in vier 'telewerkberoepen' in Nederland, 2001

| | telewerkers | niet-telewerkers |
|---|---|---|
| Vrijheid in en bij taakuitoefening | % | aantal | % | aantal |
| 1 kunnen zelf taakvolgorde kiezen of bepalen (% nee) | 9 | 71 | 18 | 759 |
| 2 kunnen zelf werkmethode kiezen of bepalen (% nee) | 9 | 71 | 15 | 757 |
| 3 kunnen zelf werktempo bepalen (% nee) | 9 | 71 | 17 | 754 |
| 4 kunnen assistentie van collega's krijgen (% nee) | 7 | 70 | 7 | 761 |
| Leermogelijkheid | | | | |
| 5 zelf kwaliteitscontrole eigen werk uitvoeren (% nee) | 1 | 70 | 13 | 751 |
| Autonomie werktijden | | | | |
| 6 kunnen pauzetijden zelf bepalen (% nee) | 33 | 69 | 44 | 763 |
| 7 kunnen werktijden zelf beïnvloeden (% nee) | 28 | 71 | 45 | 762 |
| Aansturing | | | | |
| 8 werktempo opgelegd door numerieke productie-targets (% ja) | 19 | 70 | 12 | 749 |
| Taaklast | | | | |
| 9 genoeg tijd om werk af te krijgen (% nee) | 44 | 70 | 30 | 747 |
| Gevolgen | uur | aantal | uur | aantal |
| 10 gemiddelde wekelijkse arbeidsduur (fulltimers) | 46 | 49 | 39 | 441 |
| 11 gemiddelde aantal meer dan 10 uur per dag werken per maand (fulltimers) | 7 | 49 | 3 | 430 |
| 12 stress (arbeidsgerelateerd) (% ja) | % | % | % | % |
| | 34 | 71 | 30 | 764 |

bron: K.O. Kraan en S. Dhondt, Telewerk in de praktijk: Grenzen aan tijd en vrijheid? Juni 2001 (data: European Foundation – Merllié & Paoli, 2001; bewerkt door TNO Arbeid); (tabel bewerkt en verkort)

600025-1-33b 8 Lees verder


### Pagina 15

tabel 2 Netto-arbeidsparticipatie, paren van 15-64 jaar, 1992-2003 (in absolute aantallen en procenten)
1992 1995 2000 2003
met minderjarige kinderen
(x 1000) 1604 1616 1664 1691
waarvan (%) 5 5 6 6
voltijd-voltijd 26 30 41 45
deeltijd-deeltijd 2 3 5 6
voltijd-niet werkend* 57 51 40 34
deeltijd-niet werkend* 4 4 3 4
geen werkenden* 7 7 5 4

zonder minderjarige kinderen
(x 1000) 1753 1826 1857 1845
waarvan (%) 23 21 23 23
voltijd-voltijd 21 23 27 28
deeltijd-deeltijd 2 2 3 4
voltijd-niet werkend* 29 27 25 25
deeltijd-niet werkend* 6 7 7 8
geen werkenden* 20 20 16 16

* Niet werkend: geen baan of een baan van minder dan 12 uur per week

tabel 3 Netto-arbeidsparticipatie en arbeidsduur per week, paren van 15-64 jaar, 2003 (in absolute aantallen en procenten) Deze tabel bevat slechts een deel van de originele tabel.

totaal met zonder
minderjarige minderjarige
kinderen kinderen
x 1000 % x 1000 % x 1000 %
totaal 3537 100 1691 100 1845 100
voltijd-voltijd: beiden
35 uur of meer
week 490 14 107 6 383 21

voltijd-deeltijd 1286 36 762 45 525 28
- man 35 uur of meer
per week, partner 20-
34 uur per week 859 24 474 28 385 21

- man 35 uur of meer
per week, partner 12-
19 uur per week 376 11 273 16 103 6

- vrouw 35 uur of meer
per week, partner 20-
34 uur per week 45 1 13 1 33 2

- vrouw 35 uur of meer
per week, partner 12-
19 uur per week 7 0 3 0 4 0

bron: CBS (Enquête beroepsbevolking '92-'03)

Einde

600025-1-33b 9

### Pagina 16

Correctievoorschrift VWO
[FIGUUR: Zwart blok links boven]
Voorebereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs
maatschappijleer
20 06
Tijd vak 1

Het correctievoorschrift bestaat uit:
1 Regels voor de beoordeling
2 Algemene regels
3 Vakspecifieke regels
4 Beoordelingsmodel

1 Regels voor de beoordeling

Het werk van de kandidaten wordt beoordeeld met inachtneming van de artikelen 41 en 42
van het Eindseamenbesluit v.w.o.-h.a.v.o.-m.a.v.o.-v.b.o. Voorts heeft de CEVO op grond
van artikel 39 van dit Besluit de Regeling beoordeling centraal examen vastgesteld (CEVO-
02-806 van 17 juni 2002 en bekendgemaakt in Uitleg Gele katern nr. 18 van 31 juli 2002).

Voor de beoordeling zijn de volgende passages van de artikelen 41, 41a en 42 van het
Eindexamenbesluit van belang:

1 De directeur doet het gemaakte werk met een exemplaar van de opgaven, de
beoordelingsnormen en het proces-verbaal van het examen toekomen aan de examinator.
Deze kijkt het werk na en het met zijn beoordeling aan de directeur. De examinator
past de beoordelingsnormen en de regels voor het toekennen van scorepunten toe die zijn
gegeven door de CEVO.
2 De directeur doet de van de examinator ontvangen stukken met een exemplaar van de
opgaven, de beoordelingsnormen, het proces-verbaal en de regels voor het bepalen van de
score onverwijld aan de gecommitteerde toekomen.
3 De gecommitteerde beoordeelt het werk zo spoedig mogelijk en past de
beoordelingsnormen en de regels voor het bepalen van de score toe die zijn gegeven door de
CEVO.
4 De examinator en de gecommitteerde stellen in onderling overleg het aantal scorepunten
voor het centraal examen vast.
5 Komen zij daarbij niet tot overeenstemming dan wordt het aantal scorepunten bepaald op
het rekenkundig gemiddelde van het door ieder van hen voorgestelde aantal scorepunten, zo
nodig naar boven afgerond.

2 Algemene regels

Voor de beoordeling van het examenwerk zijn de volgende bepalingen uit de CEVO-
regeling van toepassing:

1 De examinator vermeldt op een lijst de namen en/of nummers van de kandidaten, het aan
iedere kandidaat voor iedere vraag toegekende aantal scorepunten en het totaal aantal
scorepunten van iedere kandidaat.
2 Voor het antwoord op een vraag worden door de examinator en door de gecommitteerde
scorepunten toegekend, in overeenstemming met het beoordelingsmodel.
Scorepunten zijn de getallen 0, 1, 2, ..., n, waarbij n het maximaal te behalen
scorepunten voor een vraag is. Andere scorepunten die geen gehele getallen zijn, of een
score minder dan 0 zijn niet geoorloofd.

600025-1-33c
1
Lees verder


### Pagina 17

3 Scorepunten worden toegekend met inachtneming van de volgende regels:
3.1 indien een vraag volledig juist is beantwoord, wordt het maximaal te behalen aantal scorepunten toegekend;
3.2 indien een vraag gedeeltelijk juist is beantwoord, wordt een deel van de te behalen scorepunten toegekend, in overeenstemming met het beoordelingsmodel;
3.3 indien een antwoord op een open vraag niet in het beoordelingsmodel voorkomt en dit antwoord op grond van aantoonbare, vakinhoudelijke argumenten als juist of gedeeltelijk juist aangemerkt kan worden, moeten scorepunten worden toegekend naar analogie of in de geest van het beoordelingsmodel;
3.4 indien slechts één voorbeeld, reden, uitwerking, citaat of andersoortig antwoord wordt gevraagd, wordt uiteraard slechts het eerstgegeven antwoord beoordeeld;
3.5 indien meer dan één voorbeeld, reden, uitwerking, citaat of andersoortig antwoord wordt gevraagd, worden uitsluitend de eerstgegeven antwoorden beoordeeld, tot maximaal het gevraagde aantal;
3.6 indien in een antwoord een gevraagde verklaring of uitleg of afleiding of berekening ontbreekt dan wel foutief is, worden 0 scorepunten toegekend, tenzij in het beoordelingsmodel anders is aangegeven;
3.7 indien in het beoordelingsmodel verschillende mogelijkheden zijn opgenomen, gescheiden door het teken /, gelden deze mogelijkheden als verschillende formuleringen van hetzelfde antwoord of onderdeel van het antwoord;
3.8 indien in het beoordelingsmodel een gedeelte van het antwoord tussen haakjes staat, behoeft dit gedeelte niet in het antwoord van de kandidaat voor te komen.

4 Een fout mag in de uitwerking van een vraag maar één keer worden aangerekend, tenzij daardoor de vraag aanzienlijk vereenvoudigd wordt en/of tenzij in het beoordelingsmodel anders is vermeld.

5 Een zelfde fout in de beantwoording van verschillende vragen moet steeds opnieuw worden aangerekend, tenzij in het beoordelingsmodel anders is vermeld.

6 Indien de examinator of de gecommitteerde meent dat in een examen of in het beoordelingsmodel bij dit examen een fout of onvolkomenheid zit, beoordeelt hij het werk van de kandidaten alsof de fouten en onvolkomenheden in het beoordelingsmodel juist zijn. Hij kan de fout of onvolkomenheid mededelen aan de CEVO. Het is niet toegestaan zelfstandig af te wijken van het beoordelingsmodel. Met een eventuele fout wordt bij de definitieve normering van het examen rekening gehouden.

7 Scorepunten worden toegekend op grond van het door de kandidaat gegeven antwoord op iedere vraag. Er worden géén scorepunten vooraf gegeven.

8 Het cijfer voor het centraal examen wordt als volgt verkregen. Eerste en tweede correctoren stellen de score voor iedere kandidaat vast. Deze score wordt meegedeeld aan de directeur. De directeur stelt het cijfer voor het centraal examen vast op basis van de regels voor omzetting van score naar cijfer. N.B. Het aangeven van de onvolkomenheden op het werk en/of het noteren van de behaalde scores bij de vraag is toegestaan, maar niet verplicht.

3 Vakspecifieke regel

Voor het examen maatschappijleer VWO kunnen maximaal 85 scorepunten worden behaald.

600025-1-33c 2 Lees verder

### Pagina 18

4 Beoordelingsmodel

Antwoorden
Deel-
scores

Opgave 1 Beroering over de hervormingsplannen kabinet-Balkenende II

Maximumscore 2
1 ☐ • De overheid als overlegpartner: kabinet heeft overleg gevoerd met de sociale partners over
een (voorlopig) akkoord
• De overheid als regelgever: kabinet komt met allerlei hervormingsplannen op het gebied
van werk en sociale zekerheid
1

Maximumscore 2
2 ☐ Voorbeelden van een juiste uitleg zijn:
- betreffende de samenstelling van de SER
• In de SER zitten naast Kroonleden vertegenwoordigers van de werknemers- en
werkgeversorganisaties. Afwijken van een SER-advies betekent voorbijgaan aan een
overlegcultuur, waarin de sociale partners met tegengestelde belangen elkaar vinden in een
compromis. De vakbeweging heeft zich kunnen vinden in het compromis over de WAO en
vindt het dus pijnlijk als daarvan afgeweken wordt
- betreffende de taak van de SER
• De SER is sinds 1950 op sociaal-economisch gebied het belangrijkste adviesorgaan van het
kabinet. / De SER heeft in de naoorlogse overlegeconomie als adviesorgaan van het kabinet
een grote rol gespeeld. Het is daarom niet gebruikelijk dat het kabinet een advies van de
SER niet overneemt
2

Maximumscore 4
3 ☐ Voorbeeld van een juiste uitleg is:
• Voor liberalen is dit de marktwerking / het particulier initiatief: door concurrentie op de
markt zijn er meer keuzemogelijkheden voor de burger; de burger is zelf in staat zijn/haar
politieke keuzes te maken
• Christen-democraten leggen een zekere nadruk op de zorgzame samenleving /
verantwoordelijke samenleving: de burger functioneert binnen georganiseerde verbanden,
die gedeeltelijk voorzien in de behoefte aan zorg en zekerheid. / De overheid zorgt voor het
scheppen van de randvoorwaarden voor het dragen van persoonlijke verantwoordelijkheid
binnen het eigen gezins-, familieverband en binnen andere sociale verbanden
2

Maximumscore 2
4 ☐ Voorbeeld van een juist antwoord is:
• In de tekst staat dat het kabinet “steunend op een krappe meerderheid in de Kamer,” (regels
22-23) zijn plannen aankondigt. Deze krappe meerderheid zal deze plannen (als
wetsvoorstellen ingediend) later al of niet moeten goedkeuren
• Met andere woorden: in een parlementaire regeringsvorm heeft en houdt het parlement het
laatste woord. / Ministers en/of kabinet moeten het vertrouwen (van een meerderheid) van
het parlement hebben
1

1

600025-1-33c 3 Lees verder


### Pagina 19

Antwoorden
Deel-
scores

5 □ Maximumscore 3
* Voorbeelden van juiste antwoorden zijn (één van de volgende):
  * De individualisering komt tot uiting in meer keuzevrijheid en zelfstandigheid van mensen in
    hun rollen van burger en werknemer. In plaats van collectieve regelingen, bevatten door
    de vakbonden, volgen werknemers meer eigen keuzen, toegespitst op de persoonlijke
    omstandigheden. Gevolg is dat de positie van de vakbeweging wordt verzwakt.
  * De individualisering kan tot leden dat mensen geen lid worden van de vakbond. Het
    aantal leden van een vakbond is een belangrijke machtsbron van een vakbond. Gevolg is dat
    de positie van de vakbeweging wordt verzwakt.
  * Door de individualisering van de maatschappij vallen niet meer alle belangen van
    werknemers samen, maar kunnen zich andere taxaties van belangen voordoen tussen
    categorieën werknemers (bijvoorbeeld tussen oudere en jongere werknemers). Dit maakt dat
    er minder een gemeenschappelijk belang wordt ervaren. De vakbeweging steunt van
    oudsher sterk op het solidariteitsprincipe. Individualisering werkt meer individuele
    keuzevrijheid in de hand. Daardoor komt de solidariteitsgedachte van werknemers onder
    druk te staan.
  * Individualisering van de samenleving doet niet automatisch de behoefte aan collectieve
    regelingen afnemen. Door meer keuzevrijheid en zelfstandigheid van individuele mensen
    nemen juist de behoefte aan collectieve regelingen op hoger niveau toe. Voor het behoud
    van deze regelingen – AOW, WAO, WW – blijft de vakbeweging van belang.
  * Het toenemen van meer individuele vrijheid van burgers heeft de rol van de vakbond in ons
    arbeidsbestel en daarmee het belang van de vakbeweging niet doen afnemen. Wel is er meer
    maatwerk gekomen in de cao's en hebben de ondernemingsraden meer invloed gekregen
    bij de uitwerking van de cao's.

6 □ Maximumscore 2
* Voorbeelden van juiste antwoorden zijn (één van de volgende):
  * PvdA, GL en SP worden op sociaal-economisch terrein beschouwd als linkse of
    progressieve partijen en de ChristenUnie als (christelijk-)sociaal, terwijl PvdA, GL en SP
    de LPF als populistisch/anders-politiek, christenUnie is christelijk en de
    LPF is populistisch/anders-valt niet onder de traditionele stromingen.
  * ChristenUnie is confessioneel, terwijl PvdA, GL, SP en LPF niet-confessioneel zijn.

7 □ Maximumscore 1
Fragment 3 is van de LPF: kabinet luistert te weinig naar de burgers / pleit voor krachtig
leiderschap.

8 □ Maximumscore 2
Nee, zij is volgens de Grondwet lid van de regering en kan de ministerraad (minister-
president)
adviseren.

9 □ Maximumscore 4
– gunstige factoren (twee van de volgende):
  * de eensgezindheid van FNV, CNV en MHP;
  * de massale steun van de achterbannen van de vakorganisaties
  * steun in het parlement van de oppositiepartijen

per juiste gunstige factor 1

– ongunstige factoren:
  * de vakcentrales hadden weinig gehoor bij de christelijk-liberale coalitie 1
  * economische factoren (werkloosheid, economische recessie) verzwakken de positie van de
    vakbeweging 1

600025-1-33c 4 Lees verder


### Pagina 20

Antwoorden Deel-
scores
10
Maximumscore 2
• Het pluralistische model van machtsverdeling 1
• Deze visie gaat uit van een zekere spreiding van macht over verschillende machtscentra:
maatschappelijke organisaties, economische en politieke actoren. Er is in dit geval sprake
van verdeling van macht over kabinet, regeringspartijen, oppositiepartijen, werkgevers- en
werknemersorganisaties
1
Opgave 2 Politieke besluitvorming: de toekomst van de Europese Unie
11
Maximumscore 2
twee van de volgende factoren met citaat:
• Een gebrek aan politieke kennis
citaat: "zonder dat men precies begrijpt hoe de besluiten tot stand komen" (regels 26-28)
• Men heeft geen vertrouwen in de mogelijkheid om als burger invloed uit te oefenen.
citaat: "zonder dat men het gevoel heeft daar enige invloed op te kunnen uitoefenen"
(regels 28-29)
• Gebrek aan vertrouwen in de democratie van de Europese Unie.
citaten één van de volgende):
• "veel Europese burgers ... sceptisch reageren op Europa, op Brussel” (regels 12-16)
• "Het EP is voor de burger nog niet het herkenbare ijkpunt dat vertrouwen inboezemt."
(regels 84-86)
per juiste factor en bijbehorend juist citaat
1
12
Maximumscore 2
het subsidiariteitsbeginsel
1
• Volgens dit beginsel moet het rijk zich zo min mogelijk bemoeien met lagere
overheidsorganen en maatschappelijke organisaties. (Maar lagere organen zouden
ondergeschikt blijven aan hogere organen.) / Het subsidiariteitsbeginsel heeft als doel een 1
zekere mate van onafhankelijkheid te garanderen aan een ondergeschikte autoriteit ten
opzichte van een hogere instantie, of aan een plaatselijke overheid ten opzichte van een
centrale overheid.
13
Maximumscore 2
Voorbeelden van juiste argumenten zijn (twee van de volgende):
• Het EP heeft medebeslissingsrecht bij Europese wetgeving.
• Het EP controleert de uitvoering van beleid door de Europese Commissie.
• Het EP heeft het laatste woord bij de toetreding van nieuwe lidstaten en bij verdragen met
andere landen.
• Het EP kan de hele Europese Commissie naar huis sturen.
per juist argument
1
600025-1-33c
5
Lees verder

### Pagina 21

Antwoorden Deel-
scores
14 ☐ Maximumscore 2
Voorbeelden van juiste argumenten zijn (twee van de volgende):
• Het EP heeft niet zelf een directe wetgevende bevoegdheid, alleen medebeslissingsrecht.
• Het EP heeft het recht zich uit te spreken over slechts een deel van de EU-begroting. (Over
de omvangrijke landbouduitgaven heeft de Raad van Ministers het laatste woord.)
• Het EP kan zich uitspreken over door de lidstaten voorgedragen kandidaten voor de
Europese Commissie, maar benoemt niet zelf die Commissarissen. / Het EP kan geen
individuele leden wegsturen.
• Het EP heeft weinig controlemogelijkheden ten opzichte van de overige Europese organen
(Raad van Ministers).
• De Raad van Ministers neemt de beslissingen en vormt (samen met de Europese
Commissie) de uitvoerende macht. De nationale parlementen kunnen hun controlerende
taken ten aanzien van hun eigen nationale politici niet effectief vervullen; de nationale
parlementen worden geconfronteerd met de akkoorden die de Raad heeft besloten en
kunnen die beslissingen moeilijk terugdraaien.
per juist argument 1
15 ☐ Maximumscore 4
In het betoog zijn drie van de onderstaande voorbeelden van argumenten vóór en/of tegen
een referendum verwerkt.
• Voorbeelden van argumenten vóór zijn:
• Het versterkt de democratie: burgers hebben zelf iets te zeggen over belangrijke politieke
beslissingen. / De burgers hebben rechtstreeks invloed op politieke beslissingen en kunnen
een kabinetsbesluit of meerderheidsstandpunt van de Tweede Kamer overwerpen wat in
geval van de Europese Grondwet ook is gebeurd.
• Maatschappelijke groeperingen of burgers die in het parlement een minderheid hebben,
kunnen door een referendum hun invloed laten gelden / kunnen een meerderheid van de
burgers achter hun standpunt krijgen.
• Het laat politici zien wat er leeft bij de burgers; politici worden geconfronteerd met nieuwe
ideeën en moeten daarop reageren.
• Via referenda kunnen burgers hun onvrede omzetten in een politieke uitspraak.
• Het verkleint de kloof tussen burgers en politici.
• Er ontstaat bij de bevolking een maatschappelijk debat over het vraagstuk. / De
volksraadpleging over de Europese Grondwet heeft ervoor gezorgd dat meer dan ooit over
Europa is gedebatteerd.
• Een referendum zorgt ervoor dat de bevolking meer te weten komt. Nederlanders die
hebben gestemd over de Europese Grondwet zijn meer geïnformeerd over Europa dan
wanneer het parlement voor hen had beslist.
• Burgers raken gemotiveerd om zich met dit vraagstuk bezig te houden. / De betrokkenheid
van de burgers voor het referendum over de Europese Grondwet is veel groter gebleken dan
bij de verkiezingen voor het Europees Parlement. (De opkomst bij het eerste nationale
referendum was bijna 64 procent, terwijl de opkomst bij de verkiezingen voor het EP in
2004 ruim 39 procent was.)
• Een referendum dwingt politici om duidelijk uit te leggen waarom ze een bepaalde mening
hebben.
• Door een referendum ontstaat een groter draagvlak voor een politiek besluit.
600025-1-33c 6 Lees verder

### Pagina 22

Antwoorden Deel-
scores

- Voorbeelden van argumenten tegen zijn:
  - De positie van het parlement wordt aangetast. Het mandaat van volksvertegenwoordigers
    wordt ondermijnd. / Neutraliteit heeft de kiezer iedere vier jaar de mogelijkheid om zijn of
    haar keus voor een bepaalde politiek duidelijk te maken.
  - Het kabinet en de grote meerderheid van de Tweede Kamer waren vóór aanvaarding van de
    Europese Grondwet. Het verkleinen aan de kiezers kan leiden tot verlies van legitimiteit
    van de volksvertegenwoordiging.
  - Sommige kwesties lenen zich niet goed voor een referendum, voor een eenmalig ja of nee,
    omdat er veel aspecten van vastzitten die veelal onbekend zijn voor de gemiddelde kiezer.
    • Burgers moeten kiezen uit ‘ja’ of ‘nee’, er is geen compromis mogelijk.
  - Kiezers hebben vaak de neiging ‘conservatief’ te stemmen.
  - Kiezers stemmen niet altijd over de inhoud van een voorliggend onderwerp of strijdpunt,
    maar over andere zaken die er niet direct betrekking op hebben. (Zo had een meerderheid
    van de nee-stemmers bij het referendum over de Europese Grondwet volgens sommigen
    geen boodschap aan de inhoud van de Grondwet, maar protesteerde tegen zaken als de
    kosten van de Europese Unie, de bemoeizucht uit Brussel, de snelle uitbreiding van de Unie
    etc.)

per juist argument 1
consistentie in het betoog 1

Opgave 3 Massamedia: oorlog tussen pers en politiek
Maximumscore 3
16 □ • vrijheid van meningsuiting / persvrijheid (Artikel 7 van de Grondwet) 1
  • Niemand heeft voorafgaand verlof nodig om door de drukpers gedachten of gevoelens te
    openbaren. / Niemand heeft van tevoren toestemming nodig om zijn of haar mening
    (gedachten, gevoelens) te uiten / te verspreiden via kranten, boeken, radio, TV, etc. 1
  • Men moet zich daarbij houden aan de wet (‘behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens
    de wet’). Je mag bijvoorbeeld geen uitlatingen doen die aanzetten tot haat of discriminatie,
    niet beledigen. / Je mag niet opruien 1

Maximumscore 4
17 □ • de controlefunctie/waakhondfunctie 1
  • De pers heeft een functie in het ‘hinderlijk volgen’ of controleren van bestuurders. Dat
    wordt lastig als journalisten geen vervelende vragen mogen stellen (Henneman in de regels
    29-31) 1

  • de opiniërende functie 1
  • In een democratie moet iedereen zich een mening kunnen vormen op basis van
    berichtgeving door onafhankelijke media. Dat is moeilijk als overheidsfunctionarissen van
    journalisten zonder verlagen dat ze ‘hun verlengde microfoon’ zijn (Henneman in de
    regels 34-35) / als de overheid geen respect heeft voor een onafhankelijke kijk (Mulder in de
    regel 40) / één grote centrale is die bepaalt hoe we over zaken moeten denken (Mulder in de
    regels 45-48) 1

Maximumscore 3
18 □ • Voorbeelden van juiste antwoorden zijn (drie van de volgende): 1
  • informatie moet betrouwbaar / zo objectief mogelijk zijn
  • scheiding tussen feiten en meningen/commentaar
  • er moet gebruik worden gemaakt van meerdere (van elkaar onafhankelijke)
    informatiebronnen
  • de bronnen moeten worden gecheckt
  • er moet hoor en wederhoor worden toegepast

per juiste journalistieke norm 1

600025-1

### Pagina 23

Antwoorden Deel- scores

19
Maximumscore 3
• De agenda(setting)theorie: de media bepalen - door de hoeveelheid aandacht die ze aan bepaalde onderwerpen besteden - wat mensen belangrijk vinden en waar ze over praten / de media bepalen de publieke en politieke agenda
• citaat: "(...) nieuwe wetgeving rond de sociale zekerheid ... Heeft de pers geen belangstelling voor" (regels 86-91) / "Lelijke bezuinigingen ... Heeft de pers geen boodschap aan." (regels 92-95) / "Zo bepaalt de pers ... wat wél belangrijk is en wat niet" (regels 96-97/101)
2

20
Maximumscore 2
Hypes: nieuws dat zichzelf versterkt zonder dat zich nieuwe feiten voordoen.
1

21
Maximumscore 2
Voorbeelden van juiste antwoorden zijn (twee van de volgende):
• Meer amusementsprogramma's op prime time
• Stoppen met programma's die weinig kijkers/luisteraars hebben.
• 'Popularisering' van informatieve programma's. / Meer infotainment.
• Er zal een grote nadruk liggen op het brengen van voor het grote publiek interessante aspecten van de politieke en maatschappelijke onderwerpen (in de sfeer van het persoonlijke, human interest).
• Er zullen minder programma's over moeilijke onderwerpen aangeboden worden.
• Er zullen minder (diepgaande) programma's voor kleinere doelgroepen aangeboden worden.

per juist antwoord
1

22
Maximumscore 2
Voorbeelden van juiste antwoorden zijn (twee van de volgende):
- volledige programmeringsvoorschrift, met als toelichting:
• De zendtijd voor televisiie van de publieke omroepverenigingen gezamenlijk wordt gebruikt voor een volledig programma. Dat wil zeggen dat het programma-aanbod ten minste moet bestaan uit informatie, cultuur, verstrooiing en educatie.
-reclame­regels, met als toelichting (bijvoorbeeld één van de volgende):
• Programma's bevatten geen reclameboodschappen en evenmin sluikreclame.
• Programmaonderdelen worden niet gesponsord (met uitzondering van programmaonderdelen van culturele aard, ten behoeve van ideële doeleinden, sportprogramma's).
• Programma's worden niet onderbroken door reclameblokken.

-regels voor de leden van omroepverenigingen, met als toelichting (bijvoorbeeld één van de volgende):
• Omroepverenigingen heffen een contributie van hun leden met een minimumbedrag van € 4,54 per jaar.
• Omroepverenigingen tonen aan dat hun leden invloed op het beleid van de omroepvereniging kunnen uitoefenen.

per juist voorbeeld met een juiste toelichting
1

600025-1-33c
8
Lees verder

### Pagina 24

Antwoorden Deel-
scores

23 [FIGUUR: Een vierkant met een open hartje erin] Maximumscore 1
Voorbeelden van een juist antwoord zijn (één van de volgende):
• Kranten verliezen advertentie-inkomsten doordat adverteerders op de advertentiemarkt
vaker kiezen voor commerciële tv-zenders.
• Ten gevolge van het ruime televisieaanbod lezen minder mensen een krant / lezen vooral
jonge mensen minder vaak een krant. Dit betekent minder inkomsten uit abonnementen en
losse verkoop.
• Doordat minder mensen een krant lezen als gevolg van het ruime televisieaanbod, besteden
adverteerders minder geld aan advertenties in kranten. Dit betekent minder inkomsten uit
advertenties.

24 [FIGUUR: Een vierkant met een open hartje erin] Maximumscore 2
• in de categorie ‘kwaliteitskrant'
• De andere categorie is die van populaire dagbladen. Een voorbeeld hiervan is:
De Telegraaf/Algemeen Dagblad
1

25 [FIGUUR: Een vierkant met een open hartje erin] Maximumscore 2
Voorbeelden van goede (onderzoeks)vragen zijn (twee van de volgende):
• Hoeveel (hoofd)redacteuren en politici/bestuurders zijn geïnterviewd en is dit een
voldoende aantal om verantwoorde uitspraken te doen?
• Was de groep ‘bestuurders’ en ‘hoofdredacteuren’ een goede afspiegeling van de groepen
wier uitspraken generaliseerbaar waren voor “pers en politiek”? (Ook parlementaire
journalisten die in Den Haag werken?)
• “Steeds luider klinkt de kritiek op de pers”. Maar: is het vertrouwen wel minder dan in
andere perioden? Wat betekent ‘steeds’? Is de mate van kritiek inderdaad groter of hebben
we er meer aandacht voor?
• “Is de kritische uitspraak van minister Donner niet moeiteloos te vervangen door uitspraken
van voorgangers als Lubbers en Van Agt?” Met andere woorden: is het vraagstuk niet van
alle tijden?
per juiste (onderzoeks)vraag 1

[FIGUUR: Een zwart vierkant] Opgave 4 Mens en werk: veranderingen op de arbeidsmarkt

26 [FIGUUR: Een vierkant met een open hartje erin] Maximumscore 1
een postindustriële samenleving / informatiemaatschappij / dienstensamenleving

27 [FIGUUR: Een vierkant met een open hartje erin] Maximumscore 2
• veranderde maatschappelijke arbeidsverdeling
• Mede onder invloed van technologische vernieuwingen verdwijnen banen in de industrie en
ontstaan nieuwe functies, bijvoorbeeld in de dienstensector. Er is dus sprake van veranderde
maatschappelijke arbeidsverdeling
1

28 [FIGUUR: Een vierkant met een open hartje erin] Maximumscore 4
– centralisatie, voorbeeld van een juiste uitleg is:
• Bij centralisatie bepaalt het management / de leidinggevende wat er moet gebeuren. Er is
sprake van een hiërarchisch systeem. Met behulp van computers kunnen leidinggevenden
gemakkelijker overzicht houden over vele aspecten van het productieproces. Zij kunnen van
één centrale plaats direct communiceren met de werknemers op de werkvloer en de
werkzaamheden coördineren.
– decentralisatie, voorbeeld van een juiste uitleg is:
• Met behulp van computers kunnen werknemers onafhankelijk van plaats en tijd werken. Het
instellen van zelfsturende teams (een vergroting van de autonomie) is mogelijk: daardoor
kunnen bedrijven meer decentraal produceren. Bedrijven worden minder hiërarchisch.
Dankzij communicatie via computer/intranet kunnen managers wel het overzicht houden
van

### Pagina 25

Antwoorden Deel- scores

29 Maximunscore 4
Voorbeeld van een juiste uitleg is:
- Er ontstaat een grote behoefte aan mensen die de nieuwe technologie kunnen toepassen in
bedrijven. Het gaat daarbij zowel om diensten als om het ontwikkelen van nieuwe
producten. Hiervoor is specifieke opleiding/kennis nodig. De inkomens van mensen met
deze specifieke knowhow die deze functies kunnen uitoefenen, zullen stijgen.
- Daarnaast creëert de informatietechnologie ook (eenvoudig) routineverken. Waarvoor weinig
scholing nodig is (taakversmalling, taakverruiming). De lonen voor deze functies blijven
gelijk of stijgen minder snel / Uitvoerend werk of routinewerk verdwijnt, omdat deze
overgenomen wordt door computers (voorbeeld van procesinnovatie). Mensen worden
werkloos met daling van het inkomen tot gevolg. Dit treft vooral de laagopgeleiden
2

30 Maximscore 2
- centonigheid (of omgekeerd afwisseling) (regel 47)
- autonomie (regel 49)
- werktempo (regel 56)
Indien drie factoren juist
Indien twee factoren juist
Indien één factor juist
2
1
0

31 Maximscore 2
-Telewerkers zijn beter af.
twee van de volgende gegevens:
- Telewerkers bepalen vaker zelf werk- en pauzetijden. De percentages 'nee'-antwoorden op
de vragen 6 en 7 zijn duidelijk minder bij telewerkers dan bij niet-telewerkers.
- Telewerkers kunnen vaker hun taakvolgorde bepalen. Het percentage 'nee'-antwoorden op
vraag 1 is duidelijk minder bij telewerkers dan bij niet-telewerkers.
- Telewerkers kunnen vaker hun werkmethode bepalen. Het percentage 'nee'-antwoorden op
vraag 2 is duidelijk minder bij telewerkers dan bij niet-telewerkers.
- Telewerkers kunnen vaker hun kwaliteitscontrole uitvoeren. Het percentage 'nee'-
antwoorden op vraag 5 is duidelijk minder bij telewerkers dan bij niet-telewerkers.
of:
- Telewerkers zijn niet beter af.
twee van de volgende gegevens:
- Een groot percentage telewerkers (44) zegt niet genoeg tijd te hebben om het werk af te
krijgen. Bij niet-telewerkers is dit percentage lager, namelijk 30 (zie vraag 9 Taaklast).
- Telewerkers maken langere werkweken. Gemiddeld 46 uur tegen 39 uur van niet-
telewerkers (zie vraag 10).
- Meer telewerkers (34 procent) hebben last van stress dan niet telewerkers (30 procent) (zie
vraag 12) (Maar de vraag is of dit verschil significant is; dat wil zeggen: niet aan toeval is
toe te schrijven.)
per juist ondersteunend gegeven
1

600025-1-33c 10 Lees verder


### Pagina 26

Antwoorden Deel-
scores
Maximumscore 4
32 De drie benaderingswijzen zijn: sociaal-economische benaderingswijze, sociaal-culturele
benaderingswijze en politiek-juridische benaderingswijze
1
- Sociaal-economische benaderingswijze
Voorbeelden van juiste vragen zijn (één van de volgende):
• Welke economische omstandigheden hebben de arbeidsparticipatie van vrouwen
gestimuleerd?
• Welke belangen hadden werkgevers bij het in dienst nemen van vrouwen?
• Welke maatregelen hebben werkgevers- en werknemersorganisaties genomen om de positie
van vrouwen op de arbeidsmarkt te verbeteren?
• Welke rol heeft de opleiding van vrouwen gespeeld?
1
- Sociaal-culturele benaderingswijze
Voorbeelden van juiste vragen zijn (één van de volgende):
• Welke veranderingen in waarden en normen liggen ten grondslag aan de veranderde
rolverdeling tussen vrouwen en mannen?
• Welke culturele veranderingen (individualisering, emancipatiestreven) hebben geleid tot de
andere waarden en normen met betrekking tot de rolverdeling van man en vrouw thuis?
1
- Politiek-juridische benaderingswijze
Voorbeelden van juiste vragen zijn (één van de volgende):
• Welke maatregelen van de overheid hebben de komst van het anderhalf-huishouden
bevorderd?
• Wat is het overheidsbeleid geweest om de arbeidsparticipatie van vrouwen te bevorderen?
1
Opmerking
De onderzoeksvraag moet bij de juiste benaderingswijze staan.
Maximumscore 4
33 - Ja, met de komst van het anderhalf-huishouden is het emancipatiebeleid grotendeels
geslaagd te noemen. Het beleid is gericht op het inhalen van achterstanden van vrouwen op
de arbeidsmarkt en op verwełerlijke verdeling van betaalde en onbetaalde arbeid. De
positie van vrouwen op de arbeidsmarkt is verbeterd. Vrouwen zijn niet alleen
verzorger van partner en kinderen / huisvrouw, maar kunnen ook werken en carrière
maken. (De toegang tot de arbeidsmarkt ligt voor vrouwen helemaal open. In een anderhalf-
huishouden werkt zowel de man als de vrouw.)
2
- gegevens behorend bij 'ja' (één van de volgende):
• Het aantal voltijd-niet werkende paren neemt af. In Tabel 2 is te zien dat het percentage
voltijd-niet werkende paren met minderjarige kinderen tussen 1992 en 2003 is gedaald van
57 naar 34 procent. (Bij paren zonder minderjarige kinderen is de daling minder sterk: van
29 naar 23 procent).
• Het aantal paren voltijd-deeltijd (anderhalf-huishoudens) is toegenomen. Het percentage
anderhalf-huishouden met minderjarige kinderen is tussen 1992 en 2003 gestegen van 26
procent naar 45 procent. (Bij paren zonder minderjarige kinderen is de stijging wat minder
sterk: van 21 naar 28 procent).
2
of:
600025-1-33c
11 Lees verder

### Pagina 27

Antwoorden
Deel-
scores
- Nee, het emancipatiebeleid is gericht op het inhalen van achterstanden van vrouwen op de
arbeidsmarkt en op buiterderel/eerlijke verdeling van betaalde en onbetaalde arbeid. De
positie van vrouwen is nog steeds niet helemaal gelijk aan die van de man. Mannen hebben
vaak een volledige baan, terwijl vrouwen vaak een deeltijdban hebben. Met andere
woorden: vrouwen zullen meer zorgtaken thuis hebben
2
- gegevens behorend bij 'nee' (één van de volgende):
2
• In tabel 3 staat dat bij 36 procent van de paren de man voltijd werkt en de vrouw deeltijd.
Bij slechts 1 procent van de paren werkt de vrouw voltijd en de partner deeltijd.
• Ook blijkt uit tabel 2 dat er in 2003 veel paren zijn waarbij de ene partner voltijd werkt en
de andere in het geheel niet buitenshuis werkt (34 procent en 23 procent).
inzenden scores
Verwerk de scores van de alfabetisch eerste tien kandidaten per school in het
programma WOLF.
Zend de gegevens uiterlijk op 7 juni naar Cito.
Einde
600025-1-33c
12

### Pagina 28

Examen VWO
maatschappijleer
Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs
Tijdvak 1
Donderdag 26 mei
9.00 – 12.00 uur
Vragenboekje
Voor dit examen zijn maximaal 94 punten te
behalen; het examen bestaat uit 40 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Bij dit examen hoort een bronnenboekje.
Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en je geeft meer dan twee redenen,
dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
500018-1-29o
Begin

### Pagina 29

Opgave 1 Oorlog in de media

Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 6 en de afbeeldingen 1 en 2 uit het
bronnenboekje.

In de aanloop tot de Tweede Golfoorlog (20 maart - 1 mei 2003), blikt de journalist Hofland
terug op de Eerste Golfoorlog van 1991.

Lees tekst 1.
Er zijn in Nederland verschillende categorien kranten, landelijke en regionale kranten,
ochtend- en avondkranten, progressieve en conservatieve kranten. Naast deze indelingen is
er nog een andere belangrijke indeling te maken. Zo behoort NRC Handelsblad tot een
andere categorie kranten dan De Telegraaf. Dit laatste onderscheid is ook van toepassing op
buitenlandse kranten.
Bekijk afbeelding 1 en afbeelding 2. Deze afbeeldingen zijn voorpagina's van
respectievelijk New York Post en The New York Times.

1p 1 Tot welke categorie kranten behoort New York Post en tot welke categorie The New York
Times wanneer je afgaat op de afbeeldingen?

2p 2 Noem twee verschillen met betrekking tot de inhoud van deze categorieën kranten.

Lees tekst 2.
Tekst 2 verschijnt in de Volkskrant (tekst 1) aan het begin van de Tweede Golfoorlog.
De massamedia vervullen voor burgers bepaalde functies.

2p 3 Welke functie vervullen zowel het artikel in NRC Handelsblad van 22 februari 2003 als
het artikel in de Volkskrant van 24 juli 2003? Geef ook een reden waarom die functie belangrijk
is voor de burgers.

Elke krant geeft een beschrijving van haar kleur of identiteit in het redactiestatuut.
Hieronder staat een aantal omschrijvingen van de identiteit van vier landelijke dagbladen:
1 "(...) dat zich tot taak stelt de lezers eerlijk en zo veelzijdig mogelijk te informeren. Zij is
voortgekomen uit de katholieke arbeidersbeweging. Mede daarom wil zij vooruitstrevend
zijn en vooral opkomen voor verdrukten en ontrechten."
2 "(...) wordt in vrijzinnige geest geredigeerd vanuit de beginselen die ten grondslag liggen
aan de parlementaire democratie (...)" Deze krant streeft naar een populaire kwaliteitskrant.
3 "(...) wordt geregigeerd vanuit een liberale geestes Houding met eerbied voor het individu
en de beginselen van verdraagzaamheid, redelijkheid en openheid voor de geest van de
tijd."
4 "Zonder dat (...) gebonden is aan enigerlei organisatie van politieke of andere aard, zal de
kiesselectie van het nieuws en de keuze van de artikelen."
2p 4 Welke beschrijving hoort bij NRC Handelsblad en welke bij Trouw?

De identiteit van een krant bepaalt mede 'de selectie van het nieuws en de keuze van
artikelen'.
Stel dat je de identiteit van een willekeurige krant wilt leren kennen. Eén manier is dan het
lezen van het redactionele commentaar.
3p 5 Geef drie andere manieren waarop de identiteit van een krant blijkt.

In tekst 2 komt de rol van de Verenigde Naties in de opbouwperiode na de Tweede
Golfoorlog ter sprake.
2p 6 Geef twee doelstellingen van de Verenigde Naties die betrokkenheid bij de opbouw van
Irak rechtvaardigen.

De Verenigde Staten en Groot-Brittannië begonnen de oorlog tegen het regime van Saddam
Hoessein zonder de steun van de Veiligheidsraad. In de Raad is over de aanval een hevige
politieke discussie gevoerd. Frankrijk, China en Rusland waren tegen de aanval op Irak.
1p 7 Geef een reden waarom de Verenigde Staten en Groot-

### Pagina 30

2p 8 □ Leg uit waarom juist Frankrijk, China en Rusland een besluit van de Veiligheidsraad konden tegenhouden. Ga uit van de samenstelling en de wijze van beslissen van de Veiligheidsraad.

Lees tekst 3.
Uit de commentaren over de berichtgeving van de personen in tekst 3 lijkt het alsof er sprake is van bewuste kleuring van informatie. Dit is onder andere het gevolg van het onder druk staan van journalistieke principes in de berichtgeving over de oorlog in Irak. Welke journalistieke principes staan in de berichtgeving over de oorlog volgens een aantal lezers van de website van NRC Handelsblad onder druk? Noem er twee. Illustreer elk principe met een passend citaat uit tekst 3.

2p 9 □
2p 10 □ Leg uit waarom er in de nieuwsberichtgeving nooit sprake kan zijn van volledige objectiviteit.

Internet zou zich in de Tweede Golfoorlog als nieuwsmedium bewijzen (regels 9-11 van tekst 4). De ontwikkeling van internet als nieuwsmedium heeft maatschappelijke gevolgen op cultureel, economisch en politiek-juridisch gebied. Noem per gebied een voorbeeld. De antwoorden zijn niet direct af te leiden uit tekst 4.

3p 11 □

Lees de regels 32-36 van tekst 4. Leg uit welk dilemma voor een journalist kan optreden bij ‘embedded verslaggeving’.

2p 12 □

Lees tekst 5.
De agendatheorie is één van de benaderingen met betrekking tot de effecten van de massamedia. Wat houdt deze theorie in? Noem uit de tekst een passage die deze theorie illustreert.

3p 13 □

Lees de regels 1 tot en met 28 van tekst 5. De tekst laat zien dat de effecten van de media op het grote publiek beperkt zijn: de publieke opinie volgt niet zonder meer de meningsvormers in de media. Leg uit met welk begrip uit de communicatiewetenschap of met welke beïnvloedingstheorie men kan verklaren dat de meerderheid van de Amerikanen niet automatisch de media volgt in haar steun aan president Bush.

2p 14 □

Eén op de drie Amerikanen staat “achter een oorlog als die alleen door de Verenigde Staten wordt gevoerd” (regels 26-27 van tekst 5). Stel dat deze uitspraak een uitkomst is van een opinieonderzoek. Als onderzoeks
methode is een telefonische enquête gebruikt. Aan welke voorwaarden moet deze onderzoeksmethode hebben voldaan om bovenstaande uitspraak te kunnen staven? Noem er twee.

2p 15 □

Zie tekst 6. Tekst 6 spreekt van de opbouw van een democratische maatschappij en van “de gewenste vestiging van een meer divers medialandschap” (regels 26-28). Ook in onze Nederlandse maatschappij is pluriformiteit van informatie en meningen een belangrijk cultuurgoed. In het medialeid van de overheid vormt het bevorderen en beschermen van de pluriformiteit van informatievoorziening één van de uitgangspunten. Geef twee manieren waarop de overheid in Nederland – naast het garanderen van de grondwettelijke vrijheid van meningsuiting – de pluriformiteit van de media wil bevorderen of beschermen.

4p 16 □

De persmedia (persorganen als kranten en opinietijdschriften) zijn in de westerse samenleving vanouds particuliere ondernemingen. Op welke economische grondslag zijn de persmedia in Nederland gebaseerd? Licht je antwoord toe.

2p 17 □

500018-1-290 3 Lees verder


### Pagina 31

Lees tekst 6.
Het omvormen van Irak in een democratische rechtsstaat is een van de doelstellingen van de
Amerikaanse en Britse regering. Ten aanzien van deze doelstelling zijn kritische geluiden
gehoord: een democratie zal niet van bovenaf opgelegd kunnen worden.
In tekst 6 klinkt al door dat het tot stand brengen van een vrije pers en onafhankelijke media
in een land als Irak toch van een andere orde is dan in een land als Nederland. Een vrije
pers en onafhankelijke media kunnen ook de verspreiding van minder democratische ideeën
inhouden. Dit kan remmend werken op de ontwikkeling van Irak tot een democratische
rechtsstaat.
De democratische rechtsstaat heeft een aantal kenmerken, zoals het bestaan van
grondrechten als persvrijheid en vrijheid van meningsuiting.
De vraag kan gesteld worden of er in Irak al voldoende consensus is over deze
grondrechten. Zo eisen sommige godsdienstige groeperingen het recht op om meningen te
laten toetsen door een raad van geestelijken.
4p 18 ☐ Geef twee andere kenmerken – dan persvrijheid – van de democratische rechtsstaat en
formuleer een vraag aan de hand waarvan kan worden beoordeeld of die kenmerken ook
kunnen worden gerealiseerd in een land in ontwikkeling als Irak.

Opgave 2 De gekozen burgemeester

Bij deze opgave horen de teksten 7 tot en met 10 uit het bronnenboekje.

Deze opgave gaat over het voornemen van minister De Graaf (Bestuurlijke Vernieuwing,
D66) om met ingang van maart 2006 in alle Nederlandse gemeente een systeem van
gekozen burgemeester in te voeren. De teksten 7 tot en met 10 uit het bronnenboekje
behandelen de inhoud van het voornemen en enige reacties daarop.

Er worden gewoonlijk drie categorieën van politieke participatie onderscheiden.
2p 19 ☐ Welke categorie van politieke participatie herken je in tekst 7?
Geef twee voorbeelden uit de tekst van deze vorm van politieke participatie.

Het kabinet-Balkenende II (CDA, VVD en D66) heeft de plannen van De Graaf aanvaard
(regels 13-14 van tekst 7) en D66 sleepte de gekozen burgemeester binnen tijdens de
kabinetsformatie (regels 44-47).
Je kunt het proces van besluitvorming over de gekozen burgemeester beschrijven met
behulp van het barrièrenmodel van politieke besluitvorming.
4p 20 ☐ Welke twee barrières in het politieke besluitvormingsproces over de gekozen burgemeester
zijn volgens tekst 7 genoemd?
Geef per barrière een voorbeeld van een actor of actoren en zijn/haar/hun activiteit.

Lees tekst 8.
In de tekst noemt De Graaf een aantal redenen voor invoering van de gekozen
burgemeester. Die redenen verwijzen naar culturele veranderingen in Nederland vanaf de
tweede helft van de jaren zestig. Deze veranderingen hadden invloed op de politieke cultuur
van Nederland.

3p 21 ☐ Noem drie belangrijke culturele veranderingen waarnaar De Graaf verwijst. Geef per
verandering een citaat uit de tekst.

Lees de regels 19-34 van tekst 9.
2p 22 ☐ Leg uit dat het kiezen van de burgemeester door de bevolking een versterking kan
betekenen van het dualisme van het gemeentebestuur.

In de regels 22-24 van tekst 9 staan de taken van de gemeenteraad en het college van
B en W.
2p 23 ☐ Welke landelijke organen vervullen vergelijkbare taken?
No

### Pagina 32

Zie tekst 10.
Over de macht van de burgemeester bestaat nog veel onduidelijkheid in de voorstellen van
De Graaf (zie regels 25-27).
1p 24 Over welke formele machtsbron beschikt de burgemeester zowel in de oude als in de
nieuwe situatie?

2p 25 Welke machtsbronnen zullen mogelijk een grotere rol gaan spelen wanneer de burgemeester
zal worden gekozen door de bevolking? Noem er twee.

Minister De Graaf is van D66. In NRC Handelsblad van 2 maart 2004 schreef De Graaf
onder andere het volgende: “Moderne politieke democratie gaat veeleer om de
zeggingskracht van personen en hun concrete oplossingen voor bestaande maatschappelijke
problemen dan om de gefixeerde denkramen van beginselprogramma’s.” Links en rechts
zijn versleten begrippen geworden, al was het maar omdat niemand nog weet welke
voorstellingen daar precies bij horen. Het politieke debat gaat steeds minder om heilige
principes en steeds meer om nuances en praktische toepassingen.”
Naast de begrippen ‘links’ en ‘rechts’ zijn er nog andere begrippen die gebruikt worden om
politieke partijen in te delen of standpunten te typeren.
2p 26 Met welke begrippen kun je D66 typeren?
Noem er twee.

Zie de teksten 7 tot en met 10.
In tekst 10 levert het Eerste-Kamerlid Van Raak (SP) kritiek op de plannen van minister De
Graaf. Van Raak komt ook met een alternatief voorstel.
3p 27 In welk voorstel kun je het meest vinden, in dat van De Graaf of in dat van Van Raak?
Schrijf een kort betoog waarin je je voorkeur aangeeft en verwerk daarin twee argumenten.
Voor een consistent betoog wordt 1 punt toegekend.

Opgave 3 Mens en werk

Bij deze opgave horen de teksten 11 en 12 en de tabellen 1 en 2 uit het bronnenboekje.

De omvang van de verzorgingsstaat was in 2003 onderwerp van politieke discussie. Het pas
aangetreden kabinet-Balkenende II (CDA-VVD-D66) deed een aantal voorstellen om de
verzorgingsstaat te hervormen, vlak voor Prinsjesdag 2003 publiceerde de Volkskrant een
speciaal katern over de verzorgingsstaat. De tendens van de artikelen in dit katern was: “De
naoorlogse verzorgingsstaat voldoet niet langer. Het is hoog tijd dat burgers, gekozenen en
kabinet zich beraden op een nieuwe sociale zekerheid.” Een aantal weken later pleitte ook
SER-voorzitter Herman Wijffels in de Volkskrant voor hervormingen in de verzorgingsstaat
(tekst 12).

Nederland ontwikkelde zich in de loop van de vorige eeuw in de richting van een gemengde
economie, ook wel aangeduid als georiënteerde markteconomie.
Vanuit welk type economie heeft Nederland zich in de richting van de gemengde
economie ontwikkeld? Licht je antwoord toe.
2p 28

De economische omstandigheden tijdens de jaren dertig van de vorige eeuw zijn
medebepalend geweest voor de ontwikkeling van de sociale zekerheid.
Leg uit hoe de economische omstandigheden in de jaren dertig van de vorige eeuw hun
effect hebben gehad op de ontwikkeling van de sociale zekerheid.
2p 29

Lees tekst 11.
Zoals in tekst 11 is te lezen, is er uitgebreid gedebatteerd over de zeggenschap over de
uitvoering van het stelsel van sociale zekerheid. Met name sociaal-democraten en christen

### Pagina 33

De vrouwenemancipatie had effect op de verzorgingsstaat. Volgens de auteur van het artikel legde de Europese verplichting om mannen en vrouwen ook in de sociale zekerheid gelijk te behandelen - 'de bijl aan de wortel van de Nederlandse verzorgingsstaat' (regels 52-54 van de tekst 11). De gelijke behandeling van mannen en vrouwen in de sociale zekerheid maakte de discussie over het in standhouden van de verzorgingsstaat - die vanaf de jaren zeventig gevoerd werd - nog urgenter.
2p 31 □ Leg uit welk knelpunt van de verzorgingsstaat acuut werd door de Europese verplichting om mannen en vrouwen ook in de sociale zekerheid gelijk te behandelen.

Zie tabel 1.
De tabel laat zien dat er sprake is van een ongelijke verdeling van mannen en vrouwen over lagere en hogere beroepen. Je kunt dit vraagstuk analyseren met behulp van de benaderingswijzen van het vak maatschappijleer.
4p 32 □ Formuleer aan de hand van tabel 1 een analyse-vraag vanuit de sociaal-economische benaderingswijze en een vraag vanuit de sociaal-culturele benaderingswijze.

Zie tabel 2.
In het emancipatiebeleid streeft de overheid naar een verbetering van de positie van vrouwen op de arbeidsmarkt. De overheid hanteert daarbij zogeheten emancipatiestreefcijfers.
2p 33 □ Arbeid vervult voor zowel mannen als vrouwen materiële en immateriële functies. Noem twee materiële functies van arbeid die voor de emancipatie van vrouwen belangrijk zijn. Welk(e) streefcijfer(s) van tabel 2 komt of komen overeen met elk van deze functies?

Tot in de jaren zeventig verrichtte het overgrote deel van de gehuwde Nederlandse vrouwen niet-betaald huishoudelijk werk en vervulde het zorgtaken. Het streven van de overheid is om het aandeel van mannen in het totaal aantal uren onbetaalde zorg te verhogen. Zie streefcijfer 4 in tabel 2.
3p 34 □ Naast materiële functies heeft arbeid ook immateriële functies. Noem drie immateriële functies van arbeid en leg per functie uit of het verrichten van alleen onbetaalde huishoudelijke arbeid die functies wel of niet (nauwelijks) heeft.

2p 35 □ Leg uit dat huishoudelijk werk in de zin van het verrichten van huishoudelijke taken en kinderverzorging voor het eigen gezin ook valt onder arbeid.

De auteur van tekst 11 schrijft dat de Europese Unie veel gedaan heeft om de positie van vrouwen te verbeteren. De Nederlandse overheid mocht volgens de Europese regels mannen en vrouwen in de sociale zekerheid niet langer ongelijk behandelen. Als een Nederlandse vrouw in de sociale zekerheid achter wordt gesteld bij een man, kan zij uiteindelijk aan een Europese gerechtelijke instantie verzoeken om toepassing van de Europese regels. Op die manier wordt ervoor gezorgd dat in de Europese Unie mannen en vrouwen niet ongelijk worden behandeld.
1p 36 □ Bij welke Europese gerechtelijke instantie zou een Nederlandse vrouw een verzoek om toepassing van de Europese regels voor gelijke behandeling kunnen doen?

Zie tekst 12.
Ook de voorzitter van de Sociaal-Economische Raad (SER) Herman Wijnfels zegt dat de alarmklok luidt voor de verzorgingsstaat. De SER-voorzitter vraagt zich af of de kinderbijslag, studiefinanciering en hypotheekrenteaftrek in de huidige vorm moeten handhaven.
2p 37 □ Vanuit welke taak kan de SER een uitspraak doen over het al dan niet handhaven van deze regelingen?

500018-1-290 6 Lees verder


### Pagina 34

Wijffels vraagt zich af of de studiefinanciering niet herzien moet worden (regels 25-28 van tekst 12).
De studiefinanciering bestaat nu uit een basisbeurs die iedereen krijgt (een gift) en daarbovenop een lening die studenten tegen gunstige voorwaarden - kunnen afsluiten. Een volledige afschaffing van het huidige stelsel stuit op verzet van met name de studenten. Introductie van alleen een leen stelsel voor iedere student zou volgens tegenstanders van zo'n stelsel effect hebben op de sociale mobiliteit.
2p 38 Op welke vorm van sociale mobiliteit (de intragenerationele of intergenerationele sociale mobiliteit) kan een leenstelsel effect hebben?
Licht het antwoord toe.

De volgende twee vragen gaan over de regels 29-46 van tekst 12.

4p 39 Een centraal akkoord kan in het belang zijn van zowel werknemers als werkgevers.
Leg uit welke twee belangen werkgevers en werknemers gemeenschappelijk hebben bij een centraal akkoord zoals dat in tekst 12 wordt beschreven.

4p 40 Wijffels verwachtte dat er geen centraal akkoord zou komen. Je kunt uit tekst 12 enkele omstandigheden halen die de mogelijkheid van de vakbeweging om op te komen voor haar belangen beperken. Ondanks deze omstandigheden is er in het najaar van 2004 toch een voorspoedig centraal akkoord gekomen. Echter in het voorjaar van 2004 kreeg Wijffels alsnog gelijk. Het kabinet en de vakbeweging konden op dit tijdstip niet tot overeenstemming komen over de VUT en het prepensioen. De vakbeweging verklaarde zich niet meer gebonden aan de eerder gemaakte afspraken.
Leg uit welke twee omstandigheden in 2003 en 2004 een succesvolle belangenbehartiging van de werknemer door de vakbeweging bemoeilijken. Gebruik gegevens uit tekst 12 bij het beantwoorden van deze vraag.

Einde

500018-1-290 7

### Pagina 35

Examen VWO
maatschappijleer
Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs
Bronnnenboekje
20 05
Tijvak 1
Donderdag 26 mei
9.00 - 12.00 uur
500018-1-29b
Begin

### Pagina 36

Opgave 1 Oorlog in de media
tekst 1 Zoek de verschillen
H.J.A. Hofland
De postmoderne oorlog begint ‘s avonds op
het televisiejournal met de grote voltreffers
van de chirurgische precisiewapens,
lichtflitsen in het ordergeblauw. De
5 volgende ochtend staat het in de krant.
Koppen in de vetste letters: de bevestiging
dat opnieuw historische tijden zijn
aangebroken. De werkelijkheid in drukin.
Dit zijn een paar voorpagina’s van *The New
10 York Post* (en) *The New York Times* ... van
twaalf jaar geleden. Saddam Hoessein had
alle pogingen om de vrede te bewaren de
grond in geboord, in plaats daarvan heeft hij
de moeder aller veldslagen aangekondigd.
(...)
15 Ik dacht: ik bewaar de kranten. Leuk voor
later, voor de kleinkinderen. Niet
onwaarschijnlijk dat ze veel zullen lijken op
de kranten van morgen en overmorgen. Die
ga ik ook bewaren.
bron: NRC Handelsblad van 22 en 23 februari 2003
afbeelding 1
[FIGUUR: Krantenkoppen van de New York Post en Time Magazine, met een afbeelding van een zandloper en een wapen.]
New York Post
LATE CITY FINAL
TUESDAY, JANUARY 15, 1991
Paratroopers from the 82nd Airborne drift in Saudi Arabia yesterday.
TIME'S
UP
Saddam's
deadline
for doom:
Midnight
tonight
SIX PAGES ON THE MIDEAST WAR WATCH: PAGES 4,5, 18, 20, 21 & 23
bron: NRC Handelsblad van 22 en 23 februari 2003
500018-1-29b
2
Lees verder

### Pagina 37

afbeelding 2
"All the News That's Fit to Print"
The New York Times
Late Edition
New York: Today, partly cloudy, windy, High 41, Tonight, clear, cold winds. Low 31. Tomorrow, variable clouds, High 41. Yesterday, High 33, Low 31. Details on page D22.
VOLUME CXL. NO. 48,483
NEW YORK, THURSDAY, JANUARY 17, 1991
40 CENTS
U.S. AND ALLIES OPEN AIR WAR ON IRAQ;
BOMB BAGHDAD AND KUWAITI TARGETS;
'NO CHOICE' BUT FORCE, BUSH DECLARES
A TENSE WAIT ENDS
News of Attack Sweeps
the Country, Stirring
Profound Feelings
Possible air strike targets
[FIGUUR: Kaart van het Midden-Oosten met gemarkeerde steden en regio's zoals Bagdad, Koeweit, Turkije, Iran, Syrië, Jordanië en Saoedi-Arabië.]
No Ground Fighting Yet;
Call to Arms by Hussein
By JAMES BARRON
In one long moment yesterday, word
that the United States had attacked
Baghdad broke the country. In split
seconds, the nation seemed to hold its
breath, then exhaled in a collective sigh.
From Cape Cans, Fla., where the first
bomb fell on the Iraqi capital, to the
Pacific Coast, where people were still
at work when the bombs exploded,
there was an added poignancy to a day
already laden with the weight of 30
years of tension, and at its center, the
war that had begun in August with
Iraq's invasion of Kuwait.

For millions of Americans, the outbreak
of war was a sudden awakening from
a tense period of waiting. The wait had
been long, and it had been filled with
a mixture of dread and resolve. The
announcement that the war had begun
seemed to bring a measure of relief to
some, a sense of grim determination
to others. It was a day when families
gathered around televisions, friends
called each other, and the nation, united
in its concern, watched and listened.
The outbreak of war brought with it a
rush of emotions. Some expressed fear
for the troops, others a sense of pride
in their country, and many, a deep
sadness at the inevitense of it all.

By R. W. APPLE JR.
WASHINGTON. Jan. 16 - The United
States and its allies attacked Iraq and
occupied Iraq today, President Bush
announced at 7 P.M. Eastern Standard
Time. He had also ordered his troops to
begin their combat operations in the
Persian Gulf.
The President said that the attack had
been carried out by planes and missiles
from ships and bases in Saudi Arabia
and that "these operations will continue
until the mandates of the Security Council
are met."
The President, in a televised address to
the nation from the Oval Office, said
that "the war began on Jan. 17, 1991, at
02:30 hours, Baghdad time."
"This is not an offensive war," Mr. Bush
said. "It is a war of defense. It is a war
to liberate Kuwait, and to liberate the
people of Kuwait."
The President said that the United States
and its allies would do everything they
could to avoid civilian casualties. He
said that the war would be conducted
with the utmost care and that every
effort would be made to avoid harming
innocent people.

The announcement of the attack came
after a tense period of waiting, during
which the nation had been on edge. The
President had been reluctant to use force,
but he said that he had no choice.
"There is no alternative to war," Mr. Bush
said. "We have tried all other means.
We have exhausted all other options."
The President said that he was confident
that the United States and its allies
would prevail.
"We will win this war,"

### Pagina 38

tekst 2

Dagkoers Irak

Sinds de Amerikanen Irak binnenviel en
kenmerkt hun optreden daar zich door snel
wisselende stemmingen, die de
meedeinende media vaak overal door
5 mee- en tegenvallers flink uit te vergroten.
Tijdens de oorlog maakte de aanvankelijke
hoop op een spoedige afloop op vrij snel
voor pessimisme.
Maar juist toen iedereen zich uitputte in
10 zwartgallige bespiegelingen over de
verschrikkingen van een stad guerrrilla in
Bagdad en de Amerikanen op hun dubbele
akkertje de Irakese hoofdsdaden trokken een
standbeeld van Saddam over en de oorlog was
15 voorbij.
(...)
De wederopbouw is een zaak van lange
adem. In dat proces kunnen de gebeurtenissen
die zich in de luwte van het nieuws afspelen
op de langere termijn wel de meer
20 belangrijke zijn dan de meevallende of
gepaarde gaande liquidatie van Uday en
Qusay (zonen van Saddam Hoessein). Zo’n
gebeurtenis is de Irak-rapportage van VN-
chef Kofi Annan. Hij karakteriseerde erder
25 deze week de door de Amerikanen

bron: de Volkskrant van 24 juli 2003

tekst 3

De waarheid is ver te zoeken

De waarheid is bij oorlog het eerste
slachtoffer, luidt een veel gebezigde
uitdrukking. Aan de lezers van onze
website vroegen wij: Hoe informeert u
5 zich, nu de strijdende partijen er alles
aan doen het publiek van hun
oprechte bedoelingen en successen te
overtuigen?

"Zowel de Verenigde Staten als Irak laten
10 zien dat ze niet te vertrouwen zijn als het
aankomt op feiten en bewijzen", schrijft
F. Schermer uit San Francisco (VS).
"Beide partijen in een oorlog hopen dat de
ander murw raakt, en zullen dus tegenvallers
15 verzweigen", weet Annette Bulten uit
Tricht. "Daarom zit ik als burger met een
grote behoefte aan informatie."
"Het is duidelijk dat ook de Amerikanen en

bron: NRC Handelsblad van 29 maart 2003

geïnstalleerde Irakese overgangsregering als
‘een representatieve partner met wie de VN
en de internationale gemeenschap zaken
kunnen doen’.
30 Kofi Annan erkende dat het onmogelijk is
om nu al democratische verkiezingen te
houden. Daarom is de instelling van de
interim-bestuursraad, die een afspiegeling
van alle bevolkingsgroepen in Irak vormt,
35 op dit moment het hoogst haalbare. Het is in
elk geval een eerste stap naar het herstel van
de Irakese soevereiniteit, aldus de VN-
topman.
Hier tekent zich een toenadering af tussen
40 VS en VN, want ook aan Amerikaanse zijde
worden de geesten langzamerhand rijp voor
een nieuwe resolutie van de Veiligheidsraad
waarin een grotere rol van de VN wordt
geregeld.
45 In Washington voelt men met name Powell
(minister van Buitenlandse Zaken van de
VS) wel voor een internationalisering van
Iraks wederopbouw. Dat is een goede zaak:
voor dat immens project is immers niet
50 alleen veel gulle nodig maar ook veel
steun van andere landen.

Engelsen een enorme propaganda oorlog
voeren”, schrijft Olav Meijer uit Utrecht.
“Ze zijn al op veel leugens betrapt:
20 chemische wapens in Noord-Irak,
transactie tussen Niger en Irak, inname van
Basra en Um Qasr, enz. Geloof dus niets
25 totdat het duidelijk wordt aangeto

### Pagina 39

tekst 4
Landschap

Het informatiebombardement is een
gevolg van de opkomst van internet.
We willen alles weten en wel meteen.

Iedere oorlog zijn eigen medium. De radio
5 beleefde hoogtijdagen tijdens de Tweede
Wereldoorlog, de televisie bloeide op met
Vietnam en de Eerste Golfoorlog vestigde
het fenomeen satelliet-nieuwszenden à la
CNN. Dus was het met de
10 Golfoorlog de beurt aan internet, dat zich nu
definitief zou bewijzen als nieuwsmedium.
Die voorspelling viel althans in de weken
voorafgaand aan de oorlog wel te horen.
“Internet combineert de
15 televisie met de diepgang van de
verklaarde een producent van CNN in de
Amerikaanse krant USA Today. “Dat kan
bepalend zijn voor hoe oorlogen in de
20 toekomst verslagen worden.”
Het klinkt natuurlijk geweldig, die
combinatie van snelheid en diepgang, maar
bron: de Volkskrant van 26 april 2003

bij nader inzien de verwachtingen
erg tegen te vallen.
(...)
De televisiejournaals trokken weliswaar veel
25 kijkers, maar de belangstelling voor de rest
van de programma’s, de achtergronden,
de ‘gamma’s’, de achtergronden,
de journalistieke woorden van
Bertolt Brecht: ‘stel er komt oorlog en
niemand gaat erh'een’ kunnen volgende keer
worden in ‘en niemand is
30 gewijzigd woensdag. Dat, de rest van het
geïnteresseerden, want ondanks
voortdurend goede informatie eist, maar er
nauwelijks gebruik van maakt? (...)

tekst 5
De oorlogstang van publieke opinie en media

Voordat de Amerikaanse minister van Buiten-
landse Zaken, Colin Powell, op 5 februari in
de Veiligheidsraad met satellietfoto’s en band-
opnamen Iraks militaire misleidingen
5 illustreerde, konden nogal wat Amerikaanse
journalisten nauwelijks geloven dat president
George W. Bush regelmatig op een nieuwe
Golfoorlog afstevende.
(...)
Na Powells toespraak begonnen politici en media
10 die de aanvankelijk weinig op
oorlogsscenario van Bush, de
Journalist Bill Keller was nu
tegen Saddam Hoessein. Ooit
kan niet geloven dat ik een
15 de meningsvormers op die
waren er heel wat.
Wie gedacht had dat de publieke opinie wel
dezelfde kant op zou schuiven, kwam bedrogen
uit. Ook in de dagen na 11 september
2001 van de Amerikaanse bevolking massale
steun kreeg voor zijn strijd tegen het terrorisme,
verliest in zijn gevecht om zijn opvattingen op te
in zake Irak terrein. Ondanks de
kritiekloosheid waarmee de grote televisie-
25 stations de oorlogsvoorbereidingen begeleiden,
de Verenigde Staten achter een
een opmars van de publieke opinie te
omdat zij het idee van een nieuwe
oorlog als die wordt gevoerd. Er worden
wordt gevoerd. In de VS
kritische geluiden geuit, maar
30 het commentaar op het
ondubbelzinnig uit tegen een aanval op Irak.
zonder steun van die militaire agressie.
erop dat media in de VS deze vraag al niet
publieke opinie en media is
35 erin mee te gaan.
In de tango van publieke opinie en media is
telkens de vraag: wie leidt en wie volgt?
De media sturen de opinie, meenden Ameri-
kaanse wetenschappers na de Golfoorlog van
40 1991. In de bundel Taken by Storm - Stormen-
een titel die verwijst naar de

### Pagina 40

tekst 6
In aanbouw: Media in Irak
door Menno Steketee
Irak likt zijn wonden. Na jaren van
economische sancties en militaire
dictatuur verloopt de opbouw van een
democratische maatschappij
moeizaam. Behalve de vorming van
een vrije pers. De Irakese media zijn
na 2 mei 2003 – het officiële einde van
de oorlog – als paddestoelen uit de
grond geschoten. Want de Irakezen
10 hebben een niet te stillen honger naar
informatie.
(...)
De openstelling van Towards Freedom
betekende een grote stap voorwaarts om het
Irak van na Saddam Hoessein te voorzien
15 van een belangrijke pijler van een
democratische maatschappij: vrije pers.
“U verdient vrijheid van meningsuiting”,
drukte Bush de Irakezen op het hart. “U zult
toegang krijgen tot onafhankelijke media”,
20<bos>zwoer ook premier Blair de Irakeze
kijkers.
Hoewel het regime van Saddam Hoessein
intussen goeddeels lijkt te zijn verdwenen,
25 democratische samenleving nog aanzienlijk.
Maar dat kan niet worden gezegd van de
gewenste vestiging van een meer divers
medialandschap dat zo lang werd bepaald
door de rabiate propaganda van het regime.
bron: VPRO-gids van mei 2003
(...)
30 De nieuwe Irakese kranten worden
verslonden.
Sommige van die kranten, zoals Al-
Dimuqrati (De Democraat), kunnen op
goedkeuring van de coalitie
rekenen. Andere (kleinere) media worden in
35 Washington en Londen daarentegen met
meer argwaan bekeken, zoals bijvoorbeeld
de geplande zenders en kranten met een
sjiitische signatuur. De Irakese bevolking
bestaat voor zestig procent uit sjiieten, een
40 tak van de Islam die door het regime van
Saddam Hoessein jarenlang bloedig werd
onderdrukt.
(...)
De sjiitische zender, De Stem van de
45 Mudjahidien, verhuist binnenkort van Iran
naar een studio in een moskee in Bagdad.
‘Religie is politiek en politiek is religie’, zei
de directeur van het radiostation tegen een
Britse krant toen hem werd gevraagd wat de
50 politieke signatuur van de programmering
zou worden. De opinie had de man onder
het seculiere regime van Saddam Hoessein
met de dood kunnen bekopen. Het is het
gewenste vrijheid van
post-Saddam Irak vaste
voet aan de grond heeft. Of de zender valt
‘onafhankelijke media’ is een
tweede.
500018-1-29b
6
Lees verder

### Pagina 41

Opave 2 De gekozen burgemeester
tekst 7
Gekozen burgemeester in één klap invoeren
Van onze redactie politiek
DEN HAAG – D66-minister Thom de
Graaf wil geen geleidelijke invoering van
zijn systeem voor de gekozen burgemees-
ter. Op de dag van de gemeenteraads-
verkiezingen in maart 2006 wil hij het in
één klap invoeren.
Dat betekent dat alle nu benoemde
burgemeesters nog maar kort bestaans-
zekerheid hebben. Voorjaar 2006 moeten ze
eerst langs de kiezers, als ze de ambitie
hebben op het stadhuis te blijven zitten.
"Het kan niet anders", zegt de minister van
Bestuurlijke Vernieuwing dat zijn
plannen door het kabinet kan
De Graaf: "Als eerst alle huidige ambts-
periodes de volle zes jaar zouden worden
volgemaakt, zitten we te lang met twee
verschillende soorten gemeenteraden.
Daarom wil hij de 'ingrijpende operatie'
doorzetten in maart 2006, tegelijk met de
verkiezing van nieuwe gemeenteraden. (...)
De Graaf wil niet dat de raad de
bevoegdheid krijgt een burgemeester
tussentijds naar huis te zenden, zoals bij
25 wethouders wel het geval blijft bij een
vertrouwensbreuk. (...)
De nieuwe gekozen burgemeester stelt een
team wethouders met door hem bepaalde
portefeuilles, voor aan de gemeenteraad. De
raad mag de wethouders weigeren, maar zelf
geen nieuwe kandidaten aandragen. Dat
betekent volgens De Graaf dat de kandidaat-
burgemeester al tijdens zijn verkiezings-
campagne redelijkheid moet tonen: hij heeft
straks immers de raad nodig om zijn
wethouderscollege op poten te zetten.
Door dat soort regels daalt het risico dat
populistische burgemeesterskandidaten als
een vliegenzwerm over Nederland zullen
stromen, denkt de minister. "En wint het
populisme toch hier en daar, dan acht ik de
bevolking zelf verstandig genoeg om zo'n
burgemeester na vier jaar weg te sturen."
Nu al klinkt de roep om uitstel. De kleinste
regeringspartij, D66, sleepte de gekozen
burgemeester binnen de laatste
kabinetformatie. De Graaf: "Als je dit
systeem wilt
doorpakken."
wijzigen, moet je nu
naar: Trouw van 27 september 2003
500018-1-29b
7
Lees verder

### Pagina 42

tekst 8
'Ik ben tegen een gekozen dictator'

Ruud van Heeze en Marcel ten Hooven

Ook democratie behoeft onderhoud, vindt Thom de Graaf. Gesprek met D66minister voor bestuurlijke vernieuwing over zijn onhoudhoudsplek. “Mensen stemmen al lang niet meer op een partij, maar op iemand die ze vertrouwen.”

"Democratie is kwetsbaar", antwoordt Thom de Graaf op de vraag wat er zo mis is met de Nederlandse democratie dat ingrijpende aanpassingen nodig zijn. "Net als de fysieke infrastructuur van het land. En zoals het verstandig is die te onderhouden en op z'n tijd te vernieuwen, zo moet ook het democratisch stelsel onderhouden. Anders past het op een gegeven moment niet meer goed in onze samenleving.

Tot het einde van de jaren zestig was er eigenlijk weinig aan de hand, zegt De Graaf. "Onze democratie viel samen met de verhoudingen in de samenleving. Maar na het einde van de verzuiling begon de staatsinrichting van de be-stuurlijke verhoudingen af te wijken. De politieke partijen pasten zich wél aan, zochten een nieuw bestaansrecht bij het een keer gaande electoraten, maar het democratisch systeem bleef zoals het was en is steeds meer uitgehold. Het voorzien behoefte aan direct zeggen-schap bij het aanwijzen van mensen die de macht uitoefenen, nog in de behoefte aan een

bron: Trouw van 18 februari 2004

tekst 9
Gekozen burgemeester

In maart 2006 gaat Nederland voor het eerst zijn burgemeesters kiezen. Deze hervorming maakt een einde aan de bestuurlijke achterstand die Nederland had wat betreft de lokale democratie had opgelopen. In heel Europa worden de burgemeesters rechtstreeks door de bevolking verkozen. (...)
Het rechtstreeks kiezen van de burgemeester versterkt de betrokkenheid van de burgers bij het lokale bestuur. De burgemeester is als teamleider verantwoordelijk voor de eenheid van het gemeentebestuur. Dat hij voortaan kan worden afgerekend op zijn specifieke verantwoordelijkheid (als

personalistische democratie.” In een democratie waarin de persoon van de politicus voorop in de voorgrond treedt, gaapt het er niet om alles en nog wat te weten over zijn privé-leven, onderstreept De Graaf. “Het gaat erom hoe hij uitdraagt welke onderwerpen hij belangrijk vindt en welke niet. Mensen stemmen al lang niet meer op een partij, op een heel programma. Ze stemmen op een persoon die ze vertrouwen, en die uiteraard ook een representant is van een politieke beweging.”

"Het vertegenwoordigende karakter van onze democratie wil ik behouden. Dat is belangrijk, het past bij Nederland als land van monheden. Maar ik wil er een planistisch element in brengen. Mijn plan voor een door de bevolking gekozen burgemeester voldoet aan drie eisen die ik bij al mijn voorstellen hanteer. Ten eerste is het niet meer te verdedigen dat de belangrijkste bestuurder in een lokale gemeenschap van boven af wordt benoemd. Ten tweede zullen de burgers de gekozen burgemeester beter herkennen als de belangrijkste bestuurder. En tot slot sluit het aan bij het streven om het bestuur los te trekken van zijn controleurs, door beide een eigen kiesmandaat te geven. In Nederland kan dat niet helemaal. Regering en parlement maken samen wetten. Waar het er op aan komt, je het uit elkaar trekken, om de democratie te scheppen.”

is in overeen-
zijn de dualisering
(...). De raad
controleren van het
college het besluit
Critici vreesden dat de dualisering zou
leiden tot een machtsverschuiving richting
college, ondanks het feit dat de raad eigen
ambtelijke ondersteuning heeft gekregen.
De publieke verantwoording die de burge-

### Pagina 43

30 meester elke vier jaar aan de kiezers moet
afleggen, is in dit licht een welkome versle-
versteging van het democratische toezicht
op het gemeentebeld.
(...)
bron: de Volkskrant van 27 september 2003, rubriek Commentaar

tekst 10 Een gekozen burgemeester is half werk

De voorstellen van minister De Graaf over een
gekozen burgemeester zijn slecht doordacht.
Ronald van Raak vreest politieke verlamming
en pleit voor handhaving van echte, vertegen-
5 woordigende democratie.
Dit betekent ook dat de nieuwe burgemeester
geen zinvol verkiezingsprogramma aan de
bevolking kan voorleggen. Het alternatief is dat
de direct gekozen burgemeester meer macht
opeist. Als de burgemeester zijn of haar
35
40
belangen, dan heeft de raad geen enkele
invloed meer.

De kiezers krijgen een burgemeester die ze
nooit hebben gekozen. Tijdens de verkiezings-
campagne sprak D66 zich al uit voor
een direct gekozen burgemeester. Tijdens
de formatie bleken Balkenende en Zalm snel
bereid dit staatsrechtelijke dokum als wissel-
geld voor recordbezuinigingen te accepteren.
Ook PvdA-leider Bos neemt ineens afstand van
zijn verkiezingsbeloften.
Waarom wordt met dit onderwerp zoveel vaart
gemaakt? Niet omdat de voorstellen goed zijn.
De direct gekozen burgemeester is een
voorstellen van De Graaf
meester, dat haaks kan staan op de wensen van
de gemeenteraad. Onduidelijk-
heid is wie dan de

25
30
ook over de macht van de nieuwe burge-
meesters bestaat in de voorstellen nog veel onduidelijkheid. Burgemees-
ters hebben nu een beperkte taak, meestal openbare
orde en veiligheid. En zelfs als dat beleid zal
de burgemeester veelal insteen
hebben van de raad. En dat is goed, want de
raad vertegenwoordigt de lokale politieke
meningen en voorkeuren.
naar: de Volkskrant van 10 oktober 2003
45
50
55
60
belangen, dan heeft de raad geen enkele
invloed meer. De nieuwe burgemeester zal dus
waarschijnlijk niet worden gekozen door de raad
en zal waarschijnlijk niet worden gekozen door de bevolking.
met de nieuwe burgemeester niet het lokale bestuur
op de gemeenteraad aan de macht.
zijn of haar
burgeremeester zullen worden. Het gevaar is dat de
burgeremeester in de raad geen
de gemeenteraad te laten
worden uitgevoerd. (...)
Niet staatsrechtelijke hervorming, maar meer
politiek dichter bij de burgers. Daarom is het belangrijk om vast te
houden aan een echte vertegenwoordigende
democratie. Dit betekent gelukkig niet dat we
de benoemde burgemeester moeten handhaven.
Om de positie van de raden te versterken zou
het beter zijn om de burgemeester, net als nu de
wethouder, door de gemeenteraad te laten
kiezen - een voorstel dat waarschijnlijk mag
rekenen op een grote meerderheid in de Tweede
Kamer.

Ronald van Raak is lid van de Eerste Kamer
voor de SP.

500018-1-29b
9
Lees verder

### Pagina 44

Opave 3 Mens en werk
tekst 11
De vrouwen waren we even vergeten
Koud konden we in 1976 spreken van een
verzorgingsstaat of de afbraak ervan.
begon alweer. Ironisch genoeg legde de
vrouwenemancipatie de bijl aan de wortel
van het Nederlandse model van sociale
zekerheid.
5 De kiem van de verzorgingsstaat lag in de
jaren dertig van de vorige eeuw. (...) Na de
oorlog was een op solidariteit en goed
vertrouwen gebaseerd stelsel van sociale
zekerheid politiek nauwelijks omstreden.
Over de uitvoering werd wel uitgebreid
gedebatteerd. In 1952 werd het pleit
beslecht. De overheid voerde de
15 volksverzekeringen uit (voor iedereen, zoals
kinderbijslag en AOW), de sociale partners
werden verantwoordelijk voor de
werknemersverzekeringen (voor mensen in
loondienst, zoals WW en WAO). Die
taakverdeling hield vijftig jaar stand, totdat
20 in 2002 het kabinet de uitvoering van de
werknemersverzekeringen overnam. (...)
Hoewel het kostwinnersbeginsel in de jaren
zestig en zeventig nog de overhand had,
25 begon het te wrikken. In 1969 werd een
vrouwen, voor zover ze geen kostwinner
30 waren, gold toch slechts als aanvulling.
Teken des tijds was een uitspraak van de
hoogste rechter in de sociale zekerheid: een
getrouwde vrouw kreeg uitsluitend zes
maanden WW als ze minimaal twee jaar
35 lang haar betaalde werk had gecombineerd
met 'de normale dagtaak'. De
verwijlregeling bleef voorbehouden aan
kostwinners.
Maar het tij keerde. Meer en meer kwam het
40 stelsel onder druk te staan. Door tekort aan
personeel, de toenemende scholing van
vrouwen en de tweede feministische golf
van begin jaren zeventig werd het verzet
tegen de tweederangs positie van vrouwen
45 groter. Europa heeft vrouwen uiteindelijk
hun rechten geschonken. In 1975 moest de
gelijke beloning van werkende mannen en
vrouwen bij wet geregeld zijn. In de praktijk
blijkt overigens 25 jaar later, dat vrouwen
50 nog steeds twintig procent minder verdienen
dan mannen voor hetzelfde werk. Een
loze verplichting legde de bijl
van de Nederlandse
staat: uiterlijk in 1985 moesten
mannen en vrouwen ook in de sociale
zekerheid gelijk worden behandeld.
Gijs Herderscheé
bron: de Volkskrant van 16 september 2003
500018-1-29b
10
Lees verder

### Pagina 45

tabel 1
Aandeel vrouwen in de werkzame beroepsbevolking van 15-64 jaar naar beroepsklasse
(in procenten)

| | 1990 | 1995 | 2001 |
|---|---|---|---|
| hoogste aandeel vrouwen | | | |
| (para)medisch lagere beroepen | 86 | 87 | 90 |
| (para)medisch middelbare beroepen | 85 | 85 | 87 |
| (para)medisch hogere beroepen | 76 | 77 | 78 |
| verzorgend lagere beroepen | 75 | 79 | 77 |
| administratief, commercieel e.d. lagere beroepen | 75 | 74 | 73 |
| verzorgend hogere beroepen | 65 | 70 | 73 |
| gedrag en maatschappij middelbare beroepen | 51 | 60 | 72 |
| verzorgende e.d. middelbare beroepen | 70 | 70 | 70 |
| wis-kundig, natuurwetenschappelijk lagere beroepen | 40 | 49 | 67 |
| laagste aandeel vrouwen | | | |
| technisch middelbare beroepen | 3 | 3 | 5 |
| transport hogere beroepen | 6 | 9 | 7 |
| transport lagere beroepen | 4 | 4 | 9 |
| technisch hogere beroepen | 5 | 6 | 9 |
| technisch lagere beroepen | 11 | 10 | 10 |
| beveiliging lagere beroepen | 4 | 9 | 13 |
| middellage beroepen | 9 | 23 | 13 |
| landbouwkundig hogere beroepen | 10 | 14 | 15 |
| technisch wetenschappelijke beroepen | 5 | 8 | 15 |
| managers e.d. hogere beroepen | 8 | 11 | 16 |

bron: Emancipatiemonitor 2002 (SCP/CBS)

tabel 2
Emancipatiestreefcijfers versus feitelijke situatie

| | Streefcijfer 2010 | Feitelijke situatie |
|---|---|---|
| Streefcijfers Meerjarenbeleidsplan voor 2010 versus feitelijke situatie (in procenten) | | |
| 1 | Verhoging arbeidsparticipatie van vrouwen (baan van ten minste 12 uur per week). | 65 | $53^a$ |
| 2 | Verhoging van het aandeel economisch zelfstandige vrouwen. | 60 | $38^b$ |
| 3 | Verhoging van het aandeel vrouwen in het totaal van de persoonlijke inkomens. | 35 | $32^b$ |
| 4 | Verhoging van het aandeel mannen in totaal aantal uren onbetaalde zorg. | 40 | $35^b$ |
| 5 | Verhoging van het aandeel vrouwen in politieke functies: Tweede Kamer. | 50 | 35 |
| 6 | Verhoging van het aandeel vrouwen in openbaar bestuur: burgemeesters. | 40 | 19 |
| 7 | Verhoging van het aandeel vrouwen in hoge functies in de profitsector. | 20 | $5^c$ |
| 8 | Verhoging van het aandeel vrouwen in hoge functies in de non-profitsector (zorg en welzijn). | 45 | $30^c$ |
| 9 | Verhoging van het aandeel vrouwen in

### Pagina 46

tekst 12 "MENSELIJKE WAARDIGHEID, DAAR GAAT HET OM"

interview met SER-voorzitter Herman Wijffels

De vraag komt onvermijdelijk op ons
af of we subsidies als kinderbijslag en
studiefinanciering in hun huidige vorm
willen handhaven, meent SER-voorzitter
5 Herman Wijffels.

"De alarmklok luidt voor de
verzorgingsstaat. Het systeem wordt niet
alleen onbetaalbaar, maar schiet steeds
vaker zijn doel voorbij. Ook worden hij voor
10 een eerlijke verdeling van zorg en inkomen.
Maar de tijden veranderen", meent Herman
Wijffels. (...)
"Op de keper beschouwd wordt door de
rijksoverheid veel geld geind, dat
15 vervolgens weer wordt uitgedeeld aan
mensen die dat helemaal niet per se nodig
hebben. Denk maar aan de
studiefinanciering, de hypotheekrenteaftrek,
een ruimbewijs VUT. Dit vraagt om
20 verandering. Moeten we ons niet beperken
tot inkomensteun voor mensen die zonder
onze steun en solidariteit niet aan het
kunnen functioneren? Dat is de vraag waar
we voor staan. (...)

bron: de Volkskrant van 25 oktober 2003

Einde

500018-1-29b
12
Moet iedereen meebetalen aan
studiefinanciering? Moeten mensen daar
zelf niet voor zorgen, bijvoorbeeld in een
sociaal leenstelsel?"

Verderop in het interview spreekt Wijffels
over het centraal akkoord dat in oktober
2003 tot moeizame onderhandelingen tot
stand was gekomen.
Het kabinet-Balkenende II (CDA-VVD-
D66) had als inzet voor de
onderhandelingen dat de lonen niet zouden
stijgen in de komende jaren, vanwege de
slechte economische situatie. In het centraal
akkoord werd geregeld dat er in 2004 geen
loondijgingen zouden zijn en in 2005 een zo
klein mogelijke stijging. Ook werd
afgesproken dat het kabinet-Balkenende II
de bestaande VUT- en prepensioen-
regelingen niet per direct zou afschaffen.
Wijffels had drie maanden geleden
voorspeld dat er geen centraal akkoord zou
komen, (...).

Gijs Herscheé en Yvonne Zonderop


### Pagina 47

Correctievoorschrift VWO
Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs
20 05
Tijd vak 1
Maatschappijleer
Het correctievoorschrift bestaat uit:
1 Regels voor de beoordeling
2 Algemene regels
3 Vakspecifieke regels
4 Beoordelingsmodel
1 Regels voor de beoordeling
Het werk van de kandidaten wordt beoordeeld met inachtneming van de artikelen 41 en 42
van het Eindexamenbesluit v.w.o.-h.a.v.o.-m.a.v.o.-v.b.o. Voorts heeft de CEVO op grond
van artikel 39 van dit Besluit de Regeling beoordeling centraal examen vastgesteld (CEVO-
02-806 van 17 juni 2002 en bekendgemaakt in Uitleg Gele katern nr. 18 van 31 juli 2002).
Voor de beoordeling zijn de volgende passages van de artikelen 41, 41a en 42 van het
Eindexamenbesluit van belang:
1 De directeur doet het gemaakte werk met een exemplaar van de opgaven, de
beoordelingsnormen en het proces-verbaal van het examen toekomen aan de examinator.
Deze kijkt het werk na en zendt het met zijn beoordeling aan de directeur. De examinator
past de beoordelingsnormen en de regels voor het toekennen van scorepunten toe die zijn
gegeven door de CEVO.
2 De directeur doet de van de examinator ontvangen stukken met een exemplaar van de
opgaven, de beoordelingsnormen, het proces-verbaal en de regels voor het bepalen van de
score onverwijld aan de gecommitteerde toekomen.
3 De gecommitteerde beoordeelt het werk zo spoedig mogelijk en past de
beoordelingsnormen en de regels voor het toekennen van scorepunten toe die zijn
gegeven door de CEVO.
4 De examinator en de gecommitteerde stellen in onderling overleg het aantal scorepunten
voor het centraal examen vast.
5 Komen zij daarbij niet tot overeenstemming dan wordt het aantal scorepunten bepaald op
het rekenkundig gemiddelde van het door ieder van hen voorgestelde aantal scorepunten, zo
nodig naar boven afgerond.
2 Algemene regels
Voor de beoordeling van het examenwerk zijn de volgende bepalingen uit de CEVO-
Regeling van toepassing:
1 De examinator vermeldt op een lijst de namen en/of nummers van de kandidaten, het aan
iedere kandidaat voor iedere vraag toegekende aantal scorepunten en het totaal aantal
scorepunten van iedere kandidaat.
2 Voor het antwoord op een vraag worden door de examinator en door de gecommitteerde
scorepunten toegekend, in overeenstemming met het beoordelingsmodel.
Scorepunten zijn de getallen 0, 1, 2, ..., n, waarbij n het maximaal te behalen aantal
scorepunten voor een vraag is. Andere scorepunten die geen gehele getallen zijn, of een
score minder dan 0 zijn niet geoorloofd.
500018-1-29c
1
Lees verder

### Pagina 48

3 Scorepunten worden toegekend met inachtneming van de volgende regels:
3.1 indien een vraag volledig juist is beantwoord, wordt het maximaal te behalen scorepunten toegekend;
3.2 indien een vraag gedeeltelijk juist is beantwoord, wordt een deel van de te behalen scorepunten toegekend, in overeenstemming met het beoordelingsmodel;
3.3 indien een antwoord op een open vraag niet in het beoordelingsmodel voorkomt en dit antwoord op grond van aantoonbare, vakinhoudelijke argumenten als juist of gedeeltelijk juist aangemerkt kan worden, moeten scorepunten worden toegekend naar analogie of in de geest van het beoordelingsmodel;
3.4 indien slechts één voorbeeld, reden, uitwerking, citaat of andersoortig antwoord gevraagd wordt, wordt uitsluitend het eerstgegeven antwoord beoordeeld;
3.5 indien meer dan één voorbeeld, reden, uitwerking, citaat of andersoortig antwoord gevraagd wordt, worden uitsluitend de eerstgegeven antwoorden beoordeeld, tot maximaal het gevraagde aantal;
3.6 indien in een antwoord een gevraagde verklaring of uitleg of afleiding of berekening ontbreekt dan wel foutief is, worden 0 scorepunten toegekend, tenzij in het beoordelingsmodel anders is aangegeven;
3.7 indien in het beoordelingsmodel verschillende mogelijkheden zijn opgenomen, gescheiden door het teken /, gelden deze mogelijkheden als verschillende formuleringen van hetzelfde antwoord of gedeelte van het antwoord;
3.8 indien in het beoordelingsmodel een gedeelte van het antwoord tussen haakjes staat, behoeft dit gedeelte niet in het antwoord van de kandidaat voor te komen.

4 Een fout mag in de uitwerking van een vraag maar één keer worden aangerekend, tenzij daardoor de vraag aanzienlijk vereenvoudigd wordt en/of tenzij in het beoordelingsmodel anders is vermeld.

5 Een zelfde fout in de beantwoording van verschillende vragen moet steeds opnieuw worden aangerekend, tenzij in het beoordelingsmodel anders is vermeld.

6 Indien de examinator of de gecommitteerde meent dat in een examen of het beoordelingsmodel bij dat examen een fout of onvolkomenheid zit, beoordeelt hij het werk van de kandidaten alsof het examen en beoordelingsmodel juist zijn. Hij kan de fout of onvolkomenheid mededelen aan de CEVO. Het is niet toegestaan zelfstandig af te wijken van het beoordelingsmodel. Met een eventuele fout wordt bij de definitieve normering van het examen rekening gehouden.

7 Scorepunten worden toegekend op grond van het door de kandidaat gegeven antwoord op iedere vraag. Er worden geen scorepunten vooraf gegeven.

8 Het cijfer voor het centraal examen wordt als volgt verkregen. Eerste en tweede correctoren stellen de score voor iedere kandidaat vast. Deze score wordt meegedeeld aan de directeur. De directeur stelt het cijfer voor het centraal examen vast op basis van de regels voor omzetting van score naar cijfer.
N.B. Het aangeven van de onvolkomenheden op het werk en/of het noteren van de behaalde scores bij de vraag is toegestaan, maar niet verplicht.

3 Vakspecifieke regel

Voor het examen maatschappijleer VWO kunnen maximaal 94 scorepunten worden behaald.

500018-1-29c 2 Lees verder


### Pagina 49

4 Beoordelingsmodel
Antwoorden Deel- scores
Opgave 1 Oorlog in de media
Maximumscore 1
1 □ The New York Times wordt gerekend tot de kwaliteitskranten/kaderkranten; de New York Post tot de populaire dagbladen / massabladen/sensatiebladen/tabloids. 1
Maximumscore 2
2 □ Voorbeelden van verschillen in inhoud zijn (twee van de volgende):
- Bij de kwaliteitskrant meer journalistieke diepgang / uitspitten van (veel) meer inhoudelijke informatie / nadruk op zakelijke berichtgeving zonder veel sensatiezucht; een populaire krant (als de New York Post) brengt het nieuws sensationeel.
- Een kwaliteitskrant (als The New York Times) bericht feitelijker over de gebeurtenissen (de oorlog) / heeft veel meer feitelijke koppen / heeft een uitgebreide en gedegen opiniepagina met commentaren en achtergrondartikelen; een populaire massakrant zijn mening en feiten minder gescheiden (zoals uit de kop van de New York Post blijkt).
- Een kwaliteitskrant geeft meer beleidsinformatie (informatie over politiek, buitenland, economie, cultuur); een populaire krant legt de nadruk op human-interest / richt zich primair op wat in de belangstelling van het grote publiek staat.
per juist verschil 1
Maximumscore 2
3 □ • commentaarfunctie / opiniërende functie / meningsvorming
- voorbeelden van een juiste reden (één van de volgende): 1
• Bevordering van de meningsvorming is van belang in een democratische samenleving.
• Levert een bijdrage aan het publieke debat.
• Vorming van de publieke opinie. 1
Maximumscore 2
4 □ • Omschrijving 3 hoort bij NRC Handelsblad
• Omschrijving 4 hoort bij Trouw 1
Maximumscore 3
5 □ Voorbeelden van juiste manieren zijn (drie van de volgende):
• Uit de plaats van berichten en nieuwsfeiten in de krant geeft de redactie aan welke
nieuwsfeiten zij belangrijk vindt.
• Uit de aandacht voor bepaalde rubrieken die kenmerkend zijn voor de krant, bijvoorbeeld de rubriek Religie en filosofie in Trouw of rubriek Privé in De Telegraaf.
• Uit spotprenten blijkt de ruimte die de krant biedt aan bepaalde meningen.
• Uit de hoeveelheid ruimte (gemeten in kolommen) die de redactie aan bepaalde onderwerpen geeft. / Uit de omvang van de berichtgeving.
• Uit de mate waarin achtergrondartikelen/opinies van deskundigen geplaatst worden.
• Uit de mate waarin de redactie het belangrijk vindt dat door columnisten diverse opvattinge/satirische/humoristische meningen over tal van onderwerpen worden verkondigd.
• Uit de ingezonden brieven kun je iets over de lezersgroep afleiden. / De ingezonden brieven zeggen iets over de selectie door de redactie.
• Uit de selectie van foto's die onderdeel van de krant belangrijk vindt.
• Uit de aard van de advertenties die geplaatst worden.
• Uit de ruimte voor sport/kunst/uitgaan.
per juiste manier 1
500018-1-29c 3 Lees verder