# Eindexamen Maatschappijwetenschappen VWO 2003 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2003/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Opgave 1 De nieuwe euthanasiewetgeving van 2001

Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 6. Vaak wordt bij een vraag verwezen naar
een specifieke tekst. Soms wordt een beroep gedaan op de vaardigheid om zelf de
noodzakelijke informatie in het bronnenboekje te vinden.

Op 28 november 2000 werd een nieuwe euthanasiewet door de Tweede Kamer aangenomen.
De wet verbindt aan het toepassen van euthanasie een aantal voorwaarden. Als daaraan
voldaan is, wordt een arts niet vervolgd. Nederland is het eerste land ter wereld met een
dergelijke wetgeving. De reacties uit het buitenland waren vaak heftig. In eigen land
verzetten met name CDA, SGP, GPV en RPF (GPV en RPF zijn inmiddels een ChristeUnie
geworden) zich er tegen. Zij probeerden tevergeefs tussen november 2000 en maart 2001
via Europese instellingen een halt toe te roepen aan de invoering van de wet. Op 11 april
2001 werd het wetsvoorstel door de Eerste Kamer aangenomen.

Zie tekst 1.
2p 1 Is de NVVE (Nederlandse Vereniging voor Vrijwillige Euthanasie) te kenmerken als een
actiegroep of als een belangenorganisatie?
Licht je antwoord toe met behulp van twee kenmerken van een actiegroep of van een
belangenorganisatie en noem welke gegevens uit de tekst je daarbij gebruikt.

Zie tekst 2.
6p 2 De politieke besluitvorming over euthanasie is een cyclisch proces dat meer dan twintig jaar
duurde.
Beschrijf aan de hand van de gegevens uit tekst 2 het politieke besluitvormingsproces over
de euthanasiekwestie vanaf de jaren tachtig volgens de benadering van het systeemmodel.
Ga in je beschrijving uit van de volgende tijdvakken:
. de jaren tachtig, regels 9-34;
. de wet van 1992, regels 34-54;
. aanvaarding van het nieuwe wetsvoorstel door de Tweede Kamer in november 2000,
regels 51-81.

Je kunt het politieke besluitvormingsproces ook beschrijven volgens de benadering van het
barrièremodel. Het systeemmodel en barrièremodel leggen elk de nadruk op bepaalde
aspecten van het besluitvormingsproces.
2p 3 A Geef een aspect dat in het barrièremodel meer centraal staat dan in het systeemmodel.
B Licht dit aspect toe met behulp van gegevens over de totstandkoming van de
euthanasiewet van 2000/2001.

Na afloop van de ministerraad van 1 december 2000 heeft premier Kok gezegd dat het
buitenland "de euthanasiewetgeving kennelijk niet altijd begrijpt." "Het lijkt dan soms wel
of Nederland geen enkele norm kent", aldus Kok. "Maar deze wet biedt geen vrijheid voor
normloos handelen." De premier sloot niet uit dat Nederland via diplomatieke kanalen meer
uitleg over de euthanasiewet gaat verschaffen. (bron: NRC Handelsblad van 2 december
2000)
2p 4 Noem twee gegevens uit tekst 2 die de uitspraak "Maar deze wet biedt geen vrijheid voor
normloos handelen" ondersteunen.

Zie tekst 3.
2p 5 Leg uit waarom enkele volksvertegenwoordigers in de Raad van Europa deze instelling
betrokken hebben bij het Nederlandse euthanasiewetsvoorstel.
Betrek in je uitleg een doelstelling van deze raad.

In tekst 4 wordt ingegaan op de betekenis van het Europees Verdrag inzake de Rechten van
de Mens (EVM).
2p

### Pagina 2

Zie tekst 4.
Het CDA en de EVP-fractie stelden dat het Nederlandse wetsvoorstel over euthanasie in strijd is met het Europese Verdrag inzake de rechten van de mens (EVRM) (regels 1-2 en regels 5-10).
1p 7 Welk Europees orgaan zou bevoegd zijn om zich bindend uit te spreken over deze stelling?

Zie tekst 5.
Politici van CDA en ChristenUnie willen in het Europees Parlement een debat voeren over de Nederlandse euthanasiewet.
Het Europees Parlement heeft niet de bevoegdheid om wetten van de afzonderlijke lidstaten van de EU goed of af te keuren. Niettemin heeft het Europees Parlement als één van de instellingen van de EU algemene zin indirecte invloed op de wetgeving in Nederland.
4p 8 Leg uit op welke wijze het Europees Parlement invloed heeft op de wetgeving in Nederland. Ga in je antwoord uit van twee bevoegdheden van het Europees Parlement.

Zie tekst 6.
Ook de Eerste Kamer speelt een rol in het wetgevingstraject.
2p 9 Welke twee verschillen zijn er tussen Tweede Kamer en Eerste Kamer in hun wetgevende taak?

De Nederlandse Vereniging voor Vrijwillige Euthanasie (NVVE) zal waarschijnlijk tevreden zijn met de aanneming van het wetsvoorstel over euthanasie door de Eerste Kamer. Je zou kunnen zeggen dat de beïnvloeding en het lobbyen van de NVVE resultaat hebben gehad.
2p 10 Welke factoren hebben mogelijk bijgedragen tot dit resultaat?
Ga in je antwoord uit van twee maatschappelijke verschijnselen:
- de politieke omgeving of politieke verhoudingen.

De massamedia hebben bepaalde functies in het proces van politieke besluitvorming.
3p 11 Welke functies zijn te herkennen in de teksten 1 tot en met 6?
Noem voor drie functies het nummer van een tekst waarin één van die functies specifiek tot uitdrukking komt en licht je keuze kort toe.

Om een goed beeld te krijgen van het euthanasievraagstuk, kun je bij de vier benaderingswijzen van maatschappijleer. Eén van die vier is de vergelijkende benaderingswijze. Deze benaderingswijze kijkt naar verschillen in overheidsbeleid en wetgeving tussen de situatie van vroeger en nu en tussen andere landen.
4p 12 Noem twee andere benaderingswijzen en formuleer bij elk een passende analysevraag. Vermeld in welke tekst(en) je informatie over deze vraag kunt vinden. Licht je keuze kort toe met behulp van een passend gegeven uit die tekst.

Opave 2 De keerzijde van de verzorgingsstaat: het WAO-dossier

Bij deze opgave horen de teksten 7 en 8.

Kabinet, werkgeversorganisaties en vakbonden zijn er na jaren van forse groei van het aantal WAO'ers (in 2001 ruim 950.000) van doordrongen dat het WAO-stelsel ingrijpend moet worden gewijzigd. Maar omdat politieke partijen het de laatste jaren niet eens konden worden over die ingrijpende wijziging, werd door het kabinet-Kok II in 2000 een commissie onder leiding van de CDA-er Piet Hein Donner ingesteld. Op 31 mei 2001 werd het rapport Werk maken van arbeidsongeschiktheid door de commissie-Donner aan het kabinet overhandigd. Tekst 7 geeft een beknopte weergave van dit rapport.
2p 13 Leg uit waarom de WAO past in de idee van de verzorgingsstaat.

300010 35 3 Lees verder


### Pagina 3

2p 14
In Nederland onderscheiden we sociale verzekeringen en sociale voorzieningen.
Leg uit of de WAO gerekend wordt tot de sociale verzekeringen of tot de sociale
voorzieningen.
Betrek in je antwoord een kenmerkend verschil tussen sociale verzekeringen en sociale
voorzieningen.

Het WAO-vraagstuk is al vanaf de jaren tachtig van de vorige eeuw onderdeel van een
discussie over de vraag in hoeverre de verzorgingsstaat in zijn volle omvang te handhaven
is.
4p 15
Welke twee hoofdpunten in de discussie over de verzorgingsstaat zijn van toepassing op de
inhoud van tekst 7?
Licht je antwoord toe met behulp van toepasselijke zinsneden uit de tekst.

Welk arbeidsethos spreekt volgens tekst 7 uit het rapport van de commissie-Donner?
3p 16
Verwijs naar twee zinnen uit tekst 7 waaruit dit blijkt.

De WAO verschaft een uitkering aan arbeidsongeschikten zoals betaald werk een inkomen
verschaft aan werkenden.
2p 17
Noem drie functies van betaalde arbeid die mensen met een uitkering mogelijkerwijs zullen
missen.

Bij de totstandkoming van de nieuwe WAO-regeling zijn de werknemers- en
werkgeversorganisaties belangrijke actoren. In het algemeen worden twee modellen tot
regeling van arbeidsgeschiktheid of belangentegenstellingen onderscheiden.
2p 18
Noem deze twee modellen en leg uit welk model tot regeling van belangentegenstellingen je
herkent in tekst 8.
Pas gegevens uit de tekst 8 tot op één kenmerk van het gekozen model.

In tekst 8 is de Sociaal-Economische Raad (SER) genoemd. Behalve de SER is er nog een
ander voorbeeld van geïnstitutionaliseerd overleg op landelijk niveau waarin sociale
partners met elkaar spreken en onderhandelen.
3p 19
Noem de naam van bedoeld overlegorgaan en geef een verschil in taak met de SER.

Overleg tussen werkgevers en werknemers vindt ook plaats op bedrijfsníiveau in het
kader van CAO-onderhandelingen en op bedrijfsníiveau in de ondernemingsraad.
A Geef een voorbeeld van zo'n afspraak over de WAO in een CAO.
3p 20
B Vanuit welke bevoegdheid van de ondernemingsraad kunnen afspraken gemaakt worden
om te voorkomen dat werknemers arbeidsongeschikt raken? Geef een voorbeeld van zo'n
afspraak.

Ziek worden zal in enkele gevallen voorkomen kunnen worden door goed te letten op het
welbevinden van de werknemers op de werkvloer. Werkgevers en werknemers hebben zo
een gemeenschappelijk belang bij een goede regeling van arbeidsinhoud,
arbeidsverhoudingen en arbeidsomstandigheden.
3p 21
Geef voor elk van de drie bovengenoemde gebieden een voorbeeld van de wijze waarop het
ziekteverzuim verminderd kan worden.

Ook de politieke partijen reageerden op de aanbevelingen van de commissie-Donner. Alle
partijen beklemtoonden direct na het verschijnen van het rapport-Donner dat er nu echt wat
moet gebeuren.
6p 22
Geef zowel voor CDA, PvdA als VVD een argument voor een positieve houding ten aanzien
van het rapport. Maak gebruik van tekst 7.
Geef bij elk argument een uitgangspunt dat typisch is voor die partijen.
300010 35 4 Lees verder

### Pagina 4

3p 23
Stel, iemand doet een onderzoek naar de oorzaken van arbeidsongeschiktheid.
A Formuleer een concrete hypothese die de volgende bewering (theorie) te onderzoeken:
Ongezonde leefgewoonte verhogen de kans op arbeidsongeschiktheid.
Tip daarbij: Bedenk een operationalisatie van een 'ongezonde leefgewoonte' met
arbeidsongeschiktheid als gevolg.
Om de hypothese te onderzoeken, maakt de onderzoeker gebruik van twee steekproeven:
één van de groep werkenden en één van de groep arbeidsongeschikten.
B Leg uit aan welke voorwaarde een steekproef moet voldoen om tot generaliseerbare
uitspraken te komen.

Opgave 3 Discussie over ontwikkelingshulp

Bij deze opgave horen de teksten 9 en 10.

In tekst 9 pleit ambassadeur Marres voor afschaffing van ontwikkelingshulp. Het
commentaar van de Volkskrant (tekst 10) gebruikt ook het begrip
ontwikkelingssamenwerking. Hoewel de begrippen ontwikkelingshulp en
ontwikkelingssamenwerking vaak door elkaar worden gebruikt, gaat het om twee
verschillende begrippen.

4p 24
Pleit Marres ook voor afschaffing van ontwikkelingssamenwerking?
Licht je antwoord toe door:
A het verschil aan te geven tussen ontwikkelingshulp en ontwikkelingssamenwerking, en
B door te verwijzen naar een gegeven uit de tekst.

Zie regels 9-21 in tekst 9.
De ontwikkelingshulp van ongeveer 53 miljard dollar is in vergelijking met de andere
geldstromen, zoals directe investeringen en bankleningen, zeer gering. De kapitaalstroom
van de rijke landen en multilaterale instellingen naar hulpontvangende landen bedroeg in
1997 in totaal ongeveer 270 miljard dollar waarvan ongeveer 53 miljard officiële
ontwikkelingshulp. Toch wordt door deskundigen op het gebied van
ontwikkelingssamenwerking gesteld dat het bedrag van 53 miljard dollar aan
ontwikkelingshulp essentieel is, zeker voor de armste landen.
4p 25
Geef twee argumenten die deze deskundigen noemen voor het handhaven van
ontwikkelingshulp aan de armste landen.

Zie tekst 9.
Marres zegt in de regels 31-34 dat niet bij elk donorland armoedebestrijding voorop staat.
2p 26
Welke andere belangen spelen bij deze donorlanden dan een rol?
Noem er twee en licht elk belang toe.

Volgens Marres volgen de EU-landen niet de regels van de Europese Commissie
(regels 42-44). Marres gaat niet in op de kritiek die regelmatig wordt geuit op de gevolgen
van het EU-beleid voor ontwikkelingslanden. Hij gaat met name niet in op de kritiek dat er
een tegenstrijdigheid bestaat tussen het ontwikkelingsbeleid van de EU en het beleid van de
EU op andere gebieden.
3p 27
Leg uit welke tegenstrijdigheid er is tussen het officiële EU-beleid op het gebied van
ontwikkelingssamenwerking en het beleid van de EU op andere gebieden.

2p 28
Het pleidooi van Marres om ontwikkelingshulp af te schaffen, sluit aan bij de kritiek uit
liberale hoek op ontwikkelingshulp.
Met welke opvattingen van Marres zullen mensen met een liberale visie het eens zijn?
Noem twee citaten uit de tekst.

Let op: De laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

300010 35 5 Lees verder

Voor alle eindex

### Pagina 5

Dit is een opgavepagina van een examen, gericht op het vak maatschappijleer of aardrijkskunde, gezien de focus op politieke en maatschappelijke thema's zoals ontwikkelingshulp en interculturele visies. De pagina bevat geen visuele elementen zoals grafieken, tabellen of figuren; het bestaat uitsluitend uit tekstuele opdrachten. Er is een doorlopende tekst die dient als bronmateriaal voor de vragen, aangeduid als 'tekst 10' en een fragment uit 'de Volkskrant' van 12 mei 2001. De concepten die getest worden zijn onder andere politiek-ideologische uitgangspunten (CDA, GroenLinks), visies op interculturele verschillen, het standpunt van 'De Volkskrant' over multilaterale en bilaterale hulp, een dilemma rondom ontwikkelingshulp, en internationale verplichtingen met betrekking tot ontwikkelingshulp. Van de student wordt gevraagd om: 1) politiek-ideologische uitgangspunten te benoemen, 2) een visie uit tekst 10 te identificeren en toe te lichten met een citaat, 3) een ingezonden brief te schrijven met argumenten voor of tegen bilaterale hulp, 4) een dilemma te verklaren en toe te passen op Nederland, en 5) twee voorbeelden te geven van internationale verplichtingen. De vragen vereisen kennis van maatschappelijke onderwerpen, kritisch denken, tekstinterpretatie en argumentatieve vaardigheden.

### Pagina 6

Examen VWO
Maatschappijleer (nieuwe stijl en oude stijl)
Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs
Bronnenboekje
20 03
Tijdvak 1
Woensdag 28 mei
9.00 - 12.00 uur
300010 35A
Begin

### Pagina 7

Opgave 1 De nieuwe euthanasiewetgeving van 2001
tekst 1
Ook al leeft een dokter volledig de
zorgvuldigheidseisen na, euthanana-
sie op hulp bij zelfdoding zijn nog
steeds strafbaar. De NVVE met ruim
100.000 leden strijdt al jaren voor
een goede regeling van euthanasie.
En ondernam dan ook verschillende
EUTHANASIE
VERDIENT
EEN GOEDE WET.
Initiatieven. Binnenkort is het zover,
dan stemt de Tweede Kamer over
het wettelijkheidsvoorstel. Tal-
loze Nederlanders vinden dat er
een wet moet komen, met duidelijk
omschreven regels. De politiek kan
ja-tegenstemmen van het wets-
voorstel veel onzekerheden wegne-
men, zowel bij mensen die waardig
willen sterven als bij de artsen. De
NVVE behartigt al meer dan 25 jaar
de belangen van iedereen die on-
voorzichtig of uitzichtloos lijden. Wij
geven informatie – waaronder juri-
disch advies – bieden steun en ge-
ven wilsverklaringen uit. Voor meer
informatie, telefoon 0900 606 06 06
(50 ct/pm). Internet: www.nvve.nl.
E-mail: euthanasie @nvve.nl. Post-
adres: NVVE, postbus 75331, 1070
AH Amsterdam.
NVVE @
REGEL HET VOOR HET TE LAAT IS. NUVE.
bron: de Volkskrant van mei 2000
300010 35A
2
Lees verder

### Pagina 8

tekst 2
Nieuwe wet versoept euthanasie

Op 28 november is een meerderheid
van de Tweede Kamer akkoord
gegaan met de nieuwe euthanasiewet
van de ministers Borst
(Volksgezondheid) en Korthals
(Justitie). De veranderingen ten
opzichte van de huidige wet lijken op
het eerste gezicht niet groot. (...)

De huidige wet is er gekomen na jarenlange
10 discussie in de samenleving. In de jaren
tachtig vond een groeiend percentage van de
bevolking dat mensen zelf moesten kunnen
beslissen over de manier waarop ze wilden
sterven. Artsen vertelden ook dat ze vaker
15 verzoeken om hulp kregen. Hoe vaak ze op
die verzoeken ingingen, bleef onduidelijk.
Wie dat toegaf, kon immers wegen moord
de gevangenis in gaan! Toch kwamen
sommige artsen er wel opal dat zij
20 wilden richtlijnen van de politiek. Het was
duidelijk dat de wetgeving achterliep bij wat
in de samenleving leefde en igiorde. De
artsen wilden niet met dat probleem
opgezadeld worden. Meer rechtszekerheid
25 en openheid.

De politiek had in die jaren grote moeite het
met elkaar eens te worden. De christelijke
partijen (CDA, RPF, GPV en SGP) waren
flliekkant tegen, omdat zij vinden dat de
30 mens niet over de dood van een ander mens
mag beslissen. Het CDA zag in de regen in
de regering en daardoor was het lange tijd
niet mogelijk een nieuwe wet te
krijgen. Maar uiteindelyk is de wet
35 wet uit de bus gekomen. Deze
heel slim compromis, deze
dat artsen strafbaar zijn als zij
bij euthanasie. Maar als ze de
voorwaarden hebben voldaan, werden ze
40 niet vervolgd.
Het moet bijvoorbeeld altijd duidelijk zijn
dat er sprake is van ondraaglijk en
uitzichtloos lijden. En de patiënt moet zelf
hebben dat hij op zo’n manier
niet verder wil leven. De arts moet altijd een
andere arts raadplegen. En hij moet de
ophiel
euthanasie mededelen bij de Officier van
Justitie. De aanvraag onderzoekt of aan alle
voorwaarden is voldaan. Maar lang niet
iedereen was met dit compromis tevreden.

In de nieuwe wet die vorige week
(november 2000) door de Tweede Kamer is
aanvaard, geldt nog het één en ander. Het belang-
nog. Het belangrijkste verschil is dat bij een
55 euthanasie mededeling niet meer de Officier van
Justitie het onderzoek uitvoert. Dit zou nu
moeten gebeuren door een speciale
toetsingscommissie, die de zaak alleen aan
raadt als er twijfel bestaat of de
60 arts wel juist heeft gehandeld. Voor artsen is
het hierdoor gemakkelijker geworden om de
euthanasie te melden. Ze zitten immers niet
met beklaagdenbankje.

Een meerderheid van 104 kamerleden is
65 akkoord gegaan met de aanpassing van de
wet. Maar er waren ook dringende protesten,
vooral van de christelijke partijen. “Dit is
euthanasie zonder grenzen”, zei het RPF-
kamerlid Rowell in een interview met NRC
70 Handelsblad. Zijn bezwaar is dat de arts nu
in de praktijk in principe niet meer vervolgd
wordt en dat de euthanasie daarmee in zekere
zin tot de gewone medische handelingen
gaat horen. (...)

75 De Britse krant The Guardian liet
Nederlandse tegenstanders van de wet
uitvoerig aan het woord. De kop “In
uw leven niet meer veilig”, is
een cita

### Pagina 9

tekst 3
‘Europa niet tegen wet op euthanasie’

Door een onzer redacteuren

DEN HAAG, 2 DEC. De Raad van Europa heeft geen uitspraak gedaan over de Nederlandse wet die
euthanasie en hulp bij zelfdoding regelt. Het bericht dat de raad zich tegen de wet heeft uitgesproken is
gebaseerd op de particuliere mening van een van de 265 leden van de Europese Assemblee. Dit lid, de
Oostenrijkse christen-democrate Gatterer, heeft zich tot dusver steeds tegen legalisering van euthanasie
gekeerd. Dit zeggen de senatoren Dees (VVD) en Jurgens (PvdA) die namens Nederland zitting hebben
in de Assemblee. Volgens hen past de Nederlandse wetgeving binnen de criteria die de Assemblee in
juni 1999 heeft vastgesteld. (...)

bron: NRC Handelsblad van 2 december 2000

tekst 4
CDA gaat aan de haal met Europees verdrag

Het CDA komt te makkelijk met de stellige bewering dat de in Nederland voorgestelde
euthanasiewet strijdig is met het Europese verdrag inzake de rechten van de mens. Die
wetgeving slaat op ande kwesties, zoals willekeurige executies van PKK-leden door het
Turkse leger.

Rick Lawson

5 De EVP-fractie (de Europese Volkspartij, de
christen-democraten) in het Europees
Parlement zegt dat het plan om euthanasie
buiten de strafwet te plaatsen ingaat tegen
het Europees Verdrag inzake
10 de Rechten van de Mens (EVRM). Hier is
echter nuancering nodig, want het is maar de
vraag of artikel 2 van het EVRM zich
werkelijk tegen euthanasie uit niet met
15 zoveel woorden opgenomen. (...)

De wet dient het recht op leven te
beschermen; van bescherming van het leven
zelf wordt niet gesproken, evenmin als van
een plicht tot leven. De rest van artikel 2
20 maakt duidelijk in welke context het verbod
moet worden gelezen. Willekeurige
executies en excessief overheidsgeweld zijn
verboden.
De zaken waarin dat artikel tot nu toe aan de
25 orde is gekomen, betreffen vooral

het optreden van de Turkse politie en het
leger tegen de PKK. Het gaat dan ook wat
ver om, nog voordat het EVRM
gesproken, met zoveel stelligheid te poneren
30 dat de Nederlandse euthanasiewet in strijd
met het EVRM is.
Het EVRM heeft zich in de afgelopen
decennia ontwikkeld. De ideeën van de
opstellers van het Verdrag zijn niet

35 doorslaggevend; het EVRM eist meer dan
anno 1950. Zo legt het EVRM ‘positieve
verplichtingen’ op: om er voor te zorgen dat
u daadwerkelijk van uw rechten kunt
genieten, dient de staat zich niet alleen te
40 onthouden van een breuk op uw have en
goed, maar ook actief op te treden om u
tegen onheil te beschermen.
(...)

Prof. Dr. R.A. Lawson is hoogleraar aan
de Faculteit der Rechtsgeleerdheid,
Universiteit Leiden.

bron: Trouw van 15 februari 2001

300010 35A
4
Lees verder


### Pagina 10

tekst 5
Kok en het Europese euthanasiedebat

Premier Kok heeft zich van een kleinzerige
kant laten kennen met zijn opmerkingen aan
het adres van politici van christelijke
partijen die in Europa de euthanasiewet van
5 zijn kabinet ter discussie stellen. Nederland
is het eerste land ter wereld dat de bezorging
van een 'zachte dood' voorwaardelijk wil
toestaan, dus zo vreemd moet er
niet van opkijken dat deze stap ook buiten
10 de grenzen weerstand oproept.
Dat politici van CDA en ChristenUnie in het
Europees Parlement proberen over die wet
een debat los te maken, zou juist moeten
worden toegejuicht. Het heeft inhoud aan
bron: Trouw van 14 februari 2001

15 het nog altijd abstracte idee van een 'Europa
van de burger', als over zo'n
grensoverschrijdende kwestie een stevig
debat ontstaan. Als het paarse kabinet
dit vlak voorop te lopen, moet
zijn voor de confrontatie.
Daarvan heeft minister Borst
(Volksgezondheid) met instemming van
haar collega's besloten deze week niet naar
de hoorzitting van het Europees Parlement
20 te gaan om de wet uit te leggen en te
verdedigen.
(...)

tekst 6
Senaat akkoord met euthanasie

Ministers Borst en Korthals willen buitenland snel uitleggen wat wetgeving behelst

DEN HAAG – De Eerste Kamer heeft
gisteravond na een tweedaags debat
ingestemd met het wetsvoorstel over
euthanasie en hulp bij zelfdoding. De
5 nieuwe wetgeving zal waarschijnlijk dit
najaar ingaan en uiterlijk op 1 januari 2002.

De fracties van PvdA, VVD, D66 en
GroenLinks stemden unaniem voor (46

bron: de Gelderlander van 11 april 2001

zetels). Tegen waren het CDA,
10 ChristenUnie, SGP en de SP (28 zetels). Eén
senator was er niet.
De ministers Korthals van Justitie en Borst
van Volksgezondheid toonden zich na
afloop van het debat tevreden. Ze vonden
15 het een goed debat, overeenkomstig het
belang van het onderwerp', zei Korthals.
(...)

Opgave 2 De keerzijde van de verzorgingsstaat: het WAO-dossier

tekst 7
Het rapport-Donner besproken

Hoofdpunten van WAO-advies

Door een onzer redacteurs
De WAO wordt steeds minder een financieel
probleem. Het aantal arbeidsongeschikten
stijgt elk jaar fors – inmiddels zijn er
949.300 WAO'ers – maar de relatieve lasten
5 voor de samenleving dalen. Want hoewel er
inmiddels 28 miljard gulden per jaar aan de
WAO wordt uitgegeven, dalen de uitgaven
als percentage van het bruto binnenlands
product. Dat is het gevolg van het feit dat de
10 beroepsbevolking is gegroeid, er meer
gedeeltelijk arbeidsongeschikten zijn
gekomen en de uitkeringen in de loop der
jaren zijn verlaagd. De financiële lasten zijn

terug op het niveau van 1976, zo heeft de
commissie-Donner berekend. Maar dat wil
niet zeggen dat er geen probleem is, zo vindt
de commissie. 'De WAO is in toenemende
mate een verzamelplaats geworden van
marginale werknemers, van mensen die
20 aardigheden missen om zich in de huidige
productiestructuur een plaats te verwerven,
of de het behoud van een uitkering
buiten wensen te plaatsen.' Een verandering
in het denken over arbeid en ziekte zal
25 volgens

### Pagina 11

tekst 8
Vakbonden accepteren ingreep WAO

De WAO wordt beperkt tot wie duurzaam en
volledig arbeidsongeschikt is. (...)
Deze groep zou een hogere uitkering moeten
krijgen dan nu het geval is, bijvoorbeeld 70
procent van het laatst verdiende loon. Nu
ligt een gemiddelde, volledige WAO-
uitkering circa tien procent lager.
Gedeeltelijk arbeidsongeschikten krijgen
geen WAO-uitkering meer. (...)
Stilzitten geeft geen rechter, aldus de
commissie. Werkgevers en werknemers
krijgen samen twee jaar de
verantwoordelijkheid om bij gedeeltelijke of
tijdelijke arbeidsongeschiktheid voor herstel
en werkhervatting te zorgen. De werkgever
krijgt een ‘zorgplicht', dat wil zeggen zorg
voor tijdige behandeling, het aanbieden van
passend werk of hulp bij het vinden van
ander werk. Hij moet het loon doorbetalen.
Doet hij te weinig dan kan de
uitvoeringsinstelling hem verplichten langer
dan de twee jaar het loon door te betalen.
De zieke werknemer moet actief werken
aan zijn herstel. Hij is verplicht een redelijk
aanbod voor ander werk te aanvaarden,
tenzij het bijbehorende salaris onder 70
procent van zijn oude loon ligt. Aanvaardt
hij toch lager betaald werk, dan dient de
werkgever dit gedurende een aantal jaren
bron: de Volkskrant van 31 mei 2001

Van onze verslaggever Gijs Herderscheê

De vakbonden verzetten zich niet langer
tegen een grootschalige herziening van de
WAO. De FNV, CNV en Unie MHP gaan
akkoord met de aanpassing van de
arbeidsongeschiktheidswet, zoals de
commissie-Donner die deze zomer
voorstelde, mits wordt voldaan aan een
reeks voorwaarden. Zo moet de keuring
minder strikt dan Donner voorstelt.

bron: de Volkskrant van 5 september 2001

aan te vullen. Doet een werknemer te weinig
dan kan hij worden ontslagen voordat de
twee jaar om zijn. Hij kan dan geen
beroep meer maken op een WW-
uitkering.
De uitvoeringsinstelling zal aan het einde
bepalen of beide partijen zich voldoende
hebben ingespannen. Zij moeten zelf
aantonen dat zij de wederpartij hebben
aangesproken op hun zorgplicht.
De zieke werknemer die niet aan het werk is
gekomen, maar die ook niet volledig
arbeidsongeschikt wordt verklaard, valt na
twee jaar, afhankelijk van zijn
arbeidsverleden, terug op WW of de
bijstandregeling IOAW. (...)
De commissie vindt dat er maatregelen
nodig zijn om de WAO-keuring te
verbeteren. (...)
De voorstellen hebben geen betrekking op
de bestaande WAO’ers. (...) De commissie-
Donner verwacht dat de aanbevelingen
leiden tot een tweederde lagere instroom.
Het totaal aantal WAO’ers zal geleidelijk
onder de 600.000 komen. De huidige WAO-
lasten van 28 miljard gulden per jaar zullen
met 37 procent dalen, dat wil zeggen
met meer dan tien miljard gulden. Maar daar
tegenover staan wel hogere WW-lasten.

10 Dit blijkt uit een vertrouwelijk rapport van
de vakbonden. Door het akkoord is de
realisatie van de ingrijpende voorstellen van
Donner in de WAO dichterbij gekomen. De
drie bonden hebben een gezamenlijk
standpunt ingenomen voor
onderhandelingen met werkgevers en
kroonleden in de Sociaal-Economische

### Pagina 12

Deze examenpagina is een opgavepagina met tekst, afkomstig uit een bron genaamd 'de Volkskrant van 10 mei 2001'. De pagina bevat geen visuele elementen zoals grafieken, tabellen of figuren, maar volgt een kolomindeling met genummerde regels voor gemakkelijke referentie. De tekst, getiteld 'Schaf ontwikkelingshulp af' door Pieter Marres, bespreekt de argumenten voor en tegen ontwikkelingshulp aan de hand van verschillende economische en sociale indicatoren. Wiskundige concepten die aan bod komen, zijn procentuele berekeningen (0,22% van het BBP, 0,7% VN-doel, <10% van nationaal inkomen) en geldbedragen (53 miljard dollar, $2-$180 per hoofd). De tekst behandelt wetenschappelijke/sociaal-economische concepten zoals dekolonisatieproces, ontwikkelingslanden, donorlanden, Bruto Nationaal Product (BNP), ontwikkelingsproces, investeringsklimaat, belastingsysteem en armoedebestrijding. Studenten worden gevraagd om de tekst kritisch te analyseren, de argumenten van de auteur te begrijpen en waarschijnlijk in volgende opdrachten (aangegeven door 'Lees verder' en het ontbreken van directe vragen op deze pagina) hun begrip van de voor- en nadelen van het afschaffen van ontwikkelingshulp te demonstreren, en mogelijk standpunten in te nemen of mogelijke gevolgen te evalueren op basis van de gepresenteerde informatie. De tekst verwijst naar internationale organisaties zoals de Verenigde Naties, de OESO, de Europese Commissie en de Wereldbank.

### Pagina 13

tekst 10
De zin van hulp

Commentaar de Volkskrant

De conclusie is scherp: laten we maar
ophouden met de ontwikkelings-
samenwerking. Ambassadeur P. Marres trok
de uiterste consequentie uit zijn jarenlange
ervaring met hulp aan arme landen. Op 10
mei constateerde Marres in een artikel op
deze pagina dat Ethiopië zeer wel in staat is
een leger te onderhouden. Waarom zou zo’n
land dat vermogen niet kunnen aanwenden
om het lot van zijn bevolking te verbeteren?

Marres’ betoog stemt tot nadenken, ook al is
het afschaffen van de hulp een brug te ver.
De ambassadeur wijst terecht op het
paternalisme dat onontwickelijk aan het
geven van ontwikkelingshulp is verbonden.
Hiermee raakt hij aan een fundamenteel
dilemma. (...)

Het Nederlandse ontwikkelingsbeleid is
bijvoorbeeld gericht op het versterken van
de positie van vrouwen. Niet elk
(islamitisch) land denkt daarover hetzelfde
als minister Herfkens, maar er toch de gulle
geefster naar de mond praten. Zo ontstaat een
dubbele boekhouding: één voor Den Haag,
en een andere voor de praktijk.

Een mildere vorm van paternalisme gaat
schuil achter de op zichzelf begrijpelijke eis
dat de hulp effectief wordt besteed.
Afgezien van de vraag hoe die effectiviteit
worden, betekent het altijd:
controle en bemoeienis in het ontvangende
land.
(...)
De zelfstandigheid van de
ontwikkelingslanden moet voorop staan. Het
wegnemen van handelsbarrières is daarvoor
een eerste vereiste. (...)

Hoe groter de afstand tussen donor en
ontvanger is, hoe beter. Kredietverlening
door middel van ontwikkelingsbanken is te
prefereren boven bilaterale hulp. De
Verenigde Naties, berucht om hun
bureaucratische onvermogen, werkt aan
verbetering van de effectiviteit van hun
organisaties. Hopelijk biedt dat perspectief
op ontwikkelingssamenwerking zonder
paternalistische bijsmaak.

bron: de Volkskrant van 12 mei 2001

Einde

300010 35A
8

### Pagina 14

Correctievoorschrift VWO
Maatschappijleer (nieuwe stijl en oude stijl)
Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs
20 03
Tijvak 1
Inzenden scores
Vul de scores van de alfabetisch eerste tien
kandidaten per school in op de optisch leesbare
formulieren of verwerk de scores in het
programma Wolf.
Zend de gegevens uiterlijk op 3 juni naar de
Citogroep.
300010 CV35
Begin

### Pagina 15

1 Regels voor de beoordeling
Het werk van de kandidaten wordt beoordeeld met inachtneming van de artikelen 41 en 42
van het Eindexamenbesluit VWO/HAVO/MAVO/VBO. Voorts heeft de CEVO op grond
van artikel 39 van dit Besluit de Regeling beoordeling centraal examen vastgesteld (CEVO94-427 van september 1994) en bekendgemaakt in het Gele Katern van Uitleg, nr. 22a van
28 september 1994.

Voor de beoordeling zijn de volgende passages van de artikelen 41 en 42 van het
Eindexamenbesluit van belang:
1 De directeur doet het gemaakte werk met een exemplaar van de opgaven en het
procesverbaal van het examen toekomen aan de examinator. Deze kijkt het werk na en zendt
het met zijn beoordeling aan de directeur. De examinator past bij zijn beoordeling de
normen en de regels voor het toekennen van scorepunten toe die zijn gegeven door de
CEVO.
2 De directeur doet de van de examinator ontvangen stukken met een exemplaar van de
opgaven, de beoordelingsnormen, het procesverbaal en de regels voor het bepalen van de
cijfers onverwijld aan de gecommitteerde toekomen.
3 De gecommitteerde beoordeelt het werk zo spoedig mogelijk en past bij zijn beoordeling
de normen en de regels voor het toekennen van scorepunten toe die zijn gegeven door de
CEVO.
4 De examinator en de gecommitteerde stellen in onderling overleg het aantal scorepunten
voor het centraal examen vast.
5 Komen zij daarbij niet tot overeenstemming, dan wordt het aantal scorepunten bepaald op
het rekenkundig gemiddelde van het door ieder van hen voorgestelde aantal scorepunten, zo
nodig naar boven afgerond.

2 Algemene regels

Voor de beoordeling van het examenwerk zijn de volgende bepalingen uit de CEVOregeling van toepassing:

1 De examinator vermeldt op een lijst de namen en/of nummers van de kandidaten, het aan
iedere kandidaat voor iedere vraag toegekende aantal scorepunten en het totaal aantal
scorepunten van iedere kandidaat.

2 Voor het antwoord op een vraag worden door de examinator en door de gecommitteerde
scorepunten toegekend in overeenstemming met het antwoordmodel.
Scorepunten zijn de getallen 0, 1, 2, ..., n, waarbij n het maximaal te behalen
scorepunten voor een vraag is. Andere scorepunten die geen gehele getallen zijn, of een
score minder dan 0 punten, zijn niet geoorloofd.

3 Scorepunten worden toegekend met inachtneming van de volgende regels:
3.1 indien een vraag volledig juist is beantwoord, wordt het maximaal te behalen
scorepunten toegekend;
3.2 indien een vraag gedeeltelijk juist is beantwoord, wordt een deel van de te behalen
scorepunten toegekend in overeenstemming met het antwoordmodel;
3.3 indien een antwoord op een open vraag niet in het antwoordmodel voorkomt en dit
antwoord op grond van aantoonbare, vakinhoudelijke argumenten als juist of gedeeltelijk
juist aangemerkt kan worden, moeten scorepunten worden toegekend naar analogie of in de
geest van het antwoordmodel;
3.4 indien één voorbeeld, reden, uitwerking, citaat of ondersoortig antwoord
wordt, wordt uitsluitend het eerst gegeven antwoord beoordeeld;
3.5 indien meer dan één voorbeeld, reden, uitwerking, citaat of ondersoortig
gevraagd wordt, worden uiteraard uitwerkend de eerst gegeven antwoorden beoordeeld, tot maximaal
het gevraagde aantal;
3.6 indien in een antwoord

### Pagina 16

3.7 indien in het antwoordmodel verschillende mogelijkheden zijn opgenomen, gescheiden door het teken /, gelden deze mogelijkheden als verschillende formuleringen van hetzelfde antwoord;
3.8 indien in het antwoordmodel een gedeelte van het antwoord tussen haakjes staat, behoeft dit gedeelte niet in het antwoord van de kandidaat voor te komen.

4 Indien de examinator of de gecommitteerde meent dat in een toets of in het antwoordmodel bij die toets een fout of onvolkomenheid zit, beoordeelt hij het werk van de kandidaat alsof toets en antwoordmodel juist zijn. Hij kan de fout of onvolkomenheid mededelen aan de CEVO. Het is niet toegestaan zelfstandig af te wijken van het antwoordmodel. Met een eventuele fout wordt bij de definitieve normering van het examen rekening gehouden.

5 Voor deze toets kunnen maximaal 93 scorepunten worden behaald. Scorepunten worden toegekend op grond van het door de kandidaat gegeven antwoord op iedere vraag. Er worden geen scorepunten vooraf gegeven.

6 Het cijfer voor het centraal examen wordt als volgt verkregen. Eerste en tweede corrector stellen de score voor iedere kandidaat vast. Deze score wordt meegedeeld aan de directeur. De directeur stelt het cijfer voor het centraal examen vast op basis van de regels voor omzetting van score naar cijfer (artikel 42, tweede lid, Eindexamenbesluit VW O/HAVO/MAVO/VBO). Dit cijfer kan afgelezen worden uit tabellen die beschikbaar worden gesteld. Tevens wordt er een computerprogramma verspreid waarmee voor alle scores het cijfer berekend kan worden.

3 Antwoordmodel
Antwoorden

Opave 1 De nieuwe euthanasiewetgeving van 2001

Maximumscore 2
1 De NVVE is te beschouwen als een belangenorganisatie, omdat
* de NVVE een permanent karakter heeft: de tekst spreekt van belangenbehartiging die al meer dan 25 jaar duurt.
* de NVVE een professionele, bureaucratische organisatie heeft met een serviceverlenende functie naar de leden: de tekst spreekt onder meer van juridische steun en verstrekking van informatie en geven van wilsverklaringen. Er wordt aangegeven hoe de leden of belangstellenden in contact kunnen treden met de organisatie

Opmerking
Alleen één scorepunt toekennen, indien kenmerk en gegevens uit de tekst zijn genoemd.

Deel-
scores

1

1

300010 CV35
3
Lees verder


### Pagina 17

Antwoorden Deel- scores

2
Maximumscore 6
De jaren tachtig
• In de jaren tachtig ontstond een maatschappelijke behoefte aan een meer liberale
euthanasieregeling. Een groeiend percentage van de bevolking wilde zelfbeslissingsrecht
voor mensen over de wijze waarop men wil sterven. Artsen wilden duidelijkheid van de
politiek. / De wetgeving liep achter bij wat in de samenleving leefde en gebeurde. Je kunt
deze wensen beschouwen als invoer van het Nederlandse politieke systeem.
• De politiek had in de jaren tachtig grote moeite om het met elkaar eens te worden over een
euthanasiewetsvoorstel. (regels 26-27) Het onderwerp stond dus wel op de politieke agenda.
of
De confessionelen, met name het CDA, konden een echte regeling aanvankelijk
tegenhouden. Zij fungeerden als het ware als poortwachters (tussen subfasen politieke
agenda en conversie) (regels 26-34)
1

De wet van 1992
• De totstandkoming van de euthanasiewet van 1992 kun je beschouwen als de output van het
politieke systeem (regels 34-40)
• Er kwamen reacties op deze wet van 1992 van degenen die de wet niet ver genoeg vonden
gaan. Deze feedback heeft in november 2000 geleid tot een nieuwe wet in de Tweede
Kamer (regels 49-54)
1

Aanvaarding nieuwe wet in 2000
• Het besluit van de Tweede Kamer in november 2000 valt in de conversiefase
(beleidsbepaling). (Het is geen uitvoer, omdat het wetgevingstraject nog niet is voltooid.)
• Ook dit besluit van de Tweede Kamer roept nieuwe feedback op, in de vorm van protesten,
kritiek vanuit het buitenland. (regels 75-81)
of
Kritiek vanuit het buitenland kan gezien worden als feedback uit de politieke omgeving van
het systeem. (regels 75-81)
1

3
A
Maximumscore 2
voorbeeld van een goed antwoord:
In het barrièremodel ligt meer dan in het systeemmodel het accent op conflict / strijd tussen
groeperingen met tegengestelde belangen en opvattingen.
of
Diegenen die de zaken willen laten zoals ze zijn, hebben het eenvoudiger dan diegenen die
willen veranderen. Er hoeft immers slechts in één fase van het politieke proces een
‘overwinning’ te worden behaald om te voorkomen dat er iets verandert
1

B
voorbeeld van een goed antwoord:
Bij de totstandkoming van de nieuwe euthanasiewet is er sprake van een conflict tussen
partijen die wetgeving wil en christelijke partijen die deze nieuwe euthanasieregels
afwijzen
1

300010 CV35 4 Lees verder

### Pagina 18

Antwoorden Deel- scores

4 ☐ Maximumscore 2
In tekst 2 staan de volgende normen/regels (twee van de volgende):
• Er moet sprake zijn van een ondraaglijk en uitzichtloos lijden. (regels 41-43)
(waarvoor geen behandeling meer mogelijk is.)
• Er moet sprake zijn van een vrijwillig (weloverwogen) verzoek van de patiënt.
(regels 43-45)
• De arts moet altijd een andere arts raadplegen. (regels 45-46)
• De arts moet euthanasie melden bij een speciale toetsingscommissie. (regels 56-58)
• De arts is strafbaar indien hij/zij zich niet aan de regels houdt. (regels 58-60)
per juist antwoord 1

5 ☐ Maximumscore 2
Doel van de Raad van Europa is (één van de volgende):
• beschermen van de rechten van de mens (In 1950 is in dit verband het Europees Verdrag tot
bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden gesloten.)
• de bevordering van de Europese culturele waarden, met name de democratische waarden /
bevordering van samenwerking tussen Europese landen op cultureel, juridisch en sociaal
terrein
• Het wetsvoorstel over euthanasie heeft te maken met de rechten van de mens en de
culturele waarden
1

6 ☐ Maximumscore 2
In het antwoord moeten de volgende elementen genoemd worden:
• Overeenkomstig artikel 2 van het EVRM-verdrag moeten de lidstaten zich onthouden van
het gebruik van willekeurige executies en excessief geweld. (regels 21-23) / Op grond van
het EVRM-verdrag dient de staat zich te onthouden van een inbreuk op uw have en goed.
(regels 39-42)
• In een rechtsstaat dient de overheid zich te houden aan wet en recht. / In een rechtsstaat
dienen burgers beschermd te zijn tegen mogelijke willekeur van de overheid
of
• Volgens het EVRM dient de overheid de burger ook te beschermen tegen onheil.
(regels 41-42)
• Kenmerk van een rechtsstaat is tevens dat de overheid de rechtsorde dient te handhaven
(met de middelen die de wet de overheid geeft met inachtneming van de rechten van de
burger.)
1

7 ☐ Maximumscore 1
Het Europese Hof voor de Rechten van de Mens (en de fundamentele vrijheden) is bevoegd
om bindende uitspraken te doen over schendingen van de mensenrechten door een lidstaat.
(Ook een tweede mededeling van de Raad van Ministers is bevoegd om uitspraken te
doen over schendingen van mensenrechten door een lidstaat.)
1

8 ☐ Maximumscore 4
• Het Europees Parlement heeft de bevoegdheid om een advies uit te brengen over
verordeningen (van de Europese Commissie), afhankelijk van het onderwerp. /
amendementen in te dienen of zich tegen de verordeningen uit te spreken.
• Nederland is als lid van de EU verplicht de Europese verordeningen en beschikkingen (die
uiteindelijk zijn goedgekeurd door de Raad van Ministers) uit te voeren of zich te houden
aan Europese verordeningen en beschikkingen
• Het Europees Parlement heeft de bevoegdheid om de begroting van de EU (met
uitzondering van de landbouwuitgaven) goed te keuren
• Nederland is als lid van de EU verplicht het contributiebedrag te betalen. / Nederland
profiteert ook van gelden uit Europese fondsen of van subsidies
1
1
1
1

300010 CV35 5 Lees verder
Voor alle

### Pagina 19

Antwoorden
Deel-
scores
9
□ Maximumscore 2
• De Eerste Kamer / Senaat heeft geen recht van initiatief / mag zelf geen wetsvoorstel
indienen (Tweede Kamer heeft wel het recht van initiatief)
1
• De Eerste Kamer heeft geen recht van amendement / mag geen wetswijzigingen aanbrengen
(Tweede Kamer heeft wel het recht van amendement)
of
In de praktijk heeft de Eerste Kamer soms een verkapt recht van amendement. De Eerste
Kamer vraagt de regering toezeggingen te doen om een enkel onderdeel van het
wetsontwerp te wijzigen als voorwaarde voor aanvaarding van het wetsvoorstel. De
regering dient dan een wijzigingsvoorstel in bij de Tweede Kamer (een zogeheten novelle)
1
10
□ Maximumscore 2
eigen machtsmiddelen
Voorbeelden van goede antwoorden zijn (twee van de volgende):
• groot aantal leden (ruim 100.000)
• deskundigheid op het terrein van euthanasie
• professionele lobby
Opmerking
Alleen één scorepunt toekennen indien twee juiste machtsmiddelen zijn genoemd.
de politieke omgeving / verhoudingen
Door de paarse kabinetten ontstonden andere politieke machtsverhoudingen: ruimere
opvattingen over euthanasie werden gedeeld door een meerderheid van de niet-christelijke
fracties in het parlement / christelijke partijen waren in de minderheid
1
11
□ Maximumscore 3
voorbeelden van goede antwoorden (drie van de volgende):
• informatie functie: tekst 2 geeft een overzicht van de inhoud van de wet / de totstandkoming
van de euthanasiewet / tekst 6 geeft informatie over de beslissing in de Eerste Kamer.
• agendafunctie: tekst 1 bevat politieke wensen van de pressiegroep NVVE. De groep geeft
op deze manier wensen en eist in de samenleving door aan de politiek.
• opiniefunctie: in tekst 4 geeft de jurist Lawson zijn mening over de niet-strijdigheid met het
Europees Verdrag en draagt aldus bij aan de meningsvorming.
• commentaarfunctie/controlefunctie: in tekst 5 geeft Trouw kritiek/commentaar op de
houding van premier Kok en op het weigeren van minister van Volksgezondheid, mevrouw
Borst, te verschijnen bij een hoorzitting van het Europees Parlement.
per juist antwoord
1
643
12
□ Maximumscore 4
Voorbeelden van een goede antwoorden zijn:
• De politiek-juridische benaderingswijze vraagt onder meer: welk beleid c.q. regelgeving
is/wordt door de overheid ontwikkeld
• Tekst 2 geeft een overzicht van de nieuwe regelgeving
• De sociaal-culturele benaderingswijze stelt onder meer de analysevraag: welke normatieve
uitgangspunten / waarden hebben de betrokken groeperingen
In onder meer tekst 1 en 2 komen verschillende (conflicterende) waarden naar voren
(waardig sterven versus recht op leven)
1
1
1
300010 CV35
6
Lees verder

### Pagina 20

Antwoorden Deel-
scores

Opgave 2 De keerzijde van de verzorgingsstaat: het WAO-dossier

Maximumscore 2
13 Voorbeeld van een goed antwoord is:
In de verzorgingsstaat biedt de overheid haar burgers bescherming (middels een uitgebreid
geheel van sociale voorzieningen) tegen de gevolgen van bestaansrisico's als ziekte,
arbeidsongeschiktheid, werkloosheid, ouderdom, en dergelijke. Middels de WAO biedt de
overheid een waarborg tegen de gevolgen van arbeidsongeschiktheid.

Maximumscore 2
14 • De WAO (Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering) wordt gerekend tot de sociale
verzekeringen, omdat het gaat om een verzekering tegen een risico waarvoor werknemers
en werkgevers premie hebben betaald
• Bij sociale voorzieningen gaat het daarentegen om een door de overheid verleend recht,
grotendeels betaald uit de belastingpot
1

Maximumscore 4
15 Voorspellingen van goede antwoorden zijn (twee van de volgende):
• De betaalbaarheid van de verzorgingsstaat / hoge uitgaven.
• In de tekst wordt (regels 1-5) gesteld dat de lasten relatief dalen, maar dat de WAO nog
steeds een financieel probleem is. De huidige WAO-lasten bedragen 28 miljard gulden per
jaar. (regel 6)
• Het grote aantal inactieven / aantal mensen zonder betaald werk / zorgen over
werkgelegenheid of functioneren van de arbeidsmarkt.
(één van de volgende punten)
• Er zijn inmiddels 949.300 WAO'ers (regel 4) / Het aantal stijgt elk jaar fors. (regels 2-3)
• “De WAO is in toenemende mate een verzamelplaats geworden van marginale
werknemers, van mensen die vaardigheden missen om zich ...plaatsen.” (regels 17-23)
• uitvoeringsproblemen: de bestaande regels en het functioneren van de uitvoeringsinstanties
maken het moeilijk het aantal WAO'ers terug te dringen en/of de toegang tot de WAO te
bemoeilijken.
• Zie de voorstellen van de commissie-Donner over de aanpak van de WAO-problematiek
bijvoorbeeld: de uitvoeringsinstellingen bepalen in de toekomst of werkgever en de zieke
werknemer zich voldoende hebben ingespannen voor gepast werk of herstel. (regels 37-65)

per juist antwoord 2

Maximumscore 3
16 Arbeid is een plicht. / Mensen moeten werken voor de kost. / Arbeid is een middel om in
eigen levensonderhoud te voorzien. / Arbeid is een middel om doelen te verwezenlijks zoals
welvaart en vrije tijd. / “Wie niet werkt, zal niet eten.”
twee van de volgende:
• “Stilzitten geeft geen rechten meer....”. (regel 36)
• “De zieke werknemer moet ook actief werken aan zijn herstel. Hij is verplicht een redelijk
aanbod voor ander werk te aanvaarden,...”. (regels 49-51)
• “Doet een werknemer te weinig, ... . Hij kan dan geen aanspraak meer maken op een WW-
uitkering.” (regels 56-60)
1

per juist antwoord 1

300010 CV35 7 Lees verder


### Pagina 21

Antwoorden Deel- scores
Maximumscore 2
17 □ Voorbeelden van goede antwoorden zijn (drie van de volgende):
• het opdoen van sociale/collegiale contacten op het werk
• het verkrijgen van sociale status
• het verkrijgen van zelfrespect
• zelfontplooiing
• levensvervulling
• het bieden van structuur in het leven
Indien drie antwoorden juist
Indien twee antwoorden juist
Indien minder dan twee antwoorden juist
2
1
0
Maximumscore 2
18 □ •Het conflictmodel en het model van het harmoniedenken / poldermodel
Indien één model dan
1
• In tekst 8 is herkenbaar het model van het harmoniedenken / poldermodel op grond van het
volgende kenmerk:
Dit model gaat uit van de gedachte om in harmonie / in onderling overleg naar oplossingen
te zoeken. In de tekst staat dat \"De drie bonden hebben een gezamenlijk standpunt
ingenomen voor onderhandelingen met de werkgevers en kroonleden in de Sociaal-
Economische Raad.\" (regels 13-18)
1
Maximumscore 3
19 □ • Bedoeld is de Stichting van de Arbeid
Verschil in taak
• De SER is een (publiekrechtelijk) adviesorgaan voor de regering voor belangrijke sociaal-
economische zaken
• In de Stichting van de Arbeid (een privaatrechtelijk orgaan) sluiten centrale organisaties
van werkgevers en werknemers centrale sociale akkoorden / maken afspraken over
arbeidsvoorwaarden in de ruimste zin
1
1
Maximumscore 3
20 □ A
Voorbeeld van een goed antwoord is:
• Binnen een CAO kunnen afspraken gemaakt zijn over een aanvulling van de WAO-
uitkering
1
B
• De ondernemingsraad heeft een instemmingsrecht over zaken die direct de werknemers
betreffen
1
• Voorbeeld van een afspraak: flexibilisering van de werktijden waardoor de werkdruk van
werknemers beter opgevangen kan worden en werknemers minder snel arbeidsongeschikt
raken
1
300010 CV35 8 Lees verder

### Pagina 22

Antwoorden Deel- scores

21 □ Maximumscore 3
voorbeelden van goede antwoorden per gebied:
• Arbeidsinhoud:
Zorg dat de taken uit de functieomschrijving voldoende aansluiten bij de capaciteiten,
interesses, ambities van de werknemer. / Zorg dat de werkzaamheden voldoende
afwisseling, mogelijkheden tot ontplooiing, sociale contacten, afwisseling, en dergelijke
bieden.
• Arbeidsverhoudingen:
Regel dat de werknemer voldoende gevoel van controle heeft over zijn werk. / voldoende
zeggenschap in de werkverhoudingen.
• Arbeidsomstandigheden:
Vermijd dat er gevaarlijke / onveilige / onhygiënische / milieuonvriendelijke /
welzijnsbelastende omstandigheden zijn, die de werkbeleving negatief beïnvloeden. /
Zorg dat de werktijden niet als belastend ervaren worden. / Zorg dat er voldoende pauzes,
vrije dagen zijn.

per goed antwoord 1

22 □ Maximumscore 6
• Voorbeelden van goede antwoorden zijn:
• Het CDA zal het kunnen waarderen dat werkgevers en werknemers samen de
verantwoordelijkheid krijgen om bij gedeeltelijke of tijdelijke arbeidsongeschiktheid tot
herstel en werkhervatting te komen.
Ook goed: de werkgever krijgt een ‘zorgplicht’ en de werknemer een aanvaardingsplicht; in
aanvulling hierop eventueel recht op uitkering: de overheid stelt dus de randvoorwaarden
voor het dragen van persoonlijke verantwoordelijkheden
1

• Het argument van het CDA is een uitwerking van het uitgangspunt soevereiniteit in eigen
kring / het harmoniedenken
1

• De PvdA zal waarderen dat het stelsel blijft voorzien in steun aan de volledige
arbeidsongeschikten, (als een verlenging van de uitkeringen). / Dat de inkomens en
bestaanszekerheid van gedeeltelijk arbeidsongeschikten gegarandeerd worden doordat alles
op alles gezet wordt om hen aan het werk te houden
1

• Uitgangspunten (één van de volgende):
- streven naar vermindering sociale ongelijkheid
- beschermen en verbeteren van de positie van ‘zwakke’ groepen
1

• De VVD zal de beperking van het aantal uitkeringsgerechtigde arbeidsonge- schikten positief
beoordelen: de partij staat positief tegenover het introduceren van een prikkel om tot
werkhervatting te komen / staat positief tegenover een vermindering van het aantal mensen
dat afhankelijk is van een uitkering
1

• Uitgangspunten van de VVD die genoemd kunnen worden (één van de volgende):
terugdringen rol overheid, meer eigen verantwoordelijkheid, terugdringen
overheidsuitgaven, meer marktwerking, eigen verantwoordelijkheid bij de sociale zekerheid
1

300010 CV35 9 Lees verder


### Pagina 23

Antwoorden Deel-
scores

23 $\Box$ Maximumscore 3
A
voorbeeld van een hypothese:
Rokers hebben een hogere kans in de WAO te belanden dan niet-rokers
1

B
Er dient een aselecte / representatieve steekproef te worden genomen dat wil zeggen dat alle
personen uit de populatie een gelijke kans hebben om in de steekproef te worden
opgenomen / dat wil zeggen deze groep is een dwarsdoorsnede van de totale
onderzoekspopulatie c.q. het totaal aantal werkenden en arbeidsongeschikten/WAO'ers
2

Op gave 3 Discussie over ontwikkelingshulp

24 $\Box$ Maximumscore 4
Nee, Marres pleit alleen voor het afschaffen van ontwikkelingshulp
0

A
• Bij ontwikkelingshulp gaat het om het geven van concrete hulp (geld, goederen of diensten)
aan ontwikkelingslanden (ten behoeve van de economische en/of sociale ontwikkeling van
deze landen). (Marres wil deze vorm van hulp afschaffen)
1
• Bij ontwikkelingssamenwerking gaat het om activiteiten van rijke landen en van
ontwikkelingslanden om samen onderontwikkeling / armoede terug te dringen. /
Ontwikkelingssamenwerking is meer dan alleen het geven van hulp van de rijke landen aan
de ontwikkelingslanden. Ontwikkelingssamenwerking omvat naast het geven van hulp het
regeren van maatregelen nernen om de ontwikkelingslanden binnen de rijke landen en in de
betrekkingen tussen ontwikkelingslanden en de rijke landen. / Ontwikkelingssamenwerking
betekent dat rijke landen en ontwikkelingslanden samen verantwoordelijk zijn voor het
nemen van maatregelen om armoede tegen te gaan
1

B
Marres stelt dat bij de ontwikkeling van het eigen land internationaal overleg kan plaats
vinden op basis van gelijkwaardigheid en economische belangen. (regels 65-69)
Ontwikkelingslanden moeten maatregelen nemen om te zorgen dat westerse bedrijven
willen investeren en de westerse markten moeten worden opengesteld. (regels 70-74)
Deze voorbeelden komen overeen met de kenmerken van ontwikkelingssamenwerking:
samen onderontwikkeling terugdringen / onderontwikkeling terugdringen is een
gezamenlijke verantwoordelijkheid / maatregelen nemen in ontwikkelingslanden en in de
betrekkingen tussen landen.
2

25 $\Box$ • Naar de armste landen gaat geen of heel weinig particulier kapitaal. Deze landen profiteren
weinig of niet van de wereldhandel, trekken geen investeerders aan, etc. Zonder deze hulp
zouden deze landen het niet bolwerken
2

• Particuliere bedrijven investeren niet in basisvoorzieningen als onderwijs, gezondheidszorg,
woningbouw. Om basisvoorzieningen te kunnen realiseren, hebben de armste landen
ontwikkelingshulp nodig van de rijke landen. Door bevordering van de handel of
aantrekken van investeerders alleen komen deze landen er niet
2

300010 CV35 10 Lees verder


### Pagina 24

Antwoorden Deel- scores

Maximumscore 2
26  twee van de volgende:
• Economisch belang van het donorland: de eigen economie / export van het donorland wordt
bevorderd door goederen of diensten aan het ontwikkelingsland te leveren of
investeringen van het eigen bedrijfsleven te bevorderen.
• Militair-strategisch belang van het donorland: landen krijgen steun als ze bijvoorbeeld een
militair-strategisch belang van het donorland: landen krijgen steun als ze bijvoorbeeld een
land (de VS) toestaan een militaire basis aan te leggen of ter wille van politieke stabiliteit
(bijvoorbeeld in strijd tegen het terrorisme).
• Cultureel belang van het donorland: landen krijgen steun van een donorland (voorbeeld
Frankrijk) als deze bereid zijn taal en cultuur van het hulpgevende land te steunen.
per juist antwoord 1

Maximumscore 3
27  • Eén van de doelstellingen van het EU-ontwikkelingsbeleid is integratie van
ontwikkelingslanden in de wereldeconomie / armoedebestrijding.
• In de praktijk staat het handelsbeleid / landbouwbeleid van de EU daarmee op gespannen
• In de praktijk staat het handelsbeleid / landbouwbeleid van de EU daarmee op gespannen
voet: door producten uit ontwikkelingslanden te weren of door subsidiëring van de
landbouwproducten in de EU-landen krijgen de ontwikkelingslanden geen eerlijke kans op
de wereldmarkt
1
2

Maximumscore 2
28  Liberalen zullen het eens zijn met de volgende opvattingen van Marres (twee van de
volgende):
• Ontwikkelingslanden moeten hun investeringsklimaat aanpassen. (regels 70-72)
• Het afschaffen van hulp geeft mensen hun waardigheid terug. (regels 1-3, 58-60) /
(ontwikkelingslanden zijn zelf verantwoordelijk voor hun eigen ontwikkeling)
• Ontwikkelingslanden zijn zelf in staat om hun eigen ontwikkeling vorm te geven. (regels
74-90)
• De westerse markten moeten worden opengesteld / de vrije wereldhandel moet worden
bevorderd. (regels 70-73)
• Ontwikkelingshulp is maar een gering deel van hun nationaal inkomen (regels 28-31) /
(ontwikkelingshulp levert maar een geringe bijdrage aan ontwikkeling van
ontwikkelingslanden.)
per juist antwoord 1

Maximumscore 2
29  • (op basis van) de christelijke naastenliefde en solidariteit (CDA)
• (op basis van) de ideeën over internationale solidariteit (GroenLinks)
1
1

Maximumscore 3
30  Cultureel universalisme
• Het cultureel universalisme gaat ervan uit dat er waarden zijn die voor iedere wereldburger
gelden
• Het Nederlandse ontwikkelingsbeleid is bijvoorbeeld gericht op het versterken van
de positie van vrouwen. Niet elk (islamitisch) land denkt daarover hetzelfde als minister
Herfkens, maar zal toch de gulle geefster naar de mond praten." (regels 18-23) Blijkbaar is
de Nederlandse regering van mening dat de positie van vrouwen overal gelijkwaardig moet
zijn aan die van de man
1
1
1
300010 CV35 11 Lees verder

### Pagina 25

Antwoorden Deel- scores

31 □ Maximumscore 4
Beoordeling:
* twee argumenten voor of tegen bilaterale hulp
* samenhang/kwaliteit van de ingezonden brief

Voorbeeld
Ik ben het eens met de opvatting van de Volkskrant dat bilaterale hulp kan leiden tot
paternalisme. De hulpontvangende landen worden te afhankelijk gemaakt van de
donorlanden. Hun (economische en politieke) belangen domineren vaak (argument 1) en de
ontwikkelingslanden worden te weinig gestimuleerd om verantwoordelijk te zijn voor hun
eigen ontwikkeling (argument 2).
of
Ik ben het niet eens met de kritiek van de Volkskrant op bilaterale hulp. Men stelt de
multilaterale vorm van hulp iets te rooskleurig voor. Multilaterale hulp is meestal erg
bureaucratisch en weinig efficiënt. De bureaucratie in internationale organisaties zal altijd
groter blijven dan bij bilaterale hulp (argument 1).
Bilaterale hulp is effectiever als Nederland zelf de regie in handen houdt en de voorwaarden
stelt met welke landen en op welke wijze het deze hulp wil geven. Om er voor te zorgen dat
de hulp goed wordt besteed, is naar mijn mening een zekere vorm van paternalisme niet te
vermijden (argument 2).

32 □ Maximumscore 2
Voorbeeld van een goed antwoord is:
Enerzijds wil Nederland de zelfstandigheid/onafhankelijkheid van de hulpontvangende
landen bevorderen (geen paternalisme), maar anderzijds worden aan het geven van hulp
voorwaarden gesteld aan ontvangende landen om er voor te zorgen dat de financiën goed
worden besteed.

Maximumscore 2

33 □ Voorbeelden van goede antwoorden zijn (twee van de volgende):
• Binnen de VN is afgesproken dat de rijke landen minimaal 0,7 % van het BNP aan
ontwikkelingssamenwerking besteden. Nederland voldoet aan die norm.
• Verplichting tot contributie/bijdrage aan talrijke VN-organisaties.
• Nederland is als lid van de Wereldbank een belangrijke donor.
• Nederland heeft het VN-mensenrechtenverdrag ondertekend. Inspanningsverplichting om
wereldwijd sociale grondrechten te realiseren.
• Nederland is lid van de EU en is verplicht aan de Europese begroting bij te dragen.
• Internationale afspraken op milieuterrein verplichten rijke landen tot bijdragen aan
verschillende milieufondsen.
• internationale afspraken over bijvoorbeeld bestrijding van ziektes (aids)

per juist antwoord 1

Einde

1

300010 CV35 12

### Pagina 26

Examen VWO
Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs
20 03
Tijdvak 2
Woensdag 18 juni
9.00 - 12.00 uur
Maatschappijleer (nieuwe stijl en oude stijl)
Vragenboekje
Als bij een vraag een verklaring, uitleg of
argumentatie gevraagd wordt, worden aan het
antwoord geen punten toegekend als deze
verklaring, uitleg of argumentatie ontbreekt.
Voor dit examen zijn maximaal 93 punten te
behalen; het examen bestaat uit 32 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en je geeft meer dan twee redenen,
dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
300035 35
Begin

### Pagina 27

Opgave 1 Armoede en werk

Bij deze opgave horen de teksten 1 en 2.

Op 5 juni 2001 verscheen het proefschrift van Paul de Beer, getiteld: Over werken in de postindustriële samenleving. Dit proefschrift is tevens gepubliceerd als rapport van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP).

2p 1 Leg uit waarom het onderwerp van het proefschrift van Paul de Beer tot het werkterrein van het Sociaal en Cultureel Planbureau hoort.

De titel van het proefschrift luidt Over werken in de postindustriële samenleving.
2p 2 Noem twee kenmerken van de postindustriële samenleving.

Het werkgelegenheidsbeleid van de kabinetten-Kok had als motto: ‘Werk, werk en nog eens werk’. Dit beleid is vooral effectief geweest voor nieuwkomers op de arbeidsmarkt.
4p 3 Welke materiële en immateriële functies vervult arbeid voor mensen met een betaalde baan? Noem van elke categorie twee functies.

De conclusie van de studie van Paul de Beer, zoals weergegeven in tekst 1, sluit aan bij de visie van een politieke stroming.
2p 4 Op welke politieke stroming wordt hier gedoeld? Licht je keuze toe.

Volgens Paul de Beer hebben mensen aan de onderkant van de samenleving, zoals uitkeringsgerechtigden en armen, minder geprofiteerd van de banengroei dan de middengroepen (regels 35-39). Dit verschijnsel komt mede tot stand door veranderingen van de arbeidsmarkt. Paul de Beer stelt in zijn proefschrift dat er twee algemene trends zijn te onderscheiden die hebben geleid tot veranderingen van de arbeidsmarkt en de werkgelegenheid:
- de technologische ontwikkeling (in het bijzonder de informatie- en communicatietechnologie)
- de internationalisering (ook wel mondialisering of globalisering genoemd).
(Paul de Beer, Over werken in de postindustriële samenleving, pagina 19-22)

3p 5 Leg uit waarom ontwikkelingen op het gebied van de informatie- en communicatietechnologie mede de oorzaak van kunnen zijn dat uitkeringsgerechtigden minder van de banengroei dan de middengroepen.
Ga in je antwoord uit van een gevolg van de technologische ontwikkelingen voor de arbeidsmarkt en werkgelegenheid.

Als tweede trend bij veranderingen op de arbeidsmarkt wordt gewezen op de internationalisering (Paul de Beer, Over werken in de postindustriële samenleving, pagina 21).
2p 6 Geef een voorbeeld van de gevolgen van internationalisering voor de werkgelegenheid in Nederland.

De twee kabinetten-Kok voerden een actief werkgelegenheidsbeleid.
2p 7 Geef voor het werkgelegenheidsbeleid van de regering één grondwettelijke reden én één reden die voortvloeit uit internationale overeenkomsten die Nederland heeft geratificeerd.

In tekst 1 wordt gesproken over uitkeringsgerechtigden en armen die tot de onderkant van de samenleving behoren. In de samenleving neemt niet iedereen een gelijke plaats in. Er bestaan verschillende theorieën over sociale ongelijkheid. Eén van die theorieën is van de socioloog Weber en zijn navolgers.
3p 8 Geef een verklaring van bovenstaande sociale ongelijkheid met behulp van de theorie van Weber en zijn navolgers.

300035 35 2 Lees verder


### Pagina 28

Zie tekst 2.
De overheid speelt op sociaal-economisch terrein verschillende rollen. Eén rol is die van de
overheid als werkgever.
2p 9 Welke andere twee rollen van de overheid op sociaal-economisch terrein herken je in
tekst 2?
Geef per rol een gegeven of citaat uit de tekst.
2p 10 Welke visies over de betekenis van arbeid voor mens en samenleving komen in tekst 2 naar
voren?
Noem er twee en geef per visie een citaat uit de tekst dat deze visie ondersteunt.
Eén van de verklaringen voor de groei van de werkgelegenheid in Nederland in de jaren
tachtig en negentig van de vorige eeuw is het poldermodel.
3p 11 Leg uit waarom toepassing van het poldermodel de groei van de werkgelegenheid mede
heeft bevorderd.
Paul de Beer noemt twee maatschappelijke problemen die niet zijn verdwenen, ondanks de
banengroei. Deze zijn armoede en inkomensongelijkheid.
2p 12 Hoe heeft Paul de Beer volgens de auteur van tekst 2 armoede geoperationaliseerd?
Geef twee operationalisaties.
Om het vraagstuk van de armoede in Nederland te onderzoeken, kun je gebruikmaken van
de benaderingswijzen of inleidingen van maatschappijleer.
4p 13 Noem twee benaderingswijzen en formuleer bij elke benaderingswijze een onderzoeksvraag
naar aanleiding van tekst 1 en 2. Vermeld op welke passage of op welk gegeven in de
teksten die vragen betrekking hebben.

Op<bos> 2 De politieke integratie van Europa
Bij deze opgave horen de teksten 3 en 4.
Naar aanleiding van de invoering van de euro op 1 januari 2002 verscheen in de Volkskrant
een aantal artikelen. De auteurs staan stil bij de vraag, op welke manier deze invoering het
begin zal zijn van een politieke integratie van Europa.
Hoewel in Nice volgens Honigman de kiem is gelegd voor één Europese staat, is er op dit
4p 14 moment nog geen sprake van zo'n staat.
Leg aan de hand van de kenmerken van de EU en de wijze van besluitvorming binnen de
EU uit dat er op het ogenblik geen sprake is van één Europese staat.
In de afzonderlijke Europese landen heeft het staatsvormingsproces een aantal eeuwen
geduurd. Hoewel er geen sprake is van één Europese staat, heeft de EU wel enige
2p 15 kenmerken van een democratische rechtsstaat.
Welk kenmerk van een democratische rechtsstaat herken je in tekst 3?
Obbema stelt in tekst 4 dat het onverstandig zou zijn de politieke integratie nu verder te
versnellen. In de teksten 3 en 4 komen enkele (algemene) factoren aan bod die doorgaans
een verdergaande politieke integratie van een internationale organisatie als de EU
belemmeren.
Noem twee algemene factoren die verdergaande politieke integratie in Europa in de weg
4p 16 staan en die in de teksten te herkennen zijn.
Ondersteun elke factor met een citaat uit tekst 3 of 4.
'In de Europese Unie gaan representatie en representativiteit niet per se samen'.
3p 17 Leg uit dat deze stelling opgaat voor het invoeren van de euro en de plannen voor
verdergaande (politieke) integratie in de Europese Unie en geef als ondersteuning
een citaat uit tekst 4.
300035 35 3 Lees verder

### Pagina 29

Opave 3 De Nederlandse politiek op een tweesprong
Bij deze opgave horen de teksten 5 en 6.

In de aanloop naar de Tweede-Kamerverkiezingen van mei 2002 is in de Volkskrant een
ideologisch geïnspireerd debat gevoerd tussen de politieke leiders van PvdA, VVD en D66
over de vraag welke rol de overheid zou moeten spelen in onze samenleving.
In deze opgave is gebruikgemaakt van een artikel van de voormalige voorzitter van de
Tweede-Kamerfractie van de VVD, Hans Dijkstal, en van een artikel van de voormalige
voorzitter van de Tweede-Kamerfractie van de PvdA, Ad Melkert.

Zie regels 1-13 in tekst 5.
2p 18 [FIGUUR: Een open vierkantje] Welk liberaal uitgangspunt hanteert Dijkstraal in zijn beschouwing over het werkterrein van
de overheid?
Licht je antwoord toe met een citaat uit de tekst.

Zie regels 14-29 in tekst 5.
3p 19 [FIGUUR: Een open vierkantje] Welk verschil tussen politieke partijen en belangengroepen benadrukt Dijkstraal?
Ondersteun je antwoord met een citaat uit de tekst.

2p 20 [FIGUUR: Een open vierkantje] Noem uit tekst 5 twee voorbeelden van maatschappelijke ontwikkelingen die van invloed
zijn op de politieke cultuur in Nederland.
Verwijs per voorbeeld naar het betreffende tekstgedeelte.

Uit tekst 5 en uit tekst 6 komen respectievelijk de liberale visie en de sociaal-democratische
visie op de rol die de overheid heeft, aan bod.
4p 21 [FIGUUR: Een open vierkantje] Geef de liberale en de sociaal-democratische visie op de rol die de overheid heeft en
illustreer deze aan de hand van een kenmerkende passage uit tekst 5 en een passage uit
tekst 6.

Naast uitspraken over de gewenste machtsverdeling in een samenleving bevatten
ideologieën ook uitspraken over twee andere terreinen (domeinen).
4p 22 [FIGUUR: Een open vierkantje] Op welke twee andere terreinen hebben ideologieën betrekking?
Noem de twee terreinen en geef per terrein één citaat uit tekst 6 als illustratie.

Opave 4 Ontwikkelingssamenwerking: globalisering
Bij deze opgave horen de teksten 7 en 8.

In tekst 7 wordt gesproken over de 'antiglobaliseringsbeweging'.
2p 23 [FIGUUR: Een open vierkantje] Leg uit waarom de 'antiglobaliseringsbeweging' als een sociale beweging op te vatten is.
Ga in je antwoord uit van twee kenmerken van een sociale beweging.

In tekst 7, regels 30-33, wordt opgemerkt dat de ideologie van de globalisering het
standaardrecept werd van het IMF en de Wereldbank.
4p 24 [FIGUUR: Een open vierkantje] Noem een taak van het IMF en een taak van de Wereldbank.
Leg uit waarom 'de ideologie van de globalisering' past binnen de taak van het IMF en van
de Wereldbank.

Veel hulp van Nederland gaat naar internationale organisaties als de Wereldbank, het IMF
en gespecialiseerde VN-organisaties als bijvoorbeeld UNDP, FAO en UNESCO.
2p 25 [FIGUUR: Een open vierkantje] Welke redenen voert Nederland aan om via internationale organisaties geld te besteden aan
ontwikkelingssamenwerking? Geef er twee.

300035 35 4 Lees verder
Beschik

### Pagina 30

De financiële hulp van Nederland aan ontwikkelingssamenwerking verloopt ook via het
bilaterale kanaal. Binnen de bilaterale relaties in het ontwikkelingsbeleid van de kabinettenKok (1994-2002) is het accent meer komen te liggen op sectorhulp dan op projecthulp.
4p 26 ☐ Noem een kenmerkend verschil tussen sectorhulp en projecthulp. Betrek in je antwoord een
voorbeeld van sectorhulp en projecthulp.
De antiglobaliseringsbeweging en het Nederlandse kabinet in de persoon van minister
2p 27 ☐ Herfkens hebben verschillende motieven om armoede in de wereld te bestrijden.
Vanuit welke motieven handelt de antiglobaliseringsbeweging?
Noem er twee en licht elk motief toe met een citaat uit tekst 7 en/of 8.
Zie regels 11-16 in tekst 8.
2p 28 ☐ Geef twee externe factoren waardoor het de armste landen niet lukt om aansluiting te
vinden bij de wereldmarkt.
Minister Herfkens stelt dat export een van de belangrijkste factoren is die bijdraagt aan
economische groei. En die groei is een noodzakelijke voorwaarde voor ontwikkeling. Maar
er merkt op dat vrijhandel en economische groei niet automatisch leiden tot
armoedebestrijding. Met andere woorden: er zijn naast de economische ook andere
dimensies te onderscheiden die een voorwaarde vormen voor ontwikkeling in een land.
4p 29 ☐ Noem naast de economische dimensie nog twee andere dimensies die de ontwikkeling
bevorderen.
Geef van elke dimensie een voorbeeld.
"De liberalisering van de visserij op het Victoriameer bijvoorbeeld betekende voor Oeganda
een explosieve toename van buitenlandse investeringen." (regels 50-53 in tekst 8) Minister
Herfkens geeft met dit voorbeeld aan dat deze liberalisering voordelen heeft gebracht voor
4p 30 ☐ Oeganda. Er kunnen ook nog nadelen voortvloeien uit liberalisering.
Noem twee voordelen en twee nadelen van buitenlandse investeringen in een
ontwikkelingsland.
Minister Herfkens roept in tekst 8 tegenstanders van de globalisering op alternatieve
strategieën aan te dragen.
In haar eigen pleidooi zitten elementen uit twee verschillende ontwikkelingsmodellen.
4p 31 ☐ Van welke twee ontwikkelingsmodellen zijn elementen te vinden in het artikel van
Herfkens?
Geef voor elk model een passend citaat.
In een interview met de Volkskrant van 9 juni 2001 zei Jan Breman, hoogleraar nietwesterse sociologie aan de Universiteit van Amsterdam het volgende: "Het adagium lijkt nu
dat handel en liberalisering van de wereldeconomie veel belangrijker zijn (voor
4p 32 ☐ ontwikkelingslanden) dan ontwikkelingshulp."
Verwoord je mening over de stelling van Breman in de vorm van twee argumenten die de
stelling ondersteunen of tegenspreken.
Einde

300035 35 5