# Eindexamen Maatschappijwetenschappen VWO 2001 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2001/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

### Vraag 34 – Opgave 1

### Vraag 35 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Opgave 1 Multiculturele samenleving: 'witte' en 'zwarte' scholen

Gebruik tekst 1 uit het bronnenboekje voor het beantwoorden van de vragen 1 tot en met 5.

De komst van etnische groepen in onze samenleving heeft tot verschillende sociale en politieke vraagstukken geleid. Eén van deze vraagstukken speelt een rol in de discussie over het ontstaan van 'witte' en 'zwarte' scholen.
4p 1 $\square$ A Welk vraagstuk met betrekking tot de multi-etnische samenleving speelt een rol in deze discussie?
B Hoe heet het overheidsbeleid om dit vraagstuk aan te pakken?
Naast onderwijs is dit beleid vooral gericht op het terrein van arbeid.
C Geef twee voorbeelden van dit beleid op het terrein van arbeid.

Het gemeentebestuur van Arnhem wil dat de school een afspiegeling is van de wijk. Het gemeentebestuur kan niet zelf opleggen dat leerlingen over de scholen worden verspreid.
2p 2 $\square$ Leg uit waarom een dergelijk verplicht spreidingsbeleid in Nederland niet mogelijk is.

Uit onderzoek blijkt dat allochtone leerlingen op gemengde scholen beter presteren dan op 'zwarte' scholen (regel 16-19). Het gemeentebestuur van Arnhem wil dan ook graag gemengde scholen.
4p 3 $\square$ Bij welk samenlevingsmodel past een gemengde school?
Noem twee modellen en leg uit waarom bij deze twee modellen een gemengde school past.

De inspectie vraagt zich af ,hoe het beeld doorbroken kan worden dat slimme kinderen dommer worden op een 'zwarte' school" (regel 26-29).
4p 4 $\square$ Leg uit hoe deze negatieve beeldvorming kan ontstaan met behulp van de begrippen
A sociale categorisatie en
B socialisatie.

3p 5 $\square$ Leg uit met behulp van het begrip 'self-fulfilling prophecy' dat het negatieve beeld van 'zwarte' scholen in regel 26-29 moeilijk is te doorbreken.

Opgave 2 Maatschappelijke positie van minderheden

Gebruik bij deze opgave tekst 2 en de figuren 1 tot en met 3 uit het bronnenboekje.

In tekst 2 wordt verwezen naar een onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau. De onderzoekers constateren dat de driedeling in de maatschappij blijft bestaan. In de figuren 1 tot en met 3 komen de volgende groepen voor: Turken, Marokkanen, Surinamers, Antillianen en autochtonen.
3p 6 $\square$ A Als je kijkt naar de figuren 1 tot en met 3, welke groep(en) bevindt/bevinden zich dan vooral in de hoogste laag, welke in de middelste laag en welke in de onderste laag van de maatschappij?
B Licht je antwoord van A toe met behulp van twee gegevens uit de figuren 1 tot en met 3.

Uit de figuren 1 tot en met 3 kan worden afgelezen dat er verschillen zijn in mogelijkheden op de arbeidsmarkt tussen Marokkanen enerzijds en Surinamers anderzijds.
4p 7 $\square$ Leg uit welke factoren van migratie dit verschil op de arbeidsmarkt kunnen verklaren. Ga uit van een factor die te maken heeft met de migratie van Marokkanen en van een factor die betrekking heeft op de migratie van Surinamers.

100019 47 2 Lees verder


### Pagina 2

8 2p
De genoemde driedeling verwijst naar sociale ongelijkheid in de samenleving.
Er zijn verschillende verklaringen voor deze sociale ongelijkheid waarbij meer of minder
gewicht aan verschillende factoren wordt toegekend. Enerzijds zijn er verklaringen die
zich baseren op de theorie van Marx, anderzijds zijn er verklaringen die uitgaan van de
theorie van Weber.
Leg uit hoe vanuit de theorie van Weber de geconstateerde driedeling in onze
samenleving kan worden verklaard.

9 2p
Over de toekomstige positie van diverse allochtone groepen wordt in wetenschappelijke
kring verschillend gedacht. Sommige wetenschappers verwachten dat de nieuwe generatie
allochtonen niet zal stijgen op de maatschappelijke ladder, terwijl anderen benadrukken
dat de nieuwe generatie allochtonen onder aan de maatschappelijke ladder zal blijven.
Geef voor beide verwachtingen een argument.

10 2p
In figuur 3 is af te lezen dat het percentage allochtonen dat de school zonder diploma
verlaat relatief groot is. Verklaringen daarvoor hebben te maken met positieverwerving
en positietoewijzing van allochtonen.
Geef een voorbeeld van positieverwerving en een voorbeeld van positietoewijzing die
kunnen verklaren waarom een relatief groot aantal allochtonen de school verlaat zonder
diploma.

11 2p
De laatste jaren zien we een toename van het aantal islamitische instellingen en
organisaties. Het aantal basisscholen op islamitische grondslag is de laatste decennia
duidelijk gegroeid. Onlangs is ministeriële toestemming verleend voor de stichting van
een islamitische school voor voortgezet onderwijs. Ook leeft de wens in islamitische
kringen om een eigen beroepsvereniging op te richten.
Leg uit op grond van welke overweging islamitische kringen de behoefte hebben om
eigen instellingen en organisaties op te richten. Maak gebruik van het begrip 'culturele positie'.

Opgave 3 Politieke besluitvorming over de gezondheidszorg

Gebruik voor de vragen van deze opgave de teksten 3 tot en met 7 uit het bronnenboekje.

De wachtlijsten in de gezondheidszorg vormen een groot probleem voor de politiek.
Vanuit maatschappelijke organisaties, burgers, deskundigen en de media komen allerlei
plannen om de wachtlijsten terug te brengen, maar het blijft voor zowel de regering als
voor de fracties in de Tweede Kamer een complex probleem. In 1999 ontstond een
levendige discussie naar aanleiding van een voorstel van J. Hamel, voorzitter van de Raad
van Bestuur van het Academisch Ziekenhuis Groningen.

Zie tekst 3 en 4.
12 2p
De nieuwjaarsToespraak van de heer Hamel leidde tot een discussie over wat de kerntaken
van de overheid zijn.
Leg uit welke kerntaak van de overheid in de toespraak van Hamel ter discussie wordt
gesteld.

13 2p
J. Hamel kreeg met zijn voorstel veel kritiek van partijgenoten van de PvdA, onder andere
van het Kamerlid Oudkerk, zie tekst 3, regel 34-40.
Met welke sociaal-democratische uitgangspunten staat het standpunt van Hamel over
commerciële gezondheidszorg op gespannen voet?
Noem er twee.

100019 47
3
Lees verder


### Pagina 3

Volgens sommige critici valt de oplossing van de heer Hamel te rekenen tot het pragmatisme.
2p 14. Leg uit dat men de oplossing van de heer Hamel kan rekenen tot het pragmatisme. Ga uit van twee kenmerken van het pragmatisme.

De politieke besluitvorming over de<bos>erig kan je beschrijven volgens de benadering van het systeernmodel. In dit model zijn verschillende fasen te onderscheiden. In welke fase kun je de nieuwjaarstoespraak van de heer Hamel plaatsen? Licht je antwoord toe.
2p 15.

De omgeving van het politieke systeem is van invloed op de politieke besluitvorming. Noem twee omgevingsfactoren die van invloed zijn op de huidige politieke discussies over de gezondheidszorg.
2p 16.

Zie tekst 3.
Bereneener of het voorstel van de heer Hamel wel of niet op de politieke agenda is gekomen.
Maak gebruik van het begrip poortwachters.
2p 17.

Zie tekst 4.
De Nederlandse Patiënten/Consumenten Federatie (NP/CF) kun je beschouwen als een pressiegroep.
2p 18. A Over welke machtsbronnen kunnen pressiegroepen beschikken? Noern er twee.
B Geef twee voorbeelden hoe pressiegroepen de politiek beïnvloeden.

Zie de teksten 5 tot en met 7 over voorrangszorg voor werknemers.
Op 9 september 1999 gaven de fracties van PvdA en D66 hun verzet op tegen het kabinetsplan om werknemers speciale gezondheidszorg te bieden. De VVD had al eerder met het plan ingestemd. Er ontstond in september 1999 een Kamermeeting over een vorm van voorrangszorg voor werknemers. Daarentegen dacht een substantieel deel van de burgers volgens een enquête - zie tekst 7 - anders over voorrangszorg.
4p 19. Leg naar aanleiding van deze situatie uit wat het verschil is tussen representativiteit en representativiteit.

2p 20. Is in de discussie over voorrangszorg voor werknemers de verhouding tussen kabinet en parlement volgens jou meer dualistisch of meer monistisch? Licht je antwoord toe.

Opgaver 4 Criminaliteit en rechtsstaat

De teksten 8 en 9 en de grafieken 1 en 2 uit het bronnenboekje gaan over deze opgave.

In de Volkskrant van 3 november 1999 is melding gemaakt van de laatste stappen in de zaak-Meindert Tjoelker. Meindert Tjoelker kwam in 1997 om bij een uit de hand gelopen ruzie in het centrum van Leeuwarden. Hij behoorde tot de categorie slachtoffers van wat we zinloos geweld zijn noemen.
In een eerste zitting eiste het Openbaar Ministerie 3 jaar, terwijl uiteindelijk de rechtbank de verdachten veroordeelde tot een straf van tweeëneenhalfjaar. Zoals uit tekst 8 blijkt, leidde dit vonnis tot grote verontwaardiging bij het publiek.

Het publiek had er geen begrip voor dat er maar drie jaar gevangenisstraf werd geëist. ,,Men wilde hoge straffen. Tien, twaalf jaar” (tekst 8, regel 26-29).
3p 21. A Leg met gegevens van tekst 9 uit waarom het Openbaar Ministerie geen hogere straf kon eisen.
B Welk beginsel van de rechtsstaat kun je hierin herkennen?

100019 47
Lees verder

### Pagina 4

Het publiek reageerde verontwaardigd over het aantal jaren gevangenisstraf dat werd
geëist.
3a (3p) 22 $\Box$ Ben je het eens of oneens met de publieke verontwaardiging over de hoogte van de
geëiste straffen?
Geef drie argumenten die je standpunt ondersteunen. Ga in je antwoord uit van de
functies van straffen.
De toenmalige minister van Justitie, Sorgdrager, plaatste vraagtekens bij de hoogte van de
straf die door de rechtbank werd opgelegd (regel 33-34 in tekst 8).
1p 23 $\Box$ Kan de minister van Justitie de hoogte van de opgelegde straf veranderen?
Licht je antwoord toe.
Welke taken of rollen van het Openbaar Ministerie herken je in de teksten?
4p 24 $\Box$ Noem er twee en vermeld per taak of rol een citaat.
In een rechtszaak heeft de verdachte verschillende rechten.
2p 25 $\Box$ A Welk recht van de verdachte herken je in deze zaak?
B Welk recht heeft een verdachte nog meer in een rechtszaak?
De taken en rechten van de verschillende actoren in een rechtszaak zijn wettelijk vastgelegd.
2p 26 $\Box$ Noem een reden waarom dat van belang is.
De Volkskrant besteedde een artikel aan het arrest van de Hoge Raad (zie tekst 9).
2p 27 $\Box$ Leg uit waarom een arrest van de Hoge Raad een belangrijke rol speelt in de
Nederlandse rechtspraak.
In de jaren 1997 tot en met 1999 stonden de kranten vol met berichten over zinloos
geweld. Er leek sprake te zijn van een toenemende agressiviteit onder het uitgaanspubliek
in de Nederlandse steden. In het Tijdschrift voor Criminologie (nummer 3, jaargang 41,
1999) hebben de onderzoeksters Karin Wittebrood en Marianne Junger de cijfers over de
geweldscriminaliteit nog eens op een rij gezet. Zij trekken in het artikel conclusies over
de omvang van geweldscriminaliteit op basis van cijfers van het Centraal Bureau voor de
Statistiek. Deze cijfers staan weergegeven in grafieken 1 en 2.
Vergelijk de gegevens van grafieken 1 en 2.
2p 28 $\Box$ Welke verschillen in de omvang van de geweldscriminaliteit in de periode vanaf 1980
constateer je tussen grafieken 1 en 2?
Noem er twee.
Welke kanttekeningen kun je plaatsen bij de gegevens over de omvang en ontwikkeling
4p 29 $\Box$ van de geweldscriminaliteit in grafieken 1 en 2?
Geef er twee.
In een artikel van de Volkskrant van 29 september 1998 werden de resultaten van een
sociologisch onderzoek van P. Scheepers en M. de Konink weergegeven. Deze
wetenschappers onderzochten de ontwikkeling van de criminaliteit van 1970 tot 1992,
alsmede de opvattingen over straffen in dezelfde periode. Zij stellen een verharding vast
in het denken over straf. Met het stijgen van de criminaliteit groeit onder de Nederlandse
bevolking de weerstand tegen straffen waarin resocialisatie centraal staat.
Er bestaan verschillende opvattingen over doel en zin van straffen, bijvoorbeeld de
opvattingen van de abolitionistische stroming en de opvattingen van zowel de
4p 30 $\Box$ zogenoemde klassieke stroming als van de zogenoemde moderne stroming.
Welke van de genoemde stromingen vinden in de periode 1970-1992 onder de Nederlandse
bevolking de meeste weerstand, wanneer wordt uitgegaan van de result

### Pagina 5

2p 31 Wat betekent deze conclusie voor de verhouding tussen de twee kerntaken van de rechtsstaat?

Opgaaf 5 Politieke besluitvorming: onderwijs politiek

Gebruik voor deze opgave de teksten 10 tot en met 13 uit het bronnenboekje.

2p 32 Volgens tekst 10 is het de eerste keer dat zoveel scholieren op de been waren om te demonstreren tegen het regeringsbeleid.
Welke veranderingen in de politieke cultuur van Nederland sinds de jaren zestig, hebben er toe geleid dat burgers zich eerder laten horen via een demonstratie?
Noem twee veranderingen.

2p 33 Als je kijkt hoe staatssecretaris Adelmunde uiteindelijk het probleem van de zwaarte van de Tweede Fase heeft aangepakt, welke visie over de verdeling van politieke macht in de samenleving vind je dan van toepassing?
Licht je antwoord toe.

3p 34 Zie tekst 13.
Leg uit waarom in de sociaal-democratische ideologie altijd veel aandacht is geweest voor het onderwijs.
Doe dit aan de hand van de drie terreinen waarover een ideologie uitspraken doet.

Zie tekst 13.
2p 35 De vrijheid van scholen om aan uniformiteit te ontsnappen, moet volgens oudfractievoorzitter van de VVD Bolkestein worden verruimd.
Geef een reden waarom het CDA deze opvatting ook steunt.

Einde
100019 47
6

### Pagina 6

Examen VWO
Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs
Tijdvak 2
Woensdag 20 juni
13.30 - 16.30 uur
Maatschappijleer (oude stijl en nieuwe stijl)
Bronnenboekje
100019 47 A
Begin

### Pagina 7

Opgave 1 Multiculturele samenleving: 'witte' en 'zwarte' scholen
tekst 1
Vlucht naar 'witte' school afremmen
Arnhem begint brede discussie

Door onze verslaggeefster
ARNHEM – Er moet voorkomen worden dat ouders hun kinderen naar een basisschool
buiten de wijk sturen, omdat ze vinden dat op de school in de buurt te veel migranten
zitten. Dat vindt de gemeente Arnhem, die hierover een brede discussie begint.
5 Ze vindt dat de school een afspiegeling
van de wijk hoort te zijn en dat is zeker
niet overal zo. Op de St. Anna school in
St. Marten bijvoorbeeld is 78 procent
allochtoon en op de Jan Ligthart-school
10 63 procent, terwijl in deze wijk het aantal
migranten rond de 30 procent schommelt.
Tweederde van de ouders in St. Marten
stuurt de kinderen naar een school buiten
de wijk. Tien jaar geleden was dat de helft
15 van de ouders. De gemeente betreurt deze
stijging. Uit onderzoek blijkt dat
allochtone leerlingen beter presteren op
gemengde scholen dan allochtone
leerlingen op 'zwarte' scholen. Dat wil
20 niet zeggen dat 'zwarte' scholen per
definitie slecht zijn, aldus de gemeente.
Arnhem noemt het liever multi-etnische
scholen.
Uit onderzoek van de rijksinspectie is
25 gebleken dat er goede, maar ook slechte
multi-etnische scholen zijn. Ze vraagt zich
af hoe het beeld doorbroken kan worden
dat slimme kinderen dommer worden op
30 een zwarte school.
bron: De Gelderlander van 23 september 1999

Opgave 2 Maatschappelijke positie van minderheden
tekst 2
Grootschalig onderzoek toont dat de driedeling
in de maatschappij blijft bestaan

Etnische minderheden zijn er de afgelopen jaren nauwelijks
in geslaagd hun sociaal-economische positie te verbeteren.
De driedeling in de maatschappij blijft, zo blijkt uit een
grootschalig onderzoek.

bron: NRC Handelsblad van 29 maart 1999

100019 47A 2 Lees verder


### Pagina 8

figuur 1 Percentage geregistreerde werklozen binnen de beroepsbevolking, in 1994 en 1998
[FIGUUR: Staafdiagram met percentages op de y-as (0-50) en bevolkingsgroepen op de x-as: Turken, Marokkanen, Surinamers, Antillianen, autochtonen. Er zijn twee staven per bevolkingsgroep, de linker representeert '94 en de rechter '98. De waarden zijn voor Turken: 28 ('94) en 18 ('98); Marokkanen: 32 ('94) en 20 ('98); Surinamers: 19 ('94) en 10 ('98); Antillianen: 21 ('94) en 13 ('98); autochtonen: 6 ('94) en 4 ('98).]
figuur 2 Percentage personen met als eerste opleiding HAVO of VWO, in 1994 en 1998
[FIGUUR: Staafdiagram met percentages op de y-as (0-50) en bevolkingsgroepen op de x-as: Turken, Marokkanen, Surinamers, Antillianen, autochtonen. Er zijn twee staven per bevolkingsgroep, de linker representeert '94 en de rechter '98. De waarden zijn voor Turken: 14 ('94) en 20 ('98); Marokkanen: 23 ('94) en 25 ('98); Surinamers: 42 ('94) en 29 ('98); Antillianen: 48 ('94) en 46 ('98).]
figuur 3 Percentage personen dat opleiding zonder diploma verlaat, in 1994 en 1998
[FIGUUR: Staafdiagram met percentages op de y-as (0-50) en bevolkingsgroepen op de x-as: Turken, Marokkanen, Surinamers, Antillianen, autochtonen. Er zijn twee staven per bevolkingsgroep, de linker representeert '94 en de rechter '98. De waarden zijn voor Turken: 24 ('94) en 27 ('98); Marokkanen: 23 ('94) en 22 ('98); Surinamers: 11 ('94) en 11 ('98); Antillianen: 10 ('94) en 14 ('98); autochtonen: 6 ('94) en 6 ('98).]
bron: NRC Handelsblad van 29 maart 1999
100019 47A 3 Lees verder

### Pagina 9

Opgave 3 Politieke besluitvorming over de
gezondheidszorg

tekst 3
Groningse bestuursvoorzitter wil voorrang voor vermogenden
Met zijn nieuwjaars toespraak gooide
drs. J. Hamel, voorzitter van de Raad van
Bestuur van het Academisch Ziekenhuis
5 Groningen, een knuppel in het
hoenderhok van de gezondheidszorg.
Door ervoor te pleiten de strikte scheiding
tussen collectieve en commerciële
gezondheidszorg los te laten wist hij zich
10 verzekerd van landelijke aandacht. Hamel
verklaarde in zijn toespraak dat het aantal
ouderen met een goed pensioen de
komende tien tot vijftien jaar sterk zal
15 toenemen. ,,Ze zullen hun rechten opeisen
en bijvoorbeeld niet accepteren dat ze
bepaalde vormen van behandeling of
verzorging niet thuis kunnen krijgen en
opgenomen worden als dat niet echt nodig
20 is. Of drie maanden moet dat een
heupoperatie, terwijl dat morgen kan. Ze
zullen aangeven er best voor te willen betalen, als het dan maar
wel morgen gebeurt."
(...)
De Groningse bestuursvoorzitter
25 realiseert zich dat zoiets niet zonder
discussies kan, maar zei die niet
theoretisch te willen gaan voeren. „Het is
noodzakelijk dat wij zelf concepten
ontwikkelen aan de hand waarvan de
buitenwereld kan meten of dit al dan niet
30 acceptabel is. En de politiek kan daar een
oordeel over vellen", sprak hij in zijn
nieuwjaarsrede (van 1999). De politiek
heeft daar echter niet op gewacht. Een
35 felle reactie kwam van de partij waar ook
Hamel lid van is: de PvdA.
„Onmaatschappelijk, onoorbaar,
onacceptabel en immoreel", noemde
40 Tweede-Kamerlid Onno van Dijke de plannen
van zijn partijgenoot. Ook minister Borst,
Patiënten/Consumenten-
Federatie, Zorgverzekeraars Nederland en
het Koninklijk Nederlands Medisch
45 Genootschap hebben zich tegen de
Groningse plannen uitgesproken. Een
partij die wel iets in de plannen ziet is de
VVD, die bij monde van Tweede-
Kamerlid Van Blerck verklaarde dat een
dergelijke ontwikkeling niet tegen te
50 houden is.
(....)

bron: website van het Academisch Ziekenhuis Leiden van 8 september 1999

tekst 4
Persbericht
Uit een persbericht van de Nederlandse Patiënten/Consumenten Federatie (NP/CF) van
11 januari 1999:
„Deze keer gaat het over voorrangszorg voor rijke patiënten, vorig jaar rond deze tijd
waren het de werkenden die bevoordeeld moesten worden. De Nederlandse Patiënten/
Consumenten Federatie (NP/CF) is van mening dat voorrangszorg – voor welke groep
van mensen in onze samenleving dan ook – pure discriminatie is en daarom in strijd met
onze wetgeving en met de tot nu toe in de gezondheidszorg geldende fatsoensnormen."

Als reactie op de problemen van ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid van werkenden
komt het kabinet in augustus 1999 met een voorstel van voorrangszorg. Zie tekst 5.

tekst 5
Het kabinet gaat ziekenhuis aansporen
om werkenden met klachten vlotter te
behandelen. Zij mogen voor portaal speciale
voorzieningen treffen om met het werk ziek zijn geworden
5 sneller beter
te maken. De opbrengsten van snelle hulp
mogen ze in eigen zak steken. Maar deze
voorrangsregeling

### Pagina 10

De meeste Tweede-Kamerfracties zijn echter niet allemaal even gelukkig met het
kabinetsvoorstel. Zie tekst 6.
tekst 6 De officiële woordvoerders
volksgezondheid van de PvdA en D66
maakten maandag korte metten met het
plan van minister Borst van
5 Volksgezondheid en staatssecretaris
Hoogervorst van Sociale Zaken. Ook de
oppositie had er geen goed woord voor
bron: de Volkskrant van 4 september 1999
over. Het leidt tot voordrangoog voor
werknemers, tot tweederde
maatschappij en maakt een eind aan de
solidariteit in de zorg, luidde de klacht.
Alleen de VVD kon zich in het plan
verdiepen.
tekst 7
Bijna 59% van de Nederlandse bevolking is faliekant tegen het voortrekken van
patiënten met een baan, terwijl 27% het wel zou kunnen billijken. Dat blijkt uit een
enquête die het dagblad De Telegraaf heeft laten uitvoeren door het
marktonderzoeksbureau R&M in Maastricht.
bron: De Telegraaf van 9 september 1999
Opave 4 Criminaliteit en rechtsstaat
tekst 8
'Soms kan het Openbaar Ministerie beter de publiciteit zoeken'
Meindert Tjoelker vond in september
1997 de dood bij een vechtpartij in
Leeuwarden. De mishandeling ontketende
een nationaal protest tegen zinloos
geweld. Hoofdofficier van
5 justitie Brouwer: 'De beeldvorming van het
publiek rond de zaak strookt niet met de
werkelijkheid, met de gegevens die het
Openbaar Ministerie op basis van
10 onderzoek heeft verkregen. Ik heb me
afgevraagd: heb ik iets verkeerd gedaan,
dat er zó weinig begrip is geweest voor de
koers van het Openbaar Ministerie?'
Brouwer moest als hoofdofficier zijn
15 zeggen waken over de integriteit van het
justitieel onderzoek.
Toen kwam de eerste grote zitting.
bron: de Volkskrant van 14 mei 1999
Brouwer: 'Twee weken van tevoren
voelde ik het onbegrip al aankomen. Ik
20 heb getwijfeld of we niet juist
journalisten moesten benaderen. Maar hoe
dichter je bij de zitting zit, hoe
nadrukkelijker je kiest voor de rechtszaal
als platform. Meteen nadat de officier van
25 justitie aan de uitspraak van de eerste
verdachten, knalde het. Het publiek
snapte niet dat er maar drie jaar
gevangenisstraf werd geëist, men wilde
hoge straffen. Tien, twaalf jaar. De
30 rechtbank legde een straf op van
tweeëneenhalf jaar, lager dan geëist. De
verwarring was totaal. Zelfs (oud)
minister van Justitie Sorgdrager plaatste
vraagtekens.'
100019 47A
5
Lees verder

### Pagina 11

tekst 9
Hoge Raad: straf in zaak Tjoelker blijft gehandhaafd

De Hoge Raad heeft het verzoek van een
van de hoofdverdachten in de Meindert
Tjoelker-zaak verworpen.
Dit betekent dat de beoordeling door het
5 gerechtshof in Leeuwarden van de
26-jarige M. ten C. tot een
gevangenisstraf van tweeënhalfjaar
wegens zware mishandeling gehandhaafd
blijft. Leeuwarder Ten C. was tegen dit
10 vonnis in beroep gegaan, omdat het
Openbaar Ministerie de aanklacht tegen
hem en een andere hoofdverdachte, de
28-jarige P. de W. uit Stiens, in hoger
beroep verzaakte. Het OM legde beiden
15 voor het hof het medeplegen van doodslag
en zware mishandeling, de dood van

bron: de Volkskrant van 3 november 1999

grafiek 1
Omvang van de geweldscriminaliteit ($\times$ 1000) op basis van politiestatieken, 1950–1995

[FIGUUR: Lijn grafiek met op de y-as het aantal incidenten in duizendtallen van 0 tot 70, en op de x-as de jaren van 1950 tot 1995. De lijn begint bij ongeveer 20, stijgt tot ongeveer 25 in 1960, daalt tot ongeveer 20 in 1970, stijgt daarna gestaag tot ongeveer 70 in 1995.]

grafiek 2
Omvang van de geweldscriminaliteit ($\times$ 1000) op basis van slachtoffersquêtes, 1980–1995

[FIGUUR: Lijn grafiek met op de y-as het aantal incidenten in duizendtallen van 0 tot 1200, en op de x-as de jaren van 1950 tot 1995. De lijn begint bij ongeveer 400 in 1980, stijgt sterk tot ongeveer 1100 in 1983, daalt daarna tot ongeveer 700 in 1986, stijgt weer tot ongeveer 900 in 1990 en daalt daarna tot ongeveer 700 in 1995.]

bron: Wittebrood K. en M. Junger, Trends in geweldscriminaliteit: Een vergelijking tussen
politiestatieken en slachtoffersquêtes, in: Tijdschrift voor Criminologie, nr. 3,
jaargang 41, 1999

100019 47A
6
Lees verder

Tjoelker tot gevolg hebbend, ten laste.
Voor de rechtbank was de aanklacht nog
openlijke geweldpleging, omdat niet kon
20 worden bewezen dat de vier
verdachten de fatale schop had
toegebracht. Daarvoor werden Ten C. en
De W. veroordeeld tot twee jaar celstraf,
waarvan acht maanden voorwaardelijk.
25 De advocaat van Ten C. zond dat het hof
de verzwaring van de aanklacht niet had
mogen toelaten. De Hoge Raad is het niet
met hem eens.
Gerechts-hoven mogen toestaan dat justitie
30 de tenlastelegging tegen een verdachte in
hoger beroep verzwate, zo luidt de
uitspraak van de Hoge Raad.

### Pagina 12

Opgave 5 Politieke besluitvorming: onderwijspolitiek

In 1999 barstte in Nederland de discussie los over de invoering van de Tweede Fase havo/vwo.
Een belangrijke rol daarin speelde de scholierendemonstratie van 6 december 1999.

tekst 10
Scholieren veranderden binnenstad in chaos

Nooit eerder kwamen zoveel scholieren tegelijk op de been. Ruim 20 000 15-, 16-
en 17-jarigen protesteerden gisteren in
Den Haag tegen het studiehuis. Ze vonden
5 het nieuwe vakkenpakket voor de
bovenbouw van havo en vwo te zwaar.
„Ik hoop dat het allemaal niet te lang gaat
duren, ik moet nog huiswerk maken”, zegt

een scholier die in een grote colonne
10 jongeren door de stationshal richting
Malieveld trok. Gewapend met
spandoeken ('Karin zit ook niet om te
janken?' en 'Rot op! Met je Tweede
Fase'), strijkers, rotjes, heel veel eieren en
15 een enkele baksteen.

bron: Trouw van 7 december 1999

tekst 11
Kamer steunt Adelmund bij ingreep lesprogramma's

Twee weken later besloten
staatssecretaris Adelmund en de Tweede
Kamer de eisen van de scholieren in te
willigen. Scholieren zouden zelf mogen
5 beslissen of ze ANW (Algemene
Natuurwetenschappen) nog aan zouden
bieden op de havo, en ze mochten ook de
derde vreemde taal op het vwo en de
tweede vreemde taal op de havo
10 schrappen. De scholen en
onderwijsvakbonden protesteerden fel

tegen deze ingreep, wat bij de leden van
de Tweede Kamer op onbegrip stuitte.
(....)
15 De onderwijsvakbonden AOb en CNV
hebben aangekondigd dat zij binnen twee
weken met een alternatief komen om de
werkdruk in de hoogste klassen van havo
en vwo te verlichten. Volgens de bonden
20 heeft Adelmund voor 'chaos' gezorgd op
de scholen.

bron: naar de Volkskrant van 23 december 1999

tekst 12
Ondanks deze houding van de Tweede Kamer besloot staatssecretaris Adelmund om toch
naar de kritiek van de onderwijsvakbonden en scholen te luisteren. Ze nodigde de
onderwijsvakbonden uit voor overleg en stelde zich open voor andere oplossingen.
Op 15 januari 2000 draaide de staatssecretaris haar eerdere maatregelen met
vakbonden en scholen terug. De Tweede Kamer steunde die beslissing.

ontleend aan: Trouw van 28 december 1999 en 16 januari 2000

100019 47A
7 Lees verder


### Pagina 13

De Tweede Fase is natuurlijk niet de eerste onderwijsvernieuwing in de Nederlandse geschiedenis, wat ook blijkt uit een bespreking van een boek over onderwijspolitiek in de Volkskrant van 12 februari 1999.
tekst 13
Splijtzwam onderwijs

Het voortgezet onderwijs is deze eeuw een aaneenschakeling geweest van hervormingen en vernieuwingen, met als voorlopig sluitstuk de niet onomstreden invoering van het studiehuis. Wat blijft er nu, na de individualisering in de samenleving, voortschrijdt, over van het klassieke sociaal-democratische erfgoed?
Aan het maatschappelijk debat over het 10 onderwijs hebben socialisten, in het parlement en in het onderwijsveld al die jaren volop meegedaan. En waarom is het een goede gedachte geweest van de Wiardi Beckman Stichting, het 15 wetenschappelijk bureau van de Partij van de Arbeid, het negentiende jaarboek voor het democratisch socialisme gehele wijzen aan een kritische analyse van dertig jaar sociaal-democratische 20 onderwijspolitiek.
Het jaarboek gaat niet gebukt onder snorkende lofzangen op wat socialistische bewindslieden allemaal hebben bereikt, maar

kijkt koel en zakelijk hoe het ervoor staat 25 met het socialistische erfgoed op onderwijsgebied. Per slot van rekening heeft onderwijs in de Nederlandse sociaal- democratie sinds de oprichting van de SDAP altijd een centrale plaats toebedeeld gekregen. Jarenlang is het sociaal- democratische onderwijsbeleid beheerst 30 geweest door het structurisme. Dat denken wordt aarzelend gezegd. Wat zich in een school zelf afspeelt staat nu in het debat 35 centraal.
VVD-leider Frits Bolkestein schreef zaterdag in zijn column in de Volkskrant dat in het onderwijs 'ideologische ballast moet worden geruimd.' We moeten ervan 40 af onze hoop te vestigen op een constructieve onderwijspolitiek waarbij de overheid een centrale rol speelt, vindt hij. 'De vrijheid van scholen om aan de uniformering te ontkomen moet worden 45 verruimd.'

bron: de Volkskrant van 12 februari 1999

Einde
100019 47A
8

### Pagina 14

Correctievoorschrift VWO
Maatschappijleer (oude stijl en nieuwe stijl)
Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs
20 01
Tijd vak 2
100019 CV47
Begin

### Pagina 15

1 Regels voor de beoordeling
Het werk van de kandidaten wordt beoordeeld met inachtneming van de artikelen 41 en 42 van het Eindexamenbesluit VWO/HAVO/MAVO/VBO. Voorts heeft de CEVO op grond van artikel 39 van dit Besluit de Regeling beoordeling centraal examen vastgesteld (CEVO-94-427 van september 1994) en bekendgemaakt in het Gele Katern van Uitleg, nr. 22a van 28 september 1994.
Voor de beoordeling zijn de volgende passages van de artikelen 41 en 42 van het Eindexamenbesluit van belang:
1 De directeur doet het gemaakte werk met een exemplaar van de opgaven en het procesverbaal van het examen toekomen aan de examinator. Deze kijkt het werk na en zendt het met zijn beoordeling aan de directeur. De examinator past bij zijn beoordeling de normen en de regels voor het toekennen van scorepunten toe die zijn gegeven door de CEVO.
2 De directeur doet de van de examinator ontvangen stukken met een exemplaar van de opgaven, de beoordelingsnormen, het procesverbaal en de regels voor het bepalen van de cijfers onverwijld aan de gecommitteerde toekomen.
3 De gecommitteerde beoordeelt het werk zo spoedig mogelijk en past bij zijn beoordeling de normen en de regels voor het toekennen van scorepunten toe die zijn gegeven door de CEVO.
4 De examinator en de gecommitteerde stellen in onderling overleg het aantal scorepunten voor het centraal examen vast.
5 Komen zij daarbij niet tot overeenstemming, dan wordt het aantal scorepunten bepaald op het rekenkundig gemiddelde van het door ieder van hen voorgestelde aantal scorepunten, zo nodig naar boven afgerond.

2 Algemene regels
Voor de beoordeling van het examenwerk zijn de volgende bepalingen uit de CEVOregeling van toepassing:
1 De examinator vermeldt op een lijst de namen en/of nummers van de kandidaten, het aan iedere kandidaat voor iedere vraag toegekende aantal scorepunten en het totaal aantal scorepunten van iedere kandidaat.
2 Voor het antwoord op een vraag worden door de examinator en door de gecommitteerde scorepunten toegekend in overeenstemming met het antwoordmodel. Scorepunten zijn de getallen 0, 1, 2, ..., n, waarbij n het maximaal te behalen aantal scorepunten voor een vraag is. Andere scorepunten die geen gehele getallen zijn, of een score minder dan 0 punten, zijn niet geoorloofd.
3 Scorepunten worden toegekend met inachtneming van de volgende regels:
3.1 indien een vraag volledig juist is beantwoord, wordt het maximaal te behalen aantal scorepunten toegekend;
3.2 indien een vraag gedeeltelijk juist is beantwoord, wordt een deel van de te behalen scorepunten toegekend in overeenstemming met het antwoordmodel;
3.3 indien een antwoord op een open vraag niet in het antwoordmodel voorkomt en dit antwoord op grond van aantoonbare, vakinhoudelijke argumenten als juist of gedeeltelijk juist aangemerkt kan worden, moeten scorepunten worden toegekend naar analogie of in de geest van het antwoordmodel;
3.4 indien één voorbeeld, reden, uitwerking, citaat of andersoortig antwoord gevraagd wordt, wordt uitsluitend het eerstgegeven antwoord beoordeeld;
3.5 indien meer dan één voorbeeld, reden, uitwerking, citaat of andersoortig antwoord gevraagd wordt, worden uitsluitend de eerstgegeven antwoorden beoordeeld, tot maximaal het gevraagde aantal;
3.6 indien in een antwoord een gevraagde verklaring of uitleg ontbreekt dan wel foutief is, worden 0 scorepunten

### Pagina 16

3.7 indien in het antwoordmodel verschillende mogelijkheden zijn opgenomen, gescheiden door een /, gelden deze mogelijkheden als verschillende formuleringen van hetzelfde antwoord;
3.8 indien in het antwoordmodel een gedeelte van het antwoord tussen haakjes staat, behoeft dit gedeelte niet in het antwoord van de kandidaat voor te komen.

4 Indien de examinator of de gecommitteerde meent dat in een toets of antwoordmodel bij die toets een fout of onvolkomenheid zit, beoordeelt hij het werk van de kandidaten alsof de fout of onvolkomenheid juist zijn.
Hij kan de fout of onvolkomenheid mededelen aan de CEVO.
Het is niet toegestaan zelfstandig af te wijken van het antwoordmodel. Met een eventuele fout wordt bij de definitieve normering van het examen rekening gehouden.

5 Voor deze toets kunnen maximaal 90 scorepunten worden behaald. Scorepunten worden toegekend op grond van het door de kandidaat gegeven antwoord op iedere vraag. Er worden geen scorepunten vooraf gegeven.

6 Het cijfer voor het centraal examen wordt als volgt verkregen.
Eerste en tweede corrector stellen de score voor iedere kandidaat vast. Vaststelling van de score wordt meegedeeld aan de directeur.
De directeur stelt het cijfer voor het centraal examen vast op basis van de regels voor omzetting van score naar cijfer (artikel 42, tweede lid, Eindexamenbesluit VWO/HAVO/MAVO/VBO).
Dit cijfer kan afgelezen worden uit tabellen die beschikbaar worden gesteld. Tevens wordt er een computerprogramma verspreid waarmee voor alle scores het cijfer berekend kan worden.

3 Antwoordmodel
Antwoorden Deel-
scores

Opgave 1 Multiculturele samenleving: 'witte' en 'zwarte' scholen

Maximumscore 4
1 Eén voorbeeld van een goed antwoord is:
Het vraagstuk dat veel etnische groepen een achtergestelde sociaal-economische of sociaal-culturele positie hebben./het vraagstuk van sociale ongelijkheid/het probleem van maatschappelijke integratie
1

B minderhedenbeleid
C twee voorbeelden op het terrein van arbeid:
Bedrijven zijn verplicht te melden hoeveel mensen van allochtone groepen ze in dienst hebben.
Het voeren van een voorrangsbeleid voor leden uit allochtone groepen/positieve actie
1
1
1

Maximumscore 2
2 Een voorbeeld van een juiste uitleg is:
Dat zou in strijd zijn met de vrijheid van onderwijs (artikel 23 van de Grondwet): ouders mogen zelf beslissen naar welke school ze hun kinderen sturen./Scholen van het bijzonder onderwijs zijn vrij om een eigen toelatingsbeleid te regelen.
1

100019 CV47 3 Lees verder

### Pagina 17

Antwoorden Deel- scores
3 □ Maximumscore 4
Voorbeelden van goede antwoorden zijn (twee van de volgende):
• Het model van de multiculturele samenleving: in een gemengde school ligt een
uitgangspunt van de multiculturele samenleving het best te realiseren, namelijk gelijke
kansen op een gelijkwaardige sociale positie voor de verschillende etnische groepen;
assimilatiemodel: nieuwkomers nemen de cultuur van de samenleving volledig over; een
gemengde school lijkt daarvoor een voorwaarde.
• Melting pot-model: de verschillende etnische groepen versmelten tot een nieuwe cultuur;
om dit ideaal te bereiken is het wenselijk dat scholen bestaan uit leerlingen van
verschillende groeperingen.
per goed samenlevingsmodel en goede uitleg 2
4 □ Maximumscore 4
A sociale categorisatie
voorbeeld van een goed antwoord:
De autochtone Nederlanders heeft de neiging de allochtonen als een aparte categorie te
zien; die alien de selfde kenmerken hebben en een oordeel te geven over hun gedrag in
termen van die kenmerken (in dit geval gebrek aan leercapaciteit, ze kunnen minder goed
leren en dergelijke.) 2
B socialisatie
voorbeeld van een goed antwoord:
Het negatieve beeld is het gevolg van een leer- en opvoedingsproces bij allochtone
bevolkingsgroepen/via anderen en de massamedia wordt dit beeld overgenomen. 2
5 □ Maximumscore 3
voorbeeld van een goed antwoord:
Als je uitgaat van het beeld dat 'slimme leerlingen dommer worden op zwarte scholen'
dan zullen mensen zich naar dat beeld gedragen; met andere woorden: allochtone ouders
verwachten dat hun kinderen daarom niet naar die scholen zullen presteren op scholen met
allochtone leerlingen. Ze sturen hun kinderen daarom niet naar die scholen waardoor de
kans groot is dat het algemene onderwijspeil van deze scholen achter zal blijven bij die
van andere scholen. Daarmee wordt het beeld bevestigd dat het onderwijs op 'zwarte'
scholen 'slecht' is.
Opgave 2 Maatschappelijke positie van minderheden
6 □ Maximumscore 3
A
in de hoogste laag: autochtonen
in de middelste laag: Surinamers en Antillianen
in de onderste laag: Turken en Marokkanen 1
Opmerking
Alleen 1 scorepunt toekennen indien het antwoord volledig juist is.
B
Voorbeelden van goede antwoorden zijn (twee van de volgende):
• De allochtonen hebben in 1998 gemiddeld de laagste werkloosheid (figuur 1: namelijk 4%).
• De allochtonen is de werkloosheid onder Turken en Marokkanen hoger dan onder die bij
Surinamers en Antillianen (figuur 1: 18% en 20% versus 10 en 13% in 1998).
• Allochtonen hebben gemiddeld de hoogste opleiding (figuur 2).
• Het percentage havo/vwo is het laagst bij Turken en Marokkanen (figuur 2).
• Onder schoolverlaters zonder diploma is het percentage Turken en Marokkanen het hoogst
(figuur 3). 1
per goed antwoord
100019 CV47 4 Lees verder

### Pagina 18

Antwoorden Deel- scores

7 [ ] Maximumscore 4
Voorbeelden van goede antwoorden zijn:
- De eerste generatie Marokkanen kwam naar Nederland om eenvoudig en laag betaald
werk te verrichten (factor van migratie). Deze groep had een lage opleiding, sprak geen of
slecht Nederlands, was niet vertrouwd met de Nederlandse cultuur. Deze kenmerken van
de eerste generatie Marokkanen werkten belemmerend op de kansen op de arbeidsmarkt
voor de tweede generatie Marokkanen
- Surinamers zijn vanuit de koloniale geschiedenis (factor van migratie) vertrouwdd met de
Nederlandse taal en cultuur. Zij hebben daardoor een betere startpositie op de
arbeidsmarkt
2

8 [ ] Maximumscore 2
De theorie van Weber stelt dat ongelijkheid wordt bepaald door meerdere factoren zoals
onder andere klasse, cultureel kapitaal en politieke macht/invloed
2
Deze factoren gelden ook voor de genoemde driedeling. Zo beschikken de mensen in de
hoogste laag (de groep allochtonen) gemiddeld over een hoger inkomen, meer opleiding,
betere banen en meer politieke macht/invloed
1

9 [ ] Maximumscore 2
Verwachting dat nieuwe generatie zal stijgen op maatschappelijke ladder:
Voorbeelden van goede antwoorden zijn (één van de volgende):
- De geschiedenis van migratie en integratie in Nederland en elders laat zien dat na
verloop van tijd de nieuwe generaties stijgen op de maatschappelijke ladder.
- De jongste generatie is hoger opgeleid dan de ouders van die generatie.
1
Verwachting dat de relatieve slechte positie van veel allochtone groepen blijft
Voorbeelden van goede antwoorden zijn (één van de volgende):
- Er is nog steeds sprake van reproductie van maatschappelijke verhoudingen/
maatschappelijke ongelijkheid/sociale stratificatie of afkomst bepaalt in grote mate
iemands toekomstige positie.
- De kansen op hoger onderwijs (de betere banen) - sociale mobiliteit - blijken sterk
samen te hangen met de maatschappelijke positie van de ouders. Het blijft moeilijk te
zijn voor jongeren met ouders uit lagere maatschappelijke positie om te klimmen op de
maatschappelijke ladder.
- De nieuwe generatie kampt nog steeds met taalachterstand, discriminatie en dergelijke.
1

10 [ ] Maximumscore 2
Voorbeelden van positieverwerving (één van de volgende):
- taalproblemen of taalachterstand bij allochtonen
- weinig aandacht bij een deel van de ouders voor schoolprestaties/relatief weinig 'cultureel
kapitaal' in het ouderlijk milieu.
- terughoudendheid van de ouders in hun contacten met de school
- onbekendheid van ouders met het onderwijs
1
voorbeelden van positietoewijzing (één van de volgende):
- Er wordt in het onderwijs soms onvoldoende rekening gehouden met een mindere
taalbeheersing van het Nederlands bij allochtonen.
- Stereotypen en vooroordelen bij een deel van leerkrachten maken dat zij minder van
allochtone leerlingen verwachten.
- De leermiddelen en toetsen zijn onvoldoende of minder toegesneden op etnische
minderheden.
1
100019 CV47 5 Lees verder

### Pagina 19

Antwoorden Deel-
scores

11 Maximumscore 2
Een voorbeeld van een juiste verklaring is:
Allochtonen ervaren hun culturele positie als ondergeschikt aan die van de autochtone
bevolking; door het stichten van eigen instellingen en scholen verwerven ze zelfrespect en
zelfvertrouwen/hopen daarmee ook respect te krijgen van de overige bevolkingsgroepen
voor het behoud van hun cultuur.

Opgave 3 Politieke besluitvorming over de gezondheidszorg

12 Maximumscore 2
Voorbeeld van een goed antwoord is:
Ter discussie staat de taak van de overheid om te zorgen voor een (adequate)
gezondheidszorg die voor iedereen in gelijke mate toegankelijk moet zijn (ongeacht of
iemand rijk is of niet).
Hamel doet de suggestie om de strikte scheiding tussen publieke en commerciële
gezondheidszorg los te laten om op die manier het probleem van de wachtlijsten op te
lossen.

13 Maximumscore 2
Voorbeelden van goede antwoorden zijn (twee van de volgende):
solidariteit tussen rijk en arm
rol van de overheid om gelijke toegang tot zorginstellingen te garanderen
sociale ongelijkheid verkleinen/opheffen

per goed antwoord 1

14 Maximumscore 2
Voorbeeld van een goede uitleg is:
In het pragmatisme gaat het om het zoeken naar rationele, haalbare oplossingen voor
actuele politieke vraagstukken. Hamel komt met een praktische oplossing voor een
actueel probleem, namelijk het probleem van de wachtlijsten
Een tweede kenmerk van pragmatisme is dat men zich niet laat leiden door een bepaalde
ideologie of een samenhangend geheel van normatieve uitspraken over mens en
maatschappij. De oplossing van Hamel is niet primair gestoeld op een bepaald ideologisch
uitgangspunt (bijvoorbeeld men wil principieel geen tweedeling in de gezondheidszorg,
maar gelijke toegang/behandeling voor iedereen)

1

15 Maximumscore 2
invoeren 1
In het pleidooi van Hamel gaat het om eisen of wensen die hij door de politiek
gehonoreerd wil zien

16 Maximumscore 2
Voorbeelden van goede antwoorden zijn (twee van de volgende):
toename van kosten in de gezondheidszorg
(beperkte) financiële middelen van de overheid
groei van het aantal rijke mensen/patiënten
mogelijkheid om naar het buitenland te gaan om daar een medische handeling te
ondergaan
• verrijzing van de bevolking/groei van het aantal patiënten
• regelgeving in de EU om meer concurrentie te krijgen
stichting van steeds meer commerciële instellingen in de gezondheidszorg

per goed antwoord 1

100019 CV47 6 Lees verder

### Pagina 20

Antwoorden
Deel-
scores

17 □ Maximumscore 2
Voorbeelden van goede antwoorden zijn (één van de volgende):
Het voorstel van Hamel is niet op de politieke agenda gekomen, omdat deze eis niet
geheel langs de poortwachters is gekomen. Deze poortwachters zijn Kamerleden en de
minister; zij hebben zich tegen de wens van Hamel uitgesproken.
. Het voorstel van Hamel is wel op de politieke agenda gekomen, omdat poortwachters als
politici er over gesproken hebben./De pers als poortwachter heeft ruim aandacht besteed
aan deze kwestie.
1

18 □ Maximumscore 2
A
Voorbeelden van goede antwoorden zijn (twee van de volgende):
. het aantal leden of donateurs
deskundigheid
financiële middelen
een netwerk van relaties (in de politiek en andere belangenorganisaties)
Indien één antwoord goed
0

B
Voorbeelden van hoe de politieke besluitvorming beïnvloed kan worden (twee van de
volgende):
door lobbyen bij politici of ambtenaren
door het voeren van acties de publieke opinie/de politici beïnvloeden
via advertenties/publicaties in de media het standpunt van de pressiegroep naar voren
brengen
Indien één antwoord goed
1

19 □ Maximumscore 4
Een voorbeeld van een goed antwoord is:
Nederland heeft een politiek systeem waarin burgers vertegenwoordigers kiezen, die
besturen en beleid ontwikkelen overeenkomstig de wensen van de kiezers. Dat heet
representatie
Er is sprake van representativiteit als de beleidsvoorkeuren van de Tweede Kamer
overeenkomen met de voorkeuren van de bevolking. Dat is in deze situatie niet het geval.
De burgers willen geen voorkeursbehandeling, maar de meerderheid van de Tweede
Kamer lijkt toch akkoord te gaan met een vorm van voorrangszorg. De Tweede Kamer
weerspiegelt dus niet de voorkeur van de burgers en is daarmee op dit punt niet
representatief
2

20 □ Maximumscore 2
Een voorbeeld van een goed antwoord is:
• De verhouding is dualistisch, want de meerderheid van de Kamer (de regeringspartijen)
PvdA en D66 en de oppositiepartijen) steunt niet bij voorbaat de voorstellen van het
kabinet/de ministers (zie tekst 6).
of
• De verhouding is monistisch, want uiteindelijk heeft het kabinet de meerderheid van de
Kamer kunnen overtuigen van zijn voorstellen.
2

100019 CV47 7 Lees verder

### Pagina 21

Antwoorden Deel- scores

Opgave 4 Criminaliteit en rechtsstaat

Maximumscore 3
21 □ A voorbeelde van een goede uitleg:
Het OM kon de verdachte niet door de rechtbank laten veroordelen voor moord, omdat
moord ook niet de bedreiging was van de verdachten/moord niet toe te rekenen was aan
één persoon. De aanklacht was daarom eerst openlijke geweldpleging en later
medegeplegen van doodslag en zware mishandeling. Voor deze delicten gelden minder
zware straffen dan voor het delict moord.
2
B beginsel van de rechtsstaat:
De overheid is gebonden aan de wet/legaliteitsbeginsel/waarborging van de rechtszekerheid 1

Maximumscore 3
22 □ Ik ben het eens met de publieke verontwaardiging.
Voorbeelden van goede argumenten zijn (drie van de volgende):
• aan de functie van vergelding niet.
• aan de functie van generale preventie; door een voorbeeld te stellen, worden anderen
afgeschrikt.
• aan de functie van genoegdoening aan het slachtoffer. De opgelegde straf geeft geen
genoegdoening voor familieleden en vrienden van de overledene.
• aan de functie handhaving van de rechtsorde.

Ik ben het niet eens met de verontwaardiging van het publiek.
Voorbeelden van goede argumenten zijn (drie van de volgende):
• De functie van straffen als vergelding is achterhaald/past niet in deze tijd.
• Lange gevangenisstraffen hebben voor samenleving en veroordeelden geen zin; de
resocialisatiefunctie komt in het gedrang.
• Lange gevangenisstraffen hebben in feite weinig of geen afschrikwekkende functie.
• De familieleden en vrienden van het slachtoffer hebben weinig aan het lang opsluiten van
de verdachten. Beter is om genoegdoening te krijgen; laat veroordeelden publiekelijk
spijt/schuld uitspreken of zorg dat de slachtoffers een financiële schadevergoeding krijgen.

per goed argument 1

Maximumscore 1
23 □ Nee, want (in een rechtsstaat) is er sprake van machtenscheiding/de rechter is
onafhankelijk.

Maximumscore 4
24 □ - taak: het leiden van het opsporingsonderzoek
• citaat: „Brouwer moest als hoofdofficier waken over de integriteit van het justitieel
onderzoek." (regel 14-16 in tekst 8)
- taak of rol: het vervolgen van strafbare feiten/dagvaarding/tenlastelegging
voortbeeld van een citaat (één van de volgende):
• „Meteen nadat de officier van justitie zijn eis uitspraak tegen de eerste verdachten, knalde
het." (regel 24-26 in tekst 8)
• „Het OM legde beiden voor het hof ... ten laste." (regel 14-17 in tekst 9)
• „Voor de rechtbank was de aanklacht nog openlijke geweldpleging ..." (regel 18-19 in
tekst 9)
• „Gerechtshoven mogen toestaan dat justitie de tenlastelegging tegen een verdachte ...”
(regel 29-31 in tekst 9)
1
1
1
1
100019 CV47 8 Lees verder


### Pagina 22

Antwoorden
Deel-
scores
25
Maximumscore 2
A Het recht om in hoger beroep te gaan
1
B Het laatste woord/het recht om getuigen of deskundigen te ondervragen
1
26
Maximumscore 2
Om een eerlijk en rechtvaardig proces te bevorderen/waarborgen.
1
27
Maximumscore 2
Voorbeelden van goede antwoorden zijn (één van de volgende):
- Arresten van de Hoge Raad vormen jurisprudentie voor lagere rechters.
- Rechters dienen in hun uitspraken rekening te houden met de interpretatie van de wet
door de Hoge Raad. (De Hoge Raad is het hoogste rechtorgaan).
28
Maximumscore 2
Voorbeelden van verschillen (twee van de volgende):
- De omvang van de geweldscriminaliteit is volgens grafiek 2 veel groter dan de omvang
volgens grafiek 1./Volgens grafiek 1 is er veel minder geweldscriminaliteit dan volgens
grafiek 2. (In grafiek 1 is in 1980 de omvang van de geweldscriminaliteit ongeveer 25.000
en in grafiek 2 nadert deze de 650.000).
- Volgens de politiestatistieken is er vanaf 1980 sprake van een geleidelijke stijging van de
geweldscriminaliteit.
De gegevens op grond van slachtofferenquêtes (grafiek 2) laten een heel ander beeld zien:
het beeld is veel grilliger: eerst flinke stijging, dan daling en geleidelijk afzwakking in
aantal geweldsdelicten.
- Volgens grafiek 2 is de omvang van de geweldscriminaliteit tussen 1980 en 1995 niet heel
veel gestegen, terwijl grafiek 1 een stijging laat zien van ongeveer 25.000 geweldsdelicten in 1980 tot
65.000 delicten in 1995.
per goed antwoord
1
29
Maximumscore 4
Voorbeelden van goede antwoorden zijn (twee van de volgende):
- De gegevens in grafiek 1 zijn verkregen door de aangiftebereidheid; niet iedereen of niet
elke instantie meldt de registratie van geweldscriminaliteit.
- De gegevens in grafiek 1 hangen ook af van de opsporingsbereidheid van de politie; door
een actief beleid zal de politie meer delicten tegenkomen.
- Je kunt je afvragen wat de onderzoekers onder geweldscriminaliteit verstaan. Het is
mogelijk dat in de politiestatieken een andere definitie is gebruikt van
geweldscriminaliteit dan in de slachtofferenquêtes of vanaf een bepaald jaar hebben de
onderzoekers een ruimere definitie van geweldscriminaliteit gehanteerd.
- De gegevens van de grafieken moet je koppelen aan de groei en leeftijdsopbouw van de
bevolking, want een toename van de bevolking en meer jeugd leiden al tot een toename
van criminaliteit.
per goed antwoord
2
100019 CV47
9
Lees verder

### Pagina 23

Antwoorden Deel- scores
30 ☐ Maximumscore 4
• de abolitionistische stroming 1
Voorbeeld van een goed antwoord is:
Aanhangers stellen dat het strafrecht de doelstellingen van criminaliteitsbestrijding en
rechtsbescherming in de praktijk niet waarmaakt. Zij pleiten voor strafrechthervorming
en voor een aanpak van sociale problemen zonder het opleggen van straffen.
• de moderne stroming 1
Voorbeeld van een goed antwoord is:
Aanhangers van deze stroming stellen dat straffen van de daders alleen niet voldoende is,
maar dat er veel aandacht besteed moet worden aan resocialisatie/zorg voor scholing
en werk.
1
1
31 ☐ Maximumscore 2
De functie van criminaliteitsbescherming/handhaving van de rechtsorde is belangrijker
geworden dan de functie van rechtsbescherming van de burgers.
Opave 5 Politieke besluitvorming: onderwijspolitiek
32 ☐ Maximumscore 2
Voorbeelden van goede antwoorden zijn (twee van de volgende):
• democratisering
• emancipatie
• meer nadruk op directe belangenbehartiging
per juist antwoord 1
33 ☐ Maximumscore 2
Pluralisme: macht verspreid over verschillende groepen in de samenleving.
Verschillende belangengroepen (scholieren, vakbonden en scholen) oefenen invloed uit
op het beleid van de staatssecretaris.
1
34 ☐ Maximumscore 3
- belangrijke waarden en normen die voor de hele samenleving zouden moeten gelden
Voorbeelden van goede antwoorden zijn (één van de volgende):
• bestrijden van (sociale en etnische) ongelijkheid in onderwijskansen/streven naar
gelijkheid van kansen in het onderwijs.
• onderwijs als middel tot sociale mobiliteit/bestrijding van armoede
• extra onderwijs/middelen voor kinderen uit achterstandssituaties
- de gewenste sociaal-economische orde van de samenleving
Voorbeelden van goede antwoorden zijn (één van de volgende):
• In een verzorgingsstaat zorgt de overheid voor onderwijs voor allen/recht op onderwijs.
• Door het streven naar gelijkheid van kansen worden meer rechtvaardige
inkomensverhoudingen bevorderd.
• Streven naar een meer egalitaire samenleving vereist een actieve onderwijspolitiek ter
bestrijding van onderwijsachterstanden.
1
- de gewenste machtsverdeling in een samenleving.
Voorbeelden van goede antwoorden zijn (één van de volgende):
• spreiding van kennis via onderwijs.
• Door meer onderwijs krijgen mensen uit de lagere klassen meer mogelijkheden om
invloed uit te oefenen.
1
35 ☐ Maximumscore 2
Uitgangspunt van CDA is subsidiariteit/soevereiniteit in eigen kring/belangrijke rol van
maatschappelijke organisaties.
Einde
100019 CV47 10

### Pagina 24

Examen VWO
Maatschappijleer
Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs
20 00
Tijdvak 1
Dinsdag 16 mei
13.30 - 16.00 uur
Als bij een vraag een verklaring of uitleg
gevraagd wordt, worden aan het antwoord
geen punten toegekend als deze verklaring of
uitleg ontbreekt.
Dit examen bestaat uit 32 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en je geeft meer dan twee redenen,
worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
000007 24
Begin

### Pagina 25

Opgave 1 Multiculturele samenleving

In maart 1998 verscheen een onderzoeksrapport met als onderwerp opvoedingsdoelen en opvoedingspraktijken bij Marokkanen en Surinaamse Creolen in Nederland. Het onderzoek werd verricht door Trees Pels en Marjolein Distelbrink van het Instituut voor Sociologisch-Economisch Onderzoek van de Erasmus Universiteit Rotterdam.

tekst 1
Marokkaanse moeder geeft dochter steeds meer ruimte
Door Arlette Dwarkasing

DEN HAAG De opvoeding in Marokkaanse gezinnen wordt minder autoritair. Vaders wil is niet langer meer wet. Zijn rol als kostwinnaar blijft centraal staan, maar de moeders gaan steeds meer domineren in het domein van de vader behoren.

Dit blijkt uit een onderzoek naar de opvoeding in Marokkaanse gezinnen in Nederland. Onderzoekster op. Ze hoeven minder in huis te doen: huiswerk gaat voor. De moeders, ook de eerste 55 generatie, spreken van een 'heimelijk matriarchaat'. Dat levert de dochters meer bewegingsruimte op. Ze hoeven minder in huis te doen: huiswerk gaat voor. De moeders, ook de eerste generatie, spreken van een 'heimelijk matriarchaat'. Dat levert de dochters meer bewegingsruimte op. Ze hoeven minder in huis te doen: huiswerk gaat voor. De moeders, ook de eerste generatie, spreken van een 'heimelijk matriarchaat'. Dat levert de dochters meer bewegingsruimte op. Ze hoeven minder in huis te doen: huiswerk gaat voor. De moeders, ook de eerste generatie, spreken van een 'heimelijk matriarchaat'. Dat levert de dochters meer bewegingsruimte op. Ze hoeven minder in huis te doen: huiswerk gaat voor. De moeders, ook de eerste generatie, spreken van een 'heimelijk matriarchaat'. Dat levert de dochters meer bewegingsruimte op. Ze hoeven minder in huis te doen: huiswerk gaat voor. De moeders, ook de eerste generatie, spreken van een 'heimelijk matriarchaat'. Dat levert de dochters meer bewegingsruimte op. Ze hoeven minder in huis te doen: huiswerk gaat voor. De moeders, ook de eerste generatie, spreken van een 'heimelijk matriarchaat'. Dat levert de dochters meer bewegingsruimte op. Ze hoeven minder in huis te doen: huiswerk gaat voor. De moeders, ook de eerste generatie, spreken van een 'heimelijk matriarchaat'. Dat levert de dochters meer bewegingsruimte op. Ze hoeven minder in huis te doen: huiswerk gaat voor. De moeders, ook de eerste generatie, spreken van een 'heimelijk matriarchaat'. Dat levert de dochters meer bewegingsruimte op. Ze hoeven minder in huis te doen: huiswerk gaat voor. De moeders, ook de eerste generatie, spreken van een 'heimelijk matriarchaat'. Dat levert de dochters meer bewegingsruimte op. Ze hoeven minder in huis te doen: huiswerk gaat voor. De moeders, ook de eerste generatie, spreken van een 'heimelijk matriarchaat'. Dat levert de dochters meer bewegingsruimte op. Ze hoeven minder in huis te doen: huiswerk gaat voor. De moeders, ook de eerste generatie, spreken van een 'heimelijk matriarchaat'. Dat levert de dochters meer bewegingsruimte op. Ze hoeven minder in huis te doen: huiswerk gaat voor. De moeders, ook de eerste generatie, spreken van een 'heimelijk matriarchaat'. Dat levert de dochters meer bewegingsruimte op. Ze hoeven minder in huis te doen: huiswerk gaat voor. De moeders, ook de eerste generatie, spreken van een 'heimelijk matriarchaat'. Dat levert de dochters meer bewegingsruimte op. Ze hoeven minder in huis te doen

### Pagina 26

3a (4p) In regel 17-20 staat een opmerking van een leraar tegen een Marokkaans meisje. Leg met behulp van de definitie van discriminatie uit dat deze opmerking niet als discriminatie beschouwd hoeft te worden.

5 (2p) De oorspronkelijke culturen van de Marokkaanse en Creoolse moeders zijn in Nederland veranderd. Het begrip cultuur kent drie verschillende dimensies. Geef twee voorbeelden uit tekst 1 die illustreren dat de hedendaagse Marokkaanse en Creoolse culturen in Nederland beïnvloed worden door de dominante cultuur. Geef per voorbeeld aan op welke dimensie de aanpassing aan de dominante cultuur betrekking heeft.

6 (3p) In tekst 1 wordt gesteld dat de verschillen tussen zowel de Marokkaanse cultuur als de Surinaams-Creoolse cultuur ten opzichte van de Nederlandse cultuur kleiner worden. Je kunt je afvragen of de in tekst 1 beschreven Marokkaanse cultuur of de Surinaams-Creoolse cultuur nog wel als aparte culturen opgevat kunnen worden. Beredeneer met behulp van het begrip cultuur of de in tekst 1 beschreven Marokkaanse en Surinaams-Creoolse cultuur door henzelf nog wel als een aparte cultuur beschouwd worden. Geef ter ondersteuning van je redenering een voorbeeld uit tekst 1.

7 (3p) Er zijn verschillende verklaringen te geven voor sociale stratificatie in de samenleving. In tekst 1 staan verschillende uitspraken die passen bij één van de drie theorieën ter verklaring van sociale stratificatie. Welke van deze stratificatietheorieën is het duidelijkst te herkennen in tekst 1? Licht de theorie kort toe en geef een fragment uit de tekst die je keuze verklaart.

8 (3p) Er bestaat in Nederland discussie over de vraag of er ruimte in de Nederlandse wetgeving moet zijn voor opvattingen van (sub)culturen die in strijd zijn met de opvattingen van de dominante cultuur. Moet hiervoor in de Nederlandse wetgeving wel of geen ruimte zijn? Beargumenteer je standpunt en geef daarbij aan op welke visie op cultuurverschillen je baseert. Illustreer je antwoord met een voorbeeld uit tekst 1.

9 (2p) Politieke participatie kan een middel zijn om bijvoorbeeld de positie van Marokkaanse minderheidsgroep te verbeteren. Bedank zelf een voorbeeld hoe de Marokkaanse minderheidsgroep door politieke participatie haar positie kan verbeteren.

10 (3p) In de discussie over etnische minderheden worden verschillende samenlevingsmodellen gebruikt. In welk samenlevingsmodel is de Surinaams-Creoolse vrouw die in regel 27-31 aan het woord is, teleurgesteld? Licht dit samenlevingsmodel toe en illustreer het met de opvattingen van de vrouw.
000007 24 3 Lees verder