# Eindexamen Maatschappijwetenschappen VWO 2001 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2001/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Opgave 1 Overcriminaliteit

Gebruik voor het beantwoorden van de vragen van deze opgave de teksten 1 tot en met 3 en tabel 1 uit het bronnenboekje.

Het decembernummer 1999 van SEC, Tijdschrift over samenleving en criminaliteitspreventie, is geheel gewijd aan overcriminaliteit. De voor deze opgave benodigde informatie – teksten 1 tot en met 3 en tabel 1 – komt uit dit nummer van SEC.

Het begrip 'overval' komt niet voor in het Wetboek van Strafrecht. Wel het begrip 'afpersing'. In tekst 1 staat een beschrijving van het delict afpersing uit het Wetboek van Strafrecht.

1a (2p) Op grond van welk beginsel van de rechtsstaat is een delict als afpersing zo zorgvuldig in het Wetboek van Strafrecht geformuleerd?

2a (3p) Aan welke voorwaarden van strafbaarheid van gedrag moet voldaan zijn, wanneer een rechter een persoon veroordeelt? Noem drie voorwaarden.

3a (4p) Leg uit dat overvalcriminaliteit zowel een sociaal als een politiek probleem is. Geef ter ondersteuning van je uitleg een verwijzing naar tekst 2 en/of tabel 1.

4a (4p) Het Projectteam Overcriminaliteit (PtO) bestaat onder andere uit vertegenwoordigers van politie en justitie (regel 33–36 in tekst 2).
A Op grond van welke van haar taken is de politie vertegenwoordigd in het PtO? Noem er twee.
B Op grond van welke taak neemt justitie deel aan het PtO?

5a (4p) Banken en detailhandel hebben groot belang bij het terugdringen van de overvalcriminaliteit. Naast negatieve gevolgen van overvalcriminaliteit voor het bedrijfsleven op het materiële vlak, heeft een overval ook negatieve gevolgen op het immateriële vlak.
A Noem twee immateriële gevolgen van overcriminaliteit voor ondernemers en personeelsleden van banken en detailhandel.
B Leg uit welke preventieve maatregel banken en detailhandel zelf kunnen nemen tegen deze gevolgen.

6a (2p) Tabel 1 is afkomstig uit politiestatistieken. Waarom geven de gegevens in tabel 1 een betrouwbaar beeld van de omvang van de overvalcriminaliteit? Geef twee redenen.

Zie tekst 3.
Verwacht wordt dat jongeren een steeds groter deel van de totale dadergroep zullen uitmaken. Inhakend op deze ontwikkeling verrichtte de politie drie jaar geleden onderzoek naar de motieven van jeugdige overvallers (SEC, december 1999, blz. 47). In tekst 3 staan drie korte fragmenten van interviews met jonge overvallers. Er zijn verschillende theorieën die het criminele gedrag kunnen verklaren.

7a (6p) Op basis van welke theorie kun je het criminele gedrag van elk van de geïnterviewden verklaren? Licht elke theorie toe.

Het Projectteam Overcriminaliteit merkt op dat met betrekking tot de vierde subdoelstelling, het verbeteren van de opvang en hulp aan slachtoffers van overvallen, vooruitgang is geboekt. De laatste jaren is binnen het strafrecht en in de praktijk van het strafproces meer rekening gehouden met de belangen van het slachtoffer. Uit deze twee voorbeelden waaruit blijkt dat de positie van het slachtoffer binnen het strafrecht en strafproces tegenwoordig beter is geregeld dan vroeger.

100015 47 2 Lees verder

### Pagina 2

Het Projectteam Overcriminaliteit heeft in het kader van preventie veel aandacht besteed aan het onderwerp camerabewaking. In toenemende mate hebben ondernemers camera's in hun bedrijven geplaatst. Het cameratoezicht bleef niet beperkt tot bedrijven. Sinds 1998 plaatsen steeds meer gemeenten camera's op straat. Het cameratoezicht in de openbare ruimten roept regelmatig discussie op en leidt af en toe tot rechterlijke uitspraken. Zo heeft de rechtbank een uitspraak gedaan in een zaak tegen een drugshandelaar, die werd opgepakt in het Saftlevenkwartier in Rotterdam. Deze persoon van negen videocamera's die 24 uur per dag, zeven dagen in de week, bewaken. Vanwege het grote aantal straatroven en overvallen is de buurt uitgekozen voor een tweejarige proef met camcorders. Bezoekers worden via borden attent gemaakt op de camera's. De advocaat van de drugshandelaar betoogde dat de drugshandelaar niet kan worden veroordeeld, omdat het betoogde dat de drugshandelaar niet kan worden veroordeeld, omdat het bewijs voor de drugshandel via de camera is verkregen. Leg uit met welk dilemma van de rechtsstaat de rechter is geconfronteerd in deze zaak.
4p 9 ☐

Opgave 2 Politieke besluitvorming: dualisme en lokale democratie

Gebruik voor deze opgave de teksten 4 tot en met 8 en figuur 1 uit het bronnenboekje.

De Staatscommissie Dualisme en lokale democratie – de commissie-Elzinga – heeft in januari 2000 advies uitgebracht over de toekomst van het lokaal bestuur. In de honderdvijftig jaar na Thorbecke is in de opzet van het gemeentelijk bestel niet echt iets veranderd. Maar de maatschappij is wel volstrekt anders dan honderdvijftig jaar geleden. De commissie-Elzinga heeft een analyse gemaakt van het functioneren van het gemeentelijk bestuur en een aantal aanbevelingen gedaan. Het rapport van de commissie vormt de belangrijkste bron voor deze opgave.

Zie tekst 4.
2p 10 ☐ Welke omgevingsfactor heeft de besluitvorming over het gemeentelijk bestel in de negentiende eeuw beïnvloed?

Zie de teksten 4 tot en met 7.
Over de verdeling van politieke macht in de samenleving bestaan verschillende visies of theorieën.
5p 11 ☐ A Noem drie theorieën of visies over de verdeling van politieke macht in de samenleving en licht elke theorie toe.
B Welke theorie of visie op de verdeling van macht vind je van toepassing op de beschrijving van de lokale democratie in de periode 1850–1900? Verwijs per theorie naar een passend citaat uit één van de teksten.
C Welke theorie of visie op de verdeling van macht vind je van toepassing op de beschrijving van de lokale democratie in de periode 1970–2000? Verwijs per theorie naar een passend citaat uit één van de teksten.

Zie tekst 6.
2p 12 ☐ De commissie-Elzinga beschrijft een verandering van de Nederlandse politieke cultuur. Noem uit tekst 6 twee voorbeelden van ontwikkelingen die de politieke cultuur in Nederland hebben beïnvloed.

Zie figuur 1 en tekst 7.
2p 13 ☐ De opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen in 1998 was relatief laag. Sommigen vinden dat een probleem voor het functioneren van de democratie en pleiten voor een opkomstplicht. Anderen vinden de daling van de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen geen knelpunt voor onze democratie. Vind jij de verminderde opkomst bij gemeenteraadsverkiezingen wel of geen probleem voor de democratie? Ge

### Pagina 3

Zie tekst 7.
Politieke partijen vervullen een aantal functies. Volgens de staatscommissie is een aantal
functies van landelijke politieke partijen op lokaal niveau problematisch geworden.
4p 14 Leg aan de hand van tekst 7 uit welke functies van landelijke politieke partijen
problematisch zijn geworden. Behandel twee functies.

Burgers die actief zijn in politieke partijen en in de gemeentepolitiek zijn vooral personen
van middelbare leeftijd.
2p 15 Welke andere persoonlijke kenmerken dan leeftijd zijn in het algemeen van toepassing op
actieve burgers? Noem er twee.

Zie tekst 7 en 8.
De commissie verwacht dat door haar voorstellen voor een andere politieke structuur de
burger eerder naar de stembus zal gaan.
2p 16 Geef een mogelijke reden voor deze verwachting van de commissie.

Over politiek bestaan verschillende definities.
3p 17 Leg uit welke definitie van politiek je van toepassing vindt op de gemeentepolitiek in de
visie van de commissie-Elzinga.

A Wat is monisme?
B Geef een kenmerk van het huidige monistische gemeentestelsel.
4p 18 C De commissie bepleit de invoering van een dualistisch bestuursmodel (regel 75–76 in
tekst 7).
D Leg aan de hand van voorstellen van de commissie uit (zie tekst 8) wat met een
dualistisch bestuursmodel wordt bedoeld.

De commissie verwijst in haar rapport vaak naar het dualisme van ons landelijk
bestuurlijk bestel. Toch is in de praktijk dit bestel minder dualistisch.
2p 19 Noem twee redenen waarom het functioneren van het Nederlands bestuurlijk bestel in de
praktijk niet zo dualistisch is.

Het kabinet heeft onder de commissie-Elzinga ingesteld, omdat de paarse
regeringspartijen het tijds de formatie niet eens konden worden over de gekozen
burgemeester.
2p 20 Noem een argument vóór en noem een argument tegen het kiezen van een burgemeester
door de burgers.

Opgave 3 Discussie over de multiculturele samenleving

Gebruik voor deze opgave de teksten 9 tot en met 13 uit het bronnenboekje.

Op 29 januari 2000 verscheen er een artikel van publicist Paul Scheffer op de opiniepagina
van NRC Handelsblad met als titel Het multiculturele drama. Dit artikel vormde het
startschot van een discussie in de landelijke dagbladen. In deze opgave is gebruik gemaakt
van zowel delen uit het artikel van Paul Scheffer als van enige reacties daarop.

Zie tekst 9.
Welke vorm van sociale mobiliteit staat volgens Paul Scheffer onder druk?
2p 21 Licht je antwoord toe aan de hand van tekst 9.

Scheffer en anderen spreken over het ontstaan van een 'etnische onderklasse' of het
verklaren worden met behulp van economische, culturele en politieke factoren.
3p 22 Geef voor het ontstaan van die 'etnische onderklasse' een verklaring met behulp van
A een economische factor,
B een culturele factor,
C een politieke factor.

100015 47 4 Lees verder


### Pagina 4

2p 23 Scheffer zet vraagtekens bij het belang van onderwijs in eigen taal en cultuur. Dit onderwijs
paste in het minderhedenbeleid dat vanaf het begin van de jaren tachtig is ontstaan.
Noem twee kenmerken van dat beleid.

2p 24 Volgens tekst 10 heeft Nederland anderhalf miljoen allochtonen die worden gerekend tot
de doelgroepen van het minderhedenbeleid.
A Leg uit waarom er een onderscheid wordt gemaakt tussen allochtonen en ’allochtonen
als tot de doelgroepen van het minderhedenbeleid’ behoren.
B Noem een voorbeeld van een allochtone groep die niet tot de doelgroepen van het
minderhedenbeleid behoort.

Zie tekst 10.
Veertig procent van de allochtonen die vallen onder de doelgroepen van het
minderhedenbeleid zal in 2015 asielmigrant zijn (regel 11-13). De overige zestig procent
van de minderheidsgroepen heeft andere redenen voor hun oorspronkelijke komst naar
Nederland.
Welke andere redenen dan de asielaanvraag verklaren de migratie van
minderheidsgroepen naar Nederland in de afgelopen decennia?
Noem er twee en licht elke reden toe.
4p 25

Zie tekst 10.
Scheffer heeft kritiek op de ‘pleitbezorgers van een ruimhartig asielbeleid’ (regel 31-34
in tekst 10).
Welke argumenten hanteren ‘de pleitbezorgers van een ruimhartig beleid’?
Noem er drie.
3p 26

De lage maatschappelijke positie van allochtone groepen wordt bepaald door
positieverwerving en positietoewijzing.
Geef een voorbeeld van positietoewijzing en een voorbeeld van positieverwerving uit de
teksten 9 tot en met 11.
2p 27

Leg uit in welke betekenis publicist Scheffer het begrip ‘de multiculturele samenleving’
gebruikt in regel 19–20 van tekst 11?
2p 28

Met welk begrip kun je het proces benoemen dat staat beschreven in de eerste zin van
tekst 12?
2p 29

Zie tekst 12.
Over de wijze waarop verschillende etnische bevolkingsgroepen met elkaar dienen samen
te leven, bestaan verschillende samenlevingsmodellen.
Over de realisatie van welke twee samenlevingsmodellen is Schnabel, directeur van het
Sociaal en Cultureel Planbureau, sceptisch?
Licht je antwoord toe.
2p 30

Zie tekst 12.
Volgens Schnabel hechten autochtone woordvoerders van een multiculturele samenleving
minder waarde aan de materiële dimensie van de eigen cultuur en meer aan twee andere
dimensies.
Met betrekking tot welke twee dimensies van cultuur accepteren de autochtone
woordvoerders veel minder veranderingen?
Geef van elke dimensie een voorbeeld.
(Het voorbeeld hoeft niet uit de tekst gehaald te worden).
4p 31

Zie tekst 13.
Scheffer windt zich op over het ontstaan van witte en zwarte scholen. Hans Wansink geeft
in de Volkskrant (tekst 13) zijn visie weer op deze problematiek.
Leg uit dat het achterwege laten van apart onderwijs aan allochtone kinderen ook gezien
kan worden als een vorm van discriminatie.
2p 32

Einde

100015 47


### Pagina 5

Examen VWO
Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs
Maatschappijleer (oude stijl en nieuwe stijl)
Bronnenboekje
Tijdvak 1
Maandag 28 mei
13.30 – 16.30 uur
20 01
Begin
100015 47 A

### Pagina 6

Opgave 1 Overvalcriminaliteit

tekst 1
Met een overval wordt bedoeld: het met geweld wegnemen of afpersen van geld of
goederen, gepleegd tegen personen in een besloten pand of op particuliere/professionele
waardetransporten, dan wel een poging daartoe (SEC. Tijdschrift over samenleving en
criminaliteitspreventie, december 1999).

Art. 317 Wetboek van Strafrecht: „Hij die, met het oogmerk om zich of een ander
wederrechtelijk te bevoordelen, door geweld of bedreiging met geweld iemand dwingt
(...) tot de afgifte van enig goed dat geheel of ten dele aan deze of aan een der-
toebehoort (...), wordt, als schuldig aan afpersing, gestraft met gevangenisstraf van ten
hoogste negen jaren of een geldboete van de vijfde categorie."

tekst 2
Vanaf het eind van de jaren zeventig stijgt
het aantal overvallen echter snel. Behalve
de geldinstellingen wordt ook het midden-
en kleinbedrijf in toenemende mate het
5 slachtoffer. Sedert het midden van de
jaren tachtig neemt het aantal overvallen
jaarlijks met gemiddeld 14% toe.
Tegelijktijd daalt het
ophelderingspercentage tot beneden de
10 30%.
Als er in 1992 ruim 2000 overvallen
plaatsvinden, komt er een ommewaa in
het denken. Het is duidelijk dat er
verdergaande maatregelen zijn
15 nodig zijn. Want als de trend zich voortzet,
zullen er in het jaar 2000 zo'n 5000
overvallen gepleegd worden. Met alle
gevolgen van dien. Dat er een einde lijkt te komen
20 de ontwikkelingen binnen de
daderpopulatie: de 'professionele'
bankrover heeft gezelschap gekregen van
een groot aantal beginners en gevorderden
die in toenemende mate overvallen plegen
25 op bedrijven in de detailhandel en de
horeca.
Geschrokken van deze ontwikke-
ling besloot het Nationaal Platform
bron: SEC. Tijdschrift over samenleving en criminaliteitspreventie, december 1999

Criminaliteitsbeheersing – waarin
30 overheid en bedrijfsleven samenwerken
aan het beteugelen van de criminaliteit –
in 1993 tot de oprichting van het
Projectteam Overvalcriminaliteit (PtO),
samengesteld uit vertegenwoordigers van
35 politie, justitie, openbaar duur banken
en detailhandel. Het team is tot 1999
actief geweest. Hoofddoel is het aantal
overvallen op bedrijven en instellingen
terug te dringen. De subdoelen zijn:
40 • Het verhogen van het ophelderings-
percentage.
• Het vergroten van het risicobewustzijn
binnen het bedrijfsleven.
• Het beperken van de instroom van
45 nieuwe beginnende daders.
• Het verbeteren van de opvang en hulp
aan slachtoffers van overvallen.
Dankzij het PtO werd een goede balans
gevonden tussen preventieve en
50 repressieve maatregelen. Preventie werd
op grote schaal en bij vele branches
ingevoerd. Het plegen van een overval
werd onaantrekkelijker gemaakt. De
stijgende trend werd omgebogen in een
55 dalende (zie tabel 1).

100015 47A 2 Lees verder


### Pagina 7

tabel 1
Aantal overvallen per branche in de periode 1991 – 1999 en eerste halfjaar 1998/1999
1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999
Geldinstellingen 523 589 530 350 182 147 210 175 120
Professioneel geldtransport 8 29 22 18 25 18 32 8 12
Particulier geldtransport 107 124 205 153 151 114 134 140 146
Horeca 251 401 513 545 430 452 496 540 512
Winkels 396 577 692 741 528 596 637 701 694
Taxi's 30 29 76 89 59 56 95 108 108
Benzinestations 175 208 226 191 115 125 138 161 128
Overig 76 89 92 96 113 134 137 143 160

Subtotaal bedrijven en 1566 2046 2356 2183 1603 1642 1879 1966 1854
geldinstellingen
Woningen 191 174 278 313 410 391 426 392 412

Totaal 1757 2220 2634 2496 2013 2033 2305 2358 2266

bron: SEC. Tijdschrift over samenleving en criminaliteitspreventie, december 1999

tekst 3
Motieven van jeugdige overvallers

1 „Het gaat ook onwijs gemakkelijk. Iedereen weet dat als je een pistool richt, de ander
wel zijn centjes zal afgeven. Het is snel geld. Als je in het criminele circuit zit, wil je snel
geld maken, dan kan je natuurlijk wel „balletje, balletje" gaan spelen. Maar dan moet je
eerst klanten gaan zoeken. Hetzelfde geldt voor inbraak. Je moet eerst weer mensen gaan
opzoeken die touwtjes willen kopen. Maar bij een overval is dat allemaal anders. En
als je het goed doet, word je bijna nooit gepakt."

2 „Het hield me al maanden bezig. Ik zag allemaal jongens om me heen die nieuwe
spullen kochten. Een nieuwe jas, nieuwe schoenen. Ze konden overal naartoe gaan. Die
jongens deden trouwens geen overvallen, maar meer inbraken. Op een bepaald moment
zou er een feest gehouden worden in een discotheek. Iedereen zou er goed uitzien. Ik
wilde ook een nieuwe outfit hebben. Toen heb ik met die jongens besloten een overval te
doen."

3 „Ik heb nu een goed meisje waar ik mee kan samenwonen. Als ik hier (de gevangenis)
weer uit ben, ga ik gelijk werken. Ik ga samen met haar eten en gezellig op de bank zitten
voor de tv. Ik heb nog nooit iemand gehad die van me houdt. Die me bestpakt zeg maar.
Als iemand dat

### Pagina 8

Opgave 2 Politieke besluitvorming: dualisme en lokale democratie

De teksten 4 tot en met 7 en figuur 1 komen uit het boek: Dualisme en lokale democratie, De gemeente vernieuwt. Verkorte uitgave rapport Staatscommissie Dualisme en lokale democratie, Samsom, januari 2000. Tekst 8 is gebaseerd op het boek en De Gelderlander van 18 januari 2000.

tekst 4 Rond 1850 is Nederland een conservatief
land. (...) Kiesrecht is gebonden aan
census (er moet belasting betaald worden
om te mogen stemmen). Sociaal en
economisch zijn er grote contrasten, soms
leidend tot hongerprocezen. Het vervoer
gaat per postkoets en trekschuit. De
staatsschuld is torenhoog, mede als gevolg
van de Belgische opstand. De
10 revolutiedreiging elders in Europa, wordt
door Thorbecke gebruikt om een voor die
tijd progressief staatsbestel te creëren.
Anno 1850 is de leefwereld van de
Nederlandse burger niet veel groter dan
15 de stad of het dorp waar hij woont. De
burgers kunnen echter niet veel van hun

gemeentebestuur verwachten. Tot bijna
aan het eind van de negentiende eeuw is
de lokale overheid vooral “nachtwaker”
20 (handhaving orde en gezag). Het lokale
politieke leven in die dagen stelt niet
zoveel voor. De gemeenteraad zit in de
gemeenteraad en maakt lokaal de dienst
uit. Politieke partijen zijn in de eerste
plaats kiesverenigingen, die slechts in
actie komen net voor de verkiezingen, als
er kandidaten moeten worden gesteld.
Het gewone volk, zelfs de middenklasse, is
niet vertegenwoordigd in de
30 gemeentebestuur. Hun emancipatie begint
pas tegen het einde van de negentiende
eeuw.

tekst 5 In de Grondwet van 1848 wordt de
democratisch gekozen
gemeenteraad
gestempeld als het hoofd
gemeente. In de daaropvolgende
5 Gemeentewet krijgt de
(gemeente)raad
alle bevoegdheden; de regeldende,

(wij zeggen)

tegenwoordige bestuurlijke

middelenveld. De burger op zijn beurt, is
geen onderdaan meer, maar staat naast het
gemeentebestuur. De gemeente gaat veel
meer uit van de behoeften van haar
25 „klanten”, de burgers en laat zich
beïnvloeden door de werkwijze van het
bedrijfsleven. In feite is de gemeente een
speler geworden binnen een netwerk van
maatschappelijke organisaties en
bedrijven. De positie van het college van
B&W is de laatste jaren steeds meer gaan
lijken op die van een kabinet. Dat komt
vooral omdat de rijks-overheid meer taken
heeft gedeconcentreerd. Het college
neemt bijna altijd de uitvoering daarvan
voor zijn rekening.
Ondertussen is er wettelijk sinds
40 Thorbecke nauwelijks iets veranderd: de
gemeenteraad vormt wettelijk het
algemeen bestuur, terwijl dat feitelijk in
handen is van het college.

tekst 6 Na de Tweede Wereldoorlog ontwikkelt
de verzorgingsstaat zich in
Voor de naoorlogse
centrale aanpak nodig; de
5 wordt aan banden gelegd. De
de jaren zestig
toenemende welvaart in
wordt de burgerij mondiger en
zelfstandiger. Nederland wordt
geseculariseert en individualiseert. Dat heeft
gevolg voor de
10 een wat dubbelzinnig
relatie burger-overheid. Een
burger niet meer van publiek
gezag zonder meer te aan

### Pagina 9

figuur 1 Opkomst bij gemeenteraadsverkiezingen vanaf 1970
[FIGUUR: staafdiagram met op de y-as de percentages van 0% tot 80% en op de x-as de jaartallen 1970, 1974, 1978, 1982, 1986, 1990, 1994 en 1998. De staven tonen de opkomstpercentages: 67.2, 69.1, 73.7, 68.3, 73.2, 62.3, 65.3 en 59.5]

tekst 7 Problemen en uitgangspunt

De Staatscommissie Dualisme en lokale democratie kan naar oordeel met de invoering van het dualistisch bestuursmodel een belangrijke bijdrage van problemen wordt geleverd.
5 leveren aan het oplossen van de problemen waarmee het lokaal bestuur wordt geconfronteerd:

1. De positie van de politieke partijen in 10 de lokale vertegenwoordigende democratie staat onder druk. Opkomst bij lokale verkiezingen (zie figuur 1) is dalende en de animo om in plaatselijk partijpolitiek verband actief te zijn, 15 terwijl aan de andere kant in algemene zin de belangstelling van burgers en organisaties om invloed uit te oefenen op de gemeentelijke besluitvorming juist toeneemt. Zij kiezen daarvoor steeds vaker andere, meer directe wegen zoals deelnemen aan dorpsbeheer, inspraak en referenda, toekomstdebatten, teledebatten 25 en interactieve beleidsvorming (beleid tot stand gekomen voornamelijk door ambtelijke diensten en bijvoorbeeld wijkverenigingen). Het wordt voor partijen steeds moeilijker om geschikte kandidaat-raadsleden te vinden. Lokale 30 partijen weten door hun focus op een beperkt aantal onderwerpen en door nieuwe instrumenten, vaak meer succes te boeken dan landelijke politieke partijen.

2. De wettelijke monistische 35 grondstructuur van de gemeente ten spijt, blijkt dat de bestuurspraktijk een meer dualistisch karakter draagt. De raad, 40 volgens de monistische theorie het beleidsbepalende orgaan van de gemeente, is in de praktijk vooral aangewezen op zijn rol als controleur van het beleid van het college van B&W. De 45 instrumenten die de raad voor het vervullen van zijn controlerende taak heeft, zijn echter onvoldoende. De tegenstelling tussen theorie en praktijk maakt de bestuurlijke 50 binnen het gemeentelijke bestel ondoorzichtig en verwarrend.

3. De herkenbaarheid van het lokaal bestuur als forum van politieke 55 besluitvorming is mede omdat er geen duidelijke scheiding bestaat tussen de machten van bestuur en controle. Politieke besluitvorming is daardoor een naar binnen gekeerd proces tussen bestuursorganen met in elkaar lopende 60 verantwoordelijkheden. De wethouders zijn voor het college, de gemeenteraad, en lid van hun fractie de rol van de gemeenteraad als tegenspeler van het college heeft daardoor naar buiten toe onvoldoende gewicht.
65
4. Het beginsel van collegiaal bestuur staat onder druk: de wethouder als portefeuillehouder heeft aan betekenis 70 gewonnen. De Staatscommissie bepleit de invoering van een dualistisch bestuursmodel: de bestaande dualistische praktijk wordt daarmee als realiteit aanvaard, maar krijgt een wettelijke grondslag en wordt met 80 deze formalisering verder versterkt.

100015 47A 5 Lees verder


### Pagina 10

tekst 8
Een selectie uit de aanbevelingen van de Staatscommissie
Dualisme en lokale democratie
• Bestuurlijke taken worden grotendeels neergelegd bij het college. Het bestuurlijke
primaat van de raad wordt beëindigd.
• De raad controleert het college en krijgt daartoe nieuwe middelen zoals het recht van
enquête, wettelijk vastleggen van het recht van interpellatie en van een mondeling en
schriftelijk vragenrecht. Het college krijgt een actieve informatieplicht jegens de raad.
• Invoeren van de vertrouwensregel ten opzichte van de burgemeester en wethouders;
met andere woorden: de raad krijgt de bevoegdheid de burgemeester/het college te
ontslaan.
• Het budgetrecht van de raad wordt verbeterd. Gemeenten kunnen besluiten tot de
instelling van een lokale rekenkamer met als taak het onderzoeken van doelmatigheid en
rechtmatigheid van de uitgaven.
• De regelgevende (verordenende) bevoegdheid van de raad wordt versterkt: het recht
van initiatief en het recht van amendement van de raad worden expliciet in de
Gemeentewet vastgelegd. De raad kan daarbij beschikken over adequate ambtelijke
ondersteuning. De eindverantwoordelijkheid van de raad blijft daarmee gehandhaafd.
• Democratisering van de aanstellingswijze van de burgemeester met een mogelijkheid
van rechtstreekse verkiezing van de burgemeester (in grotere) steden.
• De wethouders worden benoemd door de gemeenteraad en zijn geen lid meer van de
gemeenteraad; ze kunnen geen voorzitter meer zijn van raadscommissies.
• Wethouders kunnen ook gerekruteerd worden van buiten de raad.
100015 47A
6
Lees verder

### Pagina 11

Deze pagina is een opgavepagina van een examen, getiteld 'Opgave 3 Discussie over de multiculturele samenleving', met als hoofdthema 'Het multiculturele drama'. Er zijn geen visuele elementen zoals grafieken of tabellen aanwezig, alleen tekstblokken. De pagina bespreekt sociaalwetenschappelijke en maatschappelijke concepten, met name omtrent multiculturalisme, integratie, onderwijs en de arbeidsmarkt in Nederland. De tekst reflecteert op de 'sociale kwestie' van allochtonen, hun achterstand in cognitieve ontwikkeling en taalvaardigheid, segregatie in het onderwijs ('witte en zwarte scholen'), en de gevolgen hiervan voor de maatschappij, met termen als 'kastenmaatschappij' versus 'kennissamenleving'. Er wordt gerefereerd aan de 'Rapportage minderheden 1999' van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en citaten van Paul Scheffer en Sjamaar. Van de student wordt verwacht dat deze de inhoud van de tekst kritisch analyseert, de gepresenteerde argumenten en concepten over integratie en multiculturalisme begrijpt, en waarschijnlijk op basis hiervan vragen beantwoordt over de maatschappelijke problematiek en mogelijke oplossingen.

### Pagina 12

tekst 10
Volgens de meest terughoudende telling
herbergt Nederland nu een kleine
anderhalf miljoen allochtonen die worden
gerekend tot de zogeheten doelgroepen
5 van het minderhedenbeleid.
(...)
De voorspelling van het SCP-rapport luidt
dat in 2015 twaalf procent van de
bevolking, dat wil zeggen rond de twee
10 miljoen burgers, uit deze ‘doelgroepen’
afkomstig is. Zo’n veertig procent van
hen zijn asielmigranten uit de Derde
Wereld.
(...)
15 Niemand kan dat een geruststellende
gedachte vinden. Want het is duidelijk dat
de razendsnelle demografische
verandering enorme
bron: NRC Webpagina's dossier Multiculturele samenleving, 29 januari 2000

tekst 11
Ook de rol van de islam niet te
vergelijken met die van christelijke
godsdiensten in Nederland.
(...)
5 De islamitische wet verbinding aan
afvalligheid rechtsgevolgen die in ons land
onaanvaardbaar zijn: zoals
ontbinding van het huwelijk, ontzegging
uit de ouderlijke macht en verval van
10 erfrecht aanspraken. Of die wetten nu

worden nageleefd of niet, vooral in de
gezinskultuur kan een onmerkelijke
afstand worden vastgesteld tussen de
15 gangbare omgangsvormen in Nederland
en het normbesef in de islamitische
gemeenschappen.
(...)
En zo stort het kaartenhuis van de
20 multiculturele samenleving ineens.
(...)

Paul Schnabel, de directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau, reageerde als volgt:

tekst 12
Het is duidelijk dat er geen sprake is van
een overname in Nederland en door de
Nederlanders van elementen uit de
culturen van de nieuwkomers. Omgekeerd
5 is het ook niet duidelijk dat de
nieuwkomers van hun kant zo
gecharmeeerd zijn van het de
Nederlandse cultuur. Het multiculturele
verlangen wordt opmerkelijk genoeg het
10 duidelijkst verwoord door autochtonen en
moet niet als een waarde op zich gezien
worden, maar als een uitdrukking van
centrale waarden van onze cultuur.
Gelijkheid, vrijheid, rechtvaardigheid,

bron: de Volkskrant van 17 februari 2000
aanpassingsproblemen schept. In alle
sectoren van de samenleving zijn de
problemen legio: in de gezondheidszorg,
het onderwijs, de rechtspraak, de
volkshuisvesting en de arbeidsmarkt. Een
voorbeeld uit vele: er over vijftien jaar zal
25 Nederland rond de één miljoen
asielzoekers herbergen. Zeer velen van
hen kampen met trauma’s wegens de
oorlogen of rampen waaraan ze zijn
ontkomen en de geestelijke
30 gezondheidszorg wordt geacht daarop een
antwoord te geven. De enorme problemen
die dat oplevert, zijn bekend, maar dat
lijkt de pleitbezorgers van een ruimhartig
asielbeleid niet erg veel zorgen te baren.
35 (...)
gemeenschappelijkheid zijn de woorden
die daar bij horen. Bij dat alles moet men
zich echter wel realiseren dat echte
multiculturaliteit niet noodzakelijk het
karakter hoeft aan te nemen die partijen
wensen. Wat de autochtone
woordvoerders van een multiculturele
samenleving graag zien, is het beste van
twee werelden. Het is misschien wat al te
simplistic om te zeggen dat dit meestal
neerkomt op onze normen en waarden en
hun eten en muziek, maar het is zeker niet
onjuist om te stellen dat het omgekeerde
zeker nooit wordt bedoeld.

10

### Pagina 13

tekst 13
De concentratie van etnische minderheden
in de oude binnensteden leidt
onvermijdelijk tot witte en zwarte
scholen. Die tweedeling is een realiteit.
5 (......)
Maar het idee dat allochtone kinderen met
taal- en leerachterstanden geholpen zijn
louter door de aanwezigheid van slimme
bourgeois kinderen in dezelfde klas is
10 allang door allerlei onderzoek
achterhaald. In werkelijkheid zijn de
achterstanden van 'zwarte' op 'witte'
bron: de Volkskrant van 12 februari 2000

Einde

kleuters al zo groot dat ze zo snel
mogelijk instructie op niveau moeten
krijgen. Onderwijs aan allochtonen is een
vak apart. Het werkelijke taboe in het
onderwijs is dat allochtonen geen
onderwijs op maat wordt gegund. Om dat
taboe te handhaven worden
20 migrantenkinderen zelfs systematisch
overgewaardeerd: ze krijgen veel te
'hoge' schooladviezen, waardoor ze een
grotere kans lopen het onderwijs zonder
een diploma te verlaten.

100015 47A 9 Pagina: 1754

### Pagina 14

Correctievoorschrift VWO
Maatschappijleer (oude stil en nieuwe stijl)

Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs

20 01

Tijd vak 1

inzenden scores
Uiterlijk 6 juni de scores van de alfabetisch
eerste tien kandidaten per school op de
daartoe verstrekte optisch leesbare
formulieren naar de Citogroep zenden.

100015 CV47

Begin


### Pagina 15

1 Regels voor de beoordeling
Het werk van de kandidaten wordt beoordeeld met inachtneming van de artikelen 41 en
42 van het Eindexamenbesluit VWO/HAVO/MAVO/VBO. Voorts heeft de CEVO op
grond van artikel 39 van het Besluit de Regeling beoordeling centraal examen vastgesteld
(CEVO-94-427 van september 1994) en bekendgemaakt in het Gele Katern van Uitleg,
nr. 22a van 28 september 1994.
Voor de beoordeling zijn de volgende passages van de artikelen 41 en 42 van het
Eindexamenbesluit van belang:
1 De directeur doet het gemaakte werk met een exemplaar van de opgaven en het
procesverbaal van het examen toekomen aan de examinator. Deze kijkt het werk na en
zendt het met zijn beoordeling aan de directeur. De examinator past bij zijn beoordeling
de normen en de regels voor het toekennen van scorepunten toe die zijn gegeven door de
CEVO.
2 De directeur doet de van de examinator ontvangen stukken met een exemplaar van de
opgaven, de beoordelingsnormen, het procesverbaal en de regels voor het bepalen van de
cijfers onverwijld aan de gecommitteerde toekomen.
3 De gecommitteerde beoordeelt het werk zo spoedig mogelijk en past bij zijn
beoordeling de normen en de regels voor het toekennen van scorepunten toe die zijn
gegeven door de CEVO.
4 De examinator en de gecommitteerde stellen in onderling overleg het aantal
scorepunten voor het centraal examen vast.
5 Komen zij daarbij niet tot overeenstemming, dan wordt het aantal scorepunten bepaald
op het rekenkundig gemiddelde van het door ieder van hen voorgestelde aantal
scorepunten, zo nodig naar boven afgerond.
2 Algemene regels
Voor de beoordeling van het examenwerk zijn de volgende bepalingen uit de CEVOregeling van toepassing:
1 De examinator vermeldt op een lijst de namen en/of nummers van de kandidaten, het
aan iedere kandidaat voor iedere vraag toegekende aantal scorepunten en het totaal
aantal scorepunten van iedere kandidaat.
2 Voor het antwoord op een vraag worden door de examinator en door de
gecommitteerde scorepunten toegekend in overeenstemming met het antwoordmodel.
Scorepunten zijn de getallen 0, 1, 2, ..., n, waarbij n het maximaal te behalen
scorepunten voor een vraag is. Andere scorepunten die geen gehele getallen zijn, of een
score minder dan 0 punten, zijn niet geoorloofd.
3 Scorepunten worden toegekend met inachtneming van de volgende regels:
3.1 indien een vraag volledig juist is beantwoord, wordt het maximaal te behalen
scorepunten toegekend;
3.2 indien een vraag gedeeltelijk juist is beantwoord, wordt een deel van de te behalen
scorepunten toegekend in overeenstemming met het antwoordmodel;
3.3 indien een antwoord op een open vraag niet in het antwoordmodel voorkomt en dit
antwoord op grond van aantoonbare, vakinhoudelijke argumenten als juist of gedeeltelijk
juist aangemerkt kan worden, moeten scorepunten worden toegekend naar analogie of in
de geest van het antwoordmodel;
3.4 indien één voorbeeld, reden, uitwerking, citaat of andersoortig antwoord wordt
gevraagd, wordt uitsluitend het eerstgegeven antwoord beoordeeld;
3.5 indien meer dan één voorbeeld, reden, uitwerking, citaat of andersoortig antwoord
gevraagd wordt, worden uitsluitend de eerstgegeven antwoorden beoordeeld, tot
maximaal het gevraagde aantal;
3

### Pagina 16

3.7 indien in het antwoordmodel verschillende mogelijkheden zijn opgenomen,
gescheiden door het teken /, gelden deze mogelijkheden als verschillende formuleringen
van hetzelfde antwoord;
3.8 indien in het antwoordmodel een gedeelte van het antwoord tussen haakjes staat,
behoeft dit gedeelte niet in het antwoord van de kandidaat voor te komen.

4 Indien de examinator of de gecommitteerde meent dat in een toets of het
antwoordmodel bij die toets een fout of onvolkomenheid zit, beoordeelt hij het werk van
de kandidaten alsof toets en antwoordmodel juist zijn.
Hij kan de fout of onvolkomenheid mededelen aan de CEVO.
Het is niet toegestaan zelfstandig af te wijken van het antwoordmodel. Met een eventuele
fout wordt bij de definitieve normering van het examen rekening gehouden.

5 Voor deze toets kunnen maximaal 90 scorepunten worden behaald. Scorepunten
worden toegekend op grond van het door de kandidaat gegeven antwoord op iedere
vraag. Er worden geen scorepunten vooraf gegeven.

6 Het cijfer voor het centraal examen wordt als volgt verkregen.
Eerste en tweede corrector stellen de score voor iedere kandidaat vast. Deze score wordt
meegedeeld aan de directeur.
De directeur stelt het cijfer voor het centraal examen vast op basis van de regels voor
omzetting van score naar cijfer (artikel 42, tweede lid, Eindexamenbesluit
VWO/HAVO/MAVO/VBO).
Dit cijfer kan afgelezen worden uit tabellen die beschikbaar worden gesteld. Tevens wordt
er een computerprogramma verspreid waarmee voor alle scores het cijfer berekend kan
worden.

3 Antwoordmodel Deel-
Antwoorden scores

Opgave 1 Overvalcriminaliteit

Maximumscore 1
1 Voorbeelden van goede antwoorden zijn (één van de volgende):
. De burgers beschermen tegen willekeur van de overheid.
· waarborgen van de rechtszekerheid
• legaliteitsbeginsel/Je kunt alleen veroordeeld en bestraft worden voor gedrag dat in de
wet strafbaar is gesteld.
• rechtsbescherming 1

Maximumscore 3
2 Alle bestanddelen uit de delictsomschrijving moeten zijn bewezen 1
• Het gedrag moet wederrechtelijk zijn (de verdachte kan zich niet beroepen op een
rechtvaardigingsgrond, bijvoorbeeld overmacht)
• Het feit moet aan de schuld van de dader te wijten zijn (hij kan geen beroep doen op
schulduitsluitingsgronden zoals ontoerekenbaarheid) 1

Opmerking
Antwoord 'menselijk gedrag' is fout (in de stam wordt al gewezen naar een persoon).
100015 CV47 3 Lees verder

### Pagina 17

Antwoorden Deel-
scores

3 $\square$
Maximumscore 4
Een sociaal probleem:
Het is een situatie die veel mensen onwenselijk vinden./De samenleving ondervindt veel
schade en men vindt dat er actie moet worden ondernomen om die situatie te veranderen
1

Verwijzing naar bronnenboekje
Voorbeelden van goede antwoorden zijn (één van de volgende):
• Het aantal overvallen neemt jaarlijks toe met zo’n 14% (regel 7 in tekst 2).
• Het bedrijfsleven en particulieren hebben veel schade ondervonden.
• Er zijn veel slachtoffers (zie tabel 1).
1

• Een politiek probleem (één van de volgende):
• Bestrijding van criminaliteit staat op de politieke agenda.
• Het verschaffen van veiligheid behoort tot de basisfunctie van de staat.
• Veel mensen vinden dat de politiek of ‘Den Haag’ actie moet ondernemen om
overvalcriminaliteit te bestrijden.
1

Verwijzing naar bronnenboekje
Voorbeelden van goede antwoorden zijn (één van de volgende):
• De overheid neemt het probleem serieus wat blijkt uit de oprichting van het Projectteam
Overvalcriminaliteit (regel 27–33 in tekst 2).
• De overheid wenst het aantal overvallen terug te dringen (regel 37–39 in tekst 2).
1

4 $\square$
Maximumscore 4
A Taken van politie
Voorbeelden van goede antwoorden zijn (twee van de volgende):
• opsporing van strafbare feiten/strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde
• handhaving van de openbare orde
• hulpverlening
per juiste taak
B Taak justitie
Voorbeelden van goede antwoorden zijn (één van de volgende):
• Justitie draagt verantwoordelijkheid voor criminaliteitspreventie en rechtshandhaving.
• Minister van Justitie is verantwoordelijk voor het werk van het Openbaar Ministerie; het
OM is belast met opsporing en vervolging van strafbaar gedrag.
1
2

5 $\square$
Maximumscore 4
A Immateriële gevolgen
Voorbeelden van gevolgen op het immateriële vlak zijn (twee van de volgende):
• bij werknemers en ondernemers: geestelijke en emotionele schade
• onveiligheidsgevoelens/angst bij het personeel en ondernemers
• verlies van vertrouwen in de organisatie bij het personeel
1

per juist gevolg
B voorbeeld van een goede uitleg:
Agressiviteits- en overvaltraining voor ondernemers en hun personeel: de deelnemers
leren hoe zich te gedragen tijdens een overval/training vermindert de kans dat het
slachtoffer tijdens een overval in paniek raakt of problemen krijgt/tijdens training leren
ze omgaan met hun gevoelens van angst.
2

100015 CV47 4 Lees verder

### Pagina 18

Antwoorden Deel- scores

6 Maximumscore 2
Voorbeelden van goede antwoorden zijn (twee van de volgende):
Het gaat hier om een zichtbare vorm van criminaliteit. Zichtbare vormen van criminaliteit
komen vaak ter kennis van de politie.
De aangiftebereidheid is hoog bij dit soort delicten (verzekering eist aangifte).
Er is altijd een duidelijk slachtoffer.
Dit type delicten heeft hoge prioriteit bij de politie.
Door de jaren heen is er eenzelfde tendens.
per juiste reden 1

7 Maximumscore 6
Eerste interview
Rationele keuzetheorie: overval is een gevolg van bewuste afweging tussen kosten en
baten;
Tweede interview
Gelegenheidstheorie/theorie van Merton: er is geen/weinig gelegenheid om algemeen
gewenste goederen op reguliere wijze te verkrijgen;
Derde interview
Bindingstheorie/theorie van Hirschi: relatie als binding die criminele impuls tegenhoudt.
Indien alleen de naam van de theorie wordt genoemd 0

8 Maximumscore 2
Voorbeelden van goede antwoorden zijn (twee van de volgende):
Er is een wettelijke regeling voor schadevergoeding/rechters kunnen daders verplichten
tot het betalen van een schadevergoeding.
het betuigen van spijt door de dader aan het slachtoffer
Het verhaal van het slachtoffer kan gehoord worden tijdens de rechtszitting.
Slachtoffers kunnen horen hoe de zaak uiteindelijk afgehandeld is.
per juist voorbeeld 1

9 Maximumscore 4
Voorbeelden van een goed antwoord:
Enerzijds dienen in een rechtsstaat de grondrechten of vrijheidsrechten gewaarborgd te
zijn/dienen de burgers beschermd te worden tegen de willekeur van de overheid; dat wil
zeggen dat alleen op grond van het recht iemand veroordeeld kan worden
(rechtsbescherming).
In dit geval meent de advocaat dat er geen rechtsgrond is om zijn cliënt te veroordelen
(het staat niet in de wet dat je iemand kunt veroordelen op grond van een bewijs dat via
een camera is verkregen).
Anderzijds moet de overheid ook de veiligheid van de burgers garanderen./De overheid
moet de openbare orde handhaven (rechtshandhaving). Het plaatsen van de camera's is
een middel om de veiligheid te vergroten
Indien alleen genoemd rechtsbescherming versus rechtshandhaving 2

Opgave 2 Politieke besluitvorming: dualisme en lokale democratie
10 Maximumscore 2
De revolutionaire dreiging elders in Europa heeft invloed gehad op de acceptatie door de
**
**
**
**
100015 CV47
5
Lees verder

### Pagina 19

Antwoorden Deel- scores

11 $\Box$ Maximumscore 5
Antwoord vraag A
• elitetheorie: de macht is in handen van een elite, die sleutelposities inneemt op sociaal-
economisch en politiek terrein; geen tegenwicht van een breed electoraat of van
maatschappelijke groepen
• klassieke democratie of representatie-democratie: de macht is in handen van
politieke functionarissen, die hun positie te danken hebben aan de uitslag van
verkiezingen
• pluralismetheorie:
De macht is verdeeld over verschillende groepen in de samenleving/verschillende
belangengroepen hebben op verschillende terreinen een deel van de macht
1

1

Indien alleen genoemd: de naam van de theorie
1

Antwoord vraag B
de periode 1850–1900
• elitetheorie
voorbeelden van goede citaten (één van de volgende):
• tekst 4, regel 2–4: „Kiesrecht is gebonden aan census...”. (Dit betekent dat slechts een
kleine groep vermogenden politieke invloed heeft.)
• tekst 4, regel 22–30: „De groep notabelen zit in de gemeenteraad en maakt lokaal de
dienst uit ...”
of
• klassieke democratie of representatie-democratie (voorbeeld van een goed citaat):
in tekst 5, regel 1–4: Volgens de Grondwet van 1848 wordt de gemeenteraad
democratisch gekozen en is hoofd van de gemeente.
0

voor een juiste theorie en citaat
1

Antwoord vraag C
de periode 1970–2000
• Klassieke democratie of representatie-democratie
voorbeelden van goede citaten (één van de volgende):
• in tekst 5, regel 1–4: Volgens de Grondwet van 1848 wordt de gemeenteraad
democratisch gekozen en is hoofd van de gemeente. (Juridisch geldt deze situatie ook in
de periode 1970–2000.)
• in tekst 6, regel 39–43: „..., wettelijk is er sinds Thorbecke nauwelijks iets veranderd ...”.
of
• Pluralismetheorie
voorbeelden van goede citaten (één van de volgende):
• in tekst 6, regel 19–23: „De overheid trekt zich terug ... en gaat meer overlaten aan
private partijen of organisaties uit het maatschappelijke middenveld”.
• in tekst 6, regel 23–29: „De burger op zijn beurt, (...), maar staat naast het
gemeentebestuur. De gemeente gaat veel meer uit van de behoeften van de burgers .....”.
• in tekst 6, regel 29–32: „... de gemeente is een speler geworden binnen een netwerk van
maatschappelijke organisaties en bedrijven”.
• in tekst 7, regel 17–27: participatiemogelijkheden van burgers toegenomen; inspraak
burgers via directe wegen, zoals deelname aan dorpsbeheer, inspraak etc.
1

voor een juiste theorie en citaat
1

12 $\Box$
Maximumscore 2
• De burgers worden mondiger en zelfstandiger/emancipatie (regel 7 en 8 in tekst 6)
• Nederland ontzuilt (ontzuiling)/secularisert/(secularisering)/individualiseerd
(individualisering) (regel 8 en 9 in tekst 6)
1

1

100015 CV47 6 Lees verder


### Pagina 20

Antwoorden Deel- scores

13 Maximumscore 2
Ja, want (voorbeelden van goede antwoorden zijn, twee van de volgende):
• gemeenteraad verliest legitimiteit/gezag
• besluiten zullen als minder representatief worden ervaren
• de gemeenteraad vertegenwoordigt niet meer de gehele bevolking/vertegenwoordigt alleen de mensen die stemmen
Indien één argument juist 1
of
Nee, want (voorbeelden van goede antwoorden zijn, twee van de volgende):
• niet stemmen is ook een keuze en kan beschouwd worden als een aanwijzing dat men tevreden is met het bestuur
• burgers kunnen ook op andere wijze deelnemen aan de politieke besluitvorming in de gemeente/komen op andere wijze op voor hun belangen
Indien één argument juist 1

14 Maximumscore 4
Voorbeelden van goede antwoorden zijn (twee van de volgende):
• selectiefunctie: steeds moeilijker om geschikte kandidaat-raadsleden te vinden (regel 27-29)
• articulatiefunctie: kerk-lijk hebben burgers meer vertrouwen in andere kanalen voor het naar voren brengen van hun eisen en wensen (regel 20-27)
• participatiefunctie: opkomst bij lokale verkiezingen is dalende/minder burgers actief in partijen (regel 11-15)
• integratiefunctie: formuleren van politieke programma's door integratie van in de maatschappij levende wensen met eigen ideologische uitgangspunten spelen minder een rol bij lokale verkiezingen/dergelijke programma's lijken minder aantrekkelijk vanwege concurrentie met de programma's van meer persoonsgerichte lokale partijen, die zich richten op een beperkt aantal lokale kwesties (regel 29-34)
• communicatiefunctie: het bestaan van andere intermediairs zoals lokale partijen, ambtelijke diensten die samenwerken met wijkcomités (regel 20-27, 31-33)
per functie en juiste toelichting 2

15 Maximumscore 2
twee van de volgende:
• een meer dan gemiddelde opleiding
• hogere sociale klasse
• mannen
per juist antwoord 1

16 Maximumscore 2
voorbeelden van goede antwoorden (één van de volgende):
• Door scheiding tussen de machten van bestuur (B&W) en controle (gemeenteraad) wordt de politiek herkenbaarder voor de burgers. De burgers zullen daardoor eerder op de hoogte zijn van wat er speelt in het gemeentebestuur.
• Door scheiding tussen de raad en het college krijg je meer debat tussen wethouders en de gemeenteraad en daardoor meer levendigheid.
100015 CV47 7 Lees verder

### Pagina 21

Antwoorden Deel- scores

17 Maximumscore 3
Voorbeeld van een goed antwoord:
Politiek is de gezaghebbende toedeling van waarden voor een samenleving (de overheid
heeft de bevoegdheid om te beslissen over het verdelen van waarden)/Politiek gaat over
de vraag wie krijgt wat, wanneer en in welke vorm en over de vraag wie het recht
heeft om daarover te beslissen
De gemeenteraad en college van B&W bepalen wie wat krijgt, (wanneer en hoe)
of
Politiek is de wijze waarop het beleid van de overheid tot stand komt, (de effecten ervan)
en de inhoud van het overheidsbeleid
In de praktijk bepaalt het college van B&W het beleid en controleert de gemeenteraad
dit beleid/stuurt het beleid bij/keurt het beleid goed

2
1

2
1

18 Maximumscore 4
Antwoord vraag A
Monisme is een bestel waarbij in de verhouding tussen bestuur (college van B&W of
kabinet) en volksvertegenwoordiging één orgaan het machtigste is (ondergeschikt is)

Antwoord vraag B
De situatie op basis van de Gemeentewet is monistisch, omdat de gemeenteraad formeel
het hoofd is van de gemeente/in principe alle bevoegdheden heeft gekregen/bepaalt wie
wethouder wordt

Antwoord vraag C
Voorbeeld van een goed antwoord is:
Het college krijgt grotendeels de bestuurlijke taken en de raad heeft alleen de rol van controleur van het door het college gevoerde beleid.
Hierdoor wordt een duidelijke scheiding aangebracht tussen de taken en bevoegdheden
van bestuur en volksvertegenwoordiging (nevengeschikt). Dit is een kenmerk van een
dualistisch stelsel.

2

1

19 Maximumscore 2
Voorbeelden van goede antwoorden zijn (twee van de volgende):
Er is vaak sprake van een overwicht van het kabinet, vanwege bijvoorbeeld strakke
afspraken binnen de coalitie in regeerakkoorden.
Het kabinet heeft een informatievoorsprong mede dankzij zijn ambtenarenapparaat.
Besluitvorming door middel van kader- of raamwetten vergroot de beslissingsruimte van
de regering.
Er is veel informeel overleg tussen ministers en de fractietop van de regeringspartijen.

per goede reden

1

100015 CV47 8 Lees verder

### Pagina 22

Antwoorden Deel- scores

Maximumscore 2
20 $\boxtimes$
argument voor een gekozen burgemeester
Voorbeelden van goede antwoorden zijn (één van de volgende):
democratisering/directe invloed van de burgers op het bestuur.
Nederland is een uitzondering; in veel andere Europese landen wordt de burgemeester wel gekozen.
1

argument tegen gekozen burgemeester
Voorbeelden van goede antwoorden zijn (één van de volgende):
De positie van de volksvertegenwoordiging/gemeenteraad wordt verzwakt; (een meerderheid van) de burgers voelt (ten zich vertegenwoordigd door de burgemeester en misschien minder door een fractie van de gemeenteraad.
verzwakking van de positie van de wethouders; burgemeester krijgt overzicht in het college.
ontstaan van conflicten doordat zowel gemeenteraad als burgemeester een democratische legitimatie heeft/ontstaan van twee machtscentra
De burgemeester in Nederland heeft bepaalde taken toebedeeld gekregen die zich niet lenen voor democratisering zoals op het gebied van openbare orde en veiligheid.
Het huidig benoemingsbeleid van burgemeesters levert geschikte burgemeesters op.
1

Opave 3 Discussie over de multiculturele samenleving
Maximumscore 2
21 $\boxtimes$
inter-generationele mobiliteit
veel kinderen van allochtonen komen niet in een betere positie dan hun ouders, omdat ze mislukken in het onderwijs/gemiddeld hebben allochtone kinderen een aanmerkelijke achterstand in het onderwijs vergeleken met autochtone kinderen
1

Opmerking
Het antwoord 'intra-mobiliteit' is niet goed, omdat Scheffer niets zegt over de geringe kansen van de eerste generatie migranten.
Maximumscore 3
22 $\boxtimes$
A economische factor (één van de volgende):
De allochtone groepen hebben grotendeels een laag inkomen.
Zij doen overwegend ongeschoold werk.
Zij hebben geen werk (uitkering).
1

B culturele factor (één van de volgende):
etnische afkomst
weinig scholing
'gering cultureel kapitaal'
1

C politieke factor (één van de volgende):
Zij zijn weinig vertegenwoordigd in bestuur en volksvertegenwoordiging.
Zij hebben geen sterke organisaties die hun belangen verdedigen.
Zij hebben geringere mogelijkheden tot politieke participatie.
Zij hebben geen stemrecht voor parlement en de provinciale staten.
1

Maximumscore 2
23 $\boxtimes$
twee kenmerken:
Het beleid was gericht op integratie
behoud van eigen taal en cultuur/de culturele identiteit
1
1
100015 CV47 9 Lees verder

### Pagina 23

Antwoorden Deel- scores

24 □ Maximumscore 2
A Allochtonen die worden gerekend tot de doelgroepen van het minderhedenbeleid
verkeren langdurig in een maatschappelijke achterstandsituatie (en hebben minder
toegang tot welvaart, welzijn, macht) (bijvoorbeeld Antillianen, Marokkanen, Surinamers
en Turken)
1
B Voorbeelden van etnische groepen die niet tot de doelgroepen van het
minderhedenbeleid behoren (één van de volgende):
burgers uit EU-landen
Chinezen
Japanners
1

25 □ Maximumscore 4
Voorbeelden van goede antwoorden zijn (twee van de volgende):
migratie als gevolg van de koloniale geschiedenis: de onafhankelijkheid van Indonesië en
die van Suriname was aanleiding of oorzaak voor de komst van Indische Indonesiërs,
Molukkers en Surinamers of komst van Antillianen en mensen uit Aruba op grond van
het Nederlandschap.
arbeidsmigratie: werkloosheid in landen van herkomst en vraag in Nederland naar
goedkope laaggeschoolde arbeid veroorzaakten een trek van zogeheten 'gastarbeiders'
gezinshereniging of gezinsvorming: allochtonen/buitenlanders met een verblijfsvergunning
hebben het recht om gezinsleden over te laten komen of huwelijkspartners over te laten
komen.
per goed antwoord
2

26 □ Maximumscore 3
Voorbeelden van goede antwoorden zijn (drie van de volgende):
Mensen hebben recht op een menswaardig bestaan.
Bestaande rechten in internationale verdragen moeten eerbiedigd worden.
Zolang er elders armoede en oorlog is, moet je mensen opvangen.
tegengaan van vergrijzing
Er is behoefte aan (laaggeschoolde) werknemers in bepaalde sectoren.
per goed antwoord
1

27 □ Maximumscore 2
positietoewijzing
Voorbeelden van goede antwoorden zijn (één van de volgende):
het ontstaan van zwarte en witte scholen (tekst 9, regel 24–25)
onderwijs in eigen taal en cultuur (tekst 9, regel 32–34)
de grondwettelijke vrijheid van onderwijs (tekst 9, regel 38–40)
1
positiewerving
voorbeeld van een goed antwoord:
de naleving van islamitische wetten kan belemmerend werken (tekst 11, regel 5–10)
de gezinscultuur wijkt af van Nederlandse cultuur (tekst 11, regel 10–17)
1

28 □ Maximumscore 2
In de normatieve betekenis er blijven wel verschillende groepen in Nederland wonen
(beschrijvende definitie), maar het instorten van het kaartenhuis slaat op het niet-
bereiken van een multiculturele samenleving waarin gelijke kansen van etnische groepen
bestaan met tegelijkertijd behoud van eigen identiteit.

100015 CV47 10 Lees verder


### Pagina 24

Antwoorden Deel-
scores
Maximumscore 2
29 acculturatie 0
Indien genoemd wordt 'assimilatie'
Maximumscore 2
30 . Samenlevingsmodel als melting pot: samenleving waarin verschillende etnische groepen 1
cultureel en fysiek versmelten. (Dat gebeurt niet volgens Schnabel, regel 1–8.)
. Samenlevingsmodel als assimilatie: samenleving waarbij de nieuwkomers de 1
dominante cultuur van de samenleving overnemen. (Schnabel verwacht niet dat dit
gebeurt, regel 4–8.)
Indien samenlevingsmodel en toelichting goed zijn 1
Maximumscore 4
31 - ideële dimensie 1
voorbeeld van ideële dimensie (één van de volgende):
- mens en maatschappijvisie:
- godsdienstige ideeën
- waarden (als gelijkheid/vrijheid/rechtvaardigheid)
- normerende dimensie 1
voorbeeld van normerende dimensie (één van de volgende):
- normen
- straffen
- wetten
- gewoontes
Maximumscore 2
32 voorbeeld van een goed antwoord: 1
Er is sprake van discriminatie als je mensen verschillend behandelt op basis van niet
relevante kenmerken, maar het is ook discriminatie als je mensen niet verschillend
behandelt, terwijl er wel sprake is van relevante verschillen die een verschillende aanpak
vereisen.
Einde
100015 CV47 11

### Pagina 25

Examen VWO
Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs
Maatschappijleer (oude stijl en nieuwe stijl)
Vragenboekje
20 01
Tijdvak 2
Woensdag 20 juni
13.30-16.30 uur
Als bij een vraag een verklaring, uitleg,
berekening of afleiding gevraagd wordt,
worden aan het antwoord meestal geen
punten toegekend als deze verklaring, uitleg,
berekening of afleiding ontbreekt.
Voor dit examen zijn maximaal 90 punten te
behalen; het examen bestaat uit 35 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Bij dit examen hoort een bronnenboekje.
Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden
gevraagd en je geeft meer dan twee redenen,
dan worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
100019 47
Begin

### Pagina 26

Opgave 1 Multiculturele samenleving: 'witte' en 'zwarte' scholen

Gebruik tekst 1 uit het bronnenboekje voor het beantwoorden van de vragen 1 tot en met 5.

De komst van etnische groepen in onze samenleving heeft tot verschillende sociale en politieke vraagstukken geleid. Eén van deze vraagstukken speelt een rol in de discussie over het ontstaan van 'witte' en 'zwarte' scholen.
4p 1 $\square$ A Welk vraagstuk met betrekking tot de multi-etnische samenleving speelt een rol in deze discussie?
B Hoe heet het overheidsbeleid om dit vraagstuk aan te pakken?
Naast onderwijs is dit beleid vooral gericht op het terrein van arbeid.
C Geef twee voorbeelden van dit beleid op het terrein van arbeid.

Het gemeentebestuur van Arnhem wil dat de school een afspiegeling is van de wijk. Het gemeentebestuur kan niet zelf opleggen dat leerlingen over de scholen worden verspreid.
2p 2 $\square$ Leg uit waarom een dergelijk verplicht spreidingsbeleid in Nederland niet mogelijk is.

Uit onderzoek blijkt dat allochtone leerlingen op gemengde scholen beter presteren dan op 'zwarte' scholen (regel 16-19). Het gemeentebestuur van Arnhem wil dan ook graag gemengde scholen.
4p 3 $\square$ Bij welk samenlevingsmodel past een gemengde school?
Noem twee modellen en leg uit waarom bij deze twee modellen een gemengde school past.

De inspectie vraagt zich af ,hoe het beeld doorbroken kan worden dat slimme kinderen dommer worden op een 'zwarte' school" (regel 26-29).
4p 4 $\square$ Leg uit hoe deze negatieve beeldvorming kan ontstaan met behulp van de begrippen
A sociale categorisatie en
B socialisatie.

3p 5 $\square$ Leg uit met behulp van het begrip 'self-fulfilling prophecy' dat het negatieve beeld van 'zwarte' scholen in regel 26-29 moeilijk is te doorbreken.

Opgave 2 Maatschappelijke positie van minderheden

Gebruik bij deze opgave tekst 2 en de figuren 1 tot en met 3 uit het bronnenboekje.

In tekst 2 wordt verwezen naar een onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau. De onderzoekers constateren dat de driedeling in de maatschappij blijft bestaan. In de figuren 1 tot en met 3 komen de volgende groepen voor: Turken, Marokkanen, Surinamers, Antillianen en autochtonen.
3p 6 $\square$ A Als je kijkt naar de figuren 1 tot en met 3, welke groep(en) bevindt/bevinden zich dan vooral in de hoogste laag, welke in de middelste laag en welke in de onderste laag van de maatschappij?
B Licht je antwoord van A toe met behulp van twee gegevens uit de figuren 1 tot en met 3.

Uit de figuren 1 tot en met 3 kan worden afgelezen dat er verschillen zijn in mogelijkheden op de arbeidsmarkt tussen Marokkanen enerzijds en Surinamers anderzijds.
4p 7 $\square$ Leg uit welke factoren van migratie dit verschil op de arbeidsmarkt kunnen verklaren. Ga uit van een factor die te maken heeft met de migratie van Marokkanen en van een factor die betrekking heeft op de migratie van Surinamers.

100019 47 2 Lees verder


### Pagina 27

8 2p
De genoemde driedeling verwijst naar sociale ongelijkheid in de samenleving.
Er zijn verschillende verklaringen voor deze sociale ongelijkheid waarbij meer of minder
gewicht aan verschillende factoren wordt toegekend. Enerzijds zijn er verklaringen die
zich baseren op de theorie van Marx, anderzijds zijn er verklaringen die uitgaan van de
theorie van Weber.
Leg uit hoe vanuit de theorie van Weber de geconstateerde driedeling in onze
samenleving kan worden verklaard.

9 2p
Over de toekomstige positie van diverse allochtone groepen wordt in wetenschappelijke
kring verschillend gedacht. Sommige wetenschappers verwachten dat de nieuwe generatie
allochtonen niet zal stijgen op de maatschappelijke ladder, terwijl anderen benadrukken
dat de nieuwe generatie allochtonen onder aan de maatschappelijke ladder zal blijven.
Geef voor beide verwachtingen een argument.

10 2p
In figuur 3 is af te lezen dat het percentage allochtonen dat de school zonder diploma
verlaat relatief groot is. Verklaringen daarvoor hebben te maken met positieverwerving
en positietoewijzing van allochtonen.
Geef een voorbeeld van positieverwerving en een voorbeeld van positietoewijzing die
kunnen verklaren waarom een relatief groot aantal allochtonen de school verlaat zonder
diploma.

11 2p
De laatste jaren zien we een toename van het aantal islamitische instellingen en
organisaties. Het aantal basisscholen op islamitische grondslag is de laatste decennia
duidelijk gegroeid. Onlangs is ministeriële toestemming verleend voor de stichting van
een islamitische school voor voortgezet onderwijs. Ook leeft de wens in islamitische
kringen om een eigen beroepsvereniging op te richten.
Leg uit op grond van welke overweging islamitische kringen de behoefte hebben om
eigen instellingen en organisaties op te richten. Maak gebruik van het begrip 'culturele positie'.

Opgave 3 Politieke besluitvorming over de gezondheidszorg

Gebruik voor de vragen van deze opgave de teksten 3 tot en met 7 uit het bronnenboekje.

De wachtlijsten in de gezondheidszorg vormen een groot probleem voor de politiek.
Vanuit maatschappelijke organisaties, burgers, deskundigen en de media komen allerlei
plannen om de wachtlijsten terug te brengen, maar het blijft voor zowel de regering als
voor de fracties in de Tweede Kamer een complex probleem. In 1999 ontstond een
levendige discussie naar aanleiding van een voorstel van J. Hamel, voorzitter van de Raad
van Bestuur van het Academisch Ziekenhuis Groningen.

Zie tekst 3 en 4.
12 2p
De nieuwjaarsToespraak van de heer Hamel leidde tot een discussie over wat de kerntaken
van de overheid zijn.
Leg uit welke kerntaak van de overheid in de toespraak van Hamel ter discussie wordt
gesteld.

13 2p
J. Hamel kreeg met zijn voorstel veel kritiek van partijgenoten van de PvdA, onder andere
van het Kamerlid Oudkerk, zie tekst 3, regel 34-40.
Met welke sociaal-democratische uitgangspunten staat het standpunt van Hamel over
commerciële gezondheidszorg op gespannen voet?
Noem er twee.

100019 47
3
Lees verder