# Eindexamen Maatschappijwetenschappen VWO 2000 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2000/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

### Vraag 33 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Opgave 1 Multiculturele samenleving

De volgende tekst gaat over integratie van allochtonen in de Nederlandse samenleving.

tekst 1 ,,Over-integratie"

De kernvraag van het symposium, georganiseerd door het Multicultureel Instituut Utrecht (MIU) en het Willem Pompe Instituut, was hoe integratie en criminaliteit tot elkaar verhouden. Simpel gezegd: hoe minder iemand die geïntegreerd is, minder kans om af te glijden naar criminaliteit. De ministeries van Binnenlandse Zaken en Justitie beantwoordden deze vraag bevestigend. In hun ambtelijke nota Criminaliteit en Integratie van Etnische Minderheden benadrukken zij dat vooral Antilliaanse en Marokkaanse jongeren zich schuldig maken aan crimineel gedrag. Deze groepen zijn laag opgeleid, verlaten de school vaak voortijdig en hebben een zeer zwakke positie op de arbeidsmarkt.
Maar niet iedereen ziet zo'n duidelijk verband tussen gebrekkige integratie en criminaliteit. ,,Hoe meer integratie en assimilatie, hoe groter de kans op criminaliteit", betoogde S. Harchaoui, rechterlijk ambtenaar in opleiding bij de rechtbank in Zwolle. ,,De veronderstelling dat een gebrek aan integratie de essentiële verklaring is voor crimineel gedrag van Marokkaanse jongeren is achterhaald. Deze benadering gaat ervan uit dat de Marokkaanse cultuur per definitie gewelddadig is en achterlijk. Marokkaanse jongeren zijn calculerende burgers die het beste uit beide culturen halen." (...)
Volgens de rechterlijk ambtenaar schuilt er een groot gevaar in ,,over-integratie". De dwang om te integreren en de eigen norm op te geven, werkt volgens hem averechts. ,,Marokkaanse jongeren willen voor vol aangezien worden. Als ze daarin niet slagen, raken ze gefrustreerd en vervallen ze tot crimineel gedrag".
Harchaoui stond niet alleen in die mening. Enkele Marokkaanse jongeren vielen hem bij. ,,Toch krijg ik steeds problemen op de arbeidsmarkt en met de politie. Dan maar niet integreren. Dat is niet het oplopen van mijn individuele verantwoordelijkheid. Op een gegeven moment is de puf gewoon op."
bron: Contrast, nummer 12 - 1998

4p 1 [] In tekst 1 wordt gesproken over Antilliaanse en Marokkaanse jongeren. Geef voor de Antilliaanse en de Marokkaanse groep de reden weer waarom zij naar Nederland kwamen en vermeld tevens of hier sprake was van een 'pull'- of een 'push'factor.

2p 2 [] De grondslag voor toelating tot Nederland van Marokkaanse jongeren verschilt van de grondslag voor toelating van jongeren uit de Antillen die naar Nederland komen. Wat is het verschil in grondslag voor toelating van Marokkaanse jongeren en van Antilliaanse jongeren?

2p 3 [] In tekst 1 wordt zowel over problemen op het gebied van culturele als van sociaal-economische integratie gesproken. Geef een citaat waarin sprake is van problemen met culturele integratie en een citaat waarin sprake is van problemen met sociaal-economische integratie.

3p 4 [] Vind jij dat volgens tekst 1 Nederland een open samenleving genoemd kan worden? Beargumenteer je mening en gebruik daarbij een kenmerk van de open samenleving.

4p 5 [] In tekst 1 zijn redenen te herkennen voor de achterstandspositie op de arbeidsmarkt van jongeren uit etnische minderheden. Noem twee van die redenen en beredeneer per reden of het gaat om positieverwerving of positietoewijzing.

2p 6 [] Noem twee maatregelen die de overheid kan nemen om de achterstandspositie van deze jongeren op de arbeidsmarkt te verbeteren.

000013 24 2 Lees verder

### Pagina 2

tekst 2
Islamitische scholen
Dat islamitische scholen volgens de Nederlandse wet gesticht kunnen worden, daarover kan
geen discussie zijn. Volgens artikel 23 van de grondwet is 'het geven van onderwijs vrij'. Over
de vraag of een school op islamitische grondslag wenselijk is, lopen de meningen echter sterk
uiteen. Zowel in allochtone als in autochtone kringen zijn voor- en tegenstanders te vinden van
dit type onderwijs. Een veel gehoord bezwaar is dat islamitische scholen integratie in de
Nederlandse samenleving zouden belemmeren. Degenen die zich tegen islamitische scholen
uitspreken, en daaronder bevinden zich ook moslims, zijn voornamelijk bang dat de scholen tot
segregatie en isolement leiden en zelfs vooroordelen versterken. Moslimkinderen zouden
daarnaast geen kennis maken met de dominante Nederlandse normen en waarden. Scholen op
islamitische grondslag zullen leiden tot isolement van de moslimgroeperingen, eerst in het
onderwijs en later in de rest van de samenleving. Volgens tegenstanders van aparte islamitische
scholen leidt assimilatie of integratie tot vermindering van vooroordelen.

naar: Contrast nummer 30, 1998

De discussie over de schoolcarrière van allochtone leerlingen en de vorming van
islamitische scholen wordt steeds vaker gehoord. In de jaren zestig, begin jaren zeventig,
werd er nauwelijks gesproken over de mogelijkheid islamitische scholen in Nederland te
stichten.
3p 7 Geef een verklaring voor het feit dat er in de jaren zestig en begin jaren zeventig
helemaal niet gesproken werd over het stichten van islamitische scholen.

In tekst 2 wordt geïmpliceerd dat het samen naar school gaan, kan leiden tot
vermindering van vooroordelen.
3p 8 Leg dit uit in twee denkstappen. De eerste denkstap moet te maken hebben met het
samen naar school gaan. De tweede denkstap moet te maken hebben met een proces dat
een rol kan spelen bij het ontstaan van vooroordelen.

Vooroordelen spelen een belangrijke rol bij discriminatie. Eén van de redenen van het
voortbestaan van discriminatie is self-fulfilling prophecy.
3p 9 Leg – aan de hand van een voorbeeld – uit hoe door self-fulfilling prophecy discriminatie
kan blijven voortbestaan.

In tekst staat een argument voor onderwijs op islamitische grondslag en een argument
tegen onderwijs op islamitische grondslag.
4p 10 Waar ben jij voor en welke afweging geeft voor jou de doorslag?
Betrek in je keuze het samenlevingsmodel waar je voorkeur naar uitgaat.

000013 24
3
Lees verder

### Pagina 3

Opgave 2 Politieke besluitvorming

De machtsverhouding tussen regering en parlement brengt steeds weer peinen in
beweging. In NRC Handelsblad van 27 februari 1998 verscheen van de Maastrichtse
hoogleraar Arjen van Wittelostuijn het artikel: „Macht parlement moet groter”,
waarvan een gedeelte hieronder staat afgedrukt.

tekst 3

Macht van het parlement moet groter

De parlementaire democratie is de weg kwijt. Het gezag van de Tweede Kamer raakt steeds verder
uitgehold, naarmate de overmacht van het regeringsapparaat groeit. Kees Koedijk en Arjen van
Wittelostuijn zijn van oordeel dat de Tweede Kamer beter moet worden toegerust zodat ze haar tanden
kan tonen.

1 De Noord-Hollandse Commissaris van de Koningin
Jos van Kemenade en de Utrechtse hoogleraar Hans
Righart schetsten op 10 januari in deze krant een
somber beeld van de Nederlandse parlementaire
democratie. Righart geeft aan dat het alleen nog maar
een kwestie van tijd is totdat er formele en definitief tot
louter symbolische proporties zijn gereduceerd.
Daarna nemen de ondernemers de macht of het gezag
over. Van Kemenade is van mening dat de politiek
overheid niet meer ziet als het forum waar hun
opvattingen worden gehoord en gepresenteerd, maar als
één van de instanties waarmede de burger nu eenmaal
te maken heeft. Het feit dat de overheid sterk aan
gezag heeft ingeboet, is volgens Van Kemenade vooral
een gevolg van de terugtredende politiek.
2 De vraag is waardoor de democratische balans is
verstoord. De veel gehoorde parlementaire democratie
verzoekt dat de veel gehoorde parlementaire democratie de weg kwijt is, wordt zeker
ook veroorzaakt door de toenemende machtloosheid
van de Tweede Kamer. Het parlement ontpopt zich
meer en meer als een passieve volger van het
maatschappelijk debat in plaats van een actieve
regisseur. Het parlement heeft de grootste moeite om
zijn controlerende functie naar behoren te vervullen.
De ene regeling volgt op de andere wetgeving. En wat
het nog erger maakt, veel van die wetten en regelingen
blijken in de praktijk moeilijk uitvoerbaar en
nauwelijks controleerbaar. Door de overmacht van het
ambtenarenapparaat en de bijbehorende
informatievoorsprong van de regelproducenten heeft
het kabinet of – vaker nog – de ambtelijke staf bijna
altijd de regie in handen.
3 Langs een andere – indirecte – weg wordt de
verstoorde balans ook zichtbaar. In arren moede grijpt
de Tweede Kamer in toenemende mate naar het wapen

van de parlementaire enquête. De parlementaire
enquête blijkt in de praktijk echter een paardenmiddel
te zijn zonder een meetbaar effect op het beleid.
Vaak leidt de publieke aandacht tot een korte termijn
fixatie op specifieke knelpunten. Na afloop van de
enquête ebbt de publieke en parlementaire aandacht
echter weer snel weg. Het volgende vraagstuk wacht
immers op de sterkte parlementaire energie.
Navolging ontbreekt: of terwijl juist permanente controle
op zijn plaats zou zijn.
4 In deze context zou het parlement bij de
uitoefening van zijn controlerende taken veel meer
gebruik moeten maken van de Rekenkamer.
5 De Tweede Kamer kan ook een voorbeeld nemen
aan de Amerikaanse praktijk en een controlerende rol van het
Huis van
Afgevaardigden organiseren met grote regelmaat
commissies die een bijzonder effectief
controle-instrument vormen, mede dankzij het
mediaspektakel dat hieruit veelal voortvloeit.
6 In navolging van de

### Pagina 4

2p 12 Macht en gezag worden vaak als synoniemen gebruikt.
Wat is het onderscheid tussen macht en gezag?

13 4p Er zijn verschillende visies op de vraag hoe de politieke macht in een land verdeeld is of
hoort te zijn. In de opmerkingen van Righart en van Van Kemenade zoals die in alinea 1
door Koedijk en Van Witte-Stuijtser zijn weergegeven, zijn verschillende visies op de
politieke machtsverdeling te herkennen.
Welke visie op politieke machtsverdeling herken je in de opmerking van Righart en welke
visie op politieke machtsverdeling is te herkennen in die van Van Kemenade?
Licht je antwoord toe.

14 3p In tekst 3 is sprake van het middel van de parlementaire enquête. Stel dat dit middel
aangewend wordt om het beleid van het zittende kabinet te onderzoeken.
In welk geval zal het middel van de parlementaire enquête eerder gebruikt worden: als
een kabinet bestaat uit coalitiepartijen of als één partij de meerderheid in de Tweede
Kamer heeft en als enige partij het kabinet vormt?
Licht je antwoord toe.

15 3p In het systeemmodel van politieke besluitvorming zijn diverse politieke activiteiten in
bepaalde fasen te plaatsen.
In welke fase van het systeemmodel is de parlementaire enquête te plaatsen?
Licht je antwoord toe.

16 2p De Rekenkamer kan de positie van de Tweede Kamer ten opzichte van het kabinet
versterken.
Aan welke twee taken van het parlement kan de Rekenkamer een bijdrage leveren?
Licht je antwoord per taak toe.

17 3p In alinea 6 stellen de auteurs van het artikel voor dat de Nederlandse Tweede Kamer veel
vaker hoorzittingen gaat houden. Dit zal ongetwijfeld de legitimiteit van de Tweede
Kamer doen toenemen. Immers voor de kiezers wordt zichtbaar hoe grondig de
Tweede Kamer handelt. Een andere vraag is of hiermee ook de representativiteit van het
parlement groter wordt.
Leg uit dat dergelijke hoorzittingen de representativiteit van het parlement kunnen
vergroten.

18 3p Tussen het parlementaire stelsel zoals dat in Nederland kennen en het presidentiële
stelsel, zoals dat bijvoorbeeld in de VS bestaat, bestaan verschillen.
Leg uit waarom in tegenstelling tot Nederland de hoorzittingen in de Verenigde Staten
zo'n grote rol spelen.

19 2p Stel dat de hoorzitting naar Amerikaans voorbeeld (alinea's 5 en 6) in Nederland wordt
ingevoerd.
Welke oorzaak van politieke desinteresse zou door het voorstel verminderd kunnen
worden?
Licht je antwoord toe.

20 3p De door de auteurs van het artikel voorgestelde hoorzitting naar Amerikaans voorbeeld,
is een vorm van bestuurlijke vernieuwing die goed past bij de visie van een in de
Tweede Kamer vertegenwoordigende partij.
Welke partij wordt bedoeld?
Licht je antwoord toe aan de hand van een belangrijke politieke wens of actiepunt van
die partij.

21 3p De gewenste verhouding tussen kabinet en volksvertegenwoordiging is vaak onderwerp
van discussie.
Welke positie nemen de auteurs van het artikel in: zijn ze voorstander van meer monisme
of meer dualisme?
Illustreer je keuze aan de hand van de alinea's 2 en 6 uit tekst 3.

000013 24 5 Lees verder

### Pagina 5

Opgave 3 Criminaliteit en rechtsstaat

Deze opgave over criminaliteit gaat over geweld op straat en jeugdcriminaliteit in Nederland. Regelmatig kunnen we in de krant lezen over de reacties van mensen op het zogenoemde 'zinloze geweld' en ook worden er uitgebreide artikelen geschreven over de achtergronden van mensen die zich aan geweldsdelicten schuldig maken. Bovendien worden zowel op de TV als in de kranten en tijdschriften maatregelen voorgesteld door deskundigen om dit soort misdrijven in te dammen.

problemen die mensen spontaan noemen bij leefsituatieonderzoek en kiezersonderzoek.

Spontaan genoemde problemen

[FIGUUR: Horizontale staafdiagrammen met op de y-as de thema's criminaliteit, minderheden en discriminatie, en werk en werkgelegenheid, en milieu. Op de x-as de percentages van 0 tot 60%. Er is een legenda met drie kleuren die corresponderen met 'leefsituatieonderzoek, 1e halfjaar 1997', 'nationaal kiezersonderzoek, 1994' en 'nationaal kiezersonderzoek, 1989'.]

bron: INDEX, N0. 3 van maart 1998

2p 22 $\square$ In figuur 1 is een aanwijzing te vinden dat criminaliteit beschouwd wordt als een sociaal probleem en een aanwijzing dat criminaliteit ook een politiek probleem is. Geef met behulp van figuur 1 een verklaring dat criminaliteit een sociaal probleem is en ook een verklaring dat criminaliteit een politiek probleem is.

000013 24 6 Lees verder



### Pagina 6

tekst 4
Geweld in Nederlandse gemeenten

Geweldscriminaliteit is een beladen onderwerp. De berichtgeving over geweld beperkt zich vaak tot jeugdige daders. Hierdoor kan de indruk ontstaan dat geweldscriminaliteit synoniem is met jeugdcriminaliteit. Dit wordt nog eens extra in de hand gewerkt doordat er regelmatig wordt gewezen op de toename van geweldscriminaliteit door jongeren, zonder daarbij de geweldscriminaliteit door volwassenen in ogenschouw te nemen. Voor het schetsen van de ontwikkeling van geweldsdelicten op lokaal niveau is geput uit gegevens van het CBS. In het statistisch bestand Nederlandse gemeenten zijn aantal delicten niet uitgesplitst. De delicten die hieronder vallen zijn: verkrachting, feitelijke aanranding, bedreiging, misdrijven tegen het leven, mishandeling, dood en afpersing.

tabel 1
Aantal geweldsmisdrijven per 10.000 inwoners van 10 jaar en ouder in 1991 en 1996 in de vier grote steden en in het gehele land (landelijk), gebaseerd op politiestatistieken.
[FIGUUR: Tabel met gemeenten (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht, Landelijk) en aantallen geweldsdelicten per 10.000 inwoners in 1991 en 1996.]

bron: SEC van juni 1998

2p 23
Stel dat het leefsituatieonderzoek van figuur 1 uitgevoerd zou zijn in de vier grote steden dan tabel 1.
Zou het percentage van de ondervraagden dat spontaan criminaliteit noemt dan hoger of lager uitvallen dan 40%?
Geef een verklaring voor je antwoord en betrek in je verklaring tabel 1.

2p 24
Iemand beweert dat je op grond van de gegevens uit tabel 1 kunt concluderen dat het in Amsterdam in de periode 1991 tot 1996 onveiliger is geworden.
Welke kanttekening of vooronderstelling moet je bij deze conclusie maken?

2p 25
Tabel 1 laat zien dat het aantal geweldsmisdrijven landelijk (gemiddeld) nogal wat lager ligt dan in de grote steden.
Noem twee maatschappelijke factoren die er toe hebben bijgedragen dat het niveau van de geweldscriminaliteit in de vier steden zoveel hoger ligt dan het landelijk gemiddelde.

2p 26
De massamedia spelen een rol bij de beeldvorming over geweldscriminaliteit.
Leg die rol van de massamedia uit.

000013 24
7
Lees verder


### Pagina 7

Paniekverhalen over de forse toename
van de jeugdcriminaliteit moeten naar
het rijk der fabelen worden verwezen.
Het vaststellen van de omvang van de
groep jeugddelinquenten en/of het
aantal delicten dat zij pleegt, is geen
eenvoudige opgave. Goede indicatoren
zijn schaars. Uitspraken over trends zijn
door bijkomende problemen extra
gecompliceerd. Er zijn bronnen die ons
mogelijk kunnen helpen bij het vinden
van een antwoord, onder meer
slachtofferonderzoek en self-reports.
De eerste bron is feitelijk onbruikbaar.

naar : SEC van juni 1998

2p 27 ☐ In tekst 5 is de schrijver er van overtuigd dat onder meer het slachtoffonderzoek
onbruikbaar is om de jeugdcriminaliteit vast te stellen.
Noem een reden waarom het slachtoffonderzoek onbruikbaar is en een een reden waarom
self-reports wel bruikbaar zijn om jeugdcriminaliteit te meten.

2p 28 ☐ Aan het eind van het artikel ,,Geweld in Nederland” waaraan de teksten 4 en 5 ontleend
zijn, stelt de auteur de volgende vraag:
,,Duidt een toename van het aantal delicten, gepleegd door jongeren, op een toename van
het aantal jongeren dat delicten pleegt (gerelateerd aan de omvang van de populatie
jongeren in de bevolking) of is er sprake van een toegenomen aantal delicten per dader,
terwijl de omvang van de daderpopulatie min of meer onveranderd is?''
Welk soort beleid zou de overheid moeten voeren als het antwoord op de
tweede vraag ja blijkt te zijn?
Geef een toelichting bij beide soorten beleid.

000013 24 8 Lees verder


### Pagina 8

In het artikel ,,Preventie of ...” beschrijft Victor Jammers als volgt over de criminaliteit te bestrijden:
„Stel dat je een half miljard mag besteden om de criminaliteit te verminderen,
waar kun je dat bedrag dan het beste aan uitgeven? Deze vraag lag ten grondslag aan de
scenariostudie die een werkgroep van het ministerie van Justitie begin 1998 heeft
uitgevoerd. Om de vraag te kunnen beantwoorden, zijn drie scenario's benut, die
aan vier criteria moeten voldoen. Ze zouden voorstelbaar, geloofwaardig, uitvoerbaar en
waardevol moeten zijn. De scenario's zijn gericht op de drie strategieën waarover de
samenleving grosso modo beschikt om de criminaliteit beheersbaar te houden: preventie,
opsporing/vervolging en sancties. Om een vergelijking met de voortzetting van het huidige
beleid mogelijk te maken, is ook een referentiencenario beschreven.”

label 2
Scenario's: indexcijfers raming criminaliteit (1996=100) *

[FIGUUR: Tabel met jaartallen (1996-2006) en vier scenario's (Referentie-, Preventie-, Politie-, Sanctie-) met bijbehorende indexcijfers.]

* Exclusief rijden onder invloed en opiumwet.
naar: SEC juni 1998

In het criminaliteitsmodel dat gebruikt wordt om de scenario's door te rekenen en
gevolgen voor de toekomst vast te stellen, is sprake van maatschappelijke,
strafrechterlijke en politieke factoren. Deze factoren beïnvloeden de
criminaliteitsbestrijding in ons land.
3p 29 Geef van elke factor een voorbeeld.

30 Noem voor het preventiescenario, het politisecenario en het sanctiescenario een door de
overheid te nemen, in dat scenario passende, maatregel.

31 Noem twee maatschappelijke organisaties die zich bezighouden met de gevolgen van
geweldsdelicten.

32 Voor welk van de genoemde scenario's zou de PvdA voorkeur hebben en voor welk
scenario zou de VVD voorkeur hebben?
Licht je antwoord toe met behulp van accenten die de partijen bij de scenario's zullen
willen maken.

Als het kabinet voor een van de scenario's zou willen kiezen, moet het met een aantal
factoren rekening houden en zaken afwegen. Stel dat GroenLinks in 2002 meedoet aan
het overleg over een regeerakkoord:
33 Maak een inschatting van het GroenLinks-beleid aan de hand van de volgende punten:
• Voor welk van de scenario's zal GroenLinks kiezen en waarom?
• Welke twee accenten op het terrein van criminaliteitsbestrijding zou GroenLinks willen
inbrengen in het overleg over het regeerakkoord?

Einde

000013 24

### Pagina 9

Correctievoorschrift VWO
Maatschappijleer

Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs

20 00
Tijdvak 2

000013 CV24
Begin

### Pagina 10

1 Regels voor de beoordeling
Het werk van de kandidaten wordt beoordeeld met inachtneming van de artikelen 41 en
42 van het Eindexamenbesluit VWO/HAVO/MAVO/VBO. Voorts heeft de CEVO op
grond van artikel 39 van dit Besluit de Regeling beoordeling centraal examen vastgesteld
(CEVO-94-427 van september 1994) en bekendgemaakt in het Gele Katern van Uitleg,
nr. 22a van 28 september 1994.

Voor de beoordeling zijn de volgende passages van de artikelen 41 en 42 van het
Eindexamenbesluit van belang:
1 De directeur doet het gemaakte werk met een exemplaar van de opgaven en het
procesverbaal van het examentoe komen aan de examinator. Deze kijkt het werk na en
zendt het met zijn beoordeling aan de directeur. De examinator past bij zijn beoordeling
de normen en de regels voor het toekennen van scorepunten toe die zijn gegeven door de
CEVO.
2 De directeur doet de van de examinator ontvangen stukken met een exemplaar van de
opgaven, de beoordelingsnormen, het procesverbaal en de regels voor het bepalen van de
cijfers onverwijld aan de gecommitteerde toekomen.
3 De gecommitteerde beoordeelt het werk zo spoedig mogelijk en past bij zijn
beoordeling de normen en de regels voor het toekennen van scorepunten toe die zijn
gegeven door de CEVO.
4 De examinator en de gecommitteerde stellen in onderling overleg het aantal
scorepunten voor het centraal examen vast.
5 Komen zij daarbij niet tot overeenstemming, dan wordt het aantal scorepunten bepaald
op het rekenkundig gemiddelde van het door ieder van hen voorgestelde aantal
scorepunten, zo nodig naar boven afrond.

2 Algemene regels

Voor de beoordeling van het examenwerk zijn de volgende bepalingen uit de CEVOregeling van toepassing:

1 De examinator vermeldt op een lijst de namen en/of nummers van de kandidaten, het
aan iedere kandidaat voor iedere vraag toegekende aantal scorepunten en het totaal
aantal scorepunten van iedere kandidaat.

2 Voor het antwoord op een vraag worden door de examinator en door de
gecommitteerde scorepunten toegekend in overeenstemming met het antwoordmodel.
Scorepunten zijn de getallen 0, 1, 2, ..., n, waarbij n het maximaal te behalen
scorepunten voor een vraag is. Andere scorepunten, die geen gehele getallen zijn, zijn niet
geoorloofd.

3 Scorepunten worden toegekend met inachtneming van de volgende regels:
3.1 indien een vraag volledig juist is beantwoord, wordt het maximaal te behalen aantal
scorepunten toegekend;
3.2 indien een vraag gedeeltelijk juist is beantwoord, wordt een deel van de te behalen
scorepunten toegekend in overeenstemming met het antwoordmodel;
3.3 indien een antwoord op een open vraag niet in het antwoordmodel voorkomt en dit
antwoord op grond van een aantoonbare, vakinhoudelijke argumenten als juist of gedeeltelijk
juist aangemerkt kan worden, moeten scorepunten worden toegekend naar analogie of in
de geest van het antwoordmodel;
3.4 indien één voorbeeld, reden, uitwerking, citaat of andersoortig antwoord gevraagd
wordt, wordt uitsluitend het eerstgegeven antwoord beoordeeld;
3.5 indien meer dan één voorbeeld, reden, uitwerking, citaat of andersoortig antwoord
gevraagd wordt, worden uitsluitend de eerstgegeven antwoorden beoordeeld, tot
maximaal het gevraagde aantal;
3.6 indien in een

### Pagina 11

3.7 indien in het antwoordmodel verschillende mogelijkheden zijn opgenomen,
gescheiden door het teken /, gelden deze mogelijkheden als verschillende formuleringen
van hetzelfde antwoord;
3.8 indien in het antwoordmodel een gedeelte van het antwoord tussen haakjes staat,
behoeft dit gedeelte niet in het antwoord van de kandidaat voor te komen.

4 Indien de examinator of de gecommitteerde meent dat in een toets of een
antwoordmodel bij die toets een fout of onvolkomenheid zit, beoordeelt hij het werk van
de kandidaten alsof die fout en antwoordmodel juist zijn.
Hij kan de fout of onvolkomenheid mededelen aan de CEVO.
Het is niet toegestaan zelfstandig af te wijken van het antwoordmodel. Met een eventuele
fout wordt bij de definitieve normering van het examen rekening gehouden.

5 Voor deze toets kunnen maximaal 90 scorepunten worden behaald. Scorepunten
worden toegekend op grond van het door de kandidaat gegeven antwoord op iedere
vraag. Er worden geen scorepunten vooraf gegeven.

6 Het cijfer voor het centraal examen wordt als volgt verkregen.
Eerste en tweede corrector stellen de score voor iedere kandidaat vast. Deze score wordt
meegedeeld aan de directeur.
De directeur stelt het cijfer voor het centraal examen vast op basis van de regels voor
omzetting van score naar cijfer (artikel 42, tweede lid, Eindexamenbesluit
VWO/HAVO/MAVO/VBO).
Dit cijfer kan uit tabellen die beschikbaar worden gesteld. Tevens wordt
er een computerprogramma verspreid waarmee voor alle scores het cijfer berekend kan
worden.

3 Antwoordmodel Deel-
scores
Antwoorden

Opgave 1 Multiculturele samenleving

Maximumscore 4
1 Antillianen: omdat vanaf de jaren zeventig de werkgelegenheid op de Antillen afnam
(push) kwam men naar Nederland om werk te zoeken / door het ontbreken van
mogelijkheden om studeren / door het ontbreken van mogelijkheden om hun studie af te maken
(pull) /vanwege de lage studiekosten (pull) /in de jaren negentig zijn jongeren uit de
lagere sociaal-economische klassen gekomen in de verwachting hier werk te kunnen
vinden (pull)
Marokkanen: Vooral in de jaren zestig zijn Marokkanen naar Nederland gehaald door de
werkgevers vanwege het gebrek aan arbeidskrachten (pull), of vanwege de slechte
economische omstandigheden in Marokko (push) /in de jaren zeventig zijn in het kader
van de gezinshereniging ook vrouwen en kinderen naar Nederland gekomen (pull) nadat
in de jaren zestig de Marokkanen hierheen waren gehaald door de werkgevers vanwege
tekort aan arbeidskrachten
2

per groep
Indien de beschrijving goed is
Indien de factor juist als push- of pullfactor is benoemd
1
1

Maximumscore 2
2 Aan Marokkaanse jongeren is in het kader van gezinshereniging toelating verleend of ze
zijn de kinderen van toenmalige gastarbeiders die zich in Nederland gevestigd hebben
Antilliaanse jongeren worden toegelaten omdat ze een Nederlands paspoort bezitten
1
1

000013 CV24 3 Lees verder


### Pagina 12

Antwoorden Deel- scores
3 Maximumscore 2 1
Culturele integratie:
„De dwang om te integreren en de eigen roots op te geven ,....” (wordt bedoeld dat men
zich grotendeels zou moeten gedragen volgens de Nederlandse cultuur)
Sociaal-economische integratie:
Eén van de volgende citaten:
• „Deze groepen zijn laag opgeleid, verlaten de school vroeg en hebben een zwakke positie
op de arbeidsmarkt”
• „Toch krijg ik steeds problemen op de arbeidsmarkt”
1
4 Maximumscore 3 1
Een voorbeeld van een juist antwoord is:
Nee, ik vindt dat volgens de tekst Nederland geen open samenleving kan worden
genoemd want in een open samenleving is het ook voor mensen uit de lagere milieus
mogelijk een hogere positie te verwerven en is er dus sprake van sociale mobiliteit.
Bepalend voor deze sociale mobiliteit is een met een diploma afgeronde opleiding en dat
is nu juist het probleem voor veel van de allochtone jongeren
2
5 Maximumscore 4 1
gering opleidingsniveau
positieverwerving omdat men hier zelf, en/of met hulp van anderen, kan proberen
verandering in aan te brengen
discriminatie bij sollicitaties
positietoewijzing omdat dan de samenleving de veroorzaker hiervan is en de jongere niet de
mogelijkheid heeft dat te veranderen
1
1
1
6 Maximumscore 2 1
voorbeelden van goede antwoorden zijn (twee van de volgende):
• Het stimuleren/ belonen van bedrijven bij het in dienst nemen van jongeren uit etnische
minderheden.
• De overheid zou zelf meer jongeren uit de etnische minderheden in dienst kunnen nemen.
• De overheid zou meer tijd en geld kunnen besteden aan het om- en bijscholen van deze
jongeren om ze een grotere kans op de arbeidsmarkt te geven.
per maatregel
7 Maximumscore 3 1
Een voorbeeld van een juiste verklaring is:
Men ging ervan uit dat de gastarbeiders uit Turkije en Marokko zouden terugkeren naar
hun land van herkomst. Er was daarom toen nog geen sprake van gezinshereniging of
-vorming, en er waren daarom nog geen islamitische kinderen. Er was toen ook nog geen
sprake van een grote instroom van islamitische asielzoekers.
8 Maximumscore 3 1
Een voorbeeld van een juist antwoord is:
• Omdat kinderen op dezelfde school zitten raken ze via vriendschappen en kennissenkring
(op grond van eigen ervaring) bekend met elkaars culturen (gewoonten, waarden en
normen).
• Er ontstaan op deze manier niet zo snel vooroordelen omdat er genoeg feiten en
ervaringen bij de hand zijn die laten zien dat mensen toch anders zijn dan sommige
stereotypen ons zouden willen laten geloven
2
000013 CV24 4 Lees verder

### Pagina 13

Antwoorden Deel-
scores

9 $\square$ Maximumscore 3
Een voorbeeld van een juiste uitleg is:
Een van de gevolgen van discriminatie is dat het er tevens voor zorgt dat het beeld dat
sommige mensen van allochtonen hebben weer bevestigd wordt. Daardoor blijven voor
die mensen de redenen bestaan om te discrimineren. Als allochtonen bijvoorbeeld moeilijk
werk kunnen vinden en daardoor langer werkloos zijn, bevestigt deze werkloosheid weer
het beeld van de ,,luie allochtoon”.

10 $\square$ Maximumscore 4
voorbeelden van juiste antwoorden zijn:
Ik ben voor onderwijs op islamitische grondslag.
Argument 'voor': doordat kinderen opgevangen worden door leerkrachten van hun eigen
cultuur en religie zullen zij zich beter begrepen voelen, de taal beter kunnen leren en zich
beter kunnen ontwikkelen
2

Mijn afweging is:
Ik vind het argument 'voor' belangrijker omdat ik denk dat als deze kinderen zich beter
ontwikkelen en zich beter kunnen redden in het onderwijs, hun kansen op sociaal-
economische integratie zullen toenemen. Onze samenleving zal meer gaan lijken op een
multiculturele samenleving waarin verschillende etnische groepen gelijk- kansen hebben
op sociaal-economische en culturele posities en waarin ze hun eigen culturele identiteit
niet hoeven op te geven.
1

voor de afweging
per correct in de afweging gebruikt samenlevingsmodel
1

of:

Ik ben tegen onderwijs op islamitische grondslag.
Argument 'tegen': doordat deze kinderen te weinig met de Nederlandse cultuur in
aanraking komen, zullen zij zich moeilijker kunnen aanpassen en meer kans lopen
geïsoleerd te raken en het slachtoffer te worden van discriminatie
0

Mijn afweging is:
Ik vind het argument 'tegen' belangrijker omdat het voor allochtonen des te belangrijker
is hun achterstand in kennis en ervaring met de dominante westerse cultuur in te halen.
Mijn voorkeur gaat uit van het samenlevingsmodel van de 'meltingpot'/assimilatiemodel;
de ontwikkeling van een samenleving waarin verschillende etnische groepen zijn
samengesmolten / assimilatiemodel, de ontwikkeling van een samenleving waarop zowel
de autochtone als de allochtone inwoners zich oriënteren.
2

voor de afweging
per correct in de afweging gebruikt samenlevingsmodel
1
1

000013 CV24 5 Lees verder


### Pagina 14

Antwoorden Deel- scores

Opgave 2 Politieke besluitvorming

Maximumscore 2
11 Tweede Kamer: steun van de uitslag van de verkiezingen; die bepaalt de zetelverdeling in de Kamer 1

Kabinet: één van de volgende:
• de deskundigheid en specialistische kennis van ambtenaren; zij hebben veel invloed bij de beleidsvoorbereiding
• het regeerakkoord; geeft de regering een sleutelpositie ten opzichte van het parlement.
• de meerderheid van de regeringspartijen in de Tweede Kamer; die meerderheid bepaalt het regeerakkoord en in grote lijnen het te voeren beleid.

per bron van de regering met toelichting 1

Maximumscore 2
12 De kern van een juist verschil is:
Bij gezag wordt de uitoefening van macht als juist geaccepteerd, bij macht hoeft dit niet het geval te zijn. 1

Maximumscore 4
13 Een voorbeeld van een juist antwoord is:
In de opmerking van Rienhart is de elite-theorie te herkennen
toelichting: als ondernemers de politieke macht overnemen vormen zij een sociaal-
economische elite die ook op politiek terrein een sleutelpositie gaat innemen 1
In de opmerking van Van Kemenade is de pluralisme-theorie te herkennen
toelichting: in plaats van de belangrijkste te zijn, wordt de overheid slechts een van de
deelnemers aan het politieke spel 1

Maximumscore 3
14 voorbeeld van een juist antwoord is:
Als er een coalitiekabinet is; toelichting: omdat het voor de ene coalitiepartij aantrekkelijk
kan zijn zaken boven tafel te krijgen die de andere coalitiepartij(en) onwelvallig zijn /
als er één partij aan de macht is, zal er niet zo snel een parlementaire enquête gehouden
worden, omdat het voor die partij onvoordelig is de vuile was buiten te tangen / omdat
die partij door een meerderheid het parlementair onderzoek kan legonhouden. 1

Maximumscore 3
15 In de fase van omzetting of conversie
toelichting: het parlement probeert met behulp van de parlementaire enquête het uit te
voeren beleid van het kabinet te veranderen 2
ook goed:
In de fase van de terugkoppeling
toelichting: onder druk van groepen uit de samenleving vindt een parlementaire enquête
plaats over het gevoerde beleid 1

Maximumscore 2
16 aan de controlerende taak; toelichting: de Rekenkamer onderzoekt de uitgaven waardoor
achteraf kan worden vastgesteld of een bepaald beleid succesvol was / of de uitgaven aan
de beoogde zaken zijn uitgevoerd. 1
aan de wetgevende taak; toelichting: uit de rapporten van de Rekenkamer kunnen lessen
worden getrokken die van belang kunnen zijn bij toekomstig beleid 1

Maximumscore 3
17 Een voorbeeld van een juist antwoord is:
De representativiteit van het parlement wordt groter doordat de burgers tijdens de
hoorzitting hun mening duidelijk maken aan het parlement. De parlementariërs raken zo
beter geïnformeerd over wat er in de samenleving leeft.

000013 CV24 6 Lees verder


### Pagina 15

Antwoorden Deel-
scores

18 $\Box$ Maximumscore 3
Voorbeelden van juiste antwoorden zijn (één van de volgende antwoorden):
. In de VS kan de regering niet worden weggestuurd door het parlement. Daarom kan het
voor het parlement van belang zijn door middel van hoorzittingen (en de media) druk uit
te oefenen op de publieke opinie en daarmee op de regering.
. De ministers zijn in eerste instantie verantwoordelijk aan de president en niet aan
het parlement. Door middel van hoorzittingen (en het bijbehorende media-attentie) kan
het parlement problemen zaken boven water te krijgen.
1

19 $\Box$ Maximumscore 2
één van de volgende:
onwetendheid en onbekendheid
. denken dat politiek nutteloos is
1

Een voorbeeld van een juiste toelichting is:
Doordat de mensen via de media meer horen over de gang van allerlei zaken zullen de
onwetendheid en onbekendheid af kunnen nemen. Dit zou kunnen leiden tot een grotere
interesse / meer het idee geeft dat politiek nuttig is.
1

20 $\Box$ Maximumscore 3
D66
Voorbeelden van juiste toelichtingen zijn (één van de volgende):
. is voorstander van bestuurlijke vernieuwingen zoals verkiezing van burgemeester en
minister-president.
probeer t haalbare oplossingen te zoeken voor politieke problemen (pragmatisme).
1
2

21 $\Box$ Maximumscore 3
De auteurs pleiten voor meer dualisme
Dit blijkt uit:
één van de volgende illustraties:
. alinea 2: Zij vinden het parlement machteloos / niet bij machte het kabinet goed partij te
bieden.
. alinea 6: de Tweede Kamer moet proberen deskundigheid buiten het parlement aan te
boren om zodoende het kabinet beter tegenspel te kunnen geven.
1
2

[FIGUUR: Een zwart blok.] Opave 3 Criminaliteit en rechtsstaat

22 $\Box$ Maximumscore 2
Uit figuur 1 blijkt dat in het meest recente leefsituatie-onderzoek dat ruim 40% van de
burgers criminaliteit spontaan noemt als probleem in hun leefsituatie, dus een sociaal
probleem vormt
Ook blijkt dat het een politiek probleem is want tijdens twee kiezersonderzoekingen
wordt criminaliteit als probleem genoemd en dat betekent dat de kiezer wil dat de
politiek zich ermee bemoeit en beleid gaat maken
1

23 $\Box$ Maximumscore 2
Het percentage zal dan waarschijnlijk hoger zijn dan 40%
verklaring:
In tabel 1 is te zien dat het aantal geweldsmisdrijven in de steden hoger ligt dan het
landelijk gemiddelde. Dat kan betekenen dat mensen in de grote steden vaker met
criminaliteit geconfronteerd worden, persoonlijk of via de lokale massamedia ervan
horen, en het vaker een probleem vinden in hun eigen omgeving dan in andere gebieden.
1
1

000013 CV24 7 Lees verder


### Pagina 16

Antwoorden Deel- scores
24 Maximumscore 2
Voorbeelden van juiste kanttekeningen zijn (één van de volgende):
• De gegevens zijn gebaseerd op politiestatistieken. In deze statistieken komt ook een selectief opsporingsbeleid tot uitdrukking.
• Het kan zijn dat de Amsterdamse politie in die periode juist meer aandacht aan geweldsdelicten is gaan besteden en dit dus veiliger is geworden.
• De aangiftebereidheid kan gestegen zijn of het politieapparaat is veel efficiënter geworden en heeft veel strafbare feiten opgespoord.
Maximumscore 2
twee van de volgende:
• vervagend normbesef vanwege minder sociale controle
• In de laatste decennia is door ontzuiling/ontkerkelijking/individualisering de betekenis van kerk, familie e.d. steeds verder weggevallen (en dit deed zich het sterkst voor in grote steden).
• In de grote steden is een concentratie van risicogroepen ontstaan / wonen grote groepen kansarme jongeren.
per factor 1
25
26 Maximumscore 2
Een voorbeeld van een juiste uitleg is:
In de massamedia wordt geweldcriminaliteit breed uitgemeten en in een gedeelte van de pers en/of bij sommige achtergrondverhalen. Hierdoor kan het publiek de indruk krijgen dat dit soort criminaliteit heel veel voorkomt en gaat men zich een remmer vormen op basis van relatief weinig voorkomende gevallen.
Maximumscore 2
Eén van de volgende redenen voor slachtofferonderzoek:
• Bij sommige delicten zijn er geen (direct aanwijsbare) slachtoffers.
• Er kan een emotionele drempel bestaan om gegevens te vermelden.
• Een reden voor self-report onderzoek is:
• Geeft in principe (mits de steekproef voldoende groot) het meest volledige beeld omdat ook niet-aangegeven of onopgehelderde delicten gemeld worden.
27
28 Maximumscore 2
Een voorbeeld van een juist antwoord is:
• Als het aantal jongeren dat delicten pleegt toeneemt, zou de overheid kunnen overwegen om meer aandacht te besteden aan een preventief beleid / over te gaan op snelle berechting.
• Als het dezelfde groep is die steeds in herhaling valt bij het plegen van misdrijven dan zou de overheid eerder kunnen overwegen repressiever op te treden / speciaal-preventief beleid te voeren door meer begeleiding aan deze probleemjongeren te geven.
1
29 Maximumscore 3
Juiste voorbeelden van maatschappelijke factoren (één van de volgende):
• hoge werkloosheid en geen vooruitzicht op werk
• slechte woonomgeving
• veel kansarme jongeren/ drop- outs geconcentreerd in bepaalde wijken van grote steden
Juiste voorbeelden van strafrechterlijke factoren (één van de volgende):
• pakkans
• de hoogte van de straffen
• de aard van de straffen
• het beleid van het OM
Juiste voorbeelden van politieke factoren (één van de volgende):
• strengheid van de wetten (maximumstraffen)
• de hoeveelheid wetten
• welke partijen in het kabinet zitten / politieke samenstelling van het kabinet
1
000013 CV24 8 Lees verder

### Pagina 17

Antwoorden Deel-
scores
30 $\Box$ Maximumscore 3
Juiste maatregelen voor het preventiescenario (één van de volgende):
• voorlichting en subsidie tegen woninginbraken 1
• begeleiding van risicogroepen
• wijkpreventieprojecten
Juiste maatregelen voor het politiescenario (één van de volgende):
• uitbreiding van politiepersoneel 1
• meer rechercheurs
• meer menskracht bij het OM
• beter materieel en toerusting van politie
• uitbreiding bevoegdheden van politie
Juiste maatregelen voor het sanctiescenario (één van de volgende):
• strengere straffen mogelijk maken 1
• meer cellen
• lik-op-stuk-beleid

31 $\Box$ Maximumscore 2
voorbeelden van juiste organisaties zijn (twee van de volgende):
• de reclassering 1
• organisaties van slachtoffers
• bureaus Slachtofferhulp
• schadefonds geweldsmisdrijven
• Blijf-van-mijn-lijf-huizen

per organisatie

32 $\Box$ Maximumscore 4
voorbeelden van juiste antwoorden zijn:
• omdat zij ervan uitgaat dat de maatschappelijke context bij het criminele vraagstuk 1
een belangrijke rol speelt / (potentiële) daders moeten een alternatief hebben om in de
maatschappij te kunnen participeren. Gelijkwaardigheid ligt hieraan ten grondslag
VVD zou kiezen voor het sanctiescenario/politiescenario 1
• omdat een van de kerntaken van de overheid is om de door de democratie gekozen
rechtsregels te handhaven en overtreders daarvan duidelijk te straffen 1

33 $\Box$ Maximumscore 4
Een voorbeeld van een goed antwoord is:
– voor het preventiescenario 1
– waarom: in het socialistische gedachtegoed staan maatschappelijke factoren als
oorzaken van criminaliteit centraal
twee van de volgende deelaspecten:
• legalisering verbouw, handel en gebruik van softdrugs 1
• snelle berechting bij veel voorkomende criminaliteit (lik-op-stuk)
• verruiming alternatieve straffen
• actieve bestrijding vandalisme en racisme
• organisatoren van evenementen laten meebetalen aan politie-inzet 1
• strafwet ook toepassen op overheden en instellingen die overheidstaken uitvoeren
• verbetering positie van de sociale advocatuur
• alle opsporingsmethoden dienen een wettelijk kader te hebben zodat de rechter ze
daaraan kan toetsen 1
• onderzoek naar nut en noodzaak van de Binnenlandse Veiligheid Dienst

per juist accent

Einde 1

000013 CV24 9

### Pagina 18

Examen VWO
Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs
19 | 99
Tijdvak 1
Woensdag 12 mei
13.30–16.00 uur
[FIGUUR: Een verticale streep met schuine streepjes ernaast.]
Maatschappijleer
Als bij een vraag een verklaring of uitleg
gevraagd wordt, worden aan het antwoord
geen punten toegekend als deze verklaring of
uitleg ontbreekt.

Dit examen bestaat uit 32 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.

Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redener worden
gevraagd en je geeft meer dan twee redener,
worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.

900006 25

Begin

### Pagina 19

Dit is een opgavepagina van een examen, getiteld 'Opgave 1 Multiculturele samenleving'. De pagina bevat twee tekstfragmenten en twee corresponderende vragen. Visuele elementen zijn beperkt tot de gestructureerde opmaak van de tekst en vragen. Het centrale thema betreft integratie van migranten in Nederland, met specifieke aandacht voor rechten, verantwoordelijkheden, individuele keuze en de rol van artikel 1 van de grondwet. 

Het eerste tekstfragment (tekst 1) is een citaat uit de inleiding van F. Bolkesteins boek 'Moslim in de polder' (1997), waarin hij de visie van 'geslaagde migranten' op integratie beschrijft als een wederkerig proces met zowel rechten als verantwoordelijkheden voor allochtone burgers. Hij benadrukt een complexe identiteit, een focus op de toekomst in de Nederlandse samenleving en een open, verdraagzame houding jegens andersdenkenden, ondanks een band met de islamitische godsdienst. 

Het tweede tekstfragment (tekst 2) is een citaat van Jan Beerenhout, gemeenteambtenaar, over de eigen verantwoordelijkheid van immigranten, waarbij hij stelt dat immigranten weloverwogen beslissingen nemen en dat het leren van Nederlands al voor vertrek uit het land van herkomst van belang is. 

De student wordt gevraagd de volgende taken uit te voeren:
1. Geef een voorbeeld van een groep immigranten die een vrije, weloverwogen keuze maakte bij immigratie, en een voorbeeld van een groep waar deze keuze twijfelachtig is. Licht dit antwoord toe (2 punten).
2. Leg uit hoe artikel 1 van de grondwet het principe van integratie als een wederkerig proces met rechten én verantwoordelijkheden waarborgt, waarbij zowel een recht als een verantwoordelijkheid worden genoemd (3 punten).

De opgave test begrip van maatschappelijke en juridische concepten rondom immigratie en integratie, en het vermogen om deze concepten toe te passen op concrete voorbeelden en grondwetsartikelen.

### Pagina 20

Dit is een examenpagina die betrekking heeft op maatschappijwetenschappen, specifiek over integratie, multiculturalisme, en inburgering. De pagina bevat twee teksten en drie bijbehorende open vragen. Tekst 3 en de eerste twee vragen (vraag 3 en 4) behandelen het concept van integratie versus behoud van eigen cultuur, met een quote van Beerenhout en de Wet Inburgering Nieuwkomers (WIN). Visuele elementen ontbreken. Wiskundige of wetenschappelijke concepten zijn niet direct aanwezig, maar het gaat om sociologische en politieke concepten zoals 'multiculturele samenleving', 'emancipatieproces', 'integratie' en 'cultuur'. De student wordt gevraagd om de uitspraak van Beerenhout te analyseren in de context van het multiculturele samenlevingsmodel, het emancipatieproces te beschrijven, en de relatie tussen beide te concluderen. Verder dient de student twee categorieën 'nieuwkomers' op te noemen die inburgeringscursussen moeten volgen. Tekst 4 en de laatste vraag (vraag 5) omvatten een fragment van Turkse docent Zeki Coşkun over concrete voorbeelden uit inburgeringslessen, waarbij de verschillen tussen Turkse en Nederlandse gebruiken worden belicht. De student moet hier uitleggen hoe inburgeringslessen, aan de hand van twee functies van cultuur, integratie kunnen bevorderen.

### Pagina 21

Een terugkerend thema in de interviews van Bolkestein is de vraag aan zijn
gesprekspartners of een voortdurende oriëntatie op de landen van herkomst een
frustrerende werking op het integratieproces heeft (gehad). Aan de orde is
meer de dubbele nationaliteit, het onderwijs in allochtone levende talen, de invloed van niet
in Nederland opgeleide imams (islamitische geestelijken) en het recht om eigen islamitische
scholen te stichten. Frank Niamut (directeur van een openbare basisschool) is geen
tegenstander van gescheiden scholen. Maar wel plaatst hij de volgende kanttekeningen:

tekst 5
„Ze gaan mijns inziens uit van een
monoculturele benadering. Eman-
cipatorische ontwikkeling
leerprocessen. Het onderwijs (...) is
derhalve meer gebaat bij een
transculturele invulling. Dat houdt in
dat je vanuit die monoculturele een-
weer iets van elkaar kunnen over-
neem. Gebaseerd op gemeen-
schappelijke normen en waarden.”
dne stappen verder zet, om van
een multiculturele ontwikkeling.

Voor een samenleving met verschillende culturen zijn enkele samenlevingsmodellen
denkbaar. Frank Niamut bespreekt in tekst 5 een ontwikkeling die begint met een
monoculturele benadering en een multiculturele benadering eindigt bij een
interculturele benadering. Hierin kun je elementen van drie samenlevingsmodellen
herkennen.

6
Noem bij de monoculturele en de interculturele benadering het samenlevingsmodel dat
daar het best bij past.
Licht je antwoord toe.

7
Kun je Niamut een cultureel-relativist of een universalist noemen?
Licht je antwoord toe.

tekst 6
Bolkestein vindt dat integratie een wederkerig proces dient te zijn dat ook aanpassing
de autochtone burgers vraagt. De heer Kabaktepe, ondernemer en coördinator van de
Turkse moskee-vereniging Aya Sofya, zegt hierover:

„Ik heb af en toe het idee dat men denkt dat
moslimvrouwen emanciperen als ze hun
hoofddoek afleggen. Ik denk veeleer dat ze
emanciperen als ze zich met hun hoofddoek en al
thuis voelen in een buurthuis, in een
computercursus (...), een maatschap-
pij waar we vechten wij. Een moslimvrouw die
kunnen volgen. En als haar dat daarbij een obstakel vormt, dan
zorgt de organisatie van de leerplicht
opleiding zelf.”

Bolkestein zelf haalt echter instemmend de mening aan van een andere geïnterviewde,
die stelt dat er grenzen zijn aan de aanpassing van de autochtoon. Als ‘een van de normen
waarover niet te marchanderen valt’, noemt hij het verbod van abortus, zoals bij het verzoek
van een allochtone vrouw voor wie er sprake was van een ‘noodsituatie’ omdat zij in
verwachting was van een meisje, terwijl haar cultuur de voorkeur gaf aan een jongen.
Een ander voorbeeld waarbij de handhaving van de leerplicht voor meisjes met een
islamitische achtergrond waarbij normen en waarden van de dominante cultuur en de
etnische cultuur conflicteren.

8
In hoeverre vind jij dat allochtonen zich moeten aanpassen aan de Nederlandse cultuur?
Geef hierbij aan waar jij grenzen stelt aan de vrijheid om de culturele identiteit te beleven.
Gebruik in je argumentatie twee criteria of uitgangspunten en pas deze toe op het
voorbeeld van de handhaving van de leerplicht.

900006 25 4 Lees verder


### Pagina 22

Bolkestein tekent uit de mond van ondernemer Kabaktepe verder op: ,,De
integratieproblemen zijn niet cultureel bepaald, maar sociaal-economisch waarbij de
culturele factor een rol speelt".
3p 9 $\Box$ Leg uit waarom integratieproblemen van allochtonen in hoge mate door sociaal-
economische factoren bepaald zijn.
Gebruik in je uitleg het begrip sociaal-economische positie of sociale mobiliteit.

De integratie van allochtonen in de Nederlandse samenleving wordt belemmerd door de
relatief slechte sociaal-economische en culturele positie van allochtonen. Er zijn
verschillende oorzaken die verklaren waarom de sociaal-economische en culturele positie
van allochtonen verschilt van die van autochtonen.
2p 10 $\Box$ Geef een oorzaak voor dit verschil vanuit de positietoewijzing en een oorzaak voor dit
verschil vanuit de positieverwerving.

Verder stelt Bolkestein:

tekst 7 "Het is juist het westen, met zijn ideeën over
democratie, (...) en pluralisme dat een be-
dreiging vormt voor de wereld van de islam.
De enige bedreiging voor het westen komt
van binnenuit. Het arbeidsethos verraagt. Het
leiderschap is dikwijls zwak. Er heerst ook
een ordentelijk gebrek aan zelfvertrouwen.
Maar dat hebben wij allemaal aan onszelf te
wijten. Om met het figuurlijke uit een Ame-
rikaans stripverhaal te spreken: "Ik heb de
vijand gezien – wij zijn het zelf".

Bolkestein keert zich hier duidelijk tegen het tot zondebok maken van allochtonen voor
de problemen van het westen. In het boek en in de citaten zijn uitspraken te herkennen
die bijdragen aan een minder negatieve beeldvorming over allochtonen.
2p 11 $\Box$ Geef aan hoe het boek van Bolkestein kan bijdragen tot vermindering van negatieve
beeldvorming over allochtonen.

De reacties op het boek ,,Moslim in de polder" waren verschillend. Trouw (7 juni 1997)
schreef dat Bolkestein vooral zijn politieke waarheid heeft willen beproeven. In dat
opzicht hebben zijn gesprekspartners de VVD-leider zeker niet teleurgesteld. Hij zal
ongetwijfeld veel van wat zij te zeggen hadden in dank hebben genoteerd."
Je kunt in deze hele opgave over de multiculturele samenleving, net als in de opgave
,,Moslim in de polder", enkele uitgangspunten van de liberale stroming herkennen.
2p 12 $\Box$ Geef twee politieke uitgangspunten van de liberale stroming die je in de teksten van deze
opgave herkent en vermeld bij elk uitgangspunt het citaat uit de tekst.
900006 25 5 Lees verder


### Pagina 23

Opgave 2 Criminaliteit en Rechtsstaat

tekst 8
Supporters moeilijk achter tralies

Doordat de vete tussen groepen voetbalsupporters buiten de stadions
wordt uitgevochten, heeft de politie veel minder greep op deze nieuwe
variant van het vertrouwde supportersgeweld.

Door onze redacteur ROB SCHOOF

Door de dood van de 35-jarige Ajax-supporter,
zondag in een weiland bij Beverwijk, is het probleem
voetbalcriminaliteit nu voor het eerst in jaren weer
een vette letters op de politieke agenda gekomen.
Minister Sorddrager vond er een 'totale gekte'. Moeten
komen, zoals de Tweede Kamerfracties van VVD en
CDA vinden? Moeten supportersgroepen worden
geïnfiltreerd door de politie zodat zij meer te weten
komen over het hoe en waar van de afgesproken
vechtpartijen?

Wie bij een voetbalwedstrijd wordt aangehouden,
wordt meestal verdacht van openlijke geweld-
pleging. Volgens de richtlijnen 'Bestrijding van
voetbalvandalisme' (juni 1994) van het college van
procureurs-generaal moet een voetbalsupporter
een geldboete tot 750 gulden eisen voor first offenders
en een stadionverbod van zes maanden. Bij een
tweede overtreding wordt een gevangenisstraf
geëist. Vorig jaar werden 1.550 voetvandalian
vitgestes. Het jaar daarvoor waren het er 1.900.
Wie van hun daadwerkelijk is verdwenen, is landelijk niet
het Centraal Informatiepunt Voetbalvandalisme (CIV),
ondergebracht bij de Utrechts politie. "Veel zaken
worden geseponeerd wegens gebrek aan bewijs",
zegt Heijs. "Het is gemakeIJjk een verdachte aan te
klagen dat hij zich heeft schuldig
gemaakt aan openlijke geweldpleging."

Ondertussen zwelt de roep om een andere aanpak
aan: Burgemeester Peper van Rotterdam hield
gisteren een pleidooi voor uitbreiding van de
wetgeving. Voetbalvandalisme moet collectief
kunnen worden aangehouden en collectief worden
gestraft, zonder aanzien de Nederlandse politiekorpsen voldoende
over de identiteit en de plaats
maar schort het aan de straf-
verhaal. Er verdwijnen te we-
porters achter de tralies.

bron: NRC Handelsblad van 25 maart 1997

Op het ministerie van Justitie en bij de verschillende
arrondissementsParken wordt inmiddels verwoed
gebladerd in het Wetboek van Strafrecht.
Het oog is gevallen op artikel 306, dat een
gevangenisstraf in het vooruitzicht stelt voor het
'opzettelijk deelnemen aan een aanval of vechtpartij,
waarin onderscheidingen personen zijn gewikkeld.'
Daarmee kan in principe elke deelnemer tot twee of
drie jaar celstraf worden veroordeeld wegens
vechtpartijen waarbij gewonden of doden zijn
gevallen.

Ook de bijeenkomst tussen politie, justitie en onder-
anderen minister Sorddrager ging gisteravond over
deze aanpak, die gers te veel een nieuwe wetgeving vereist.
In Haarlem en Amsterdam leeft nog een andere
gedachte: het beroep op artikel 140, waarin sprake is van
het plegen van misdrijven'.
Justitie een voorwaardelijke straf
geldboete tot 750 gulden en een
en een stadionverbod van zes
tweede overtreding worden niet
geëist. Vorig jaar werden er
gearresteerd. Het jaar daarvoor
Wie van hun daadwerkelijk verdwenen, is landelijk niet
deze criminele organisatie' aanmerkt,
z

### Pagina 24

Voetbalcriminaliteit is een sociaal probleem als je kijkt naar de gevolgen voor de
samenleving.
3p 13 ☐ Noem voor drie verschillende actoren uit tekst 8 van wie belangen in het geding zijn, een
materieel en een immaterieel gevolg van voetbalvandalisme.

In tekst 8 staat dat voetbalcriminaliteit weer op de politieke agenda is gekomen. Of een
probleem wel of niet op de politieke agenda komt, hangt van allerlei zaken af.
3p 14 ☐ Noem drie factoren waardoor een onderwerp als voetbalcriminaliteit weer op de politieke
agenda kwam.

In tekst 8 worden verschillende overheidsinstanties genoemd die te maken krijgen met
voetbalcriminaliteit. Elk van die instanties speelt een eigen rol binnen de machtenscheiding
van de trias politica. Binnen de uitvoerende macht spelen bijvoorbeeld de diverse
politiekorpsen, belast met de opsporing van strafbare feiten en handhaving van de
openbare orde een rol.
4p 15 ☐ Noem van twee van de drie machten van de trias politica één instantie uit tekst 8 die
betrokken is bij het voorkomen en bestrijden van voetbalcriminaliteit.
Vermeld tevens de specifieke taak van die instantie.

Uit de eerste alinea van tekst 8 blijkt dat VVD en CDA prioriteit willen geven aan een
repressiever beleid bij de bestrijding van voetbalcriminaliteit.
2p 16 ☐ Noem voor zowel de VVD als het CDA een politiek uitgangspunt waaruit je hun politieke
keuze voor een repressiever beleid kunt verklaren.

In tekst 8 komt in de tweede alinea ter sprake dat van de arrestanten die aangehouden
zijn, niet allen ’daadwerkelijk achter slot en grendel zijn verdwenen’. In de tekst zelf wordt
het seponeren door gebrek aan bewijs als een verklaring hiervoor genoemd.
2p 17 ☐ Noem nog twee verklaringen waarom niet alle arrestanten ’daadwerkelijk achter slot en
grendel zijn verdwenen’.

Uit de in tekst 8 verstrekte gegevens zou je kunnen concluderen dat in 1996 de
voetbalcriminaliteit ten opzichte van 1995 is afgenomen. In dezelfde tekst zijn er ook
aanwijzingen dat de voetbalcriminaliteit in de toekomst statistieken eerder zal
stijgen dan dalen.
3p 18 ☐ Leg uit dat de politiestatistieken na 1996 weleens een sterke stijging van
voetbalcriminaliteit zouden kunnen tonen.

De vraag wordt opgeworpen of supportersgroepen wel of niet moeten worden
geïnfiltreerd door de politie.
3p 19 ☐ Ben je voor of tegen infiltratie door de politie in supportersgroepen?
Beargumenteer je standpunt en betrek daarin de spanning die er bestaat tussen de
bestrijding van de misdaad enerzijds en de beginselen van de rechtsstaat anderzijds.

900006 25 7 Lees verder

### Pagina 25

In het artikel „Op naar de middeleeuwen” interviewt Ad Franssen de massapsycholoog
Hans van de Sande naar aanleiding van de „slag bij Beverwijk”.
tekst 9
Van de Sande vindt sommige programma-ideeën oplossing: ze zouden bij wijze van extra attractie
echt te dol. „Ik had net nog een kredietje van voor de wedstrijd de oude Romeinse spelen weer
de lijn die me wilde strikken voor een moeten invoeren. Volgens hem moest er een kooi
de begrafenis van de overleden Ajax-supporter. komen waarin je de twee rivaliserende supporters-
Dan denk ik: Jezus Christus, je gaat zo’n jongen groepen zet en ze dan van overheidswege uitrust
toch niet tot heilige verheffen. Hij heeft gevochten, met kettingzagen. Als er nog één iemand levend
daar heeft hij voor gekozen, en vervolgens is hij uit komt, dan is dat de partij die gewonnen heeft.
gewoon gesneuveld.”
„Dat soort krankzinnige ideeën hoor ik wel meer,
want het publiek is nogal jaloers. Ze hebben we
Deze gedachte komt dicht bij de nu veel geen kooi meer nodig, noch een weiland, maar
gehoorde opwelling: laat die voetbalvandalen vechten ze het uit in de binnenstad. Dan heb je in
elkaar maar lekker afslachten, want de feiten de Middeleeuwen weer terug.”
dood. „Een vriend van mij kwam ooit met de volgende

bron: HP/De Tijd van 4 april 1997

2p 20
In tekst 9 wordt voorgesteld dat de politie de vechtersbazen maar hun gang moet laten gaan.
Leg uit waarom dit in een rechtsstaat niet toelaatbaar is.

tekst 10
De toename van geweld heeft misschien ook
met de totaal veranderde samenleving te
maken.
„Natuurlijk, want we leven in een steeds
mobielere maatschappij, waarin mensen
minder controleerbaar zijn geworden.
Vroeger zorgden mensen daar in principe
zelf voor. Zelfs een gemeentelijke schoon-
maakdienst was nauwelijks nodig,
iedereen zijn eigen stoepje schoonveegde.
Jongeren zijn hierdoor in veel mindere mate
gesocialiseerd. Als je dertig jaar geleden
iemand aan een fiets zag stelen, dan zei je: hé,
wat ben je daar aan het doen? Nu doet
niemand dat meer.”

bron: HP/De Tijd van 4 april 1997

In tekst 10 oppert Van de Sande dat we te maken hebben met veranderingen in de
maatschappij.
Welke maatschappelijke ontwikkelingen bieden een verklaring voor de toename van
geweld rond voetbalwedstrijden?
Noem er drie en licht elke ontwikkeling toe.
3p 21
900006 25
8
Lees verder

### Pagina 26

tekst 11
Gaat het bij de huidige voetbalvandals altijd
om hetzelfde soort mensen?
“Eigenlijk wel. Je hebt tien procent potentiële
geweldplegers en één procent betreft mensen
die van nature gewelddadig zijn. Wanneer die
laatste groep haar kans schoon ziet, dan
komen de meelopers – de andere tien
procent – ook over de brug.

Komen deze vechtersbazen uit een bepaalde
sociale klasse?
“Het gaat vaak om jongens die zich moeilijk
kunnen aanpassen aan het heersende norm-
systeem, die hun school niet hebben af-
gemaakt. Niet omdat ze te dom waren, maar
omdat ze continu conflicten hadden met
leraren. Ik ken hier in Groningen een supporter
– een echte voorman van de Z-side – die zijn
leraar techniek een loden pijp geleegd. En dit
is echt geen uniek geval.
“Deze jongens komen vaak uit de zogenaam-
de arbeidersklasse, maar vergeet niet dat in
een dergelijk milieu goed kunnen vechten
pré is. Als je daar een klap krijgt, zeggen je
ouders thuis: ‘Heb je de ander wel een flinke
klap terugverkocht?’ Als je niet hebt terug-
geslagen, dan ben je een mietje. “Trouwens,
het is wel een beetje de maatstaf in
die wereld. En de politie is in principe hun
vijand, want conflicten regelen ze zelf wel,
daar hebben ze geen meerdere voor nodig.
Een andere oorzaak van dat gedrag ligt meer
individueel. Mensen verschillen nu eenmaal en
er zitten ook lui bij die gewoon aansluiting in
hun hoofd hebben; nutters, zoals ze in
Engeland door onderzoekers genoemd zijn.
Het gaat om jongens die hierdoor niet zo
populair zijn bij de voormannen. Agressieve
meetoppers die helemaal onder aan de
supportersladder staan en geaccepteerd
worden vanwege hun vechtkwaliteit.”

bron: HP/De Tijd van 4 april 1997

In tekst 11 brengt Van der Sande verschillende ideeën naar voren over de oorzaken van
voetbalcriminaliteit. In zijn ideeën kun je enkele theorieën herkennen over de oorzaken
van criminaliteit waarin geen verband wordt gelegd met maatschappelijke ongelijkheid en
enkele theorieën waarbij juist wel een verband wordt gelegd met maatschappelijke
ongelijkheid.

6p 22 [ ] Noem een theorie die niet uitgaat van maatschappelijke ongelijkheid en twee theorieën
die wel uitgaan van maatschappelijke ongelijkheid.
Licht elke theorie toe van uit het gezichtspunt van voetbalcriminaliteit.

9 Lees verder

900006 25

### Pagina 27

Opgave 3 Politieke besluitvorming
Na een marathonzitting sloten de Europese staats- en regeringsleiders – met elkaar de
Europese Raad vormend – onder het voorzitterschap van Nederland, op 18 juni 1997 het
Verdrag van Amsterdam. Hierbij werden besluiten genomen over de toekomst van de
Europese Unie (EU).
tekst 12
Opluchting na akkoord stabiliteitspact
De Europese staats- en regeringsleiders ministers van Financiën leidde, zei gisteren
hebben in Amsterdam een akkoord bereikt 'buitengewoon opgelucht en verheugd te zijn
over het zogeheten stabiliteitspact. Over dit dat het pact rond is. "Er zijn alleen winnaars
pact voor budgettaire discipline in de Euro- en geen verliezers." De Duitse eis dat de
mese muntunie, die in 1999 van start moet aanpak van de werkgelegenheid geen geld
gaan, was een conflict gerezen omdat mag kosten, is ingewilligd. Frankrijk heeft de
Frankrijk meer aandacht voor werk- werkgelegenheid op de politieke agenda
gelegenheid. De Europese leiders besloten gekregen. De Britse premier Blair kreeg zijn
gisteren aan het stabiliteitspact een opvattingen over hoe de werkgelegenheid het
resolutie toe te voegen over groei en werk- beste gestimuleerd kan worden in de resolutie:
gelegenheid. Daarin staat onder meer dat de belastingen en sociale premies moeten zo
landen van de Europese Unie hun werk- worden aangepast dat de ondernemingen
gelegenheidsbeleid beter coördineren. worden aangespoord banen te scheppen.
Minister Zalm, die de vergadering van de
bron: NRC Handelsblad van 17 juni 1997

2p 23 [ ] Het proces van politieke besluitvorming van de Europese Raad kun je analyseren volgens
een model.
Beschrijf volgens een model wat er in de Eurotop is gebeurd
en vermeld daarbij de treffende fase(n).
3p 24 [ ] Kun je de EU opvatten als een staat?
Licht je antwoord toe aan de hand van de drie kenmerken van het begrip staat.

[FIGUUR: Een cartoon met een figuur die een schild met de Europese sterren en een zwaard draagt.]
bron: HP/de Tijd van 20 juni 1997
900006 25 10 Lees verder

### Pagina 28

In Amsterdam werden aan de vooravond van de Eurotop 348 mensen opgepakt op verdenking van 'deelnemen aan criminele organisatie'. Zij hadden tijdens demonstraties 'EU-rot op' geroepen, weerspannig uit hun slaap proberen te houden en vernielingen aangericht. Ook preventief werden mensen in hechtenis genomen.
tekst 13
“De Haagse strafpleiter mr. G.Spong is van mening dat artikel 140 niet te pas komt. Ook over de noorderverordering die momenteel in delen van Amsterdam geldt, op basis waarvan de politie tevens tot arrestaties is overgegaan, is hij niet te spreken. Volgens Spong wordt veel te weinig rekening gehouden met de vrijheidsrechten en mensenrechten van de Amsterdamse burgers. (...) 'Een voetvoet voor de benadering van deze paar rege- ringsleiders waar toch niets bijzonders uit- komt. (...) Laten ze op een frisse voor kust gaan zitten of in de Marktzwaard. Amster- dam is een verkeerde plek.”
bron: NRC Handelsblad van 17 juni 1997
2p 25 Spong geeft in tekst 13 een oordeel over het functioneren van de Nederlandse rechtsstaat. Welke twee kenmerken van de Nederlandse rechtsstaat komen in tekst 13 ter sprake? Licht je antwoord toe met behulp van de betreffende uitspraken.
2p 26 Actiegroepen en belangenorganisaties zijn verschillende soorten pressiegroepen. Ga voor zowel actiegroepen als belangenorganisaties na of ze met weinig succes of met veel succes kunnen lobbyen bij Europese instellingen. Licht je antwoord toe met kenmerken van de betreffende pressiegroep.
900006 25 11 Lees verder

### Pagina 29

overzicht
De EU kan zeker nog geen volwaardig uitgegroeide democratie genoemd worden. Uit het
onderstaande overzicht zijn enkele verschillen met een echte parlementaire democratie af
te lezen.
Maak gebruik van het overzicht voor de beantwoording van de volgende twee vragen.

EUROPESE INSTELLINGEN

Europese Raad
Ook 'Top' genoemd, bijeenkomst van de veertien regeringsleiders en het Franse staatshoofd. De enige instelling waarin
een mandaat van de veertien regeringsleiders en het Franse staatshoofd. De enige instelling waarin
één vertegenwoordiger de EU-standpunten mee kan bepalen.
één vertegenwoordiger de EU-standpunten mee kan bepalen.
maal per jaar samen. Vaak wordt hier de richting bepaald bij belangrijke, politieke kwesties.
maal per jaar samen. Vaak wordt hier de richting bepaald bij belangrijke, politieke kwesties.

Europese Commissie
Dankzij bestuur. Belangrijkste
het initiatiefrecht: de Commis
enige) voorstellen doen voor
wetgeving en daarmee voor een
deel de discussie over Europees beleid
richting geven. Daarnaast ziet
erop toe dat verdragen en raadsbesluiten
worden uitgevoerd. Als een lidstaat
blijft, kan de Commissie ingrijpen en zo nodig
ziet ook toe op vrije
het Europese Hof inschakelen. De
(mededingingsregime).

Ministerraden
Officieel: Raden van de Europese Unie. De enige instelling waarin
de lidstaten rechtstreeks zijn vertegenwoordigd. De vergadering
de ministers één keer per maand in Brussel (en soms in Luxemburg)
bijeen. De belangrijkste raad is de Raad van de Ministers van
Buitenlandse Zaken, aangeduid als de Algemene Raad. Daarnaast
hebben de ministers van Financiën een eigen raad. De raden nemen besluiten
op de hand van voorstellen van de Europese Commissie. Bij de
besluitvorming geldt een 'gewogen stemverdeling'.

Leden Commissie
2 Duitsland
2 Frankrijk
2 Italië
2 Spanje
2 Verenigd Koninkrijk
1 België
1 Denemarken
1 Finland

1 Griekenland
1 Ierland
1 Luxemburg
1 Nederland
1 Oostenrijk
1 Portugal
1 Zweden

Stemverdeling
10 stemmen: Duitsland, Frankrijk, Italië en Verenigd Koninkrijk
8 stemmen: Spanje
5 stemmen: België, Griekenland, Nederland, Portugal
4 stemmen: Zweden, Oostenrijk, Finland
3 stemmen: Denemarken, Finland, Ierland
2 stemmen: Luxemburg
87 stemmen
Besluiten
• Gewone meerderheid: de helft van 87 stemmen = minimaal 44
stemmen
• Gekwalificeerde meerderheid: voor de meeste voorstellen zijn 62
stemmen nodig. Wanneer een voorstel van de Commissie echter niet
tegen een voorstel is, kan de Raad worden opgedragen alsnog te
stemmen nodig. Voor een voorstel dat is ingediend door een lidstaat van de
tegen een voorstel is, kan de Raad worden opgedragen alsnog te
stemmen nodig. Voor een voorstel dat is ingediend door een lidstaat van de
EU of van de lidstaten wordt het aantal verhoogd tot 25 stemmen.
De Luxemburgse christen-democratische
premier Jacques Santer is de
voorzitter van de Europese Commissie.

• Als de gevolgen van een voorstel voor een lidstaat 'van vitaal
belang zijn', kan het voorstel bij unanimiteit worden afge
keurd.
• Een minderheid kan besluitvorming blokkeren bij 26 tegenstemmen,
of wanneer 8 lidstaten van de vijftien tegen zijn.

Europees Parlement
Zetelverdeling
99 Duitsland

### Pagina 30

4p 27 Stel dat je de Europese Commissie, het Europees Parlement en de Ministerraden wat betreft hun taken zou mogen vergelijken met de grondwettelijke taken van Nederlandse staatsorganen. Het Europees Parlement is dan wat betreft zijn controlerende en zijn medewetgevende taak gedeeltelijk te vergelijken met het Nederlandse Parlement en gedeeltelijk met een officieel adviesorgaan als de Raad van State. Met welke Nederlandse staatsorganen kun je de Europese Commissie en de Ministerraden wat betreft hun taakstelling vergelijken? Licht je antwoord toe.
2p 28 Welk formeel middel dat behoort bij de wetgevende taak van het Nederlandse Parlement, ontbreekt bij de bevoegdheden genoemd in het overzicht van het Europees Parlement?
3p 29 Lidstaten moeten aan de instellingen van de EU macht afstaan. Dit afstaan van macht past niet zo goed in de klassieke democratie-theorie. Geef een reden waarom dit afstaan van macht niet zo goed past in de klassieke democratie-theorie.
3p 30 Het Verdrag van Amsterdam voorziet in een iets grotere stem voor het Europees Parlement en bevat de aanzet om van de EU behalve een economische ook een sociale gemeenschap te maken. Hoewel de grote politieke partijen in Nederland voorstander zijn van een verdere versterking van de EU, stellen zij zich daarbij niet kritiekloos op. Zo zal bijvoorbeeld D66 vanuit hun maatstaf van democratisering ervoor pleiten dat het democratisch gat gedicht wordt. Ook de VVD, het CDA en de PvdA zullen bij de verdere verdieping van de EU hun eigen maatstaven hanteren. Geef voor VVD, CDA en PvdA een relevant politiek uitgangspunt dat zij zullen toetsen bij een verdieping van de EU.
label 1
Opkomstpercentages verkiezingen voor de Tweede Kamer en voor het Europees Parlement
Tweedekamer Europees Parlement
1977 86% 68%
1979 87%
1981 81% 51%
1982 86%
1984 80% 47%
1986 79% 46%
1989
1994
bron: Centraal Bureau voor de Statistiek
3p 31 Volgens tabel 1 is de opkomst van Nederlandse kiezers bij de Europese parlementsverkiezingen vergeleken met de opkomst bij de Tweede-Kamerverkiezingen tot nu toe laag geweest. Geef hier drie redenen voor.
4p 32 Het overdragen van macht aan de EU zou wellicht enkele knelpunten van ons nationale politieke systeem kunnen oplossen. Hoe sta jij tegenover een verdere overdracht van macht door Nederland aan Europese instellingen? Betrek in je antwoord twee knelpunten van het huidige Nederlandse politieke systeem.
Einde

### Pagina 31

Correctievoorschrift VWO
Maatschappijleer
Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs
19 | 99
Tijdvak 1
Inzenden scores
Uiterlijk 27 mei de scores van de alfabetisch
eerste twintig kandidaten per school op de
daartoe verstrekte optisch leesbare
formulieren naar het Cito zenden.
900006 CV25
Begin

### Pagina 32

1 Regels voor de beoordeling
Het werk van de kandidaten wordt beoordeeld met inachtneming van de artikelen 41 en 42 van het Eindexamenbesluit VWO/HAVO/MAVO/VBO. Voorts heeft de CEVO op grond van artikel 39 van dit Besluit de Regeling beoordeling centraal examen vastgesteld (CEVO-427 van september 1994) en bekendgemaakt in het Gele Katern van Uitleg, nr. 22a van 28 september 1994.

Voor de beoordeling zijn de volgende passages van de artikelen 41 en 42 van het Eindexamenbesluit van belang:
1 De directeur doet het gemaakte werk met een exemplaar van de opgaven en het procesverbaal van het examen toekomen aan de examinator. Deze kijkt het werk na en zendt het met zijn beoordeling aan de directeur. De examinator past bij zijn beoordeling de normen en de regels voor het toekennen van scorepunten toe die zijn gegeven door de CEVO.
2 De directeur doet de van de examinator ontvangen stukken met een exemplaar van de opgaven, de beoordelingsnormen, het procesverbaal en de regels voor het bepalen van de cijfers onverwijld aan de gecommitteerde toekomen.
3 De gecommitteerde beoordeelt het werk zo spoedig mogelijk en past bij zijn beoordeling de normen en de regels voor het toekennen van scorepunten toe die zijn gegeven door de CEVO.
4 De examinator en de gecommitteerde stellen in onderling overleg het aantal scorepunten voor het centraal examen vast.
5 Komen zij daarbij tot overeenstemming, dan wordt het aantal scorepunten bepaald op het rekenkundig gemiddelde van het door ieder van hen voorgestelde aantal scorepunten, zo nodig naar boven afgerond.

2 Algemene regels

Voor de beoordeling van het examenwerk zijn de volgende bepalingen uit de CEVOregeling van toepassing:

1 De examinator vermeldt op een lijst de namen en/of nummers van de kandidaten, het aan iedere kandidaat voor iedere vraag toegekende aantal scorepunten en het totaal aantal scorepunten van iedere kandidaat.
2 Voor het antwoord op een vraag worden door de examinator en door de gecommitteerde scorepunten toegekend in overeenstemming met het antwoordmodel. Scorepunten zijn de getallen 0, 1, 2, ..., n, waarbij n het maximaal te behalen aantal scorepunten voor een vraag is.

3 Scorepunten worden toegekend met inachtneming van de volgende regels:
3.1 indien een vraag volledig juist is beantwoord, wordt het maximaal te behalen aantal scorepunten toegekend;
3.2 indien een vraag gedeeltelijk juist is beantwoord, wordt een deel van de te behalen scorepunten toegekend in overeenstemming met het antwoordmodel;
3.3 indien een antwoord op een open vraag niet in het antwoordmodel voorkomt en dit antwoord op grond van aantoonbare, vakinhoudelijke argumenten als juist of gedeeltelijk juist aangemerkt kan worden, moeten scorepunten worden toegekend naar analogie of in de geest van het antwoordmodel;
3.4 indien een voorbeeld, reden, uitwerking, citaat of andersoortig antwoord gevraagd wordt, wordt uitsluitend het eerstgegeven antwoord beoordeeld;
3.5 indien meer dan één voorbeeld, reden, uitwerking, citaat of andersoortig antwoord gevraagd wordt, worden uitsluitend de eerstgegeven antwoorden beoordeeld, tot maximaal het gevraagde aantal;
3.6 indien in een centraal gevraagde verklaring of uitleg ontbreekt dan wel foutief is, worden 0 scorepunten toegekend, tenzij in het antwoordmodel anders is aangegeven;
3.7 indien in het antwoordmodel verschillende mogelijkheden zijn opgenomen, worden

### Pagina 33

3.8 indien in het antwoordmodel een gedeelte van het antwoord tussen haakjes staat, behoeft dit gedeelte niet in het antwoord van de kandidaat voor te komen.

4 Indien de examinator of de gecommitteerde meent dat in een toets of in het antwoordmodel bij die toets een fout of onvolkomenheid zit, beoordeelt hij het werk van de kandidaten alsof de toets en antwoordmodel juist zijn. Hij kan de fout of onvolkomenheid mededelen aan de CEVO. Het is niet toegestaan zelfstandig af te wijken van het antwoordmodel. Met een eventuele fout wordt bij de definitieve normering van het examen rekening gehouden.

5 Voor deze toets kunnen maximaal 100 scorepunten worden behaald. Het aantal scorepunten is de som van:
a. 10 scorepunten vooraf;
b. het aantal voor de beantwoording toegekende scorepunten;
c. de extra scorepunten die zijn toegekend op grond van een beslissing van de CEVO.

6 Het cijfer van het centraal examen wordt verkregen door het aantal scorepunten te delen door het getal 10.

3 Antwoordmodel

Antwoorden Deel-
scores

Opgave 1 Multiculturele samenleving

Maximumscore 2
1 $\Box$ Voorbeelden van groepen, waarbij wel sprake was van een weloverwogen, individuele keuze zijn (één van de volgende):
• arbeidsmigranten uit geïndustrialiseerde Europese landen (Duitsland, België en Engeland): een bewuste keuze uit economische motieven.
• arbeidersmigranten uit mediterrane landen: velen kozen welbewust voor een beter bestaan, daarbij uitgenodigd door een actieve werving vanuit het gastland.
• Surinamers: in de jaren vijftig en zestig voor studie en vanaf 1970 economische motieven.
• Indische Nederlanders: na de onafhankelijkheid stond men voor een echte keuze: sommigen kozen voor een onzekere toekomst in Indonesië, anderen emigreerden.

Voorbeelden van immigratie, waarbij velen vonden dat ze geen keuze hadden (één van de volgende):
• Molukkers: Molukse mannen, in dienst van het KNIL, werden door de Indonesische overheid werd voor een ,,tijdelijke” oplossing gekozen.
• Asielzoekers en vluchtelingen (ook uit Suriname na de staatsgreep in 1980): de situatie in een land kan zo levensontredend zijn, dat men moeilijk kan spreken van een vrije keuze.
• Arbeidsmigranten: een deel voelde zich min of meer gedwongen te migreren door de moeilijke economische situatie, sociale druk.
• Indische Nederlanders: na de onafhankelijkheid vreesden sommigen een onzekere toekomst in Indonesië en voelden zich gedwongen te emigreren.

per voorbeeld met toelichting 1

Maximumscore 3
2 $\Box$ Een voorbeeld van een goede uitleg is:
• Artikel 1 van de grondwet stelt dat allen die zich in Nederland bevinden, in gelijke gevallen gelijk moeten worden behandeld.
• Het recht op gelijke behandeling impliceert de verantwoordelijkheid of plicht dat iedereen zich ook aan die gelijke behandeling moet houden, bijvoorbeeld de gelijkwaardigheid tussen man en vrouw / leerplicht voor meisjes moet aanvaarden.

1
2

900006 CV25 3 Lees verder