# Eindexamen Maatschappijwetenschappen VWO 2000 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/2000/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 1

### Vraag 3 – Opgave 1

### Vraag 4 – Opgave 1

### Vraag 5 – Opgave 1

### Vraag 6 – Opgave 1

### Vraag 7 – Opgave 1

### Vraag 8 – Opgave 1

### Vraag 9 – Opgave 1

### Vraag 10 – Opgave 1

### Vraag 11 – Opgave 1

### Vraag 12 – Opgave 1

### Vraag 13 – Opgave 1

### Vraag 14 – Opgave 1

### Vraag 15 – Opgave 1

### Vraag 16 – Opgave 1

### Vraag 17 – Opgave 1

### Vraag 18 – Opgave 1

### Vraag 19 – Opgave 1

### Vraag 20 – Opgave 1

### Vraag 21 – Opgave 1

### Vraag 22 – Opgave 1

### Vraag 23 – Opgave 1

### Vraag 24 – Opgave 1

### Vraag 25 – Opgave 1

### Vraag 26 – Opgave 1

### Vraag 27 – Opgave 1

### Vraag 28 – Opgave 1

### Vraag 29 – Opgave 1

### Vraag 30 – Opgave 1

### Vraag 31 – Opgave 1

### Vraag 32 – Opgave 1

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Opgave 1 Multiculturele samenleving

In maart 1998 verscheen een onderzoeksrapport met als onderwerp opvoedingsdoelen en opvoedingspraktijken bij Marokkanen en Surinaamse Creolen in Nederland. Het onderzoek werd verricht door Trees Pels en Marjolein Distelbrink van het Instituut voor Sociologisch-Economisch Onderzoek van de Erasmus Universiteit Rotterdam.

tekst 1
Marokkaanse moeder geeft dochter steeds meer ruimte
Door Arlette Dwarkasing

DEN HAAG De opvoeding in Marokkaanse gezinnen wordt minder autoritair. Vaders wil is niet langer meer wet. Zijn rol als kostwinnaar blijft centraal staan, maar de moeders gaan steeds meer domineren in het domein van de vader behoren.

Dit blijkt uit een onderzoek naar de opvoeding in Marokkaanse gezinnen in Nederland. Onderzoekster op. Ze hoeven minder in huis te doen: huiswerk gaat voor. De moeders, ook de eerste 55 generatie, spreken van een 'heimelijk matriarchaat'. Dat levert de dochters meer bewegingsruimte op. Ze hoeven minder in huis te doen: huiswerk gaat voor. De moeders, ook de eerste generatie, spreken van een 'heimelijk matriarchaat'. Dat levert de dochters meer bewegingsruimte op. Ze hoeven minder in huis te doen: huiswerk gaat voor. De moeders, ook de eerste generatie, spreken van een 'heimelijk matriarchaat'. Dat levert de dochters meer bewegingsruimte op. Ze hoeven minder in huis te doen: huiswerk gaat voor. De moeders, ook de eerste generatie, spreken van een 'heimelijk matriarchaat'. Dat levert de dochters meer bewegingsruimte op. Ze hoeven minder in huis te doen: huiswerk gaat voor. De moeders, ook de eerste generatie, spreken van een 'heimelijk matriarchaat'. Dat levert de dochters meer bewegingsruimte op. Ze hoeven minder in huis te doen: huiswerk gaat voor. De moeders, ook de eerste generatie, spreken van een 'heimelijk matriarchaat'. Dat levert de dochters meer bewegingsruimte op. Ze hoeven minder in huis te doen: huiswerk gaat voor. De moeders, ook de eerste generatie, spreken van een 'heimelijk matriarchaat'. Dat levert de dochters meer bewegingsruimte op. Ze hoeven minder in huis te doen: huiswerk gaat voor. De moeders, ook de eerste generatie, spreken van een 'heimelijk matriarchaat'. Dat levert de dochters meer bewegingsruimte op. Ze hoeven minder in huis te doen: huiswerk gaat voor. De moeders, ook de eerste generatie, spreken van een 'heimelijk matriarchaat'. Dat levert de dochters meer bewegingsruimte op. Ze hoeven minder in huis te doen: huiswerk gaat voor. De moeders, ook de eerste generatie, spreken van een 'heimelijk matriarchaat'. Dat levert de dochters meer bewegingsruimte op. Ze hoeven minder in huis te doen: huiswerk gaat voor. De moeders, ook de eerste generatie, spreken van een 'heimelijk matriarchaat'. Dat levert de dochters meer bewegingsruimte op. Ze hoeven minder in huis te doen: huiswerk gaat voor. De moeders, ook de eerste generatie, spreken van een 'heimelijk matriarchaat'. Dat levert de dochters meer bewegingsruimte op. Ze hoeven minder in huis te doen: huiswerk gaat voor. De moeders, ook de eerste generatie, spreken van een 'heimelijk matriarchaat'. Dat levert de dochters meer bewegingsruimte op. Ze hoeven minder in huis te doen: huiswerk gaat voor. De moeders, ook de eerste generatie, spreken van een 'heimelijk matriarchaat'. Dat levert de dochters meer bewegingsruimte op. Ze hoeven minder in huis te doen

### Pagina 2

3a (4p) In regel 17-20 staat een opmerking van een leraar tegen een Marokkaans meisje. Leg met behulp van de definitie van discriminatie uit dat deze opmerking niet als discriminatie beschouwd hoeft te worden.

5 (2p) De oorspronkelijke culturen van de Marokkaanse en Creoolse moeders zijn in Nederland veranderd. Het begrip cultuur kent drie verschillende dimensies. Geef twee voorbeelden uit tekst 1 die illustreren dat de hedendaagse Marokkaanse en Creoolse culturen in Nederland beïnvloed worden door de dominante cultuur. Geef per voorbeeld aan op welke dimensie de aanpassing aan de dominante cultuur betrekking heeft.

6 (3p) In tekst 1 wordt gesteld dat de verschillen tussen zowel de Marokkaanse cultuur als de Surinaams-Creoolse cultuur ten opzichte van de Nederlandse cultuur kleiner worden. Je kunt je afvragen of de in tekst 1 beschreven Marokkaanse cultuur of de Surinaams-Creoolse cultuur nog wel als aparte culturen opgevat kunnen worden. Beredeneer met behulp van het begrip cultuur of de in tekst 1 beschreven Marokkaanse en Surinaams-Creoolse cultuur door henzelf nog wel als een aparte cultuur beschouwd worden. Geef ter ondersteuning van je redenering een voorbeeld uit tekst 1.

7 (3p) Er zijn verschillende verklaringen te geven voor sociale stratificatie in de samenleving. In tekst 1 staan verschillende uitspraken die passen bij één van de drie theorieën ter verklaring van sociale stratificatie. Welke van deze stratificatietheorieën is het duidelijkst te herkennen in tekst 1? Licht de theorie kort toe en geef een fragment uit de tekst die je keuze verklaart.

8 (3p) Er bestaat in Nederland discussie over de vraag of er ruimte in de Nederlandse wetgeving moet zijn voor opvattingen van (sub)culturen die in strijd zijn met de opvattingen van de dominante cultuur. Moet hiervoor in de Nederlandse wetgeving wel of geen ruimte zijn? Beargumenteer je standpunt en geef daarbij aan op welke visie op cultuurverschillen je baseert. Illustreer je antwoord met een voorbeeld uit tekst 1.

9 (2p) Politieke participatie kan een middel zijn om bijvoorbeeld de positie van Marokkaanse minderheidsgroep te verbeteren. Bedank zelf een voorbeeld hoe de Marokkaanse minderheidsgroep door politieke participatie haar positie kan verbeteren.

10 (3p) In de discussie over etnische minderheden worden verschillende samenlevingsmodellen gebruikt. In welk samenlevingsmodel is de Surinaams-Creoolse vrouw die in regel 27-31 aan het woord is, teleurgesteld? Licht dit samenlevingsmodel toe en illustreer het met de opvattingen van de vrouw.
000007 24 3 Lees verder

### Pagina 3

Opgave 2 Politieke besluitvorming
tabel 1
Uitslag verkiezingen Tweede Kamer 1998
stemmen % zetels verlies/winst
Totaal 8.603.702 150
PvdA 2.493.702 29,0 45 +8
CDA 1.580.403 18,4 38 +7
VVD 2.123.179 24,7 38 -10
D66 772.831 9,0 14 -10
AOV/Unie 55+ 46.284 0,5 0 -7
GroenLinks 625.122 7,3 11 +6
CD 72.260 0,6 0 -3
GPV 108.625 1,3 3 +1
SGP 153.148 1,8 3 +1
SP 303.446 3,5 5 +3
Senioren 2000 36.160 0,4
Natuurwetpartij 15.728 0,2
NCPN 5.678 0,1
VIP 7.234 0,1
Jij en idealisten 2.721 0,0
NMP 23.451 0,3
Nederland Mobiel 45.175 0,5
KPP 8.299 0,1
Kiezerscollectief 1.689 0,0
NSOV 6.441 0,1
Overige partijen - -
bron: NRC Handelsblad van 7 mei 1998
Deze uitslag is naderhand door de Kiesraad veranderd: het CDA kwam uit op 28 zetels en
de VVD op 39 zetels.
Na verkiezingen worden deze verkiezingsuitslagen door politici en commentatoren
geinterpreteerd en becommentarieerd. Niet altijd worden deze analyses even correct
uitgevoerd. Mogelijke conclusies zijn:
A De confessionele en christelijke partijen zijn nagenoeg gelijk gebleven.
B De progressieve partijen beschikken voor het eerst bijna over een meerderheid.
C De regeringspartijen van het paarse kabinet Kok-1 hebben de verkiezing gewonnen,
maar ook de oppositiepartijen GroenLinks en SP.
Met welke conclusie ben jij het eens?
Licht je keuze toe.
2p 11 🞎
NRC Handelsblad noemt de nieuwe nederlaag van de christen-democraten (zie
figuur 1) opvallend:
000007 24 4 Lees verder

### Pagina 4

figuur 1
Aantallen zetels van het CDA (en
voorgangers) in de Tweede Kamer
tekst 2
Met nog maar 29 zetels zijn de christen-democraten
op een nieuw dieptepunt aangeland. De afstraffing
van de kiezen in 1994, toen de partij veertig procent
van de aanhang verloor, was dus geen eenmalige
() De teruggang is structureel en de natuurlijke
regeringspartij van weleer dient zich dan ook voor te
bereiden op een remissie in de marge (...)
PvdA en VVD hebben vier jaar lang hun (...)
meningsverschillen opgelost, van de kiezer
moeten ze vooral zo doorgaan. Onder leiding van
een premier die niet bevlogen maar 'gewoon' heet te
zijn, en juist daarom zo aanspreekt.
bron: NRC Handelsblad, 7 mei 1998
'67 69
'71 58
'72 48
'77 49
'81 48
'82 45
'86 54
'89 54
'94 34
'98 29
2p 12 ☐ Welke verandering in de Nederlandse samenleving verklaart de teruggang van het CDA?
Licht je antwoord toe.
De samenwerking tussen VVD en PvdA is te verklaren met een verandering in politieke
cultuur in Nederland.
2p 13 ☐ Met welke verandering in politieke cultuur kun je de samenwerking tussen VVD en
PvdA verklaren?
Licht deze verandering in politieke cultuur kort toe.
figuur 2
Opkomst bij de Tweede-Kamerverkiezingen van 1959-1998
100%
95%
90%
85%
80%
75%
1970: afschaffing
opkomstplicht
1998: 73,2%
70%
0%
1959 1963 1967 1971 1972 1977 1981 1982 1986 1989 1994 1998
bron: Leids Dagblad van 7 mei 1998
Het lage opkomstpercentage in 1998 kan niet uitsluitend verklaard worden als politieke
desinteresse.
2p 14 ☐ Noem een andere interpretatie.
Alom werd gewezen op de lage opkomst bij de verkiezingen van de Tweede Kamer in 1998.
NRC Handelsblad schreef hierover op 7 mei 1998:
„Met 73,2 procent is de opkomst wederom vijf procent lager geweest dan vier jaar geleden,
wat toen al een laagterecord voor Tweede-Kamerverkiezingen was. Met name in de grote
steden hebben de het massaal laten afweten. Nagenoeg vier op de tien kiezers is
daar niet opgekomen. Daardoor nadert de politieke legitimatie in de grote steden, die
tevens de verkende, probleemgebieden vormen, kritische grenzen”.
4p 15 ☐ Leg uit waarom door een lage opkomst bij verkiezingen in een parlementaire democratie
de „politieke legitimatie kritische grenzen nadert" en leg uit in welke visie op politieke
macht deze legitimatie belangrijk is.
000007 24
5
Lees verder

### Pagina 5

figuur 3
Niet-stemmers
Van alle kiezers heeft 27 procent niet gestemd. Er zijn evenveel mannen als vrouwen niet gaan stemmen. 'Geen interesse in politiek' noemt 22 procent van alle niet-kiezers als belangrijkste reden om niet te
stemmen.

[FIGUUR: Drie staafdiagrammen. Het eerste diagram toont niet-stemmers naar leeftijd in procenten: 18-24 (39), 25-34 (35), 35-49 (24), 50-64 (19), 65+ (17). Het tweede diagram toont niet-stemmers naar religie in procenten: geen (30), R.K. (25), N. Herv. Geref. (18), 11. Het derde diagram toont niet-stemmers naar inkomen in procenten: laag (38), midden (28), hoog (17), 17.]
bron: NRC Handelsblad van 7 mei 1998

3p 16 ☐
Van alle kiezers heeft 27% niet gestemd. Deze niet-kiezers zijn niet over alle groepen gelijk
verdeeld. Figuur 3 geeft een aantal achtergrondvariabelen weer van het niet-opkomen.
Geef voor leeftijd, religie en inkomen een verklaring van het verschil in opkomst.

De politoloog professor Lijphart pleit voor herinvoering van de opkomstplicht ter
vervanging van het huidige stemrecht. Dit zou de representativiteit verhogen. Andere
politologen vinden de representativiteit juist bij het huidige stemrecht aanvaardbaar.
Behalve representativiteit kunnen ook andere waarden in deze discussie betrokken
worden. Zo kunnen de waarden burgerzin (bij opkomstplicht) en persoonlijke vrijheid
(bij stemrecht) tegenover elkaar geplaatst worden.

3p 17 ☐
Ben jij voor- of tegenstander van herinvoering van de opkomstplicht?
Betrek in je argumentatie het begrip representativiteit en geef ook een ander (dan de
bovengenoemde) waarde die je standpunt ondersteunt.

3p 18 ☐
Stel dat het Nederlands kiesstelsel, net zoals in Duitsland, een kiesdrempel van 5 procent
zou hebben.
Laat zien wat de consequentie is van een kiesdrempel van 5% bij de verkiezingsuitslag
van 1998 (zie tabel 1).
Geef tevens een voordeel en een nadeel van zo'n kiesdrempel (het nadeel mag niet het
tegengestelde van het voordeel zijn).

000007 24
6
Lees verder

### Pagina 6

cartoon 1
[FIGUUR: Twee mannen in pak, die elkaar de hand schudden. Een derde figuur, kleiner, met een tekstballon "LEVE PAARS!" staat onder hen.]
bron: NRC Handelsblad van 6 mei 1998
Hoewel PvdA en VVD de derde partij D66 niet nodig hadden voor de noodzakelijke
meerderheid, is in de eerste maand van de formatie al het mogelijke geprobeerd om D66
binnenboord te houden.
3p 19 Geef drie strategische (partijpolitieke) overwegingen of politiek-culturele redenen
waarom zowel de PvdA als de VVD regeringsdeelname van D66 wenselijk achtten.
GroenLinks-oppositieleider Paul Rosenmüller raakte tijdens de formatie van Paars II, de
zogenaamde veelgeprezen openheid van de paarse coalitie, zich vanaf het eerste paarse
kabinet op had laten voorstaan. NRC Handelsblad schreef hierover het volgende:
tekst 3
De afgelopen jaren heeft Paars I lippendienst bewezen aan een doordachte politieke
cultuur. Ministers die leven niet langs elkaar heen, zijn. Met
flitsende knieën zouden ze in de Kamer hun
opwachting maken, zich niet verzekerd
weten van de steun van het kabinet. Zich
inmiddels weten we beter. Een geroutineerd
"het spijt me" bleek voor de coalitiepartijen
afdoende om blunderende ministers hun
gemoedsrust en discretie te gunnen. Belangrijke punten
zijn, net als in het tijdperk Lubbers, genomen
in het Torentje. De formatie van het kabinet
"nu zo'n zeven weken duren, bewijzen
definitief dat Paars een "doodgewoon
kabinet" is, zoals Kok al in 1994 voorspelde:
gesloten, regentesk en huberig, voor een te
grote invloed van het parlement, van burgers
en van maatschappelijke organisaties (...)
In plaats hiervan wordt er een gedetailleerd
punten van de coalitiepartijen die in de
komende jaren dicteert. Dit wordt wel
eens overduid de kandidaten van de Kamer van
en verschillende coalitiepartijen actief
deelnemen aan de formatiebesprekingen. In
de consultatieronden van de paarse
fracties kans om hun stempels
regeerakkoord te drukken. Gevolg, dat
parlementariër van D66, Gerrit Ybema het
recentelijk in een interview weleens
we het binnen de werkgroepen
eens worden, bepalen we niet
zes man(!) hoe het nieuwe stelsel er voor de
komende eeuw uit komt te zien. Wij bepalen
is nu heel groot. Wij bepalen wat de minister
en de staatssecretaris moeten uitvoeren (...)
Het „schaduwparlement” (Schutte) maakt,
om zich vervolgens vier jaar lang aan
de ketting te leggen.
bron: NRC Handelsblad van 23 juni 1998
3p 20 Leg aan de hand van tekst 3 uit waarom de verhouding tussen kabinet en parlement
tijdens deze kabinetsformatie als monistisch is te beschouwen.
000007 24
7
Lees verder
Voor alle eindexamens, zie ook www.ssleiden.nl. Pagina: 1796

### Pagina 7

De HP/De Tijd van 19 juni 1998 signaleerde dat „de formatie van het tweede paarse
kabinet opvallend veel kritiek genereert: saai, regentesk en geheimzinnig”. Het blad
vraagt zich af of dat gebrek aan openbaarheid ook anders kan, en trekt daarbij een
parallel met de formatie van gemeentelijke colleges. In het artikel komen de
volgende tegengestelde opvattingen voor:

De manier waarop na de gemeenteraadsverkiezingen onder andere Haarlem, Amsterdam,
Utrecht en Den Bosch hun dagelijks bestuur formeerden, is illustratief. In die gemeenten
werd gekozen voor openbaarheid. Niemand kon volgen hoe het college tot stand komt,
geeft legitimiteit aan het dagelijks bestuur.

Als onderhandelingen volledig in de openbaarheid plaatsvinden, belandt het land
regelrecht in een bestuurlijke crisis. Er zou geen regering of college van B&W meer
komen, en geen regerend of programmakkoord. Geen van de onderhandelaars zou iets
toegegeven, want met al de pottenkijkers erbij, word je voor je het weet als
neergezet. Inleveren doe je niet in het openbaar.

3p 21 [ ] Leg uit waarom openbaarheid idealiter onlosmakelijk verbonden is met de parlementaire
democratie.

Natuurlijk hebben de uitslagen van de verkiezingen invloed op politici, maar politici
worden ook vaak beïnvloed door pressiegroepen.
Noem een pressiegroep die naar jouw mening heel effectief de politiek beïnvloedt.
Vermeld de bron van macht van deze pressiegroep, en leg uit hoe deze pressiegroep erin
slaagt om de politiek effectief te beïnvloeden.

Opgawe 3 Criminaliteit en rechtsstaat

Deze opgave handelt over enkele trends van jeugdcriminaliteit, zoals deze uit de
bronnen (Standaard Enquête Daders 1997, SCP 1996 e.a.) naar voren komen en
vervolgens over recente gedachte vorming over de aanpak van jeugdcriminaliteit.
Op basis van politiecijfers en self-reportonderzoek onder jongeren blijkt dat het merendeel
van jeugdcriminaliteit in groepsverband wordt gepleegd, waarbij de groepsgrootte afhangt
van het soort delict (zie figuur 4).

[FIGUUR: Horizontale staafdiagram met op de y-as delictcategorieën (agressie, intimidatie, vernieling, fietsendiefstal, winkeldiefstal, overige diefstallen, drugsdelicten) en op de x-as gemiddelde groepsgrootte van 0 tot 7. De staven tonen de volgende waarden: agressie (6,9), intimidatie (5,7), vernieling (5,4), fietsendiefstal (3,1), winkeldiefstal (3), overige diefstallen (2,6), drugsdelicten (4,6). Een pijl wijst naar het einde van de x-as met de tekst "gemiddelde groepsgrootte".]

figuur 4
Gemiddelde groepsgrootte naar delicts-categorie
(15-25 jarigen, middel-grote gemeenten)

agressie
5,9
intimidatie
5,7
vernieling
5,4
fietsendiefstal
3,1
winkeldiefstal
3
overige diefstallen
2,6
drugsdelicten
4,6
0 1 2 3 4 5 6 7
→ gemiddelde groepsgrootte

bron: Standaard Enquête Daders 1997

000007 24 8 Lees verder
Voor alle eindexamens, zie

### Pagina 8

De ernst van jeugdcriminaliteit varieert van 'kattenkwaad' tot vechtpartij met
dodelijke
afloop. Het merendeel van de jeugdcriminaliteit betreft lichte delicten oftewel kleine
criminaliteit. Echter, niet alle categorieën van criminaliteit uit figuur 4 kunnen tot de
kleine of veelvoorkomende criminaliteit gerekend worden.
Noem een delict uit figuur 4 dat men niet tot de kleine of veelvoorkomende criminaliteit
rekent en geef van dit delict twee mogelijke immateriële gevolgen.

3p 23

Er doen veel verhalen de ronde over jeugdcriminaliteit, over de omvang en de ernst ervan.
In de criminologie worden politiestatistieken en self-reportmethodes gebruikt om de
omvang van de jeugdcriminaliteit te meten.
Welke van de twee onderzoeksmethodes is de beste om de omvang van bekende en
ernstige delicten te meten?
Geef een verklaring voor je antwoord.

3p 24

De verontrusting over de jeugdcriminaliteit wordt wel gesust met het argument dat
crimineel gedrag met het ouder worden vanzelf wel zal overgaan. In figuur 5 wordt het
verloop van de criminaliteit afgezet tegen de leeftijd. Opvallend is dat dit verschijnsel niet
opgaat voor de zogenoemde harde kern van de daders van jeugdcriminaliteit.

figuur 5

Ontwikkeling van de jeugdcriminaliteit in de tijd uitgesplitst naar de totale
jeugdcriminaliteit en de harde kern van daders van jeugdcriminaliteit.

[FIGUUR: Een lijngrafiek met op de y-as 'aantal daders' en op de x-as 'leeftijd'. De grafiek toont twee lijnen: de bovenste lijn, getiteld 'totale jeugdcriminaliteit', stijgt tot ongeveer leeftijd 18/19 en daalt daarna weer. De onderste lijn, getiteld 'harde kern', begint op een lager niveau en blijft stabiel vanaf ongeveer leeftijd 12. De schaal op de x-as gaat tot 30. Er staat bij 'naar: SEC van april 1998'.]

naar: SEC van april 1998

In figuur 5 zie je twee tendenties:
1 afname van de totale jeugdcriminaliteit na de leeftijd 18/19 jaar.
2 een blijvende harde kern.
Geef voor elke tendentie een verklaring met behulp van een theorie over de oorzaak van
criminaliteit.

4p 25

De vraag of er een toename aan jeugdcriminaliteit valt te verwachten, vereist een inzicht
in factoren die daarbij een rol spelen.
Geef drie maatschappelijke ontwikkelingen die de toename van jeugdcriminaliteit mede
kunnen verklaren.

3p 26

Volgens politiestatistieken is het aandeel in de jeugdcriminaliteit van meisjes nog steeds
zeer gering. Volgens politcacijfers staan tegenover elk meisje 7 jongens (deze verhouding
was in 1980 1:9). Toch kan het zijn dat het aandeel van meisjes in de jeugdcriminaliteit
hoger is dan uit de cijfers van de politiestatieken blijkt.
Geef twee mogelijke verklaringen voor een feitelijk groter aandeel van meisjes in de
jeugdcriminaliteit dan uit de politiestatieken blijkt.

2p 27

Hoogleraar Junger-Tas is een voorstander van gedwongen hulpverlening als het gezin
reeds in aanraking met politie en/of kinderbescherming is gekomen. Toch bevat het haar
niet dat ,,de schuld voor afwijkend gedrag steeds meer individueel wordt afgewenteld."
Bij welke politieke strom

### Pagina 9

Verschillende politieke partijen, waaronder PvdA en VVD hebben gepleit voor „zero
tolerance", het direct optreden tegen kleine ontsporingen:
„In navolging van hun collega's uit New York wil de politie van Hillegom, Lisse en
omstreken de aan heroveren op de jeugd. „Zero tolerance" heet het in New York.
In Noordwijk heet het de nullijn: rondhangen op een verboden plek levert een 'prent' op
van tachtig gulden, een blikje bier drinken komt op veertig gulden. We onderhandelen
niet meer, we stellen grenzen. Stel je geen grenzen, dan proberen ze steeds verder te
gaan." (naar: de Volkskrant van 10 januari 1998)

3p 29 Welke opstelling tegenover „zero tolerance" kun je van het CDA verwachten op grond
van een voor deze partij belangrijk politiek uitgangspunt?
Licht je antwoord toe aan de hand van dat uitgangspunt.

Bij de „zero-tolerance"-aanpak treedt de politie bij de geringste overtreding actief en
consequent op.
3p 30 Met welke theorie over de oorzaak van criminaliteit is „zero tolerance" te ondersteunen?
Licht je keuze toe.

Vroegtijdig ingrijpen is een belangrijke voorwaarde voor het voorkomen van ernstige
criminaliteit op latere leeftijd. De beïnvloedbaarheid op oudere leeftijd is lager dan bij
jonge kinderen. Zo werd er door het CDA onder meer voor gepleit om (naast meer
preventieve maatregelen en het aanspreken van ouders op het gedrag van hun kinderen)
de strafrechtelijke leeftijd te verlagen.
Voor welke leeftijdsgroep geldt in Nederland het jeugdstrafrecht en op grond van welke
voorwaarde tot strafbaarheid van gedrag is het moeilijk de laagste leeftijd te
verlagen?

In NRC Handelsblad van 26 juli 1997 werd de volgende mening verkondigd:
„Vroegsignalering staat op gespannen voet met de klassieke huiver in het strafrecht om
op te treden of in te grijpen vóórdat een strafbare handeling daadwerkelijk in zicht is
gekomen."
4p 32 Leg deze „klassieke huiver in ons strafrecht voor vroegtijdig optreden" uit en geef daarbij
een voorbeeld van grenzen aan bevoegdheden voor de politie en een voorbeeld voor het
Openbaar Ministerie.

Einde

000007 24


### Pagina 10

Correctievoorschrift VWO
Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs
20 00
Tijd vak 1
[FIGUUR: een pijl wijst naar het woord "Begin"]
Begin
Inzenden scores
Uiterlijk 29 mei de scores van de
alfabetisch eerste twintig kandidaten per
school op de daartoe verstrekte optisch
leesbare formulieren naar het Cito zenden.
000007 CV24

### Pagina 11

1 Regels voor de beoordeling
Het werk van de kandidaten wordt beoordeeld met inachtneming van de artikelen 41 en
42 van het Eindexamenbesluit VWO/HAVO/MAVO/VBO. Voorts heeft de CEVO op
grond van artikel 39 van dit Besluit de Regeling beoordeling centraal examen vastgesteld
(CEVO 94-427 van september 1994) en bekendgemaakt in het Gele Katern van Uitleg,
nr. 22a van 28 september 1994.
Voor de beoordeling zijn de volgende passages van de artikelen 41 en 42 van het
Eindexamenbesluit van belang:
1 De directeur doet het gemaakte werk met een exemplaar van de opgaven en het
antwoordmodel van het examen toekomen aan de examinator. Deze kijkt het werk na en
zendt het met zijn beoordeling aan de directeur. De examinator past bij zijn beoordeling
de normen en de regels voor het toekennen van scorepunten toe die zijn gegeven door de
CEVO.
2 De directeur doet de examinator ontvangen stukken met een exemplaar van de
opgaven, de beoordelingsnormen, het procesverbaal en de regels voor het bepalen van de
cijfers onverwijld aan de gecommitteerde toekomen.
3 De gecommitteerde gedeeltelijke het werk zo spoedig mogelijk en past bij zijn
beoordeling de normen en de regels voor het toekennen van scorepunten toe die zijn
gegeven door de CEVO.
4 De examinator en de gecommitteerde stellen in onderling overleg het aantal
scorepunten voor het centraal examen vast.
5 Komen zij daarbij niet tot overeenstemming, dan wordt het aantal scorepunten bepaald
op het maksimum van de door ieder van hen voorgestelde aantal
scorepunten, zo nodig naar boven afgerond.
2 Algemene regels
Voor de beoordeling van het examenwerk zijn de volgende bepalingen uit de CEVOregeling van toepassing:
1 De examinator vermeldt op een lijst de namen en/of nummers van de kandidaten, het
aan iedere kandidaat voor iedere vraag toegekende aantal scorepunten en het totaal-
aantal scorepunten van iedere kandidaat.
2 Voor het antwoord op een vraag worden door de examinator en door de
gecommitteerde scorepunten toegekend in overeenstemming met het antwoordmodel.
Scorepunten zijn de getallen 0, 1, 2, ..., n waarbij n het maximaal te behalen
scorepunten voor een vraag is. Andere scorepunten, die geen gehele getallen zijn, zijn niet
geoorloofd.
3 Scorepunten worden toegekend met inachtneming van de volgende regels:
3.1 indien een vraag volledig juist is beantwoord, wordt het maximaal te behalen aantal
scorepunten toegekend;
3.2 indien een vraag gedeeltelijk juist is beantwoord, wordt een deel van de te behalen
scorepunten in overeenstemming met het antwoordmodel;
3.3 indien een antwoord op een open vraag niet in het antwoordmodel voorkomt ook al
behoort dit tot de groep van aantoonbare, vakinhoudelijke argumenten als juist en
juist aangemerkt kan worden, hettoekennen van scorepunten wordt toegekend naar analogie of in
de geest van het antwoordmodel;
3.4 indien één voorbeeld, reden, uitwerking, citaat of andersoortig antwoord
gevraagd wordt, wordt uitsluitend de eerstgegeven antwoorden beoordeeld, tot
maximaal het gevraagde aantal;
3.5 indien meer dan één voorbeeld, reden, uitwerking, citaat of andersoortig antwoord
gevraagd wordt, worden uitsluitend de eerstgegeven antwoorden beoordeeld, tot
maximaal het gevraagde aantal;
3.6

### Pagina 12

3.7 indien in het antwoordmodel verschillende mogelijkheden zijn opgenomen, gescheiden door een /, gelden deze mogelijkheden als verschillende formuleringen van hetzelfde antwoord.
3.8 indien in het antwoordmodel een gedeelte van het antwoord tussen haakjes staat, behoeft dit gedeelte niet in het antwoord van de kandidaat voor te komen.
4 Indien de examinator of de gecommitteerde meent dat in een toets of in het antwoordmodel bij die toets een fout of onvolkomenheid zit, beoordeelt hij het werk van de kandidaten alsof de fout of onvolkomenheid niet zit.
Hij kan de fout of onvolkomenheid mededelen aan de CEVO.
Het is niet toegestaan zelfstandig af te wijken van het antwoordmodel. Met een eventuele fout wordt bij de definitieve normering van het examen rekening gehouden.
5 Voor deze toets kunnen maximaal 90 scorepunten worden behaald. Scorepunten worden toegekend op grond van het door de kandidaat gegeven antwoord op iedere vraag. Er worden geen scorepunten vooraf gegeven.
6 Het cijfer voor het centraal examen wordt als volgt verkregen.
Eerste en tweede corrector stellen de score voor iedere kandidaat vast. Deze score wordt meegedeeld aan de directeur.
De directeur stelt het cijfer voor het centraal examen vast op basis van de regels voor omzetting van score naar cijfer (artikel 42, tweede lid, Eindexamenbesluit VWO/HAVO/MAVO/VBO).
Dit cijfer kan afgelezen worden uit tabellen die beschikbaar worden gesteld. Tevens wordt er een computerprogramma verspreid waarmee voor alle scores het cijfer berekend kan worden.
3 Antwoordmodel
Deel-
scores
Antwoorden
Opgave 1 Multiculturele samenleving
Maximumscore 4
1 Marokkanen
- Motief: de mannen zijn in de jaren zestig en zeventig om economische redenen / vrouwen en kinderen in het kader van gezinshereniging naar Nederland gekomen
- Toelatingsgrond: de mannen zijn door de Nederlandse regering als gastarbeiders geworven, later zijn vrouwen en kinderen in het kader van gezinshereniging naar Nederland gekomen
- Surinamers
- Motief: ze zijn vanwege studie naar Nederland gekomen. Vlak voor de onafhankelijkheid van Suriname hebben velen zich vanwege economische motieven in Nederland gevestigd / na de decembermoorden in 1982 hebben velen zich om politieke redenen in Nederland gevestigd
- Toelatingsgrond: toelating vanwege hun Nederlands paspoort / Na de staatsgreep in Suriname en de decembermoorden is toelating als vluchteling om politieke motieven mogelijk geweest
1
1
1
Maximumscore 2
2 intergenerationele mobiliteit
- toelichting: de positie van de meisjes wordt vergeleken met de positie van hun moeders
1
1
000007 CV24 3 Lees verder

### Pagina 13

Antwoorden
Deel-
scores
3 Maximumscore 2
- Positietoewijzing (één van de volgende):
- in regel 25-27 is er sprake van discriminatie en negatieve beeldvorming door autochtonen
- in regel 18-19 is het antwoord van de leraar gericht op positietoewijzing
- Positieverwerving (één van de volgende):
- in regel 18-19 is er sprake van dat meisjes door hun moeders gestimuleerd worden een
opleiding te volgen en buitenshuis te werken
- in regel 24: aansluiting zoeken bij de Nederlandse samenleving
1
4 Maximumscore 3
Een voorbeeld van een goed antwoord is:
- Van discriminatie is sprake als personen verschillend behandeld worden op basis van
kenmerken die in de betreffende situatie niet relevant zijn.
- De leraar kan in dit geval gelijk hebben als hij feitelijke informatie over de positie
van Marokkaanse meisjes geeft door te stellen dat het voor hen moeilijker is dan voor
allochtonen om advocaat te worden. Hij kan dan doelen op taalachterstand en de
houding van thuis ten opzichte van studerende allochtone meisjes
1
5 Maximumscore 2
twee van de volgende voorbeelden:
- inleiding: de opvoeding in Marokkaanse gezinnen wordt minder autoritair: heeft
betrekking op de normerende dimensie.
- Marokkaanse moeders nemen steeds meer taken over die traditioneel tot het domein van
de man behoorden: heeft betrekking op de normerende/ideële dimensie
- regel 1-7: het belang van een goede schoolopleiding ook voor meisjes wordt steeds meer
onderkend: heeft betrekking op de normerende dimensie.
- regel 8-10: spijt hebben van het uithuwelijken: heeft betrekking op de ideële dimensie
- regel 14-15: gemakkelijker de straat opgaan, een opleiding volgen en een baan zoeken:
heeft betrekking op de normerende dimensie
- regel 24: aansluiting zoeken bij de Nederlandse samenleving: heeft betrekking op de
normerende/ideële dimensie
- regel 28-29: zich identificeren met Nederlandse kinderen: heeft betrekking op de
normerende/ideële dimensie
per voorbeeld met een juiste classificatie van de culturele dimensie
2
6 Maximumscore 3
- Het zijn nog aparte culturen want zowel de Marokkaanse als de Surinaams-Creoolse
moeders leggen de nadruk op verschillende eigen culturele kenmerken, normen en
waarden.
- In regel 22-24: Marokkanen benadrukken respect en eerbaarheid, Surinaams-Creolen
beleefdheid
2
7 Maximumscore 3
- De theorie van Weber en aanhangers
- Deze theorie benadrukt dat sociale stratificatie door meerdere factoren wordt bepaald
(zoals status, sociaal aanzien door een opleiding en politieke macht)
- Een voorbeeld van een goede illustratie is:
In regel 3-4: ,,Marokkaanse moeders hechten veel belang aan een goede schoolopleiding."
1
1
1
000007 CV24 4 Lees verder

### Pagina 14

Antwoorden
Deel-
scores
8 Maximumscore 3
Voorbeelden van goede antwoorden:
Ik vind dat die ruimte er moet zijn
Als iets al heel lang in de cultuur van een groep verankerd is, moet er ruimte worden
gegeven om deze gebruiken in stand te houden. Deze opvatting past in het cultureel
relativisme
Daarom zou uithuwelijken (regel 8) moeten worden getolereerd
of:
Ik vind dat die ruimte er niet moet zijn
Er zijn algemeen geldende normen en waarden waaraan ieder mens zich moet houden.
Deze opvatting past bij het cultureel universalisme.
Daarom kan het uithuwelijken (regel 8), waarbij het recht op vrije keuze van een partner
wordt geschonden, niet worden getolereerd
0
2
1
0

9 Maximumscore 2
Voorbeelden van een goede uitleg zijn:
• Door politieke participatie kan de Marokkaanse minderheidsgroep bewerkstelligen dat
haar belangen in de politieke besluitvorming beter behartigd worden bijvoorbeeld
doordat de overheid meer banen reserveert voor mensen uit etnische
minderheden/door wetgeving om discriminatie tegen te gaan aangescherpt
wordt / door subsidiëring van cultureel werk ten behoeve van etnische minderheden.
• Leden uit etnische minderheden die actief politiek participeren zoals bijvoorbeeld
Mohamed Rabbae, krijgen door hun politieke werk (woordvoerderschap in de Kamer,
deelname aan parlementaire enquêtes) veel aandacht in de media. Dit bevestigt het idee
dat leden van etnische minderheden op een volwaardige en deskundige wijze in de
Nederlandse samenleving kunnen leven en werken.
2
1

10 Maximumscore 3
• het samenlevingsmodel van de multiculturele samenleving
• In dit model hebben de verschillende etnische groepen gelijke toegang tot de sociale,
economische en politieke posities
• De vrouw is bevreesd dat dit model door discriminatie en negatieve beeldvorming nog
niet bereikt is, getuige haar opmerking dat veel zwarte kinderen later minder goed aan
bak komen dan Nederlandse kinderen
1

1

Opgave 2 Politieke besluitvorming

11 B Maximumscore 2
• toelichting: PvdA (45), D66 (14), GroenLinks (11) en SP (5) beschikken samen over
75 zetels, en dit is nog net geen meerderheid in de Tweede Kamer (76)
1

12 • ontkerkelijking / ontzuiling / secularisering
• toelichting: het CDA heeft niet meer de vanzelfsprekende steun van haar traditionele
(kerkelijke) achterban
1
1

13 Maximumscore 2
• ontideologisering / verzakelijking
• toelichting: oude ideologische tegenstellingen zijn niet meer zo belangrijk, tegenstellingen
worden gemakkelijk overbrugd
of:
• individualisering
• toelichting: minder hechting aan traditionele ideologische verbanden
1
1
1

000007 CV24 5 Lees verder

### Pagina 15

Antwoorden Deel- scores
14 Maximumscore 2
Voorbeelden van goede interpretaties zijn:
De geringe opkomst kan gezien worden als passieve steun / blijk van tevredenheid (er
hoeft niet veranderd te worden).
De geringe opkomst kan gezien worden als protest tegen het gevoerde beleid
van de regering. 2
15 Maximumscore 4
Een voorbeeld van een goede uitleg is:
In een parlementaire democratie wordt de macht van de overheid ontleend aan/
gelegitimeerd doordat de regeerders gekozen zijn door de geregeerden via vrije
verkiezingen en regeren namens de meerderheid van het volk. Bij een lage opkomst
zullen de kiezers deze legitimiteit (de bedeeling van waarde) niet meer beschouwen als
genomen namens de meerderheid van het volk, maar slechts namens (de meerderheid van)
een beperkt opgekomen electoraat. In die zin zullen de besluiten als minder
representatief/terecht/gelegitimeerd worden ervaren.
De klassieke democratie ren namelijk het idee dat de werkelijke macht ligt bij de
gekozen functionarissen, en niet bijvoorbeeld bij een economische elite, of verspreid over
meerdere machtscentra 2
16 Maximumscore 3
Juiste verklaringen voor leeftijd zijn (één van de volgende voorbeelden):
Oudere mensen gaan in het algemeen meer uit van een traditionele norm dat men zijn
burgerplicht behoort te vervullen.
Jongere mensen voelen zich eerder aangetrokken tot meer strijdbare vormen van
participatie dan gaan stemmen.
Juiste verklaringen voor religie zijn (één van de volgende voorbeelden):
In religies is de verantwoordelijkheid om de samenleving op een religieuze wijze vorm te
geven een belangrijke norm en dus is een gelovige geroepen in die geest uit te
brengen.
Naarmate de religie 'strenger' is, is de plicht om een stem op de aan de religie verbonden
partij ook sterker.
Juiste verklaringen voor inkomen zijn (één van de volgende voorbeelden):
Meer (politiek) zelfvertrouwen bij hogere klassen
Meer competentiegevoel
Meer zicht op politieke behartiging
Meer inkomen is dikwijls gerelateerd aan meer opleiding en dus aan meer kennis en
interesse
per verklaring 1
000007 CV24 6 Lees verder

### Pagina 16

Antwoorden
Deel-
scores
Maximumscore 3
17
• Voorbeelden van goede argumentaties voor opkomstplicht zijn:
De meningen en belangen van groepen die nu niet of minder opkomen en dus
ondervertegenwoordigd zijn, zoals jongeren, lager opgeleiden, lagere inkomensklassen,
allochtonen, zullen dan beter/meer naar evenredigheid vertegenwoordigd/behartigd
worden.
• Een gekozen vertegenwoordiging is pas democratisch en een nauwkeurige afspiegeling
van de voorkeuren van de bevolking bij een hoge opkomst die gegarandeerd wordt bij
opkomstplicht.
• Voorbeelden van een waarde die een standpunt voor opkomstplicht ondersteunt
(bijvoorbeeld één van de volgende):
• bevordering van maatschappelijke integratie (sociale cohesie)
• emancipatie van groepen
• bevordering van sociale gelijkheid
voor de argumentatie
voor de waarde
2
1
of:
Een voorbeeld van een goede argumentatie voor stemrecht:
Mensen die kennelijk niet betrokken zijn bij en geînteresseerd zijn in de politiek, zullen
hun stem niet echt zuiver en bewust uitbrengen. Omdat ze gedwongen worden op te
komen, zullen ze zomaar iets stemmen, of uit protest bijvoorbeeld op een extremistishe
partij stemmen. In elk geval betekent het niet automatisch dat hun stem een echte
voorkeuren zullen uitdrukken en dus niet dat het parlement een betere afspiegeling van
de voorkeuren van het volk zal zijn.
• Voorbeelden van een waarde die een standpunt voor stemrecht ondersteunt
(bijvoorbeeld één van de volgende):
• zuiverheid van het politieke proces
• (handhaving van) de Nederlandse (tolerante/permissieve) cultuur
voor de argumentatie
voor de waarde
2
1
000007 CV24
7
Lees verder

### Pagina 17

Antwoorden
Deel-
scores
18
Maximumscore 3
Een voorbeeld van een consequentie van invoering in Nederland is:
Bij een kiesdrempel van 5% zouden (slechts) PvdA, VVD, CDA, D66 en GroenLinks
worden vertegenwoordigd. RPF, SGP, GPV, SP komen dan niet in de Kamer.
– Eén van de volgende voordelen:
• overzichtelijker/minder versnipperend voor kiezer
• minder versnippering
• Tweede Kamer werkt dan efficiënter en effectiever.
• Kleine partijen leveren nauwelijks nieuwe gezichtspunten.
• Extreme partijen worden gemakkelijker geweerd.
• Kleine partijen worden gedwongen samen te werken.
• Bij coalitievorming hebben kleine partijen die net op de wip zitten, geen onevenredig
grote invloed.
– Eén van de volgende nadelen:
• Het doet afbreuk aan representativiteit/evenredigheidsprincipe.
• Het roept antidemocratische gevoelens op, omdat minder mensen zich vertegenwoordigd
voelen.
• Het gaat ten koste van de pluriformiteit.
• Het is onnodig om extreme partijen te weren. Ook zonder kiesdrempel kwam de CD niet
in het parlement.
• Kleine partijen zoals orthodox christelijk, en de SP zouden niet in het parlement
vertegenwoordigd zijn.
• Proteststemmers zullen zich dan helemaal niet vertegenwoordigd voelen.
• Een verfrissende andere visie gaat dan verdwijnen.
1

1

19
Maximumscore 3
Voorbeelden van goede overwegingen of redenen zijn (bijvoorbeeld drie van de volgende):
D66 kan een brugfunctie vervullen om de inhoudelijke tegenstellingen tussen VVD en
PvdA te helpen overbruggen.
• D66 vormt samen met D66 een meerderheid tegenover VVD in progressieve kwesties,
terugdringingeinkort e.d.
• De drie partijen hebben een onderlinge loyaliteit opgebouwd in de gedeelde
regeringsperiode van Paars I zonder CDA.
• De drie partijen delen de verwantschap bij immateriële zaken (opvattingen over de inhoud
van het overheidsbeleid).
• De drie partijen delen een gemeenschappelijke bereidheid om zonder de oude
machtsfactor van het CDA te regeren (opvattingen over de politieke proces).
• De drie partijen delen een niet-confessionele identiteit (na een lange periode van een
confessionele statiepositie in de regering bleek in de formatie een niet-confessionele
coalitie wenselijk).
• VVD en PvdA zijn bang dat D66 in de oppositie kiezers van hen afsnoept.
per overweging of reden
1

20
Maximumscore 3
Voorbeelden van een reden (één van de volgende):
Er is sprake van een gedetailleerd regeerakkoord dat de standpunten van de
coalitiepartijen de komende jaren dicteert; de regeerpartijen in het parlement worden
geacht deze afspraken niet meer ter discussie te stellen, dat wil zeggen dat de machts-
tijden de kabinetsformatie bij de (meerderheid van) de Tweede Kamer ligt en gedurende
zittingsperiode van het kabinet bij het kabinet.
• Door inschakeling van (slechts) enkele invloedrijke Kamerleden van de regeringsfracties
zullen deze fracties zich nog meer gebonden voelen aan het kabinetsbeleid.
1

000007 CV24 8 Lees verder

### Pagina 18

Antwoorden
Deel-
scores

21 Maximumscore 3
Voorbeelden van een goede uitleg zijn:
• Het kabinet is verantwoordelijk schuldig aan de volksvertegenwoordiging; door
openbaarheid van bestuur kan hier inhoud aan worden gegeven.
• Door openbaarheid van alle informatie kunnen de burgers een optimale keuze maken bij
volgende verkiezingen.
• Het kunnen volgen hoe het kabinet tot stand komt, verhoogt de legitimiteit, omdat beter
bezien kan worden of bij de kabinetsvorming de verkiezingsuitslag gerespecteerd wordt.
• Het principe van de openbaarheid van bestuur is een kenmerk van de parlementaire
democratie want hierdoor wordt controle op het bestuurlijk functioneren mogelijk.
1

22 Maximumscore 3
Voorbeelden van goede antwoorden zijn:
• de werkgeversorganisatie VNO/NCW.
• Deze organisatie vertegenwoordigt de grote bedrijven en via contributie heeft deze
organisatie ruime financiële middelen en een professioneel apparaat / beschikt over
deskundigheid
voorbeelden van hoe politici worden beïnvloed (één van de volgende):
• VNO/NCW is vertegenwoordigd in het georganiseerd overleg over arbeidsvoorwaarden:
stichting van de Arbeid en zit in de SER waar belangrijke politieke aanbevelingen
worden geformuleerd
• Dankzij een professioneel apparaat kan de VNO/NCW heel goed lobbyen en goede
(langdurige) relaties onderhouden met politici en ambtenaren
• Dankzij een professionele afdeling voorlichting heeft de organisatie goede ingang bij de
massamedia
• aantal leden
1
1
1

Opmerking
Vergelijkbare uitwerkingen voor MKB Nederland en de werknemersorganisatie FNV, CNV
en MHP zijn ook goed.

of:

- Greenpeace
- veel donateurs / de boodschap van Greenpeace heeft gezag; het is in het algemeen
belang dat een organisatie opkomt voor milieubelangen / beschikt over deskundigheid
- Voorbeelden van hoe politici beïnvloed worden:
- Greenpeace weet met spectaculaire acties de aandacht van de massamedia te krijgen
- Greenpeace heeft een internationale kleine professionele kern en zeer goed
gemotiveerde vrijwilligers
1
1
1

of:

- ANWB
- veel leden omdat lidmaatschap gekoppeld is aan wegenwacht / beschikt over deskundigheid
- voorbeelden van hoe de politici beïnvloed worden:
- Via publicaties in grote landelijke bladen wordt het standpunt van de ANWB
bijvoorbeeld in zaken van het rekenrijden verkondigd, de ANWB heeft voldoende
geld om een professioneel babyluureau in te schakelen om politici te beïnvloeden.
1
1
1

000007 CV24 9 Lees verder

### Pagina 19

Antwoorden
Opgave 3 Criminaliteit en rechtsstaat
Deel-
scores
Maximumscore 3
23
- één van de volgende:
1
agressie
intimidatie
• drugsdelicten
Voorbeelden van juiste immateriële gevolgen (twee van de volgende):
morele verontwaardiging
angstgevoelens
gevaar voor eigenrichting
normvervaging
aantasting rechtsgevoel
verlies van vertrouwen
per gevolg
1
Maximumscore 3
24
met politiestatieken
toelichting:
aan ernstige delicten zal de politie veel aandacht besteden; ze hebben dus een grote kans
om opgelost en bekend te raken en in de politiestatieken te worden opgenomen
1
Maximumscore 4
25
Verklaring tendentie 1:
de sociale controle- of bindingstheorie: want maatschappelijke bindingen werken als
remfactoren op criminele impulsen. Met het ouder worden, verkrijgen de meeste jongeren
meer bindingen, zoals werk, opleiding, relatie, gezin
Verklaring voor tendentie 2:
de anomie- of gelegenheidstheorie: jongeren blijven zich crimineel gedragen als ze er niet
in slagen om op reguliere wijze maatschappelijk succes te bereiken
Opmerking
Ook moet als verklaring voor tendentie 2 goed worden gerekend:
de etiketteringstheorie: jongeren krijgen het etiket crimineel opgedrukt en vertonen de
neiging zich volgens dit etiket te blijven gedragen (self-fulfilling prophecy).
2
2
Maximumscore 3
26
drie van de volgende:
afname normen- en waardenbesef
afname sociale controle
afnemende invloed van traditionele gezagsverhoudingen / maatschappelijk middenveld
(school, gezin, kerk, zuil, e.d.) als gevolg van individualisering
afnemend gezag overheid
sterk toegenomen welvaart, waardoor meer gelegenheid / meer uitgaan
toegenomen alcohol- en drugsgebruik
drop-outs van school
per ontwikkeling
1
Maximumscore 2
27
Meisjes plegen minder zichtbare soorten delicten
De politie heeft een selectieve perceptie: verwacht dat meisjes minder delicten plegen,
hetgeen zich vertaalt in een selectieve opsporing/verbalisering. Jongens gedragen zich
volgens het verwachtingspatroon van de politie en zijn dus zichtbaarder aanwezig
1
1
000007 CV24
10
Lees verder

### Pagina 20

Antwoorden
Deel-
scores
28 Maximumscore 3
Voorbeeld van een goed antwoord is:
sociaaldemocraten/socialisten
• Bij deze stroming is het onderscheidend perspectief in het criminaliteitsbeleid de
maatschappelijke context van crimineel gedrag
1
2

29 Maximumscore 3
CDA zal in beginsel positief tegenover ,,zero tolerance" staan
toelichting: Doordat het CDA politiek bedrijf vanuit een ideologisch kader
waarin waarden en normen belangrijk worden geacht, zal het CDA ook voor
normen zijn
een naleving van
1
2

30 Maximumscore 3
sociale leertheorie of aangeleerd-gedrag-theorie
toelichting: volgens deze theorie kun je regels aanleren of afleren. Als de
worden gezet, zal er een negatieve associatie bij overtreden van de regels
of:
regels
aangeleerd
aangeleerd worden
rationele-keuze-theorie
toelichting: volgens deze theorie worden de kosten en baten van crimineel
afgewogen. ,,Zero tolerance" verhoogt de pakkans en dus de kosten
gedrag
1
2

31 Maximumscore 2
voor 12-18 jarigen
Voor ,,12-minners" zal het moeilijker aan te tonen zijn dat zij schuld hebben: om
toerekenbaar te zijn, moeten verdachten een onderscheid kunnen maken tussen wat
of niet toelaatbaar/strafbaar is
wel
1
1

32 Maximumscore 4
Een voorbeeld van een goed antwoord is:
Overheidsoptreden moet ter rechtsbescherming van de burger gebaseerd zijn op een wet
(legaliteitsbeginsel) teneinde willekeurig overheidsoptreden tegen te gaan
De politie mag een aantal welomschreven opsporingsbevoegdheden uitvoeren, als een
burger op heterdaad betrapt wordt of als er ernstige redelijke vermoedens bestaan ten
aanzien van die burger ten aanzien van reeds gepleegde delicten
Het OM mag niet ter vierkante meter van misdrijven mensen in hechtenis laten nemen / mag
in het algemeen geen opdracht geven tot uitlokking, tot infiltratie
Einde
1
1
1
000007 CV24
11

### Pagina 21

Examen VWO
Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs
Tijdvak 2
Woensdag 21 juni
13.30 - 16.00 uur
2000
Dit examen bestaat uit 33 vragen.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg
gevraagd wordt, worden aan het antwoord
geen punten toegekend als deze verklaring of
uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen,
voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redener worden
gevraagd en je geeft meer dan twee redenen,
worden alleen de eerste twee in de
beoordeling meegeteld.
000013 24

### Pagina 22

Opgave 1 Multiculturele samenleving

De volgende tekst gaat over integratie van allochtonen in de Nederlandse samenleving.

tekst 1 ,,Over-integratie"

De kernvraag van het symposium, georganiseerd door het Multicultureel Instituut Utrecht (MIU) en het Willem Pompe Instituut, was hoe integratie en criminaliteit tot elkaar verhouden. Simpel gezegd: hoe minder iemand die geïntegreerd is, minder kans om af te glijden naar criminaliteit. De ministeries van Binnenlandse Zaken en Justitie beantwoordden deze vraag bevestigend. In hun ambtelijke nota Criminaliteit en Integratie van Etnische Minderheden benadrukken zij dat vooral Antilliaanse en Marokkaanse jongeren zich schuldig maken aan crimineel gedrag. Deze groepen zijn laag opgeleid, verlaten de school vaak voortijdig en hebben een zeer zwakke positie op de arbeidsmarkt.
Maar niet iedereen ziet zo'n duidelijk verband tussen gebrekkige integratie en criminaliteit. ,,Hoe meer integratie en assimilatie, hoe groter de kans op criminaliteit", betoogde S. Harchaoui, rechterlijk ambtenaar in opleiding bij de rechtbank in Zwolle. ,,De veronderstelling dat een gebrek aan integratie de essentiële verklaring is voor crimineel gedrag van Marokkaanse jongeren is achterhaald. Deze benadering gaat ervan uit dat de Marokkaanse cultuur per definitie gewelddadig is en achterlijk. Marokkaanse jongeren zijn calculerende burgers die het beste uit beide culturen halen." (...)
Volgens de rechterlijk ambtenaar schuilt er een groot gevaar in ,,over-integratie". De dwang om te integreren en de eigen norm op te geven, werkt volgens hem averechts. ,,Marokkaanse jongeren willen voor vol aangezien worden. Als ze daarin niet slagen, raken ze gefrustreerd en vervallen ze tot crimineel gedrag".
Harchaoui stond niet alleen in die mening. Enkele Marokkaanse jongeren vielen hem bij. ,,Toch krijg ik steeds problemen op de arbeidsmarkt en met de politie. Dan maar niet integreren. Dat is niet het oplopen van mijn individuele verantwoordelijkheid. Op een gegeven moment is de puf gewoon op."
bron: Contrast, nummer 12 - 1998

4p 1 [] In tekst 1 wordt gesproken over Antilliaanse en Marokkaanse jongeren. Geef voor de Antilliaanse en de Marokkaanse groep de reden weer waarom zij naar Nederland kwamen en vermeld tevens of hier sprake was van een 'pull'- of een 'push'factor.

2p 2 [] De grondslag voor toelating tot Nederland van Marokkaanse jongeren verschilt van de grondslag voor toelating van jongeren uit de Antillen die naar Nederland komen. Wat is het verschil in grondslag voor toelating van Marokkaanse jongeren en van Antilliaanse jongeren?

2p 3 [] In tekst 1 wordt zowel over problemen op het gebied van culturele als van sociaal-economische integratie gesproken. Geef een citaat waarin sprake is van problemen met culturele integratie en een citaat waarin sprake is van problemen met sociaal-economische integratie.

3p 4 [] Vind jij dat volgens tekst 1 Nederland een open samenleving genoemd kan worden? Beargumenteer je mening en gebruik daarbij een kenmerk van de open samenleving.

4p 5 [] In tekst 1 zijn redenen te herkennen voor de achterstandspositie op de arbeidsmarkt van jongeren uit etnische minderheden. Noem twee van die redenen en beredeneer per reden of het gaat om positieverwerving of positietoewijzing.

2p 6 [] Noem twee maatregelen die de overheid kan nemen om de achterstandspositie van deze jongeren op de arbeidsmarkt te verbeteren.

000013 24 2 Lees verder

### Pagina 23

tekst 2
Islamitische scholen
Dat islamitische scholen volgens de Nederlandse wet gesticht kunnen worden, daarover kan
geen discussie zijn. Volgens artikel 23 van de grondwet is 'het geven van onderwijs vrij'. Over
de vraag of een school op islamitische grondslag wenselijk is, lopen de meningen echter sterk
uiteen. Zowel in allochtone als in autochtone kringen zijn voor- en tegenstanders te vinden van
dit type onderwijs. Een veel gehoord bezwaar is dat islamitische scholen integratie in de
Nederlandse samenleving zouden belemmeren. Degenen die zich tegen islamitische scholen
uitspreken, en daaronder bevinden zich ook moslims, zijn voornamelijk bang dat de scholen tot
segregatie en isolement leiden en zelfs vooroordelen versterken. Moslimkinderen zouden
daarnaast geen kennis maken met de dominante Nederlandse normen en waarden. Scholen op
islamitische grondslag zullen leiden tot isolement van de moslimgroeperingen, eerst in het
onderwijs en later in de rest van de samenleving. Volgens tegenstanders van aparte islamitische
scholen leidt assimilatie of integratie tot vermindering van vooroordelen.

naar: Contrast nummer 30, 1998

De discussie over de schoolcarrière van allochtone leerlingen en de vorming van
islamitische scholen wordt steeds vaker gehoord. In de jaren zestig, begin jaren zeventig,
werd er nauwelijks gesproken over de mogelijkheid islamitische scholen in Nederland te
stichten.
3p 7 Geef een verklaring voor het feit dat er in de jaren zestig en begin jaren zeventig
helemaal niet gesproken werd over het stichten van islamitische scholen.

In tekst 2 wordt geïmpliceerd dat het samen naar school gaan, kan leiden tot
vermindering van vooroordelen.
3p 8 Leg dit uit in twee denkstappen. De eerste denkstap moet te maken hebben met het
samen naar school gaan. De tweede denkstap moet te maken hebben met een proces dat
een rol kan spelen bij het ontstaan van vooroordelen.

Vooroordelen spelen een belangrijke rol bij discriminatie. Eén van de redenen van het
voortbestaan van discriminatie is self-fulfilling prophecy.
3p 9 Leg – aan de hand van een voorbeeld – uit hoe door self-fulfilling prophecy discriminatie
kan blijven voortbestaan.

In tekst staat een argument voor onderwijs op islamitische grondslag en een argument
tegen onderwijs op islamitische grondslag.
4p 10 Waar ben jij voor en welke afweging geeft voor jou de doorslag?
Betrek in je keuze het samenlevingsmodel waar je voorkeur naar uitgaat.

000013 24
3
Lees verder

### Pagina 24

Opgave 2 Politieke besluitvorming

De machtsverhouding tussen regering en parlement brengt steeds weer peinen in
beweging. In NRC Handelsblad van 27 februari 1998 verscheen van de Maastrichtse
hoogleraar Arjen van Wittelostuijn het artikel: „Macht parlement moet groter”,
waarvan een gedeelte hieronder staat afgedrukt.

tekst 3

Macht van het parlement moet groter

De parlementaire democratie is de weg kwijt. Het gezag van de Tweede Kamer raakt steeds verder
uitgehold, naarmate de overmacht van het regeringsapparaat groeit. Kees Koedijk en Arjen van
Wittelostuijn zijn van oordeel dat de Tweede Kamer beter moet worden toegerust zodat ze haar tanden
kan tonen.

1 De Noord-Hollandse Commissaris van de Koningin
Jos van Kemenade en de Utrechtse hoogleraar Hans
Righart schetsten op 10 januari in deze krant een
somber beeld van de Nederlandse parlementaire
democratie. Righart geeft aan dat het alleen nog maar
een kwestie van tijd is totdat er formele en definitief tot
louter symbolische proporties zijn gereduceerd.
Daarna nemen de ondernemers de macht of het gezag
over. Van Kemenade is van mening dat de politiek
overheid niet meer ziet als het forum waar hun
opvattingen worden gehoord en gepresenteerd, maar als
één van de instanties waarmede de burger nu eenmaal
te maken heeft. Het feit dat de overheid sterk aan
gezag heeft ingeboet, is volgens Van Kemenade vooral
een gevolg van de terugtredende politiek.
2 De vraag is waardoor de democratische balans is
verstoord. De veel gehoorde parlementaire democratie
verzoekt dat de veel gehoorde parlementaire democratie de weg kwijt is, wordt zeker
ook veroorzaakt door de toenemende machtloosheid
van de Tweede Kamer. Het parlement ontpopt zich
meer en meer als een passieve volger van het
maatschappelijk debat in plaats van een actieve
regisseur. Het parlement heeft de grootste moeite om
zijn controlerende functie naar behoren te vervullen.
De ene regeling volgt op de andere wetgeving. En wat
het nog erger maakt, veel van die wetten en regelingen
blijken in de praktijk moeilijk uitvoerbaar en
nauwelijks controleerbaar. Door de overmacht van het
ambtenarenapparaat en de bijbehorende
informatievoorsprong van de regelproducenten heeft
het kabinet of – vaker nog – de ambtelijke staf bijna
altijd de regie in handen.
3 Langs een andere – indirecte – weg wordt de
verstoorde balans ook zichtbaar. In arren moede grijpt
de Tweede Kamer in toenemende mate naar het wapen

van de parlementaire enquête. De parlementaire
enquête blijkt in de praktijk echter een paardenmiddel
te zijn zonder een meetbaar effect op het beleid.
Vaak leidt de publieke aandacht tot een korte termijn
fixatie op specifieke knelpunten. Na afloop van de
enquête ebbt de publieke en parlementaire aandacht
echter weer snel weg. Het volgende vraagstuk wacht
immers op de sterkte parlementaire energie.
Navolging ontbreekt: of terwijl juist permanente controle
op zijn plaats zou zijn.
4 In deze context zou het parlement bij de
uitoefening van zijn controlerende taken veel meer
gebruik moeten maken van de Rekenkamer.
5 De Tweede Kamer kan ook een voorbeeld nemen
aan de Amerikaanse praktijk en een controlerende rol van het
Huis van
Afgevaardigden organiseren met grote regelmaat
commissies die een bijzonder effectief
controle-instrument vormen, mede dankzij het
mediaspektakel dat hieruit veelal voortvloeit.
6 In navolging van de

### Pagina 25

2p 12 Macht en gezag worden vaak als synoniemen gebruikt.
Wat is het onderscheid tussen macht en gezag?

13 4p Er zijn verschillende visies op de vraag hoe de politieke macht in een land verdeeld is of
hoort te zijn. In de opmerkingen van Righart en van Van Kemenade zoals die in alinea 1
door Koedijk en Van Witte-Stuijtser zijn weergegeven, zijn verschillende visies op de
politieke machtsverdeling te herkennen.
Welke visie op politieke machtsverdeling herken je in de opmerking van Righart en welke
visie op politieke machtsverdeling is te herkennen in die van Van Kemenade?
Licht je antwoord toe.

14 3p In tekst 3 is sprake van het middel van de parlementaire enquête. Stel dat dit middel
aangewend wordt om het beleid van het zittende kabinet te onderzoeken.
In welk geval zal het middel van de parlementaire enquête eerder gebruikt worden: als
een kabinet bestaat uit coalitiepartijen of als één partij de meerderheid in de Tweede
Kamer heeft en als enige partij het kabinet vormt?
Licht je antwoord toe.

15 3p In het systeemmodel van politieke besluitvorming zijn diverse politieke activiteiten in
bepaalde fasen te plaatsen.
In welke fase van het systeemmodel is de parlementaire enquête te plaatsen?
Licht je antwoord toe.

16 2p De Rekenkamer kan de positie van de Tweede Kamer ten opzichte van het kabinet
versterken.
Aan welke twee taken van het parlement kan de Rekenkamer een bijdrage leveren?
Licht je antwoord per taak toe.

17 3p In alinea 6 stellen de auteurs van het artikel voor dat de Nederlandse Tweede Kamer veel
vaker hoorzittingen gaat houden. Dit zal ongetwijfeld de legitimiteit van de Tweede
Kamer doen toenemen. Immers voor de kiezers wordt zichtbaar hoe grondig de
Tweede Kamer handelt. Een andere vraag is of hiermee ook de representativiteit van het
parlement groter wordt.
Leg uit dat dergelijke hoorzittingen de representativiteit van het parlement kunnen
vergroten.

18 3p Tussen het parlementaire stelsel zoals dat in Nederland kennen en het presidentiële
stelsel, zoals dat bijvoorbeeld in de VS bestaat, bestaan verschillen.
Leg uit waarom in tegenstelling tot Nederland de hoorzittingen in de Verenigde Staten
zo'n grote rol spelen.

19 2p Stel dat de hoorzitting naar Amerikaans voorbeeld (alinea's 5 en 6) in Nederland wordt
ingevoerd.
Welke oorzaak van politieke desinteresse zou door het voorstel verminderd kunnen
worden?
Licht je antwoord toe.

20 3p De door de auteurs van het artikel voorgestelde hoorzitting naar Amerikaans voorbeeld,
is een vorm van bestuurlijke vernieuwing die goed past bij de visie van een in de
Tweede Kamer vertegenwoordigende partij.
Welke partij wordt bedoeld?
Licht je antwoord toe aan de hand van een belangrijke politieke wens of actiepunt van
die partij.

21 3p De gewenste verhouding tussen kabinet en volksvertegenwoordiging is vaak onderwerp
van discussie.
Welke positie nemen de auteurs van het artikel in: zijn ze voorstander van meer monisme
of meer dualisme?
Illustreer je keuze aan de hand van de alinea's 2 en 6 uit tekst 3.

000013 24 5 Lees verder

### Pagina 26

Opgave 3 Criminaliteit en rechtsstaat

Deze opgave over criminaliteit gaat over geweld op straat en jeugdcriminaliteit in Nederland. Regelmatig kunnen we in de krant lezen over de reacties van mensen op het zogenoemde 'zinloze geweld' en ook worden er uitgebreide artikelen geschreven over de achtergronden van mensen die zich aan geweldsdelicten schuldig maken. Bovendien worden zowel op de TV als in de kranten en tijdschriften maatregelen voorgesteld door deskundigen om dit soort misdrijven in te dammen.

problemen die mensen spontaan noemen bij leefsituatieonderzoek en kiezersonderzoek.

Spontaan genoemde problemen

[FIGUUR: Horizontale staafdiagrammen met op de y-as de thema's criminaliteit, minderheden en discriminatie, en werk en werkgelegenheid, en milieu. Op de x-as de percentages van 0 tot 60%. Er is een legenda met drie kleuren die corresponderen met 'leefsituatieonderzoek, 1e halfjaar 1997', 'nationaal kiezersonderzoek, 1994' en 'nationaal kiezersonderzoek, 1989'.]

bron: INDEX, N0. 3 van maart 1998

2p 22 $\square$ In figuur 1 is een aanwijzing te vinden dat criminaliteit beschouwd wordt als een sociaal probleem en een aanwijzing dat criminaliteit ook een politiek probleem is. Geef met behulp van figuur 1 een verklaring dat criminaliteit een sociaal probleem is en ook een verklaring dat criminaliteit een politiek probleem is.

000013 24 6 Lees verder



### Pagina 27

tekst 4
Geweld in Nederlandse gemeenten

Geweldscriminaliteit is een beladen onderwerp. De berichtgeving over geweld beperkt zich vaak tot jeugdige daders. Hierdoor kan de indruk ontstaan dat geweldscriminaliteit synoniem is met jeugdcriminaliteit. Dit wordt nog eens extra in de hand gewerkt doordat er regelmatig wordt gewezen op de toename van geweldscriminaliteit door jongeren, zonder daarbij de geweldscriminaliteit door volwassenen in ogenschouw te nemen. Voor het schetsen van de ontwikkeling van geweldsdelicten op lokaal niveau is geput uit gegevens van het CBS. In het statistisch bestand Nederlandse gemeenten zijn aantal delicten niet uitgesplitst. De delicten die hieronder vallen zijn: verkrachting, feitelijke aanranding, bedreiging, misdrijven tegen het leven, mishandeling, dood en afpersing.

tabel 1
Aantal geweldsmisdrijven per 10.000 inwoners van 10 jaar en ouder in 1991 en 1996 in de vier grote steden en in het gehele land (landelijk), gebaseerd op politiestatistieken.
[FIGUUR: Tabel met gemeenten (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht, Landelijk) en aantallen geweldsdelicten per 10.000 inwoners in 1991 en 1996.]

bron: SEC van juni 1998

2p 23
Stel dat het leefsituatieonderzoek van figuur 1 uitgevoerd zou zijn in de vier grote steden dan tabel 1.
Zou het percentage van de ondervraagden dat spontaan criminaliteit noemt dan hoger of lager uitvallen dan 40%?
Geef een verklaring voor je antwoord en betrek in je verklaring tabel 1.

2p 24
Iemand beweert dat je op grond van de gegevens uit tabel 1 kunt concluderen dat het in Amsterdam in de periode 1991 tot 1996 onveiliger is geworden.
Welke kanttekening of vooronderstelling moet je bij deze conclusie maken?

2p 25
Tabel 1 laat zien dat het aantal geweldsmisdrijven landelijk (gemiddeld) nogal wat lager ligt dan in de grote steden.
Noem twee maatschappelijke factoren die er toe hebben bijgedragen dat het niveau van de geweldscriminaliteit in de vier steden zoveel hoger ligt dan het landelijk gemiddelde.

2p 26
De massamedia spelen een rol bij de beeldvorming over geweldscriminaliteit.
Leg die rol van de massamedia uit.

000013 24
7
Lees verder


### Pagina 28

Paniekverhalen over de forse toename
van de jeugdcriminaliteit moeten naar
het rijk der fabelen worden verwezen.
Het vaststellen van de omvang van de
groep jeugddelinquenten en/of het
aantal delicten dat zij pleegt, is geen
eenvoudige opgave. Goede indicatoren
zijn schaars. Uitspraken over trends zijn
door bijkomende problemen extra
gecompliceerd. Er zijn bronnen die ons
mogelijk kunnen helpen bij het vinden
van een antwoord, onder meer
slachtofferonderzoek en self-reports.
De eerste bron is feitelijk onbruikbaar.

naar : SEC van juni 1998

2p 27 ☐ In tekst 5 is de schrijver er van overtuigd dat onder meer het slachtoffonderzoek
onbruikbaar is om de jeugdcriminaliteit vast te stellen.
Noem een reden waarom het slachtoffonderzoek onbruikbaar is en een een reden waarom
self-reports wel bruikbaar zijn om jeugdcriminaliteit te meten.

2p 28 ☐ Aan het eind van het artikel ,,Geweld in Nederland” waaraan de teksten 4 en 5 ontleend
zijn, stelt de auteur de volgende vraag:
,,Duidt een toename van het aantal delicten, gepleegd door jongeren, op een toename van
het aantal jongeren dat delicten pleegt (gerelateerd aan de omvang van de populatie
jongeren in de bevolking) of is er sprake van een toegenomen aantal delicten per dader,
terwijl de omvang van de daderpopulatie min of meer onveranderd is?''
Welk soort beleid zou de overheid moeten voeren als het antwoord op de
tweede vraag ja blijkt te zijn?
Geef een toelichting bij beide soorten beleid.

000013 24 8 Lees verder


### Pagina 29

In het artikel ,,Preventie of ...” beschrijft Victor Jammers als volgt over de criminaliteit te bestrijden:
„Stel dat je een half miljard mag besteden om de criminaliteit te verminderen,
waar kun je dat bedrag dan het beste aan uitgeven? Deze vraag lag ten grondslag aan de
scenariostudie die een werkgroep van het ministerie van Justitie begin 1998 heeft
uitgevoerd. Om de vraag te kunnen beantwoorden, zijn drie scenario's benut, die
aan vier criteria moeten voldoen. Ze zouden voorstelbaar, geloofwaardig, uitvoerbaar en
waardevol moeten zijn. De scenario's zijn gericht op de drie strategieën waarover de
samenleving grosso modo beschikt om de criminaliteit beheersbaar te houden: preventie,
opsporing/vervolging en sancties. Om een vergelijking met de voortzetting van het huidige
beleid mogelijk te maken, is ook een referentiencenario beschreven.”

label 2
Scenario's: indexcijfers raming criminaliteit (1996=100) *

[FIGUUR: Tabel met jaartallen (1996-2006) en vier scenario's (Referentie-, Preventie-, Politie-, Sanctie-) met bijbehorende indexcijfers.]

* Exclusief rijden onder invloed en opiumwet.
naar: SEC juni 1998

In het criminaliteitsmodel dat gebruikt wordt om de scenario's door te rekenen en
gevolgen voor de toekomst vast te stellen, is sprake van maatschappelijke,
strafrechterlijke en politieke factoren. Deze factoren beïnvloeden de
criminaliteitsbestrijding in ons land.
3p 29 Geef van elke factor een voorbeeld.

30 Noem voor het preventiescenario, het politisecenario en het sanctiescenario een door de
overheid te nemen, in dat scenario passende, maatregel.

31 Noem twee maatschappelijke organisaties die zich bezighouden met de gevolgen van
geweldsdelicten.

32 Voor welk van de genoemde scenario's zou de PvdA voorkeur hebben en voor welk
scenario zou de VVD voorkeur hebben?
Licht je antwoord toe met behulp van accenten die de partijen bij de scenario's zullen
willen maken.

Als het kabinet voor een van de scenario's zou willen kiezen, moet het met een aantal
factoren rekening houden en zaken afwegen. Stel dat GroenLinks in 2002 meedoet aan
het overleg over een regeerakkoord:
33 Maak een inschatting van het GroenLinks-beleid aan de hand van de volgende punten:
• Voor welk van de scenario's zal GroenLinks kiezen en waarom?
• Welke twee accenten op het terrein van criminaliteitsbestrijding zou GroenLinks willen
inbrengen in het overleg over het regeerakkoord?

Einde

000013 24

### Pagina 30

Correctievoorschrift VWO
Maatschappijleer

Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs

20 00
Tijdvak 2

000013 CV24
Begin

### Pagina 31

1 Regels voor de beoordeling
Het werk van de kandidaten wordt beoordeeld met inachtneming van de artikelen 41 en
42 van het Eindexamenbesluit VWO/HAVO/MAVO/VBO. Voorts heeft de CEVO op
grond van artikel 39 van dit Besluit de Regeling beoordeling centraal examen vastgesteld
(CEVO-94-427 van september 1994) en bekendgemaakt in het Gele Katern van Uitleg,
nr. 22a van 28 september 1994.

Voor de beoordeling zijn de volgende passages van de artikelen 41 en 42 van het
Eindexamenbesluit van belang:
1 De directeur doet het gemaakte werk met een exemplaar van de opgaven en het
procesverbaal van het examentoe komen aan de examinator. Deze kijkt het werk na en
zendt het met zijn beoordeling aan de directeur. De examinator past bij zijn beoordeling
de normen en de regels voor het toekennen van scorepunten toe die zijn gegeven door de
CEVO.
2 De directeur doet de van de examinator ontvangen stukken met een exemplaar van de
opgaven, de beoordelingsnormen, het procesverbaal en de regels voor het bepalen van de
cijfers onverwijld aan de gecommitteerde toekomen.
3 De gecommitteerde beoordeelt het werk zo spoedig mogelijk en past bij zijn
beoordeling de normen en de regels voor het toekennen van scorepunten toe die zijn
gegeven door de CEVO.
4 De examinator en de gecommitteerde stellen in onderling overleg het aantal
scorepunten voor het centraal examen vast.
5 Komen zij daarbij niet tot overeenstemming, dan wordt het aantal scorepunten bepaald
op het rekenkundig gemiddelde van het door ieder van hen voorgestelde aantal
scorepunten, zo nodig naar boven afrond.

2 Algemene regels

Voor de beoordeling van het examenwerk zijn de volgende bepalingen uit de CEVOregeling van toepassing:

1 De examinator vermeldt op een lijst de namen en/of nummers van de kandidaten, het
aan iedere kandidaat voor iedere vraag toegekende aantal scorepunten en het totaal
aantal scorepunten van iedere kandidaat.

2 Voor het antwoord op een vraag worden door de examinator en door de
gecommitteerde scorepunten toegekend in overeenstemming met het antwoordmodel.
Scorepunten zijn de getallen 0, 1, 2, ..., n, waarbij n het maximaal te behalen
scorepunten voor een vraag is. Andere scorepunten, die geen gehele getallen zijn, zijn niet
geoorloofd.

3 Scorepunten worden toegekend met inachtneming van de volgende regels:
3.1 indien een vraag volledig juist is beantwoord, wordt het maximaal te behalen aantal
scorepunten toegekend;
3.2 indien een vraag gedeeltelijk juist is beantwoord, wordt een deel van de te behalen
scorepunten toegekend in overeenstemming met het antwoordmodel;
3.3 indien een antwoord op een open vraag niet in het antwoordmodel voorkomt en dit
antwoord op grond van een aantoonbare, vakinhoudelijke argumenten als juist of gedeeltelijk
juist aangemerkt kan worden, moeten scorepunten worden toegekend naar analogie of in
de geest van het antwoordmodel;
3.4 indien één voorbeeld, reden, uitwerking, citaat of andersoortig antwoord gevraagd
wordt, wordt uitsluitend het eerstgegeven antwoord beoordeeld;
3.5 indien meer dan één voorbeeld, reden, uitwerking, citaat of andersoortig antwoord
gevraagd wordt, worden uitsluitend de eerstgegeven antwoorden beoordeeld, tot
maximaal het gevraagde aantal;
3.6 indien in een

### Pagina 32

3.7 indien in het antwoordmodel verschillende mogelijkheden zijn opgenomen,
gescheiden door het teken /, gelden deze mogelijkheden als verschillende formuleringen
van hetzelfde antwoord;
3.8 indien in het antwoordmodel een gedeelte van het antwoord tussen haakjes staat,
behoeft dit gedeelte niet in het antwoord van de kandidaat voor te komen.

4 Indien de examinator of de gecommitteerde meent dat in een toets of een
antwoordmodel bij die toets een fout of onvolkomenheid zit, beoordeelt hij het werk van
de kandidaten alsof die fout en antwoordmodel juist zijn.
Hij kan de fout of onvolkomenheid mededelen aan de CEVO.
Het is niet toegestaan zelfstandig af te wijken van het antwoordmodel. Met een eventuele
fout wordt bij de definitieve normering van het examen rekening gehouden.

5 Voor deze toets kunnen maximaal 90 scorepunten worden behaald. Scorepunten
worden toegekend op grond van het door de kandidaat gegeven antwoord op iedere
vraag. Er worden geen scorepunten vooraf gegeven.

6 Het cijfer voor het centraal examen wordt als volgt verkregen.
Eerste en tweede corrector stellen de score voor iedere kandidaat vast. Deze score wordt
meegedeeld aan de directeur.
De directeur stelt het cijfer voor het centraal examen vast op basis van de regels voor
omzetting van score naar cijfer (artikel 42, tweede lid, Eindexamenbesluit
VWO/HAVO/MAVO/VBO).
Dit cijfer kan uit tabellen die beschikbaar worden gesteld. Tevens wordt
er een computerprogramma verspreid waarmee voor alle scores het cijfer berekend kan
worden.

3 Antwoordmodel Deel-
scores
Antwoorden

Opgave 1 Multiculturele samenleving

Maximumscore 4
1 Antillianen: omdat vanaf de jaren zeventig de werkgelegenheid op de Antillen afnam
(push) kwam men naar Nederland om werk te zoeken / door het ontbreken van
mogelijkheden om studeren / door het ontbreken van mogelijkheden om hun studie af te maken
(pull) /vanwege de lage studiekosten (pull) /in de jaren negentig zijn jongeren uit de
lagere sociaal-economische klassen gekomen in de verwachting hier werk te kunnen
vinden (pull)
Marokkanen: Vooral in de jaren zestig zijn Marokkanen naar Nederland gehaald door de
werkgevers vanwege het gebrek aan arbeidskrachten (pull), of vanwege de slechte
economische omstandigheden in Marokko (push) /in de jaren zeventig zijn in het kader
van de gezinshereniging ook vrouwen en kinderen naar Nederland gekomen (pull) nadat
in de jaren zestig de Marokkanen hierheen waren gehaald door de werkgevers vanwege
tekort aan arbeidskrachten
2

per groep
Indien de beschrijving goed is
Indien de factor juist als push- of pullfactor is benoemd
1
1

Maximumscore 2
2 Aan Marokkaanse jongeren is in het kader van gezinshereniging toelating verleend of ze
zijn de kinderen van toenmalige gastarbeiders die zich in Nederland gevestigd hebben
Antilliaanse jongeren worden toegelaten omdat ze een Nederlands paspoort bezitten
1
1

000013 CV24 3 Lees verder


### Pagina 33

Antwoorden Deel- scores
3 Maximumscore 2 1
Culturele integratie:
„De dwang om te integreren en de eigen roots op te geven ,....” (wordt bedoeld dat men
zich grotendeels zou moeten gedragen volgens de Nederlandse cultuur)
Sociaal-economische integratie:
Eén van de volgende citaten:
• „Deze groepen zijn laag opgeleid, verlaten de school vroeg en hebben een zwakke positie
op de arbeidsmarkt”
• „Toch krijg ik steeds problemen op de arbeidsmarkt”
1
4 Maximumscore 3 1
Een voorbeeld van een juist antwoord is:
Nee, ik vindt dat volgens de tekst Nederland geen open samenleving kan worden
genoemd want in een open samenleving is het ook voor mensen uit de lagere milieus
mogelijk een hogere positie te verwerven en is er dus sprake van sociale mobiliteit.
Bepalend voor deze sociale mobiliteit is een met een diploma afgeronde opleiding en dat
is nu juist het probleem voor veel van de allochtone jongeren
2
5 Maximumscore 4 1
gering opleidingsniveau
positieverwerving omdat men hier zelf, en/of met hulp van anderen, kan proberen
verandering in aan te brengen
discriminatie bij sollicitaties
positietoewijzing omdat dan de samenleving de veroorzaker hiervan is en de jongere niet de
mogelijkheid heeft dat te veranderen
1
1
1
6 Maximumscore 2 1
voorbeelden van goede antwoorden zijn (twee van de volgende):
• Het stimuleren/ belonen van bedrijven bij het in dienst nemen van jongeren uit etnische
minderheden.
• De overheid zou zelf meer jongeren uit de etnische minderheden in dienst kunnen nemen.
• De overheid zou meer tijd en geld kunnen besteden aan het om- en bijscholen van deze
jongeren om ze een grotere kans op de arbeidsmarkt te geven.
per maatregel
7 Maximumscore 3 1
Een voorbeeld van een juiste verklaring is:
Men ging ervan uit dat de gastarbeiders uit Turkije en Marokko zouden terugkeren naar
hun land van herkomst. Er was daarom toen nog geen sprake van gezinshereniging of
-vorming, en er waren daarom nog geen islamitische kinderen. Er was toen ook nog geen
sprake van een grote instroom van islamitische asielzoekers.
8 Maximumscore 3 1
Een voorbeeld van een juist antwoord is:
• Omdat kinderen op dezelfde school zitten raken ze via vriendschappen en kennissenkring
(op grond van eigen ervaring) bekend met elkaars culturen (gewoonten, waarden en
normen).
• Er ontstaan op deze manier niet zo snel vooroordelen omdat er genoeg feiten en
ervaringen bij de hand zijn die laten zien dat mensen toch anders zijn dan sommige
stereotypen ons zouden willen laten geloven
2
000013 CV24 4 Lees verder