# Eindexamen Maatschappijwetenschappen VWO 1999 tijdvak 1 > Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/maatschappijleer/1999/tijdvak-1 ## Vragen in dit examen ### Vraag 2 – Opgave 1 ### Vraag 3 – Opgave 1 ### Vraag 7 – Opgave 1 ### Vraag 8 – Opgave 1 ### Vraag 9 – Opgave 1 ### Vraag 21 – Opgave 1 ### Vraag 22 – Opgave 1 ### Vraag 23 – Opgave 1 ### Vraag 25 – Opgave 1 ### Vraag 27 – Opgave 1 ### Vraag 28 – Opgave 1 ### Vraag 29 – Opgave 1 ### Vraag 30 – Opgave 1 ### Vraag 31 – Opgave 1 ### Vraag 32 – Opgave 1 ## Opgaven (tekst van het examen) ### Pagina 1 Dit is een opgavepagina van een examen, getiteld 'Opgave 1 Multiculturele samenleving'. De pagina bevat twee tekstfragmenten en twee corresponderende vragen. Visuele elementen zijn beperkt tot de gestructureerde opmaak van de tekst en vragen. Het centrale thema betreft integratie van migranten in Nederland, met specifieke aandacht voor rechten, verantwoordelijkheden, individuele keuze en de rol van artikel 1 van de grondwet. Het eerste tekstfragment (tekst 1) is een citaat uit de inleiding van F. Bolkesteins boek 'Moslim in de polder' (1997), waarin hij de visie van 'geslaagde migranten' op integratie beschrijft als een wederkerig proces met zowel rechten als verantwoordelijkheden voor allochtone burgers. Hij benadrukt een complexe identiteit, een focus op de toekomst in de Nederlandse samenleving en een open, verdraagzame houding jegens andersdenkenden, ondanks een band met de islamitische godsdienst. Het tweede tekstfragment (tekst 2) is een citaat van Jan Beerenhout, gemeenteambtenaar, over de eigen verantwoordelijkheid van immigranten, waarbij hij stelt dat immigranten weloverwogen beslissingen nemen en dat het leren van Nederlands al voor vertrek uit het land van herkomst van belang is. De student wordt gevraagd de volgende taken uit te voeren: 1. Geef een voorbeeld van een groep immigranten die een vrije, weloverwogen keuze maakte bij immigratie, en een voorbeeld van een groep waar deze keuze twijfelachtig is. Licht dit antwoord toe (2 punten). 2. Leg uit hoe artikel 1 van de grondwet het principe van integratie als een wederkerig proces met rechten én verantwoordelijkheden waarborgt, waarbij zowel een recht als een verantwoordelijkheid worden genoemd (3 punten). De opgave test begrip van maatschappelijke en juridische concepten rondom immigratie en integratie, en het vermogen om deze concepten toe te passen op concrete voorbeelden en grondwetsartikelen. ### Pagina 2 Dit is een examenpagina die betrekking heeft op maatschappijwetenschappen, specifiek over integratie, multiculturalisme, en inburgering. De pagina bevat twee teksten en drie bijbehorende open vragen. Tekst 3 en de eerste twee vragen (vraag 3 en 4) behandelen het concept van integratie versus behoud van eigen cultuur, met een quote van Beerenhout en de Wet Inburgering Nieuwkomers (WIN). Visuele elementen ontbreken. Wiskundige of wetenschappelijke concepten zijn niet direct aanwezig, maar het gaat om sociologische en politieke concepten zoals 'multiculturele samenleving', 'emancipatieproces', 'integratie' en 'cultuur'. De student wordt gevraagd om de uitspraak van Beerenhout te analyseren in de context van het multiculturele samenlevingsmodel, het emancipatieproces te beschrijven, en de relatie tussen beide te concluderen. Verder dient de student twee categorieën 'nieuwkomers' op te noemen die inburgeringscursussen moeten volgen. Tekst 4 en de laatste vraag (vraag 5) omvatten een fragment van Turkse docent Zeki Coşkun over concrete voorbeelden uit inburgeringslessen, waarbij de verschillen tussen Turkse en Nederlandse gebruiken worden belicht. De student moet hier uitleggen hoe inburgeringslessen, aan de hand van twee functies van cultuur, integratie kunnen bevorderen. ### Pagina 3 Een terugkerend thema in de interviews van Bolkestein is de vraag aan zijn gesprekspartners of een voortdurende oriëntatie op de landen van herkomst een frustrerende werking op het integratieproces heeft (gehad). Aan de orde is meer de dubbele nationaliteit, het onderwijs in allochtone levende talen, de invloed van niet in Nederland opgeleide imams (islamitische geestelijken) en het recht om eigen islamitische scholen te stichten. Frank Niamut (directeur van een openbare basisschool) is geen tegenstander van gescheiden scholen. Maar wel plaatst hij de volgende kanttekeningen: tekst 5 „Ze gaan mijns inziens uit van een monoculturele benadering. Eman- cipatorische ontwikkeling leerprocessen. Het onderwijs (...) is derhalve meer gebaat bij een transculturele invulling. Dat houdt in dat je vanuit die monoculturele een- weer iets van elkaar kunnen over- neem. Gebaseerd op gemeen- schappelijke normen en waarden.” dne stappen verder zet, om van een multiculturele ontwikkeling. Voor een samenleving met verschillende culturen zijn enkele samenlevingsmodellen denkbaar. Frank Niamut bespreekt in tekst 5 een ontwikkeling die begint met een monoculturele benadering en een multiculturele benadering eindigt bij een interculturele benadering. Hierin kun je elementen van drie samenlevingsmodellen herkennen. 6 Noem bij de monoculturele en de interculturele benadering het samenlevingsmodel dat daar het best bij past. Licht je antwoord toe. 7 Kun je Niamut een cultureel-relativist of een universalist noemen? Licht je antwoord toe. tekst 6 Bolkestein vindt dat integratie een wederkerig proces dient te zijn dat ook aanpassing de autochtone burgers vraagt. De heer Kabaktepe, ondernemer en coördinator van de Turkse moskee-vereniging Aya Sofya, zegt hierover: „Ik heb af en toe het idee dat men denkt dat moslimvrouwen emanciperen als ze hun hoofddoek afleggen. Ik denk veeleer dat ze emanciperen als ze zich met hun hoofddoek en al thuis voelen in een buurthuis, in een computercursus (...), een maatschap- pij waar we vechten wij. Een moslimvrouw die kunnen volgen. En als haar dat daarbij een obstakel vormt, dan zorgt de organisatie van de leerplicht opleiding zelf.” Bolkestein zelf haalt echter instemmend de mening aan van een andere geïnterviewde, die stelt dat er grenzen zijn aan de aanpassing van de autochtoon. Als ‘een van de normen waarover niet te marchanderen valt’, noemt hij het verbod van abortus, zoals bij het verzoek van een allochtone vrouw voor wie er sprake was van een ‘noodsituatie’ omdat zij in verwachting was van een meisje, terwijl haar cultuur de voorkeur gaf aan een jongen. Een ander voorbeeld waarbij de handhaving van de leerplicht voor meisjes met een islamitische achtergrond waarbij normen en waarden van de dominante cultuur en de etnische cultuur conflicteren. 8 In hoeverre vind jij dat allochtonen zich moeten aanpassen aan de Nederlandse cultuur? Geef hierbij aan waar jij grenzen stelt aan de vrijheid om de culturele identiteit te beleven. Gebruik in je argumentatie twee criteria of uitgangspunten en pas deze toe op het voorbeeld van de handhaving van de leerplicht. 900006 25 4 Lees verder ### Pagina 4 Bolkestein tekent uit de mond van ondernemer Kabaktepe verder op: ,,De integratieproblemen zijn niet cultureel bepaald, maar sociaal-economisch waarbij de culturele factor een rol speelt". 3p 9 $\Box$ Leg uit waarom integratieproblemen van allochtonen in hoge mate door sociaal- economische factoren bepaald zijn. Gebruik in je uitleg het begrip sociaal-economische positie of sociale mobiliteit. De integratie van allochtonen in de Nederlandse samenleving wordt belemmerd door de relatief slechte sociaal-economische en culturele positie van allochtonen. Er zijn verschillende oorzaken die verklaren waarom de sociaal-economische en culturele positie van allochtonen verschilt van die van autochtonen. 2p 10 $\Box$ Geef een oorzaak voor dit verschil vanuit de positietoewijzing en een oorzaak voor dit verschil vanuit de positieverwerving. Verder stelt Bolkestein: tekst 7 "Het is juist het westen, met zijn ideeën over democratie, (...) en pluralisme dat een be- dreiging vormt voor de wereld van de islam. De enige bedreiging voor het westen komt van binnenuit. Het arbeidsethos verraagt. Het leiderschap is dikwijls zwak. Er heerst ook een ordentelijk gebrek aan zelfvertrouwen. Maar dat hebben wij allemaal aan onszelf te wijten. Om met het figuurlijke uit een Ame- rikaans stripverhaal te spreken: "Ik heb de vijand gezien – wij zijn het zelf". Bolkestein keert zich hier duidelijk tegen het tot zondebok maken van allochtonen voor de problemen van het westen. In het boek en in de citaten zijn uitspraken te herkennen die bijdragen aan een minder negatieve beeldvorming over allochtonen. 2p 11 $\Box$ Geef aan hoe het boek van Bolkestein kan bijdragen tot vermindering van negatieve beeldvorming over allochtonen. De reacties op het boek ,,Moslim in de polder" waren verschillend. Trouw (7 juni 1997) schreef dat Bolkestein vooral zijn politieke waarheid heeft willen beproeven. In dat opzicht hebben zijn gesprekspartners de VVD-leider zeker niet teleurgesteld. Hij zal ongetwijfeld veel van wat zij te zeggen hadden in dank hebben genoteerd." Je kunt in deze hele opgave over de multiculturele samenleving, net als in de opgave ,,Moslim in de polder", enkele uitgangspunten van de liberale stroming herkennen. 2p 12 $\Box$ Geef twee politieke uitgangspunten van de liberale stroming die je in de teksten van deze opgave herkent en vermeld bij elk uitgangspunt het citaat uit de tekst. 900006 25 5 Lees verder ### Pagina 5 Opgave 2 Criminaliteit en Rechtsstaat tekst 8 Supporters moeilijk achter tralies Doordat de vete tussen groepen voetbalsupporters buiten de stadions wordt uitgevochten, heeft de politie veel minder greep op deze nieuwe variant van het vertrouwde supportersgeweld. Door onze redacteur ROB SCHOOF Door de dood van de 35-jarige Ajax-supporter, zondag in een weiland bij Beverwijk, is het probleem voetbalcriminaliteit nu voor het eerst in jaren weer een vette letters op de politieke agenda gekomen. Minister Sorddrager vond er een 'totale gekte'. Moeten komen, zoals de Tweede Kamerfracties van VVD en CDA vinden? Moeten supportersgroepen worden geïnfiltreerd door de politie zodat zij meer te weten komen over het hoe en waar van de afgesproken vechtpartijen? Wie bij een voetbalwedstrijd wordt aangehouden, wordt meestal verdacht van openlijke geweld- pleging. Volgens de richtlijnen 'Bestrijding van voetbalvandalisme' (juni 1994) van het college van procureurs-generaal moet een voetbalsupporter een geldboete tot 750 gulden eisen voor first offenders en een stadionverbod van zes maanden. Bij een tweede overtreding wordt een gevangenisstraf geëist. Vorig jaar werden 1.550 voetvandalian vitgestes. Het jaar daarvoor waren het er 1.900. Wie van hun daadwerkelijk is verdwenen, is landelijk niet het Centraal Informatiepunt Voetbalvandalisme (CIV), ondergebracht bij de Utrechts politie. "Veel zaken worden geseponeerd wegens gebrek aan bewijs", zegt Heijs. "Het is gemakeIJjk een verdachte aan te klagen dat hij zich heeft schuldig gemaakt aan openlijke geweldpleging." Ondertussen zwelt de roep om een andere aanpak aan: Burgemeester Peper van Rotterdam hield gisteren een pleidooi voor uitbreiding van de wetgeving. Voetbalvandalisme moet collectief kunnen worden aangehouden en collectief worden gestraft, zonder aanzien de Nederlandse politiekorpsen voldoende over de identiteit en de plaats maar schort het aan de straf- verhaal. Er verdwijnen te we- porters achter de tralies. bron: NRC Handelsblad van 25 maart 1997 Op het ministerie van Justitie en bij de verschillende arrondissementsParken wordt inmiddels verwoed gebladerd in het Wetboek van Strafrecht. Het oog is gevallen op artikel 306, dat een gevangenisstraf in het vooruitzicht stelt voor het 'opzettelijk deelnemen aan een aanval of vechtpartij, waarin onderscheidingen personen zijn gewikkeld.' Daarmee kan in principe elke deelnemer tot twee of drie jaar celstraf worden veroordeeld wegens vechtpartijen waarbij gewonden of doden zijn gevallen. Ook de bijeenkomst tussen politie, justitie en onder- anderen minister Sorddrager ging gisteravond over deze aanpak, die gers te veel een nieuwe wetgeving vereist. In Haarlem en Amsterdam leeft nog een andere gedachte: het beroep op artikel 140, waarin sprake is van het plegen van misdrijven'. Justitie een voorwaardelijke straf geldboete tot 750 gulden en een en een stadionverbod van zes tweede overtreding worden niet geëist. Vorig jaar werden er gearresteerd. Het jaar daarvoor Wie van hun daadwerkelijk verdwenen, is landelijk niet deze criminele organisatie' aanmerkt, z ### Pagina 6 Voetbalcriminaliteit is een sociaal probleem als je kijkt naar de gevolgen voor de samenleving. 3p 13 ☐ Noem voor drie verschillende actoren uit tekst 8 van wie belangen in het geding zijn, een materieel en een immaterieel gevolg van voetbalvandalisme. In tekst 8 staat dat voetbalcriminaliteit weer op de politieke agenda is gekomen. Of een probleem wel of niet op de politieke agenda komt, hangt van allerlei zaken af. 3p 14 ☐ Noem drie factoren waardoor een onderwerp als voetbalcriminaliteit weer op de politieke agenda kwam. In tekst 8 worden verschillende overheidsinstanties genoemd die te maken krijgen met voetbalcriminaliteit. Elk van die instanties speelt een eigen rol binnen de machtenscheiding van de trias politica. Binnen de uitvoerende macht spelen bijvoorbeeld de diverse politiekorpsen, belast met de opsporing van strafbare feiten en handhaving van de openbare orde een rol. 4p 15 ☐ Noem van twee van de drie machten van de trias politica één instantie uit tekst 8 die betrokken is bij het voorkomen en bestrijden van voetbalcriminaliteit. Vermeld tevens de specifieke taak van die instantie. Uit de eerste alinea van tekst 8 blijkt dat VVD en CDA prioriteit willen geven aan een repressiever beleid bij de bestrijding van voetbalcriminaliteit. 2p 16 ☐ Noem voor zowel de VVD als het CDA een politiek uitgangspunt waaruit je hun politieke keuze voor een repressiever beleid kunt verklaren. In tekst 8 komt in de tweede alinea ter sprake dat van de arrestanten die aangehouden zijn, niet allen ’daadwerkelijk achter slot en grendel zijn verdwenen’. In de tekst zelf wordt het seponeren door gebrek aan bewijs als een verklaring hiervoor genoemd. 2p 17 ☐ Noem nog twee verklaringen waarom niet alle arrestanten ’daadwerkelijk achter slot en grendel zijn verdwenen’. Uit de in tekst 8 verstrekte gegevens zou je kunnen concluderen dat in 1996 de voetbalcriminaliteit ten opzichte van 1995 is afgenomen. In dezelfde tekst zijn er ook aanwijzingen dat de voetbalcriminaliteit in de toekomst statistieken eerder zal stijgen dan dalen. 3p 18 ☐ Leg uit dat de politiestatistieken na 1996 weleens een sterke stijging van voetbalcriminaliteit zouden kunnen tonen. De vraag wordt opgeworpen of supportersgroepen wel of niet moeten worden geïnfiltreerd door de politie. 3p 19 ☐ Ben je voor of tegen infiltratie door de politie in supportersgroepen? Beargumenteer je standpunt en betrek daarin de spanning die er bestaat tussen de bestrijding van de misdaad enerzijds en de beginselen van de rechtsstaat anderzijds. 900006 25 7 Lees verder ### Pagina 7 In het artikel „Op naar de middeleeuwen” interviewt Ad Franssen de massapsycholoog Hans van de Sande naar aanleiding van de „slag bij Beverwijk”. tekst 9 Van de Sande vindt sommige programma-ideeën oplossing: ze zouden bij wijze van extra attractie echt te dol. „Ik had net nog een kredietje van voor de wedstrijd de oude Romeinse spelen weer de lijn die me wilde strikken voor een moeten invoeren. Volgens hem moest er een kooi de begrafenis van de overleden Ajax-supporter. komen waarin je de twee rivaliserende supporters- Dan denk ik: Jezus Christus, je gaat zo’n jongen groepen zet en ze dan van overheidswege uitrust toch niet tot heilige verheffen. Hij heeft gevochten, met kettingzagen. Als er nog één iemand levend daar heeft hij voor gekozen, en vervolgens is hij uit komt, dan is dat de partij die gewonnen heeft. gewoon gesneuveld.” „Dat soort krankzinnige ideeën hoor ik wel meer, want het publiek is nogal jaloers. Ze hebben we Deze gedachte komt dicht bij de nu veel geen kooi meer nodig, noch een weiland, maar gehoorde opwelling: laat die voetbalvandalen vechten ze het uit in de binnenstad. Dan heb je in elkaar maar lekker afslachten, want de feiten de Middeleeuwen weer terug.” dood. „Een vriend van mij kwam ooit met de volgende bron: HP/De Tijd van 4 april 1997 2p 20 In tekst 9 wordt voorgesteld dat de politie de vechtersbazen maar hun gang moet laten gaan. Leg uit waarom dit in een rechtsstaat niet toelaatbaar is. tekst 10 De toename van geweld heeft misschien ook met de totaal veranderde samenleving te maken. „Natuurlijk, want we leven in een steeds mobielere maatschappij, waarin mensen minder controleerbaar zijn geworden. Vroeger zorgden mensen daar in principe zelf voor. Zelfs een gemeentelijke schoon- maakdienst was nauwelijks nodig, iedereen zijn eigen stoepje schoonveegde. Jongeren zijn hierdoor in veel mindere mate gesocialiseerd. Als je dertig jaar geleden iemand aan een fiets zag stelen, dan zei je: hé, wat ben je daar aan het doen? Nu doet niemand dat meer.” bron: HP/De Tijd van 4 april 1997 In tekst 10 oppert Van de Sande dat we te maken hebben met veranderingen in de maatschappij. Welke maatschappelijke ontwikkelingen bieden een verklaring voor de toename van geweld rond voetbalwedstrijden? Noem er drie en licht elke ontwikkeling toe. 3p 21 900006 25 8 Lees verder ### Pagina 8 tekst 11 Gaat het bij de huidige voetbalvandals altijd om hetzelfde soort mensen? “Eigenlijk wel. Je hebt tien procent potentiële geweldplegers en één procent betreft mensen die van nature gewelddadig zijn. Wanneer die laatste groep haar kans schoon ziet, dan komen de meelopers – de andere tien procent – ook over de brug. Komen deze vechtersbazen uit een bepaalde sociale klasse? “Het gaat vaak om jongens die zich moeilijk kunnen aanpassen aan het heersende norm- systeem, die hun school niet hebben af- gemaakt. Niet omdat ze te dom waren, maar omdat ze continu conflicten hadden met leraren. Ik ken hier in Groningen een supporter – een echte voorman van de Z-side – die zijn leraar techniek een loden pijp geleegd. En dit is echt geen uniek geval. “Deze jongens komen vaak uit de zogenaam- de arbeidersklasse, maar vergeet niet dat in een dergelijk milieu goed kunnen vechten pré is. Als je daar een klap krijgt, zeggen je ouders thuis: ‘Heb je de ander wel een flinke klap terugverkocht?’ Als je niet hebt terug- geslagen, dan ben je een mietje. “Trouwens, het is wel een beetje de maatstaf in die wereld. En de politie is in principe hun vijand, want conflicten regelen ze zelf wel, daar hebben ze geen meerdere voor nodig. Een andere oorzaak van dat gedrag ligt meer individueel. Mensen verschillen nu eenmaal en er zitten ook lui bij die gewoon aansluiting in hun hoofd hebben; nutters, zoals ze in Engeland door onderzoekers genoemd zijn. Het gaat om jongens die hierdoor niet zo populair zijn bij de voormannen. Agressieve meetoppers die helemaal onder aan de supportersladder staan en geaccepteerd worden vanwege hun vechtkwaliteit.” bron: HP/De Tijd van 4 april 1997 In tekst 11 brengt Van der Sande verschillende ideeën naar voren over de oorzaken van voetbalcriminaliteit. In zijn ideeën kun je enkele theorieën herkennen over de oorzaken van criminaliteit waarin geen verband wordt gelegd met maatschappelijke ongelijkheid en enkele theorieën waarbij juist wel een verband wordt gelegd met maatschappelijke ongelijkheid. 6p 22 [ ] Noem een theorie die niet uitgaat van maatschappelijke ongelijkheid en twee theorieën die wel uitgaan van maatschappelijke ongelijkheid. Licht elke theorie toe van uit het gezichtspunt van voetbalcriminaliteit. 9 Lees verder 900006 25 ### Pagina 9 Opgave 3 Politieke besluitvorming Na een marathonzitting sloten de Europese staats- en regeringsleiders – met elkaar de Europese Raad vormend – onder het voorzitterschap van Nederland, op 18 juni 1997 het Verdrag van Amsterdam. Hierbij werden besluiten genomen over de toekomst van de Europese Unie (EU). tekst 12 Opluchting na akkoord stabiliteitspact De Europese staats- en regeringsleiders ministers van Financiën leidde, zei gisteren hebben in Amsterdam een akkoord bereikt 'buitengewoon opgelucht en verheugd te zijn over het zogeheten stabiliteitspact. Over dit dat het pact rond is. "Er zijn alleen winnaars pact voor budgettaire discipline in de Euro- en geen verliezers." De Duitse eis dat de mese muntunie, die in 1999 van start moet aanpak van de werkgelegenheid geen geld gaan, was een conflict gerezen omdat mag kosten, is ingewilligd. Frankrijk heeft de Frankrijk meer aandacht voor werk- werkgelegenheid op de politieke agenda gelegenheid. De Europese leiders besloten gekregen. De Britse premier Blair kreeg zijn gisteren aan het stabiliteitspact een opvattingen over hoe de werkgelegenheid het resolutie toe te voegen over groei en werk- beste gestimuleerd kan worden in de resolutie: gelegenheid. Daarin staat onder meer dat de belastingen en sociale premies moeten zo landen van de Europese Unie hun werk- worden aangepast dat de ondernemingen gelegenheidsbeleid beter coördineren. worden aangespoord banen te scheppen. Minister Zalm, die de vergadering van de bron: NRC Handelsblad van 17 juni 1997 2p 23 [ ] Het proces van politieke besluitvorming van de Europese Raad kun je analyseren volgens een model. Beschrijf volgens een model wat er in de Eurotop is gebeurd en vermeld daarbij de treffende fase(n). 3p 24 [ ] Kun je de EU opvatten als een staat? Licht je antwoord toe aan de hand van de drie kenmerken van het begrip staat. [FIGUUR: Een cartoon met een figuur die een schild met de Europese sterren en een zwaard draagt.] bron: HP/de Tijd van 20 juni 1997 900006 25 10 Lees verder ### Pagina 10 In Amsterdam werden aan de vooravond van de Eurotop 348 mensen opgepakt op verdenking van 'deelnemen aan criminele organisatie'. Zij hadden tijdens demonstraties 'EU-rot op' geroepen, weerspannig uit hun slaap proberen te houden en vernielingen aangericht. Ook preventief werden mensen in hechtenis genomen. tekst 13 “De Haagse strafpleiter mr. G.Spong is van mening dat artikel 140 niet te pas komt. Ook over de noorderverordering die momenteel in delen van Amsterdam geldt, op basis waarvan de politie tevens tot arrestaties is overgegaan, is hij niet te spreken. Volgens Spong wordt veel te weinig rekening gehouden met de vrijheidsrechten en mensenrechten van de Amsterdamse burgers. (...) 'Een voetvoet voor de benadering van deze paar rege- ringsleiders waar toch niets bijzonders uit- komt. (...) Laten ze op een frisse voor kust gaan zitten of in de Marktzwaard. Amster- dam is een verkeerde plek.” bron: NRC Handelsblad van 17 juni 1997 2p 25 Spong geeft in tekst 13 een oordeel over het functioneren van de Nederlandse rechtsstaat. Welke twee kenmerken van de Nederlandse rechtsstaat komen in tekst 13 ter sprake? Licht je antwoord toe met behulp van de betreffende uitspraken. 2p 26 Actiegroepen en belangenorganisaties zijn verschillende soorten pressiegroepen. Ga voor zowel actiegroepen als belangenorganisaties na of ze met weinig succes of met veel succes kunnen lobbyen bij Europese instellingen. Licht je antwoord toe met kenmerken van de betreffende pressiegroep. 900006 25 11 Lees verder ### Pagina 11 overzicht De EU kan zeker nog geen volwaardig uitgegroeide democratie genoemd worden. Uit het onderstaande overzicht zijn enkele verschillen met een echte parlementaire democratie af te lezen. Maak gebruik van het overzicht voor de beantwoording van de volgende twee vragen. EUROPESE INSTELLINGEN Europese Raad Ook 'Top' genoemd, bijeenkomst van de veertien regeringsleiders en het Franse staatshoofd. De enige instelling waarin een mandaat van de veertien regeringsleiders en het Franse staatshoofd. De enige instelling waarin één vertegenwoordiger de EU-standpunten mee kan bepalen. één vertegenwoordiger de EU-standpunten mee kan bepalen. maal per jaar samen. Vaak wordt hier de richting bepaald bij belangrijke, politieke kwesties. maal per jaar samen. Vaak wordt hier de richting bepaald bij belangrijke, politieke kwesties. Europese Commissie Dankzij bestuur. Belangrijkste het initiatiefrecht: de Commis enige) voorstellen doen voor wetgeving en daarmee voor een deel de discussie over Europees beleid richting geven. Daarnaast ziet erop toe dat verdragen en raadsbesluiten worden uitgevoerd. Als een lidstaat blijft, kan de Commissie ingrijpen en zo nodig ziet ook toe op vrije het Europese Hof inschakelen. De (mededingingsregime). Ministerraden Officieel: Raden van de Europese Unie. De enige instelling waarin de lidstaten rechtstreeks zijn vertegenwoordigd. De vergadering de ministers één keer per maand in Brussel (en soms in Luxemburg) bijeen. De belangrijkste raad is de Raad van de Ministers van Buitenlandse Zaken, aangeduid als de Algemene Raad. Daarnaast hebben de ministers van Financiën een eigen raad. De raden nemen besluiten op de hand van voorstellen van de Europese Commissie. Bij de besluitvorming geldt een 'gewogen stemverdeling'. Leden Commissie 2 Duitsland 2 Frankrijk 2 Italië 2 Spanje 2 Verenigd Koninkrijk 1 België 1 Denemarken 1 Finland 1 Griekenland 1 Ierland 1 Luxemburg 1 Nederland 1 Oostenrijk 1 Portugal 1 Zweden Stemverdeling 10 stemmen: Duitsland, Frankrijk, Italië en Verenigd Koninkrijk 8 stemmen: Spanje 5 stemmen: België, Griekenland, Nederland, Portugal 4 stemmen: Zweden, Oostenrijk, Finland 3 stemmen: Denemarken, Finland, Ierland 2 stemmen: Luxemburg 87 stemmen Besluiten • Gewone meerderheid: de helft van 87 stemmen = minimaal 44 stemmen • Gekwalificeerde meerderheid: voor de meeste voorstellen zijn 62 stemmen nodig. Wanneer een voorstel van de Commissie echter niet tegen een voorstel is, kan de Raad worden opgedragen alsnog te stemmen nodig. Voor een voorstel dat is ingediend door een lidstaat van de tegen een voorstel is, kan de Raad worden opgedragen alsnog te stemmen nodig. Voor een voorstel dat is ingediend door een lidstaat van de EU of van de lidstaten wordt het aantal verhoogd tot 25 stemmen. De Luxemburgse christen-democratische premier Jacques Santer is de voorzitter van de Europese Commissie. • Als de gevolgen van een voorstel voor een lidstaat 'van vitaal belang zijn', kan het voorstel bij unanimiteit worden afge keurd. • Een minderheid kan besluitvorming blokkeren bij 26 tegenstemmen, of wanneer 8 lidstaten van de vijftien tegen zijn. Europees Parlement Zetelverdeling 99 Duitsland ### Pagina 12 4p 27 Stel dat je de Europese Commissie, het Europees Parlement en de Ministerraden wat betreft hun taken zou mogen vergelijken met de grondwettelijke taken van Nederlandse staatsorganen. Het Europees Parlement is dan wat betreft zijn controlerende en zijn medewetgevende taak gedeeltelijk te vergelijken met het Nederlandse Parlement en gedeeltelijk met een officieel adviesorgaan als de Raad van State. Met welke Nederlandse staatsorganen kun je de Europese Commissie en de Ministerraden wat betreft hun taakstelling vergelijken? Licht je antwoord toe. 2p 28 Welk formeel middel dat behoort bij de wetgevende taak van het Nederlandse Parlement, ontbreekt bij de bevoegdheden genoemd in het overzicht van het Europees Parlement? 3p 29 Lidstaten moeten aan de instellingen van de EU macht afstaan. Dit afstaan van macht past niet zo goed in de klassieke democratie-theorie. Geef een reden waarom dit afstaan van macht niet zo goed past in de klassieke democratie-theorie. 3p 30 Het Verdrag van Amsterdam voorziet in een iets grotere stem voor het Europees Parlement en bevat de aanzet om van de EU behalve een economische ook een sociale gemeenschap te maken. Hoewel de grote politieke partijen in Nederland voorstander zijn van een verdere versterking van de EU, stellen zij zich daarbij niet kritiekloos op. Zo zal bijvoorbeeld D66 vanuit hun maatstaf van democratisering ervoor pleiten dat het democratisch gat gedicht wordt. Ook de VVD, het CDA en de PvdA zullen bij de verdere verdieping van de EU hun eigen maatstaven hanteren. Geef voor VVD, CDA en PvdA een relevant politiek uitgangspunt dat zij zullen toetsen bij een verdieping van de EU. label 1 Opkomstpercentages verkiezingen voor de Tweede Kamer en voor het Europees Parlement Tweedekamer Europees Parlement 1977 86% 68% 1979 87% 1981 81% 51% 1982 86% 1984 80% 47% 1986 79% 46% 1989 1994 bron: Centraal Bureau voor de Statistiek 3p 31 Volgens tabel 1 is de opkomst van Nederlandse kiezers bij de Europese parlementsverkiezingen vergeleken met de opkomst bij de Tweede-Kamerverkiezingen tot nu toe laag geweest. Geef hier drie redenen voor. 4p 32 Het overdragen van macht aan de EU zou wellicht enkele knelpunten van ons nationale politieke systeem kunnen oplossen. Hoe sta jij tegenover een verdere overdracht van macht door Nederland aan Europese instellingen? Betrek in je antwoord twee knelpunten van het huidige Nederlandse politieke systeem. Einde ### Pagina 13 Correctievoorschrift VWO Maatschappijleer Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs 19 | 99 Tijdvak 1 Inzenden scores Uiterlijk 27 mei de scores van de alfabetisch eerste twintig kandidaten per school op de daartoe verstrekte optisch leesbare formulieren naar het Cito zenden. 900006 CV25 Begin ### Pagina 14 1 Regels voor de beoordeling Het werk van de kandidaten wordt beoordeeld met inachtneming van de artikelen 41 en 42 van het Eindexamenbesluit VWO/HAVO/MAVO/VBO. Voorts heeft de CEVO op grond van artikel 39 van dit Besluit de Regeling beoordeling centraal examen vastgesteld (CEVO-427 van september 1994) en bekendgemaakt in het Gele Katern van Uitleg, nr. 22a van 28 september 1994. Voor de beoordeling zijn de volgende passages van de artikelen 41 en 42 van het Eindexamenbesluit van belang: 1 De directeur doet het gemaakte werk met een exemplaar van de opgaven en het procesverbaal van het examen toekomen aan de examinator. Deze kijkt het werk na en zendt het met zijn beoordeling aan de directeur. De examinator past bij zijn beoordeling de normen en de regels voor het toekennen van scorepunten toe die zijn gegeven door de CEVO. 2 De directeur doet de van de examinator ontvangen stukken met een exemplaar van de opgaven, de beoordelingsnormen, het procesverbaal en de regels voor het bepalen van de cijfers onverwijld aan de gecommitteerde toekomen. 3 De gecommitteerde beoordeelt het werk zo spoedig mogelijk en past bij zijn beoordeling de normen en de regels voor het toekennen van scorepunten toe die zijn gegeven door de CEVO. 4 De examinator en de gecommitteerde stellen in onderling overleg het aantal scorepunten voor het centraal examen vast. 5 Komen zij daarbij tot overeenstemming, dan wordt het aantal scorepunten bepaald op het rekenkundig gemiddelde van het door ieder van hen voorgestelde aantal scorepunten, zo nodig naar boven afgerond. 2 Algemene regels Voor de beoordeling van het examenwerk zijn de volgende bepalingen uit de CEVOregeling van toepassing: 1 De examinator vermeldt op een lijst de namen en/of nummers van de kandidaten, het aan iedere kandidaat voor iedere vraag toegekende aantal scorepunten en het totaal aantal scorepunten van iedere kandidaat. 2 Voor het antwoord op een vraag worden door de examinator en door de gecommitteerde scorepunten toegekend in overeenstemming met het antwoordmodel. Scorepunten zijn de getallen 0, 1, 2, ..., n, waarbij n het maximaal te behalen aantal scorepunten voor een vraag is. 3 Scorepunten worden toegekend met inachtneming van de volgende regels: 3.1 indien een vraag volledig juist is beantwoord, wordt het maximaal te behalen aantal scorepunten toegekend; 3.2 indien een vraag gedeeltelijk juist is beantwoord, wordt een deel van de te behalen scorepunten toegekend in overeenstemming met het antwoordmodel; 3.3 indien een antwoord op een open vraag niet in het antwoordmodel voorkomt en dit antwoord op grond van aantoonbare, vakinhoudelijke argumenten als juist of gedeeltelijk juist aangemerkt kan worden, moeten scorepunten worden toegekend naar analogie of in de geest van het antwoordmodel; 3.4 indien een voorbeeld, reden, uitwerking, citaat of andersoortig antwoord gevraagd wordt, wordt uitsluitend het eerstgegeven antwoord beoordeeld; 3.5 indien meer dan één voorbeeld, reden, uitwerking, citaat of andersoortig antwoord gevraagd wordt, worden uitsluitend de eerstgegeven antwoorden beoordeeld, tot maximaal het gevraagde aantal; 3.6 indien in een centraal gevraagde verklaring of uitleg ontbreekt dan wel foutief is, worden 0 scorepunten toegekend, tenzij in het antwoordmodel anders is aangegeven; 3.7 indien in het antwoordmodel verschillende mogelijkheden zijn opgenomen, worden ### Pagina 15 3.8 indien in het antwoordmodel een gedeelte van het antwoord tussen haakjes staat, behoeft dit gedeelte niet in het antwoord van de kandidaat voor te komen. 4 Indien de examinator of de gecommitteerde meent dat in een toets of in het antwoordmodel bij die toets een fout of onvolkomenheid zit, beoordeelt hij het werk van de kandidaten alsof de toets en antwoordmodel juist zijn. Hij kan de fout of onvolkomenheid mededelen aan de CEVO. Het is niet toegestaan zelfstandig af te wijken van het antwoordmodel. Met een eventuele fout wordt bij de definitieve normering van het examen rekening gehouden. 5 Voor deze toets kunnen maximaal 100 scorepunten worden behaald. Het aantal scorepunten is de som van: a. 10 scorepunten vooraf; b. het aantal voor de beantwoording toegekende scorepunten; c. de extra scorepunten die zijn toegekend op grond van een beslissing van de CEVO. 6 Het cijfer van het centraal examen wordt verkregen door het aantal scorepunten te delen door het getal 10. 3 Antwoordmodel Antwoorden Deel- scores Opgave 1 Multiculturele samenleving Maximumscore 2 1 $\Box$ Voorbeelden van groepen, waarbij wel sprake was van een weloverwogen, individuele keuze zijn (één van de volgende): • arbeidsmigranten uit geïndustrialiseerde Europese landen (Duitsland, België en Engeland): een bewuste keuze uit economische motieven. • arbeidersmigranten uit mediterrane landen: velen kozen welbewust voor een beter bestaan, daarbij uitgenodigd door een actieve werving vanuit het gastland. • Surinamers: in de jaren vijftig en zestig voor studie en vanaf 1970 economische motieven. • Indische Nederlanders: na de onafhankelijkheid stond men voor een echte keuze: sommigen kozen voor een onzekere toekomst in Indonesië, anderen emigreerden. Voorbeelden van immigratie, waarbij velen vonden dat ze geen keuze hadden (één van de volgende): • Molukkers: Molukse mannen, in dienst van het KNIL, werden door de Indonesische overheid werd voor een ,,tijdelijke” oplossing gekozen. • Asielzoekers en vluchtelingen (ook uit Suriname na de staatsgreep in 1980): de situatie in een land kan zo levensontredend zijn, dat men moeilijk kan spreken van een vrije keuze. • Arbeidsmigranten: een deel voelde zich min of meer gedwongen te migreren door de moeilijke economische situatie, sociale druk. • Indische Nederlanders: na de onafhankelijkheid vreesden sommigen een onzekere toekomst in Indonesië en voelden zich gedwongen te emigreren. per voorbeeld met toelichting 1 Maximumscore 3 2 $\Box$ Een voorbeeld van een goede uitleg is: • Artikel 1 van de grondwet stelt dat allen die zich in Nederland bevinden, in gelijke gevallen gelijk moeten worden behandeld. • Het recht op gelijke behandeling impliceert de verantwoordelijkheid of plicht dat iedereen zich ook aan die gelijke behandeling moet houden, bijvoorbeeld de gelijkwaardigheid tussen man en vrouw / leerplicht voor meisjes moet aanvaarden. 1 2 900006 CV25 3 Lees verder ### Pagina 16 Antwoorden Deel- scores 3. Maximumscore 4 • voor de omschrijving van de multiculturele samenleving • voor de beschrijving van het integratieproces volgens dit model • voor de argumentatie van de conclusie 2 1 1 Een voorbeeld van een goed antwoord is: • In het multiculturele samenlevingsmodel wordt ernaar gestreefd dat verschillende etnische groepen gelijke kansen hebben op sociale, economische en politieke posities zonder dat ze daarvoor hun eigen cultuur identiteit hoeven op te geven • Dit samenlevingsmodel veronderstelt een geleidelijk integratie/emancipatieproces waarbij de dominante cultuur de etnische subculturen respecteert en de migrant vanuit zijn gerespecteerde etnische identiteit integreert doordat hij/zij gebruik maakt van gelijke kansen op sociaal-economische en politieke posities (vergelijkbaar met christen- democratisch ideaal van integratie via emancipatie in eigen kring). • In de uitspraak van Beerenhout wordt dit proces veronachtzaamd, de mens wordt voor de dwingende keuze gesteld te veranderen of de eigen cultuur te behouden. (een derde manier: integratie met behoud van eigen culturele identiteit wordt onmogelijk geacht) 2 1 1 4. Maximumscore 2 • Twee van de volgende: - erkende vluchtelingen - vrouwen die in verband met gezinshereniging naar Nederland komen - huwelijks partners die in verband met gezinsvorming naar Nederland komen per categorie 1 5. Maximumscore 4 In een goed antwoord komen voor: • de betekenisverlenende functie met een uitwerking • de gedragsregulerende functie met een uitwerking 2 2 Een voorbeeld van een goed antwoord is: Hierdoor zouden nieuwkomers de betekenis van Nederlandse gebruiken en verschijnselen kunnen leren: bijvoorbeeld de begrafenisgewoonten, geboortekaartjes e.d. Nederlandse cultuur is ook kennisnemen van een gedragsregulerend kader: welk gedragspatroon wordt door Nederlanders verwacht in welke situatie (bijvoorbeeld na een verhuizing als nieuwe buurtbewoner)? 6. Maximumscore 2 • Bij de monoculturele benadering past het segregatiemodel: gescheiden scholen, onderwijs binnen eigen cultuur • Bij de interculturele benadering past het model van de melting pot het best: culturele versmelting door wederzijds overnemen van elementen van verschillende culturen 1 1 7. Maximumscore 2 • Niamut is te beschouwen als een (cultureel) universalist; • voorstanders van het universalisme gaan uit van bepaalde algemene waarden die voor iedereen gelden. Ook Niamut spreekt van gemeenschappelijke normen en waarden 1 1 900006 CV25 4 Lees verder ### Pagina 17 Antwoorden Deel- scores Maximumscore 3 8 • het standpunt inhoudelijk 0 • voor het eerste criterium 1 • voor het tweede criterium 1 • voor een consistente toepassing in het voorbeeld 1 Als criteria/uitgangspunten die een rol spelen kunnen bijvoorbeeld genoemd worden: • de vraag of bepaalde waarden algemene universele geldigheid hebben (het grondrecht van zelfbeschikking). • aanpassing om te kunnen functioneren in de Nederlandse samenleving. • het recht op het behoud van de eigen cultuur. Voorbeelden van goede antwoorden zijn: • Ik vind dat islamitische meisjes van school gehaald mogen worden door hun ouders, maar niet dat ouders een meisje mogen uithuwelijken. Voor mij ligt de grens van tolerantie in de waarde van de gelijkwaardigheid van de betrokkenen die bij uithuwelijking niet gerespecteerd wordt (eerste criterium) of waar de beginselen van de rechtsstaat (geen eigentrichters) niet worden getreden (tweede criterium). • Ik vind dat de leerplicht juist voor meisjes met een islamitische achtergrond streng moet worden nageleefd, de vrijheid van beleving van eigen culturele identiteit dient op een vergelijkbare wijze benaderd te worden als bij orthodox-protestantse kerken die bij veel wettelijke bepalingen een beroep mogen doen op een uitzondering van gewetensbezwaren. De grens van tolerantie ligt bij mij bij de eerbiediging van grondrechten zoals verwoord in de universele verklaring van de rechten van de mens. Ieder heeft recht op leven, vrijheid (eerste criterium). Voorzover die rechten niet aangetast worden zal een migrant zich moeten integreren in de samenleving waarvoor hij gekozen heeft en onderdelen van zijn eigen culturele identiteit moeten opgeven (tweede criterium). Maximumscore 3 9 • Voorbeelden van goede antwoorden (één van de volgende): • Vele allochtonen bevinden zich in een lage sociaal-economische positie / laag op de maatschappelijke ladder, een slechte positie op de arbeidsmarkt en woningmarkt, een relatief slechte inkomenspositie en relatief weinig op- / er is sprake van een vicieuze cirkel. • Er blijken sterke verbanden te bestaan tussen de maatschappelijke positie van mensen en uiteenlopende zaken als cultuurdeelname, politieke participatie, schoolprestaties enz. De kansen op hoger onderwijs, en daarmee op sociale mobiliteit (dat wil zeggen de kans om te stijgen op de maatschappelijke ladder) blijken kleiner te zijn voor jongeren met ouders uit lagere maatschappelijke posities. Maximumscore 2 10 • Eén van de volgende goede oorzaken wat betreft positietoewijzing: • discriminatie op de arbeidsmarkt/woningmarkt vanwege vooroordelen • onderwijs houdt onvoldoende rekening met de culturele achtergrond • organisaties van allochtonen staan minder open voor etnische minderheden Eén van de volgende goede oorzaken wat betreft positieverwerving: • houding van allochtonen ten aanzien van het Nederlandse onderwijs (meer positieve inzet) • negatieve opvattingen over werkende allochtone vrouwen / grote omvang van gezinnen, waardoor minder gelegenheid tot werken buitenshuis van vrouwen • de mate waarin allochtonen willen gaan participeren in organisaties van autochtonen • de mate waarin de eigen allochtone organisaties ontwikkeld zijn 900006 CV25 5 Lees verder Voor alle eindexamens.nl, zie ook www.ssl.nl. Voor de perfecte voorbereiding op je eindexamen, zie ook www.ssl.nl. Pagina: 1846 ### Pagina 18 Antwoorden Deel- scores 11 MaximaIscore 2 Voorbeelden van goede antwoorden zijn (één van de volgende): • Door het aan het woord laten van „geslaagde migranten” (het boek kan een bijdrage leveren aan een positieve beeldvorming over allochtonen). • De geïnterviewden, die die verdragaam opstellen en een wederkerig proces van rechten en verantwoordelijkheden benadrukken, kunnen een deel van de 'angst' voor het onbekende' bij autochtone lezers wegnemen. 12 MaximaIscore 2 • Voorbeelden van goede antwoorden zijn (twee van de volgende): • individuele vrijheid en verantwoordelijkheid; het zijn volwassen mensen die weloverwogen hun beslissingen hebben genomen (tekst 2) / verbod op abortus als één van de normen waarover niet te marchanderen valt (inleiding vraag 8). • belang van particulier initiatief / vrije markteconomie; de geïnterviewden zijn geslaagde immigranten, onder meer de heer Kabaktepe, die mede als ondernemer wordt aangeduid (inleiding opgave en inleiding tekst 8) / het primair stellen van de sociaal-economische factor bij de integratie (inleiding vraag 9). • politieke grondrechten én verantwoordelijkheden (tekst 1). • scheiding kerk-staat; het recht om islamitische scholen op te richten (inleiding op tekst 5) en tekst 5). • rol overheid bij het onderwijs; invloed van niet in Nederland opgeleide Imams (inleiding op tekst 5). per uitgangspunt én verwijzing naar uitspraak 1 Opgave 2 Criminaliteit en Rechtsstaat 13 MaximaIscore 3 Voorbeelden van goede antwoorden zijn (drie van de volgende): • voor burgers/bedrijven/winkeliers geldt het materieel gevolg van doorberekening politiekosten in belastingen / schade aan bedrijven/winkels en het immaterieel gevolg van bedreiging van de rechtsorde / gevoelens van onveiligheid. • voor voetballiefhebbers geldt het materieel gevolg dat de toegangskaart duurder wordt door invoering clubcard / fouilleren en het immaterieel gevolg van de bedreiging betrokken te raken bij gewelddadigheden / voetbal wordt geassocieerd met vandalisme. • voor voetbalclubs geldt als materieel gevolg het treffen van ordemaatregelen / bouwkundige aanpassingen van stadions en als immaterieel gevolg dat het imago van de club verslechtert / de voor ingang van de competitie gevaar loopt. • voor de gemeente/regio geldt het materieel gevolg dat de politiekosten van de politie- inzet gefinancierd moet worden en als immaterieel gevolg dat de naam van de stad negatief geassocieerd wordt met vandalen / de gemeente onmachtige is dit probleem op te lossen. per actor met een aannemelijke beschrijving van zowel een materieel als een immaterieel gevolg 1 14 MaximaIscore 3 Drie van de volgende: • De poortwachters (in dit geval vooral) de media / de politieke partijen, zijn bereid het probleem op de agenda te zetten. • Het probleem komt steeds vaker voor en roept door het gewelddadige karakter nogal wat emoties op. • De situatie wordt als veranderbaar beschouwd / de politiek kan een oplossing voor het probleem bieden. • Er moet ruimte zijn op de politieke agenda. per factor 1 900006 CV25 6 Lees verder Voor alle eindexamens, zie ook www.ssIeiden.nl. Voor de perfecte voorbereiding op je eindexamen, zie ### Pagina 19 Antwoorden Deel- scores 15 Maximumscore 4 Voorbeelden van goede antwoorden zijn (twee van de volgende): • Eén van de volgende instanties bij de wetgevende macht: • Tweede Kamer: plaatst voetbalcriminaliteit op de politieke agenda en stelt de wetten vast • Minister S o rgd rager: bereidt wetsvoorstellen voor Eén van de volgende instanties bij de uitvoerende macht: • Minister S o rgd rager / Minister van Justitie: geeft opdracht aan het Openbaar Ministerie / is politiek verantwoordelijk voor het Openbaar Ministerie • Voetbalofficier / Procureurs Generaal: doen opsporen, vervolgen en uitvoeren van straffen • korpsbeheerder / burgemeester: geeft leiding aan de politie Eén van de volgende instanties bij de rechterlijke macht: • rechters: vellen vonnissen, bepalen strafmaat • Procureurs Generaal: vervolgen van strafbare feiten per onderdeel met een juist antwoord: Indien politie: spoort strafbare feiten op / handhaaft openbare orde 16 Maximumscore 2 Eén van de volgende politieke uitgangspunten van de VVD: • De liberalen zijn overtuigd van het belang van rechtsregels ter waarborging van individuele vrijheidsrechten, waarbij de overheid moet toezien op de naleving. • Het toezien op naleving van de wetten is een kerntaak van de staat. Eén van de volgende politieke uitgangspunten van het CDA: • De christendemocraten benadrukken het belang van waarden en normen / een verantwoordelijke samenleving waarbij mensen respect opbrengen voor elkaar. (Bij voetbalvandalisme worden die waarden en normen geweld aangedaan.) • De overheid vervult bij het opsporen, vervolgen en bestraffen van strafbare feiten rond voetbalcriminaliteit een taak die niet door andere maatschappelijke instellingen vervuld kan worden (het afdwingen van gedrag door het gezaghebbend opleggen van straffen). 17 Maximumscore 2 Twee van de volgende: • door het opleggen van een alternatieve straf • door het overeenkomen van een transactie met de Officier van Justitie • door voorwaardelijke gevangenisstraffen • door geldboetes voor first offenders per verklaring 18 Maximumscore 3 In een goede uitleg komen de volgende kernen voor: • Voetbalcriminaliteit is hoog op de politieke agenda gekomen; dit heeft tot gevolg dat aan de opsporing en vervolging prioriteit gegeven wordt / de politiebevoegdheden uitgebreid worden / dat de politie sterker inzet en dus • er meer overtreders gearresteerd, (voorgel eid en berecht) worden en • in de politiestatistieken zullen verschijnen 2 0 1 1 1 1 1 900006 CV25 7 Lees verder ### Pagina 20 Antwoorden Deel- scores 19 Maximumscore 3 Voorbeelden van goede antwoorden: Ik ben voorstander van infiltratie door de politie. De voetbalcriminele brengen zowel in materieel als in immaterieel opzicht zoveel schade aan de samenleving toe dat het gerechtvaardigd is dat de politie in hun kringen infiltreert. Natuurlijk moet worden geprobeerd de rechten van ieder- een te eerbiedigen, maar in dit geval wegen de rechten van deze kleine groep niet op tegen de belangen van de samenleving. Op hun tegenstanders van infiltratie door de politie. Door de voetbalcriminele wordt veel schade aan de samenleving toegebracht en tegen hen moet ook worden opgetreden. Alleen in hele zware gevallen mogen de rechten van de burgers geschonden worden (bijvoorbeeld telefoon afluisteren, brieven onderscheppen en openen). De handhaving van de rechten van de burgers is belangrijker dan het opsporen van voetbalcriminelen. 20 Maximumscore 2 Voorbeelden van goede antwoorden zijn (één van de volgende): De overheid dient de rotzooi te beschermen. De overheid dient de openbare orde te handhaven. Het plegen van een gewelddrijf is in strijd met de strafwet. 21 Maximumscore 3 Drie van de volgende: werkloosheid onder jongeren (die aangewezen zijn op laaggeschoolde arbeid), toelichting: Daardoor vervelen die werkloze jongeren zich en zoeken zij een manier om status te verwerven en iets om handen te hebben. toenemen alcohol- en druggebruik, toelichting: Het toenemen gebruik van alcohol en drugs heeft tot gevolg dat de remmingen wegvallen en mensen zich sneller gewelddadig gedragen. individualisering, toelichting: De mensen gaan steeds meer hun eigen weg, zonder zich de wet te laten voorschrijven door allerlei instellingen. Men wordt dus ook minder snel gecorrigeerd. afnemende sociale cohesie/ontzuiling, toelichting: Mensen voelen zich veel minder sterk met elkaar verbonden waardoor hun gedrag dan ook gemakkelijker kan ontsporen. verzwakte informele sociale controle, toelichting: De mensen letten veel minder op elkaar en corrigeren elkaar niet meer zoals vroeger. Bij het zien van plegen van geweld kijken de mensen de andere kant op. grotere beschikbaarheid massacommunicatiemiddelen, toelichting: Voetbalsupporters laten zich inspireren door gewelddadig gedrag zoals getoond op televisie. per ontwikkeling met toelichting 1 22 Maximumscore 6 Voorbeeld van een goed antwoord met een theorie die niet uitgaat van maatschappelijke ongelijkheid is: De biologische theorie (waarin criminaliteit in verband wordt gebracht met genetische eigenschappen) toelichting: bij één procent het mensen die van nature gewelddadig zijn / die gewoon een kortsluiting in hun hoofd hebben (Nutters) Voorbeelden van goede antwoorden met theorieën die wel uitgaan van maatschappelijke ongelijkheid zijn: De aangeleerd-gedrag-theorie / de milieutheorie toelichting: in arbeidersmilieus leert men dat goed vechten een pré is De bindingstheorie / de gelegenheidstheorie toelichting: heersende normsysten werken remmend op criminele impuls, het gaat bij voetbalcriminelen vaak om jongens die lager opgeleid / hun school niet hebben afgemaakt / die zich moeilijk kunnen aanpassen aan het heersende normssysteem / geen gelegenheid hebben om op reguliere wijze doelen te bereiken 1 1 1 1 900006 CV25 8 Lees verder ### Pagina 21 Antwoorden Deel- scores Opgave 3 Politieke besluitvorming Maximumscore 2 23 Voorbeelden van goede antwoorden: Volgens het systeemmodel verkeert de besluitvorming van de politieke leiders in de conversie- of de omzettingsfase. De politieke leiders hebben verschillende wensen op de politieke agenda geplaatst (agendafase), politieke legitiemeitseisen zoals de grotere nadruk op werkgelegenheid van Frankrijk, de eis van Duitsland dat een werkgelegenheidsprogramma niet meer mag kosten, Britse verlangens over de aanpak van werkgelegenheid, zijn overbrugd (compromissen zijn gesloten), en tenslotte zijn er beslissingen genomen (beleidsbepaling) 1 of: Volgens het barrièremodel zijn de volgende barrières genomen: (barrière 2); vergelijken of afwegen van wensen en behoeften; de Europese leiders hebben naast de kwestie van de begrotingsdiscipline, ook verschillende andere eisen, zoals die van Frankrijk (werkgelegenheid), die van Duitsland (werkgelegenheidspakket geen geld kosten) en die van Engeland (bepaalde werkgelegenheidsaanpak) met elkaar vergeleken en ook op de politieke agenda gezet. (barrière 3); beslissen over de aanpak van werkgelegenheid, zijn over genomen door een resolutie aan te nemen waarin de diverse standpunten gecombineerd zijn in een compromis 1 Maximumscore 3 24 In een goed antwoord komen de volgende kenmerken van een staat voor: een vaste groep mensen die op een bepaald grondgebied leven en geregeerd worden door een soevereine macht. Voorbeelden van goede antwoorden zijn: Nee, weliswaar is er sprake van een vaste groep burgers (van de lidstaten) op een welomschreven grondgebied maar deze worden niet geregeerd door een soevereine macht: de bevoegheden van de instellingen van de EU gaan niet verder dan dat ze overgedragen zijn door de lidstaten Ja, er is sprake van een staat in wording, er is een vaste groep burgers (van de lidstaten) op een welomschreven grondgebied en er is een begin gemaakt met overdracht van bevoegdheden/soevereiniteit door de lidstaten (monetaire unie) Indien alleen „nee” of „ja” is geantwoord 1 1 1 1 1 1 0 Maximumscore 2 25 Voorbeelden van goede antwoorden zijn (twee van de volgende): het legaliteitsbeginsel/ „rule of law”, toelichting: de openbare ordehandhaving wordt ten onrechte gelegitimeerd door artikel 140 de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, toelichting: arrestanten moeten een goede kans bij een kort geding in een democratie zijn politieke grondrechten gewaarborgd, toelichting: de gemeente houdt te weinig rekening met vrijheidsrechten en mensenrechten per kenmerk en een passende toelichting 1 900006 CV25 9 Lees verder ### Pagina 22 Antwoorden Deel- scores 26 Maximumscore 2 • Belangenorganisaties zullen door hun professionele organisatie en continuïteit goed kunnen lobbyen bij de EU • Actiegroepen hebben door een losse, tijdelijke, minder professionele organisatievorm weinig kansen op succes om invloed uit te oefenen op de 'verre'/bureaucratische Europese instellingen 1 1 27 Maximumscore 4 • De taakstelling van de Europese Commissie is het beste te vergelijken met die van Nederlandse regering: wetsvoorstellen doen en verantwoordelijk zijn voor de uitvoering • De taakstelling van de ministerraden is het beste te vergelijken met het Nederlandse parlement: besluitvorming over wetsvoorstellen 2 2 28 Maximumscore 2 • Eén van de volgende: • het recht van initiatief • het recht van amendement • instemmingsrecht voor alle zaken (het EP heeft geen instemmingsrecht voor alle zaken) 29 Maximumscore 3 Een voorbeeld van een goed antwoord is: Volgens de klassieke democratheorie wordt de macht van gekozen vertegenwoordigingen gelegitimeerd door verkiezingen. Als gekozen politieke functionarissen van nationale staten macht afstaan aan EU-instellingen worden de beslissingen van die EU-instellingen niet meer of onvoldoende gelegitimeerd door directe verkiezingen. 30 Maximumscore 3 • VVD: versterking vrije markteconomie / kleine rol overheid / waarborg rechtsstaat • CDA: gespreide verantwoordelijkheid, dat wil zeggen geen machtsconcentratie waar de verantwoordelijkheid op lager niveau gelegd kunnen worden • PvdA: zal zo'n ontwikkeling slechts steunen wanneer ook binnen een sterkere EU de belangen van de sociaal zwakkeren voldoende beschermd worden 1 1 1 31 Maximumscore 3 Drie van de volgende: • grotere onbekendheid met de politieke onderwerpen op Europees niveau, vanwege de schaalvergroting / De EU staat verder van de mensen af dan de Tweede Kamer • gebrek aan politiek zelfvertrouwen (wat kan een stem van een burger van een klein landje) • de inschatting van de beperkte competentie van het EP (het EP heeft voor deel slechts adviserende bevoegdheden) • de niet altijd positieve beeldvorming (onterecht declareren van presentiegelden, riante pensioenverzekeringen) • minder koppeling aan direct nut: (de perceptie van de gevolgen van politieke besluiten is voor de burger geringer) • men is tevreden met de gang van zaken / men vindt het best dat Nederland opgaat in een groter verband • bij deelname aan verkiezingen met geringe opkomst is er ook meer 'sociale controle'/'afkeuring' van directe omgeving („waar maak je je druk om") 1 per reden 1 900006 CV25 10 Lees verder ### Pagina 23 Antwoorden Deel- scores 32 □ Maximumscore 4 Voorbeelden van goede in de redenering gebruikte knelpunten zijn (twee van de volgende): • Vanwege de verwevenheid van onze samenleving met de internationale politieke en economische verhoudingen worden de mogelijkheden voor het oplossen van grensoverschrijdende problemen beperkt. Een internationale aanpak van economische, ecologische, sociale en demografische vraagstukken is veel effectiever. • Naarmate het Europees Parlement uitgroeit tot een echt parlement, zullen de burgers via verkiezingen meer invloed krijgen op een belangrijk machtscentrum dat in de huidige situatie, waarbij reeds veel macht is ,,weggelekt" / steeds meer zaken door de Europese Commissie en Raad van Ministers geregeld wordt, zonder dat daar een parlementaire controle tegenover staat. • Een grotere centrale macht leidt tot een grotere centrale bureaucratie, bijgevolg een geringere invloed van de politiek op de ambtenarij. • Afstaan van bevoegdheden aan supra-nationale instellingen leidt tot een toename van de afstand kiezers-gekozenen. per goed in de redenering gebruikt knelpunt Indien alleen een standpunt is gegeven 2 0 Einde 900006 CV25 11 ### Pagina 24 Examen VWO Maatschappijleer Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs 19 99 Tijdvak 2 Dinsdag 22 juni 13.30-16.00 uur Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee redenen, worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld. 900011 25 Begin ### Pagina 25 Opgave 1 Criminaliteit en rechtsstaat AFKEER VAN STRAATGEWELD MASSAAL GEUIT tekst 1 Overal in Nederland is vrijdag massaal geprotesteerd tegen het toenemende zinloze geweld op straat. Burgers, politie, scholieren, media, vervoerbedrijven, taxi- chauffeurs en horecaonderne- mers in het hele land vriji- dagonde een minuut stilte in acht. (...) Zij herdachten de derti jarige Meindert Tjoelker die vorige week in Leeuwarden bron: de Volkskrant van 20 september 1997 2p 1 [] De herdenking was een uitdrukking van massale publieke morele verontwaardiging over het gebeurde. Welke andere immateriële gevolgen heeft straatgeweld voor de burgers en samenleving? Noem er twee. De dood van Meindert Tjoelker vestigde landelijk de aandacht op zinloos geweld. Maar vragen als: hoeveel geweld er in Nederland zonder enige aanleiding op straat of in openbare gelegenheden plaatsvindt en of dit in de loop der jaren is toegenomen, kan niemand beantwoorden. Het geweld daalt volgens de slachtofferenquête van het CBS, maar stijgt volgens politiecijfers. Maar er bestaat in Nederland geen gedetailleerd, landelijk overzicht van geweld in het openbaar, concludeerde NRC Handelsblad uit een eigen onderzoek (17 oktober 1997) naar de vraag, hoe de 25 Nederlandse politiekorpsen omgaan met informatie over straatgeweld. Uitspraken als „het geweld op straat neemt toe” en „het is niet anders dan vroeger” blijken nauwelijks betrouwbaar te toetsen, mede als gevolg van de verschillende registratiesystemen die politiekorpsen hanteren. 3p 2 [] Geef drie andere redenen waarom deze uitspraken niet te toetsen zijn aan politie statistieken. tekst 2 Het onderwerp zinloos geweld beheerste lange tijd de publieke agenda, waarbij alom gezocht werd naar oorzaken en oplossingen. „Je loopt met een goede vriend over straat en wordt lastig gevallen door voorbijgan- gers. Als ze je vriend aanvallen, slaat hij terug. Wat doe jij? Of: je hebt ruzie met je werkgever. Of: je krijgt opdracht van je Medio jaren tachtig stelde een onderzoeks- team van de Rijksuniversiteit Groningen deren die nooit met de politie in aanraking waren geweest. De leerlingen moesten in- vullen wat je in zo'n hypothetische situatie zou kunnen doen, wat ze zelf zouden doen en waarom. Dezelfde vragenlijst werd ver- volgens voorgelegd aan 250 jeugdige gede- tineerden tussen 12 en 20 jaar. (...) Het blijkt dat de delinquent en bedreigd minder kennis hebben van de ver- schillende gedragsmodellen over de bijvoorbeeld “gaan onderhandelen over de regel, of zich even een wijselijk terugtrekken, minder kennis hebben van de ver- nicatiekanaal langer op houden, een geringere capaciteit om met sociale struc- turen om te gaan.” naar: HP/De Tijd van 17 oktober 1997 4p 3 [] Welke twee theorieën over oorzaken van crimineel gedrag geven een verklaring van de onderzoeksresultaten van het gedrag van de jeugddelinquenten? Licht de theorieën kort toe. 900011 25 2 Lees verder Beschikbaar gesteld door Stichting Studicbegeleding Leiden (SSL). ### Pagina 26 tekst 3 "Zinloos geweld bestaat niet", zegt politicoloog Andries Hoogwerf, "voor de dader is er altijd een doel, ook als dat voor anderen niet zichtbaar is: hij leeft er kennelijk genot aan". Maar wat is dat voor doel? Socioloog Cas Wouters noemt geweld "de ultieme vorm van superioriteitsbeleving". Het oud is de uitdrukking "uit je dak gaan' eigenlijk", vraagt zich hardop af. "Twintig jaar misschien. De behoefte om in je vrije tijd grenzen te overschrijden en je primaire impuls te volgen, is groot. Het leven is saai, je moet altijd nadenken, reflecteren, constant je eigen toezichthouder zijn. Daardoor kom je steeds verder van jezelf af te staan. Iedereen wil zich ergens in kunnen verliezen; het gevoel hebben echt te leven." (...) Wouters gelooft dat de behoefte van mensen om zich (...) te verliezen in primaire, grens- verleggende daden van alle tiden is. Alleen is het pas in de loop van deze eeuw aan- vaardbaarder geworden. Voor- heen konden mensen zich nau- welijks laten gaan. Het tonen van emoties was 'not done.' bron: Algemeen Dagblad van 4 oktober 1997 3p 4 [] Het toegenomen drank- en drugsgebruik kan in verband worden gebracht met het hierboven geconstateerde verschijnsel dat mensen zich tegenwoordig meer dan vroeger laten gaan. Maar dit is niet de enige verklaring. Geef drie andere maatschappelijke ontwikkelingen, die een grotere aanvaardbaarheid van het uiten van emoties en een toename van sociaal geweld kunnen verklaren. tekst 4 Steeds meer wordt verbaal geweld gezien als het voorportaal van fysiek geweld. (...) "Herrie doet drinken", zegt direc- teur Cleij. "Horecagelegenheden zijn ingericht om luidruchtig te zijn, anders verdienen ze geen geld. (...) Te veel herrie schept ook weer niet goed voor de omzet te zijn, maar bij een goed gesprek wordt zeker niet gedronken." (...) Het beeld is dus duidelijk: van har- de muziek gaat een mens schreeuwen en veel drinken dus nog meer schreeuwen. bron: Elsevier van 4 oktober 1997 Stel dat een gemeente plannen heeft om, via een wijziging van de politieverordening, de binnenstad tijdens uitgaansavonden veiliger te maken. Zij wil hiertoe komen na een nader onderzoek naar aanleiding van gegevens uit tekst 4. Stel dat uit het onderzoek de volgende hypothese en ook de daaruit volgende beleidsaanbeveling wordt opgesteld: ,,Van lawaai en geschreeuw tijdens en na cafébezoek komt vechten. Aanbevolen zou dus kunnen worden om voor een deel van de cafés het geluidsvolume te reguleren." De lokale overheid kan ook denken aan andere soorten bestuurlijke preventieve 3p 5 [] maatregelen om zinloos straatgeweld te voorkomen. Formuleer zelf (op grond van je kennis over het vraagstuk van de criminaliteit) een hypothese over dit sociaal probleem en een daarop gebaseerde beleidsaanbeveling. 900011 25 3 Lees verder ### Pagina 27 tekst 5 Toch zijn de politieministers Sorgdrager en Dijkstra (1997) ontevreden (...) Door de jaren heen laten de ophelderingsper- centages een vrije val zien 51,3 procent in 1965 via 23,1 procent tien jaar geleden tot procent vorig jaar. Waarom er al niet veel eerder aan de getrokken? Een deel van het antwoord is dat het op- helderingspercentage een no- mit-onbetrouwbare graadmeter voor de kwaliteit van het politiewerk is. bron: hoofdcommentaar van NRC Handelsblad van 20 september 1997 Het politiewerk omvat ook activiteiten, die per definitie niet terug te vinden zijn in de ophelderingspercentages. 3p 6 Leg uit dat de kwaliteit van de criminaliteitsbestrijding van de politie slechts gedeeltelijk terug te vinden is in de ophelderingspercentages. De rechtbank veroordeelde in de zaak Tjoelker de twee hoofdverdachten tot twee jaar gevangenisstraf waarvan acht maanden voorwaardelijk. Een derde verdachte kreeg 240 uur dienstverlening en de zaak van een vierde verdachte werd geseponeerd. Alom bestond onvrede over de opgelegde straffen in de zaak Tjoelker. Het vonnis zou van toepassing van straffen, zoals bijvoorbeeld die van vergeld- maatschappij. 2p 7 Noem nog twee doelen van straffen die door dit vonnis in de ogen van het publiek niet bereikt werden. 3p 8 Leg uit waarom de sterke rechtspositie van een verdachte op gespannen voet staat met de belangen van het slachtoffer en van de nabestaanden. Licht je antwoord toe aan de hand van een recht van de verdachte. Ook strafrechtgeleerden reageerden op het vonnis in de zaak Tjoelker. Prof. Mr. J.C.M. Leijten, oud-advocaat-generaal bij de Hoge Raad, verdedigde in NRC Handelsblad van 8 januari 1998 het vonnis: tekst 6 Rechters hebben juist geoordeeld in zaak Tjoelker Aan de verdachten was ten laste gelegd: openbare geweldpleging, die de dood ten gevolge heeft. De maximum gevangenisstraf daarvoor is twaalf jaar. Vanaf een beslissing uit 1894 tot en met twee beslissingen in onze negentig heeft de Hoge Raad steeds geoordeeld dat zo'n straf- verzwarende omstandigheid, de dood van het slachtoffer alleen maar kan worden toegerekend aan de verdachte van wie be- zen is dat hij die dood heeft ver- oorzaakt. Omdat reeds het open- baar ministerie vrij snel tot de conclusie was gekomen dat niet bewezen kon worden wie van de geweldplegers Meinderts dood had veroorzaakt, liet het die ver- zwarende omstandigheid vallen. Vanaf dat moment had de recht- bank te maken met strafbare feiten (openlijke geweldpleging) waarop ten hoogste 4 jaar en 6 maanden stond. 3p 9 Beschrijf het dilemma dat voor de rechtsstaat ontstaat als verdachten er met minder straf vanaf komen, wanneer niet van elk van de deelnemers voldoende kan worden bewezen. 900011 25 4 Lees verder ### Pagina 28 tekst 7 Minister Sorgdrager (Justitie) gaat het openbaar ministerie in Leeuwarden opheldering vra- gen over de gevolgde werkwij- ze in de zaak Tjoelker. Voor de camera zei zij gisteren: "net als ieder burger verbaasd te zijn over de strafmaat in de veroordeling van de drie hoofdverdachten." (...) Volgens het parket-generaal in Den Haag is het "minder gebrui- kelijk" dat de minister vraagt om "opheldering" over een zaak die nog onder de rechter is. In een nieuwsanalyse vraagt Kuitenbrouwer zich af: "mag een minister van Justitie zich bemoeien met een lopende strafzaak?" Dat is een vraag die in de Nederlandse strafrechtpleging van oudsher met 'fluwelen handschoenen' wordt aangepakt. (...) Het OM neemt (...) een ongemakke- lijke tussenpositie in binnen de Nederlandse overheid. bron: NRC Handelsblad van 9 en 10 januari 1998 4p 10 [] Leg uit wat wordt bedoeld met ‘een ongemakkelijke tussenpositie’ van het Openbaar Ministerie (OM) door de staatsrechtelijke verhouding tussen Minister en OM toe te lichten. Op 10 januari 1998 berichten de kranten dat Minister Sorgdrager (Justitie) van het kabinet opdracht gekregen had, te onderzoeken of de strafwet moet worden gewijzigd om groepen verantwoordelijken te kunnen stellen voor hun gedrag. Er zijn met betrekking tot het denken over de rechtvaardiging van straffen in de loop der 3p 11 [] geschiedenis een aantal theorieën (scholen) te onderscheiden. Past een dergelijke voorgestelde wetswijziging bij de klassieke stroming over rechtvaardiging van straffen? Licht je antwoord toe. tekst 8 Terecht of niet, door de rechtszitting (...) is de indruk gewekt dat de Officier van Justi- tie de jongste van de vier verdach- ten wel wat erg voorbarig op vrijspraak heeft gesteld. Tijdens de zitting verklaarden twee getuige-deskundigen, de patholoog- anatoom die de sectie had verricht en een medewerker van het Gerechtelijk Labora- torium, tot veler verbazing dat het niet was uit te sluiten dat juist deze man had uitgedeeld (...) Natuurlijk is de Officier van Justitie niet over één nacht ijs gegaan. De bewuste verdachte ontkent Tjoelker te hebben geschopt en geslagen. Geen enkele getuige heeft gezien dat hij iets gedaan heeft en de drie andere verdachten pleiten hem vrij. De rechter wilde hem daarom al na drie dagen laten lopen. (...) Toch had de Officier van Justitie er beter aan gedaan door bewust niet te seponeren. had uitgedeeld (...) Natuurlijk is de Officier van Justitie niet over één nacht ijs gegaan. De bewuste verdachte ontkent Tjoelker te hebben geschopt en geslagen. Geen enkele getuige heeft gezien dat hij iets gedaan heeft en de drie andere verdachten pleiten hem vrij. De rechter wilde hem daarom al na drie dagen laten lopen. (...) Toch had de Officier van Justitie er beter aan gedaan door bewust niet te seponeren. bron: Elsevier van 3 januari 1998 In tekst 8 wordt de mening verkondigd dat de Officier van Justitie er beter aan gedaan had de zaak tegen de vierde verdachte in de zaak Tjoelker 'bewust niet te seponeren'. De beslissing om te seponeren door de Officier van Justitie heeft, net als vrij ### Pagina 29 Opgave 2 Multiculturele samenleving In de voorbereiding van de Tweede-Kamerverkiezingen van 1998 profileren politieke partijen zich op belangrijke beleidszaken. In Trouw verscheen een bericht over een nota die de VVD heeft uitgebracht. tekst 9 PvdA en D66 vallen overToon vreemdelingennotitie VVD DEN HAAG – De VVD-fractie in de Tweede- Kamer wil dat Nederland een scherper toela- tingsbeleid voor vreemdelingen gaat voeren. Samen met de beperking van de immigratie vormen integratie van toegelaten vreemde- lingen in de Nederlandse samenleving en be- strijding van discriminatie de drie hoofdlijnen van een notitie, die de liberale Kamerleden Kamp en Rijpstra gisteren hebben gepresen- teerd. De VVD stelt in haar notitie dat een goede in- tegratie van vreemdelingen in de Nederlandse samenleving en het tegengaan van discri- minatie het onontkoombare, rond de 100 000 - alles bij elkaar jaarlijks zeer is, nodig dat bij de toelating van asielzoekers scherper wordt ge- selecteerd en dat de mogelijkheden voor ge- zinshereniging en gezinsvorming worden be- perkt, meent de VVD. De VVD stelt onder meer voor om het aantal verblijfsvergunningen voor vluchtelingen en asielzoekers - nu drie, staatsecretaris Schmitz wil nog een vierde introe- brengen tot een tijdelijke verblijfs-s van vijf jaar. In die periode kan de vergunning worden ingetrokken, als de situatie in het land van herkomst naar het oordeel van de Neder- landse overheid voldoende is verbeterd. Als na vijf jaar de terugkeer nog niet mogelijk is, krijgt de betrokkene toestemming om zich permanent in Nederland te vestigen. Het bemachtigen van zo'n tijdelijke verblijfs-vergunning wordt een stuk moeilijker voor asielzoekers die zonder papieren aankloppen. bron: Trouw van 10 oktober 1997 De Nederlandse overheid geeft onder meer een verblijfsvergunning af aan mensen die zich hier willen vestigen als er sprake is van klemmende redenen van humanitaire aard (asielzoekers). 2p 13 [] Noem twee andere categorieën niet-Nederlanders die in Nederland volgens het huidige beleid toegelaten kunnen worden. 900011 25 Die komen, als het aan de VVD ligt, in prin- cipe Nederland niet meer in. Alleen als de aanvrager met een werkelijk overtuigende verklaring komt, waarom hij zonder paspoort op zak aan de reis naar Nederland is aange- won, kan hij worden toegelaten tot de asiel- procedure. Dat betekent overigens alleen dat zijn aanvraag in behandeling wordt genomen. Zekerheid dat hij vervolgens in Nederland wordt toegelaten, heeft hij dan allerminst. De liberalen krijgen in de coalitie de handen niet op elkaar voor hun notitie. PvdA-woord- voerder Middel sprak gisteren van een ‘hard- vochtige’ toon. De VVD-notitie ademt volgens hem de sfeer van een Nederlandse samen- levering, die door de komst van vreemdelingen wordt bedreigd. “Mijn zoontje van vijf heeft een buitenlandse moeder. Ik ervaar dat helemaal niet als een bedreiging”, zei Middel. De kritiek van PvdA en D66 op de inhoud van de VVD-voorstellen heeft vooral de beper- king van de gezinshereniging en de gesloten opvang voor illegalen. Volgens Middel en zijn PvdA-collega Dittrich is het aan banden leggen van gezinshereniging in strijd met internatio- nale verdragen. Voriger daarvan vindt Dit- trich het “inhoudelijk” omst ### Pagina 30 14 (4p) De VVD wil een rem op de immigratie omdat volgens de liberalen Nederland niet goed in staat is vreemdelingen te laten integreren. Geef twee maatschappelijke verschillen die illustreren dat de integratie niet goed verloopt en twee aanwijzingen die laten zien dat het met de integratie wel goed gaat. In de eerste alinea van tekst 9 staan onder meer de volgende hoofdlijnen van de VVD-notitie: * scherper toelatingsbeleid voor vreemdelingen / beperking van de immigratie; * bestrijding van discriminatie. 15 (4p) Leg voor de twee bovenstaande hoofdlijnen aan de hand van een liberaal politiek uitgangspunt uit hoe die hoofdlijn volgens de maatschappijvisie van de VVD te ondersteunen is. PvdA en D66 willen een minder streng vreemdelingenbeleid voeren dan hun coalitiepartner VVD. 16 (3p) Noem een politiek uitgangspunt van de sociaal-democraten waardoor deze opstelling van de PvdA te verklaren is. 17 (3p) Welk samenlevingsmodel past bij de migratnota van de VVD? Licht je antwoord toe. 18 (2p) De VVD pleit voor scherpere selectie bij de toelating van asielzoekers. Noem twee omgevingsfactoren van het politiek systeem die deze voorstellen lastig uitvoerbaar zullen maken. Ook NRC Handelsblad berichtte over de VVD-migratnota. Eén van de beleidspunten van de VVD schrijft NRC als volgt weer: 19 (6p) Maatregelen van de overheid mogen niet langer minderheden bevoordelen. Vind jij dat dit VVD-voorstel wel of niet bijdraagt tot integratie? Beargumenteer je standpunt aan de hand van een maatregel van de overheid op sociaal-economisch en een maatregel op sociaal-cultureel gebied die in het verleden zijn genomen om de achterstandspositie van allochtonen te verminderen. 900011 25 7 Lees verder ### Pagina 31 grafiek 1 Ingediende asielaanvragen 90 Oostenrijk 0 90 Italië 0 90 Finland 0 90 Noorwegen 0 90 Spanje 0 90 Zweden 0 in duizenden 90 Denemarken 0 90 België 0 90 Frankrijk 0 90 Zwitserland 0 90 Nederland 0 90 Groot-Brittannië 0 440 Duitsland 400 300 200 100 0 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 bron: Wordt vervolgd, nr. 4-5 van april/mei 1997 900011 25 8 Lees verder ### Pagina 32 grafiek 2 Aantal burgers uit niet-EU-landen per 100.000 inwoners 10000 8000 6000 4000 2000 Oostenrijk Duitsland Frankrijk Nederland Zweden België Luxemburg Denemarken Groot-Brittannië Portugal Griekenland grafiek 3 Afgehandelde aanvragen van asielzoekers in 1995 Legenda: afgewezen (v)vtv A-status 150000 120000 90000 60000 30000 0 Duitsland Nederland Frankrijk Groot-Brittannië België naar: Wordt vervolgd, nr. 4-5 van april/mei 1997 Hier volgen drie conclusies waarvan sommige wel en andere niet door het cijfermateriaal uit de grafieken 1, 2 en 3 ondersteund worden. A In Oostenrijk is het aantal burgers uit niet-EU-landen groter dan het aantal burgers uit niet-EU-landen in Frankrijk. B Het aantal ingediende asielaanvragen was in 1995 in Groot-Brittannië lager dan in Duitsland. C Het afwijzingspercentage bij de behandeling van de afgehandelde aanvragen in 1995 was in Nederland lager dan in Frankrijk. 3p 20 Geef van elke conclusie aan of deze door een of meer van de grafieken wordt ondersteund. Als conclusie en grafiek(en) overeenkomen, noteer dan welke grafiek(en) bij de desbetreffende conclusie hoort/horen. PvdA'er Middel vindt, blijkens tekst 9, dat in de migratienota van de VVD de suggestie zit dat allochtonen een bedreiging vormen. Laten we aannemen dat hier bedoeld wordt een bedreiging voor de Nederlandse cultuur. 3p 21 Vind jij dat allochtonen wel of geen bedreiging vormen voor de Nederlandse cultuur? Beargumenteer je mening en gebruik daarbij het begrip de Nederlandse cultuur en gegevens uit de grafieken 1, 2 of 3. 900011 25 9 Lees verder ### Pagina 33 Opgave 3 Politieke besluitvorming In NRC Handelsblad van 6 oktober 1997 verschenen twee bijdragen over de rol van belangengroepen die van de overheid een subsidie krijgen. Het eerste artikel: Subsidiëring neemt bizarre vormen aan is van de hand van Hans Hoogervorst, lid van de Tweede Kamer voor de VVD. Het tweede: Subsidieaanval VVD is ongeloofwaardig is geschreven door Theo Wams, directeur van de Vereniging Milieudefensie. Bijgevoegd zijn enige delen van beide artikelen. tekst 10 Subsidiëring neemt bizarre vormen aan Het is een goede zaak dat de overheid tegemoet komt aan maatschappelijke organisaties. Belangengroepen zijn. ge- langrijk voor het openbaar debat en houden de politiek wakker. De VVD is daarom altijd voorstander geweest van een sterk maat- schappelijk middenveld. Het is ook niet erg als de overheids- ideële belangengroeperingen bescheiden schaal subsidies ver- leent voor concrete projecten die onomstreden het algemeen be- lang dienen. Maar het loopt al als de subsidies een te belang- bron van inkomsten worden, onafhankelijkheid van die- langengroepen komt zo in het ding. (...) Bovendien kan over- tige subsidiëring ertoe leiden dat de overheid deelbelangen gaat bevorderen. Dat kan strijdig zijn met het algemeen belang. Wat is het gevolg? Met massie- ve overheidssteun keert Milieu- defensie zich keer op keer tegen projecten die brede politieke steun hebben. Zo verzet men zich tegen de aanleg van de vijfde Schipholbaan. Milieudefensie heeft daartoe natuurlijk het volste recht, maar nu een grote meerderheid van de Tweede Ka- mer besloten heeft dat die baan er zo snel mogelijk moet komen, kan niet worden volgehouden dat men het algemeen belang dient. (...) naar: NRC Handelsblad van 6 oktober 1997 tekst 11 Subsidieaanval VVD is ongeloofwaardig VVD-Kamerlid Hans Hooger- vorst stelt dat de subsidiering van maatscha- ppelijke organisa- ties ter discussie. Zou er geen maximum moeten zijn voor dergelijke subsidies? En wat vinden zijn organisatie zich keert tegen parlementaire besluiten? (...) Hoogervorst presenteert de Vereniging Milieudefensie nu als een organisatie die zich keert tegen het overheidsbeleid. Dat is een uiterst onvolledige weergave van onze rol. De milieu-arena is aanzienlijk groter dan de par- lementaire vergaderzalen. Als onderdeel van wat Hoogervorst zelf treffend "het niet-tradi- tionele middenveld" noemt, neemt Milieu- defensie actief en constructief deel aan wat zich in die arena afspeelt. Hoogervorst zegt dat Milieudefensie on- voldoende respect heeft voor parlementaire besluiten. Een lachwekkend verwijt. Op dit moment ligt de situatie nu al heel anders. Milieu- defensie eist dat de regering de luchthaven Schiphol en de luchtvaartmaatschappijen zich aan de wet houden. Het is juist de VVD die zegt dat we Schiphol niet al te zeer met de wet moeten lastig vallen. (...) Milieudefensie is inderdaad uitermate ongelukkig met het besluit de vijfde baan aan te leggen. Maar we zetten uitsluitend wettelijk geoorloofde middelen in om het oog te halen op uit ### Pagina 34 2p 22. Welke twee kenmerken waardoor pressiegroepen zich van politieke partijen onderscheiden, herken je in tekst 10? Licht elk kenmerk toe met een citaat. 3p 23. Welke visie past het best bij de 'politieke arena' waarop Milieudefensie zich richt? Licht je antwoord toe aan de hand van een citaat uit tekst 11. In de laatste alinea van tekst 11 staat het verwijt dat andere betrokkenen niet altijd open kaart spelen. Te denken valt aan het achterhouden van groeicijfers van Schiphol. Neem aan dat hier de regering en met name het Ministerie van Verkeer en Waterstaat wordt bedoeld. 2p 24. Geef een kenmerk van de rechtsstaat dat in dit geval in het geding is. 2p 25. Zowel de Tweede Kamer als Milieudefensie hebben macht. Noem twee machtsbronnen van de Tweede Kamer en twee machtsbronnen van Milieudefensie. In tekst 10 wordt bezwaar gemaakt tegen invloed van pressiegroepen in één bepaalde fase van het systeemmodel. 2p 26. Welke fase wordt bedoeld? Licht je antwoord toe aan de hand van tekst 10. Stel dat Milieudefensie zich beroept op fundamentele grondrechten die door de meerderheidsbesluitvorming veronachtzaamd zijn. Milieudefensie zou dan kunnen oproepen tot burgerlijke ongehoorzaamheid. Burgerlijke ongehoorzaamheid zou dan opgevat worden als een versterking van het democratisch gehalte van beslissingen. 3p 27. Leg aan de hand van het verloop van het proces van politieke besluitvorming volgens het systeemmodel uit hoe burgerlijke ongehoorzaamheid kan bijdragen aan het democratisch gehalte van de samenleving. Ideologieën doen uitspraken over een drietal terreinen in de samenleving. Eén daarvan is het terrein van de waarden en normen die voor de gehele samenleving zouden moeten gelden. 3p 28. Over welk ander terrein gaat het in beide teksten? Licht je antwoord toe. 3p 29. Leg uit dat Hoogervorst (tekst 10) in zijn stellingname uitgaat van een liberaal uitgangspunt. De in alinea 1 van tekst 10 gebruikte term 'maatschappelijk middenveld' wordt vaker door een andere, niet-liberale stroming gebruikt. 2p 30. Welke stroming gebruikt de term 'maatschappelijk middenveld' meestal en leg uit op welk uitgangspunt die stroming dat baseert. Naar aanleiding van tekst 10 zou je de volgende stelling kunnen formuleren: Particuliere organisaties die zich met acties tegen het overheidsbeleid keren, moeten niet worden gesubsidieerd door de overheid. 3p 31. Ben je het eens of oneens met deze stelling? Beargumenteer je standpunt en betrek in je antwoord een knelpunt ten aanzien van het functioneren van de politieke besluitvorming. Einde 900011 25 11