# Eindexamen Latijn VWO 2025 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-2

## Vraag 1 – Angst van Venus (1 punt)

1p 1 Regel 257 metu Beschrijf in eigen woorden waarvoor Venus bang is. Baseer je antwoord op het vervolg (t/m regel 260 vertit). Regel 263-264 bellum t/m ponet Aeneas zal andere volken overwinnen en hij zal beschaving brengen. Uit de woorden van Jupiter in het tekstgedeelte Quin t/m placitum (regel 279-283) kan opgemaakt worden dat de Romeinen dit later ook zullen doen.

Wat kun je verwachten: Beschrijven van een emotie van een personage, gebaseerd op een specifiek tekstgedeelte.

Wat moet je kennen: Woordenschat en grammaticale structuren van het Latijn om de regels 257-260 te kunnen vertalen/begrijpen. Kennis van de plot van de Aeneis is nuttig, maar het antwoord moet gebaseerd zijn op de gegeven regels.

Wat moet je kunnen: De relevante Latijnse tekst (regels 257-260) interpreteren. De angst van Venus afleiden uit de inhoud van deze regels. Het antwoord in eigen woorden formuleren.

Waar op letten: Baseer het antwoord strikt op de aangegeven regels (257-260). Vermijd het gebruik van algemene kennis over de Aeneis die niet direct uit dit fragment blijkt. Formuleer de angst van Venus concreet en specifiek, gerelateerd aan de bestemming van de Trojanen of de beloften van Jupiter.

Kernbegrippen: tekstbegrip, plotontwikkeling, personage-analyse

Veelgemaakte fouten:
- Het antwoord baseren op algemene kennis van de Aeneis in plaats van specifiek op de aangegeven regels (257-260).
- De angst van Venus te vaag omschrijven, zonder de link te leggen met de beloofde bestemming van de Trojanen en de stichting van Rome.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-2/vraag/1

## Vraag 2 – VWO Latijn Examen 2025 periode 2, vraag 2 (1 punt)

Regel 263-264 bellum t/m ponet
Aeneas zal andere volken overwinnen en hij zal beschaving brengen. Uit de woorden van Jupiter in het tekstgedeelte Quin t/m placitum (regel 279-283) kan opgemaakt worden dat de Romeinen dit later ook zullen doen.
Citeer uit het tekstgedeelte Quin t/m placitum (regel 279-283) het Latijnse tekstelement dat verwijst naar de Romeinen als overwinnaars.

Wat kun je verwachten: Het citeren van een Latijns tekstelement dat een specifieke rol of eigenschap van de Romeinen beschrijft, gebaseerd op een gegeven context.

Wat moet je kennen: Woordenschat Latijn (specifiek 'dominus'/'dominos'), basiskennis van de Romeinse ideologie (imperium, heerschappij over volken).

Wat moet je kunnen: Tekstanalyse: het identificeren van een Latijns woord of korte frase die een gegeven Nederlandse omschrijving (overwinnaars) dekt binnen een specifiek tekstgedeelte. Nauwkeurig citeren.

Waar op letten: Nauwkeurigheid van het citaat (niet te veel, niet te weinig). Specifieke verwijzing naar 'overwinnaars' en niet naar 'brengers van beschaving'.

Kernbegrippen: woordenschat, Romeinse ideologie, imperium

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring met het tekstelement voor 'brengers van beschaving' (vraag 3).
- Onvolledig of te uitgebreid citeren.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-2/vraag/2

## Vraag 3 – VWO Latijn Examen 2025 periode 2, vraag 3 (1 punt)

Regel 263-264 bellum t/m ponet
Aeneas zal andere volken overwinnen en hij zal beschaving brengen. Uit de woorden van Jupiter in het tekstgedeelte Quin t/m placitum (regel 279-283) kan opgemaakt worden dat de Romeinen dit later ook zullen doen.
Citeer uit het tekstgedeelte Quin t/m placitum (regel 279-283) het Latijnse tekstelement dat verwijst naar de Romeinen als brengers van beschaving.

Wat kun je verwachten: Het citeren van een Latijns tekstelement dat een specifieke betekenis of verwijzing heeft, gebaseerd op de context van de vraag en de gegeven tekst.

Wat moet je kennen: Kennis van Latijnse woordenschat en idiomatische uitdrukkingen, met name 'gens togata' en de symboliek van de toga in de Romeinse cultuur. Begrip van metonymie.

Wat moet je kunnen: Tekstanalyse: het lokaliseren van relevante tekstelementen binnen een opgegeven passage. Interpretatie: het koppelen van een Latijns tekstelement aan een beschrijving ('brengers van beschaving').

Waar op letten: De specifieke verwijzing naar 'brengers van beschaving' en niet naar 'overwinnaars'. De term 'togatam' als sleutelwoord voor beschaving/civiele rol.

Kernbegrippen: gens togata, Romeinse identiteit, symboliek

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring met het tekstelement voor 'overwinnaars' (dominos) uit de voorgaande vraag.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-2/vraag/3

## Vraag 4 – VWO Latijn Examen 2025 periode 2, vraag 4 (2 punten)

Regel 261-266 Hic t/m subactis
In dit tekstgedeelte komt tweemaal het stilistisch begrip personificatie voor.
Citeer de twee desbetreffende Latijnse zelfstandige naamwoorden.

Wat kun je verwachten: Het identificeren van een specifiek stilistisch begrip (personificatie) in een gegeven tekstgedeelte en het citeren van de bijbehorende Latijnse zelfstandige naamwoorden.

Wat moet je kennen: De definitie en kenmerken van het stilistisch begrip 'personificatie'. Kennis van Latijnse woordsoorten, met name zelfstandige naamwoorden.

Wat moet je kunnen: De Latijnse tekst lezen en interpreteren op stilistische kenmerken. Personificaties herkennen. De juiste Latijnse zelfstandige naamwoorden citeren die de personificatie dragen.

Waar op letten: Citeren van uitsluitend zelfstandige naamwoorden. Zorg ervoor dat de geciteerde woorden daadwerkelijk de personificatie dragen en niet een ander stijlmiddel vertegenwoordigen. Let op de context waarin de woorden gebruikt worden om de personificatie te bevestigen.

Kernbegrippen: personificatie

Veelgemaakte fouten:
- Verkeerde woordsoort citeren (bv. werkwoord of bijvoeglijk naamwoord in plaats van een zelfstandig naamwoord).
- Een ander stijlmiddel aanwijzen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-2/vraag/4

## Vraag 5 – VWO Latijn Examen 2025 periode 2, vraag 5 (1 punt)

1p 5 Regel 279 imperium sine fine Van de bepaling sine fine zijn twee verschillende interpretaties mogelijk. Beschrijf in eigen woorden deze twee verschillende interpretaties. Baseer je antwoord op het tekstgedeelte His t/m togatam (regel 278-282). Regel 279-280 aspera t/m fatigat In het begin van de Aeneis (niet in dit examen afgedrukt) geeft Vergilius enkele mythologische verklaringen voor deze houding van Juno.

Wat kun je verwachten: Het beschrijven van twee mogelijke interpretaties van een Latijnse uitdrukking ('sine fine') in de context van 'imperium', gebaseerd op een specifiek tekstgedeelte.

Wat moet je kennen: De betekenis van 'imperium sine fine' en de mogelijke ambiguïteit van 'sine fine' (zonder einde in tijd vs. zonder einde in ruimte). Kennis van de Romeinse ideologie van wereldheerschappij is impliciet nuttig.

Wat moet je kunnen: Tekstanalyse: het identificeren van contextuele aanwijzingen (regel 278) die de dubbele interpretatie van 'sine fine' ondersteunen. Het formuleren van de twee interpretaties in eigen woorden.

Waar op letten: Zorg ervoor dat beide interpretaties (tijd en ruimte) worden genoemd. Baseer het antwoord expliciet op de genoemde regels (278-282).

Kernbegrippen: imperium sine fine, ambiguïteit, Romeinse ideologie

Veelgemaakte fouten:
- Slechts één van de twee interpretaties geven.
- Het antwoord niet baseren op de context van regel 278-282.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-2/vraag/5

## Vraag 6 – Mythologische verklaringen voor Juno's houding (2 punten)

Regel 279-280 aspera t/m fatigat
In het begin van de Aeneis (niet in dit examen afgedrukt) geeft Vergilius enkele mythologische verklaringen voor deze houding van Juno.
Noteer twee van deze verklaringen.

Wat kun je verwachten: Het noteren van specifieke mythologische verklaringen voor de houding van een godheid, zoals beschreven in de Aeneis.

Wat moet je kennen: De mythologische achtergrond van de Aeneis, specifiek de redenen voor Juno's wrok tegen de Trojanen zoals die aan het begin van het epos worden genoemd (Aeneis 1.25-28).

Wat moet je kunnen: Twee van de genoemde verklaringen correct reproduceren.

Waar op letten: Zorg ervoor dat de genoemde verklaringen specifiek mythologisch zijn en direct verband houden met Juno's haat tegen de Trojanen, zoals beschreven door Vergilius. Let op de mogelijkheid van meerdere correcte antwoorden, inclusief de vernietiging van Carthago.

Kernbegrippen: ira Iunonis, oordeel van Paris, Ganymedes, mythologische achtergrond Aeneis

Veelgemaakte fouten:
- Het vergeten van de specifieke mythologische redenen voor Juno's wrok zoals genoemd in de Aeneis.
- Het niet kunnen onderscheiden tussen de verschillende oorzaken van haar haat.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-2/vraag/6

## Vraag 7 – Scansie van een Latijnse hexameter (1 punt)

1p 7 Regel 281 consilia in melius referet, mecumque fovebit Schrijf regel 281 over en scandeer deze regel.

Wat kun je verwachten: Het overschrijven en scanderen van een opgegeven Latijnse versregel.

Wat moet je kennen: Regels van de dactylische hexameter (voetmaten, lengte van lettergrepen, elisie, caesuur).

Wat moet je kunnen: De opgegeven versregel correct scanderen volgens de regels van de dactylische hexameter, inclusief het toepassen van elisie en het identificeren van de juiste voetmaten.

Waar op letten: De scansie van 'referet' en de elisie bij 'consilia in'.

Kernbegrippen: scansie, dactylische hexameter

Veelgemaakte fouten:
- De scansie van dit vers is notoir lastig en lijkt in strijd met de standaardregels, met name rond het woord 'referet'.
- Het missen van de elisie bij 'consilia in'.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-2/vraag/7

## Vraag 8 – Overeenkomsten Caesar en Aeneas (2 punten)

2p 8 Regel 286 Caesar Wat over deze Caesar wordt verteld in het tekstgedeelte Nascetur t/m votis (regel 286-290), vertoont overeenkomsten met wat over Aeneas wordt verteld in het tekstgedeelte Parce t/m ponet (regel 257-264). Noteer in eigen woorden twee van deze overeenkomsten. Baseer je antwoord op het tekstgedeelte Nascetur t/m votis (regel 286-290) en het tekstgedeelte Parce t/m ponet (regel 257-264).

Wat kun je verwachten: Het identificeren van twee overeenkomsten tussen de beschrijvingen van Caesar en Aeneas in specifieke tekstgedeelten.

Wat moet je kennen: De inhoud van de tekstgedeelten 'Nascetur t/m votis' (regel 286-290) en 'Parce t/m ponet' (regel 257-264).

Wat moet je kunnen: Tekstinterpretatie, vergelijken van tekstgedeelten, formuleren van overeenkomsten in eigen woorden.

Waar op letten: Antwoord baseren op de specifieke tekstgedeelten, concrete parallellen formuleren, twee overeenkomsten noteren.

Kernbegrippen: typologie (Aeneas-Augustus), tekstinterpretatie, ideologie (Aeneis)

Veelgemaakte fouten:
- Antwoord niet baseren op de specifieke tekstgedeelten.
- Vage of algemene antwoorden geven in plaats van concrete parallellen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-2/vraag/8

## Vraag 9 – Grammaticale structuurvergelijking Latijn-Nederlands (1 punt)

Regel 286-287 Nascetur t/m astris
Dit tekstgedeelte wordt door M. d'Hane-Scheltema als volgt vertaald:
Eens ook spruit een Trojaan uit dat beroemd verleden voort:
Caesar, wiens heerschappij de Oceaan, wiens roem de sterren
bereikt.
In de vertaling is de grammaticale structuur van het Latijn niet geheel overgenomen.
1p 9 Leg dit uit met betrekking tot imperium (regel 287). Ga in je antwoord in op zowel het Latijn als de weergave van imperium in de vertaling.

Wat kun je verwachten: Uitleg over de afwijking in grammaticale structuur tussen een Latijnse tekst en een Nederlandse vertaling, specifiek gericht op een woord en zijn functie in beide talen.

Wat moet je kennen: Latijnse naamvallen (accusativus, nominativus) en hun bijbehorende zinsfuncties (lijdend voorwerp, onderwerp).

Wat moet je kunnen: De grammaticale functie van een woord in een Latijnse zin bepalen. De grammaticale functie van een woord in een Nederlandse zin bepalen. De verschillen tussen deze functies benoemen en uitleggen.

Waar op letten: Zorg ervoor dat zowel de grammaticale functie in het Latijn als in de vertaling wordt benoemd. Let op de correcte terminologie voor zinsdelen (lijdend voorwerp, onderwerp) of naamvallen (accusativus, nominativus).

Kernbegrippen: accusativus, nominativus, lijdend voorwerp, onderwerp, syntaxis

Veelgemaakte fouten:
- Niet beide aspecten (Latijn en vertaling) benoemen.
- Verwarring tussen zinsdelen zoals onderwerp en lijdend voorwerp.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-2/vraag/9

## Vraag 10 – Grammaticale basis van 'Eens' in vertaling (1 punt)

Regel 286-287 Nascetur t/m astris
Dit tekstgedeelte wordt door M. d'Hane-Scheltema als volgt vertaald:
Eens ook spruit een Trojaan uit dat beroemd verleden voort:
Caesar, wiens heerschappij de Oceaan, wiens roem de sterren
bereikt.
In de vertaling is de grammaticale structuur van het Latijn niet geheel
overgenomen.

1p 10 Noteer het grammaticale gegeven uit het Latijn waarop in de vertaling het woord 'Eens' is gebaseerd.

Wat kun je verwachten: De vraag verwacht dat de leerling een specifiek grammaticaal gegeven uit de Latijnse tekst identificeert dat de basis vormt voor een bepaald woord in de Nederlandse vertaling.

Wat moet je kennen: Kennis van de Latijnse werkwoordstijden, in het bijzonder het futurum simplex.

Wat moet je kunnen: Het kunnen analyseren van Latijnse werkwoordsvormen en het herkennen van hun temporele betekenis. Het kunnen leggen van een verband tussen een Latijnse grammaticale vorm en de weergave daarvan in een Nederlandse vertaling.

Waar op letten: Let op de tijd van het werkwoord 'Nascetur'. Vermijd het zoeken naar een Latijns bijwoord van tijd. Begrijp hoe een toekomstige tijd in het Latijn vertaald kan worden met een woord als 'Eens' in het Nederlands, zelfs als het Nederlandse werkwoord in een presens historicum staat.

Kernbegrippen: futurum

Veelgemaakte fouten:
- De leerling zoekt naar een Latijns bijwoord van tijd in plaats van de tijd van het werkwoord te analyseren.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-2/vraag/10

## Vraag 11 – VWO Latijn Examen 2025 periode 2, vraag 11 (1 punt)

Regel 292 Remo cum fratre Quirinus
Citeer uit het tekstgedeelte Hic t/m dicet (regel 272-277) het Latijnse tekstelement dat inhoudelijk overeenkomt met Remo cum fratre Quirinus.

Wat kun je verwachten: De vraag vraagt om een Latijns tekstelement te citeren dat inhoudelijk overeenkomt met een gegeven Latijnse frase, waarbij de inhoudelijke overeenkomst gebaseerd is op kennis van de Romeinse mythologie en Latijnse woordenschat.

Wat moet je kennen: Latijnse woordenschat en grammatica om de gegeven frase en de brontekst te begrijpen.
Kennis van de Romeinse stichtingsmythe, specifiek de figuren Romulus en Remus en de identificatie van Quirinus met de vergoddelijkte Romulus.
De betekenis van 'Remo cum fratre Quirinus' (Remus met zijn broer Quirinus).
De betekenis van 'geminam prolem' (tweeling-nakomelingschap/dubbele kroost).

Wat moet je kunnen: De inhoud van een Latijnse frase analyseren en interpreteren.
Een specifiek tekstgedeelte (Hic t/m dicet, regel 272-277) scannen op inhoudelijke overeenkomsten met de geanalyseerde frase.
Synoniemen of parafrases herkennen in de brontekst die dezelfde inhoud uitdrukken als de gegeven frase.
Het correcte Latijnse tekstelement citeren, inclusief regelnummer.

Waar op letten: Niet letterlijk zoeken naar de namen 'Romulus' en 'Remus', maar naar een omschrijving of verwijzing naar hen.
De identificatie van 'Quirinus' als de vergoddelijkte 'Romulus' is cruciaal voor het begrip van de frase.
De inhoudelijke overeenkomst moet precies zijn; 'geminam prolem' verwijst direct naar de tweeling.
Zorgvuldig citeren van het Latijnse tekstelement en het bijbehorende regelnummer.

Kernbegrippen: tekstvergelijking, Romeinse stichtingsmythe, synoniem, parafrase

Veelgemaakte fouten:
- Niet herkennen van Quirinus als Romulus.
- Zoeken naar de namen Romulus en Remus in plaats van een omschrijving.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-2/vraag/11

## Vraag 12 – Uitleg van thematische verbinding tussen tekstgedeelten (1 punt)

1p 12 Leg uit dat dit een goed voorbeeld is van datgene wat beschreven wordt in het tekstgedeelte Aspera t/m bellis (regel 291). Ga in je antwoord in op zowel het tekstgedeelte Aspera t/m bellis (regel 291) als op het tekstelement Remo cum fratre Quirinus (regel 292). Regel 292-296 cana t/m cruento In dit tekstgedeelte komt tweemaal het stilistisch begrip hypallage voor.

Wat kun je verwachten: Een uitleg van de relatie tussen twee tekstgedeelten, waarbij een algemeen thema wordt geïllllustreerd door een specifiek voorbeeld.

Wat moet je kennen: De inhoud en betekenis van het tekstgedeelte 'Aspera t/m bellis' (regel 291). De inhoud en betekenis van het tekstelement 'Remo cum fratre Quirinus' (regel 292), inclusief de mythologische achtergrond van Romulus en Remus.

Wat moet je kunnen: Tekstgedeelten interpreteren. Een thematische verbinding leggen tussen verschillende tekstgedeelten. Mythologische kennis toepassen op tekstinterpretatie.

Waar op letten: Zowel het tekstgedeelte 'Aspera t/m bellis' als het tekstelement 'Remo cum fratre Quirinus' moeten in het antwoord worden behandeld. De uitleg moet de verbinding tussen beide elementen duidelijk maken.

Kernbegrippen: tekstinterpretatie, mythologie, historische context, Pax Augusta

Veelgemaakte fouten:
- Onvolledig antwoord (slechts één van de twee tekstdelen uitleggen)
- Onvoldoende kennis van de mythe van Romulus en Remus

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-2/vraag/12

## Vraag 13 – VWO Latijn Examen 2025 periode 2, vraag 13 (1 punt)

Regel 292-296 cana t/m cruento
In dit tekstgedeelte komt tweemaal het stilistisch begrip hypallage voor.
Citeer van een van deze twee gevallen het desbetreffende Latijnse woord en licht je antwoord toe.

Wat kun je verwachten: De vraag vereist het identificeren van een specifieke stijlfiguur (hypallage) in een gegeven tekstfragment, het citeren van het betreffende Latijnse woord en een toelichting op de werking ervan.

Wat moet je kennen: Kennis van de definitie en kenmerken van de stijlfiguur hypallage. Begrip van grammaticale verbindingen (bijvoeglijk naamwoord bij zelfstandig naamwoord) en semantische/betekenisvolle verbindingen in Latijnse zinnen.

Wat moet je kunnen: Het kunnen analyseren van Latijnse zinnen op grammaticale structuren en betekenisrelaties. Het kunnen herkennen van een hypallage door de discrepantie tussen grammaticale en betekenisvolle verbindingen. Het correct citeren van een Latijns woord en het helder formuleren van een toelichting die zowel de grammaticale als de logische verbinding benoemt.

Waar op letten: Let op de grammaticale verbinding van bijvoeglijke naamwoorden met zelfstandige naamwoorden en beoordeel of de betekenis van het bijvoeglijk naamwoord logischerwijs bij een ander zelfstandig naamwoord in de context past. Zorg ervoor dat zowel het geciteerde Latijnse woord als de volledige toelichting (grammaticale en betekenisvolle verbinding) aanwezig en correct zijn.

Kernbegrippen: hypallage

Veelgemaakte fouten:
- Alleen het Latijnse woord citeren zonder de toelichting.
- De toelichting is onvolledig (noemt bijvoorbeeld alleen de grammaticale of alleen de logische connectie, niet beide).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-2/vraag/13

## Vraag 14 – VWO Latijn Examen 2025 periode 2, vraag 14 (1 punt)

Regel 840 zijn voorouders in Troje wreken

1p 14 Leg uit op grond waarvan Vergilius hier het woord voorouders gebruikt en vanwege welke gebeurtenis zij gewroken zullen worden. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

Wat kun je verwachten: Een vraag die vraagt om uitleg van een specifiek woord of zinsdeel in de context van de gelezen achtergronden, waarbij twee specifieke elementen (reden voor woordgebruik en gebeurtenis) verklaard moeten worden.

Wat moet je kennen: De mythische oorsprong van Rome, in het bijzonder de afstamming van de Romeinen via Aeneas van de Trojanen. Kennis van de Trojaanse Oorlog en de verwoesting van Troje door de Grieken.

Wat moet je kunnen: Informatie uit achtergrondkennis koppelen aan een specifieke tekstpassage. Twee gerelateerde feiten correct en beknopt uitleggen.

Waar op letten: Zorg ervoor dat beide onderdelen van de vraag (waarom 'voorouders' en welke gebeurtenis) volledig en correct worden beantwoord. Vermijd onvolledige antwoorden of verwarring over de betrokken partijen.

Kernbegrippen: mythische oorsprong van Rome, Aeneas als stamvader, Trojaanse Oorlog

Veelgemaakte fouten:
- Onvolledig antwoord (slechts één van de twee vereiste elementen noemen).
- Verwarring over wie wie wreekt.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-2/vraag/14

## Vraag 15 – VWO Latijn Examen 2025 periode 2, vraag 15 (1 punt)

Regel 842-843 de beide t/m Libye
1p 15 Noteer de benaming van de oorlogen die in dit tekstgedeelte bedoeld worden. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

Wat kun je verwachten: Het benoemen van specifieke historische gebeurtenissen of perioden waarnaar in de tekst wordt verwezen.

Wat moet je kennen: De historische achtergrond van de Aeneis, in het bijzonder de relatie tussen Rome en Carthago (Libye) en de benaming van de conflicten die hieruit voortkwamen (Punische oorlogen).

Wat moet je kunnen: De tekstuele verwijzing ('Libye') koppelen aan de relevante historische context en de correcte benaming van de oorlogen reproduceren.

Waar op letten: De vraag vraagt naar 'de benaming van de oorlogen'. Hoewel het CV coulant is, is het correct om 'Punische oorlogen' te noemen, eventueel met specificatie 'Tweede en Derde'. Let op de geografische verwijzing 'Libye' als sleutel tot de context.

Kernbegrippen: Punische oorlogen, historische context Aeneis, Rome vs. Carthago

Veelgemaakte fouten:
- Het niet kennen van de vereiste achtergrondkennis over de Romeinse geschiedenis en de relatie met Carthago (Libye).
- Het vergeten dat er meerdere Punische oorlogen waren, hoewel het CV hier coulant is.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-2/vraag/15

## Vraag 16 – Staatsvorm tijdens beschreven gebeurtenissen (1 punt)

Regel 836-846 Hij t/m redt
De Romeinse geschiedenis kan in drie periodes verdeeld worden op basis van de staatsvorm.
1p 16 Noteer wat de staatsvorm was tijdens de gebeurtenissen die beschreven worden in het tekstgedeelte Hij t/m redt (regel 836-846).

Wat kun je verwachten: Het noteren van de correcte Romeinse staatsvorm die correspondeert met de historische periode van de in de tekst beschreven gebeurtenissen.

Wat moet je kennen: Kennis van de periodisering van de Romeinse geschiedenis op basis van staatsvormen (koningstijd, republiek, keizertijd) en de chronologische plaatsing van belangrijke historische figuren en gebeurtenissen (zoals de Punische Oorlogen) binnen deze periodes.

Wat moet je kunnen: Het plaatsen van de in de tekst genoemde historische figuren/gebeurtenissen in de juiste historische context en het koppelen van deze context aan de bijbehorende staatsvorm.

Waar op letten: Identificatie van de specifieke historische figuren of gebeurtenissen in het tekstgedeelte en het correct toewijzen van de bijbehorende staatsvorm. Vermijd verwarring tussen de verschillende periodes van de Romeinse geschiedenis.

Kernbegrippen: Romeinse staatsvormen, republiek

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen de periodes van de Romeinse geschiedenis (koningstijd, republiek, keizertijd).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-2/vraag/16

## Vraag 17 – VWO Latijn Examen 2025 periode 2, vraag 17 (1 punt)

1p 17 Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 847 Excudent) het Latijnse woord dat een tegenstelling vormt met tu. Regel 836-853 Hij t/m superbos De Romeinse dichter Horatius schrijft over het contact tussen Grieken en Romeinen: Het overwonnen Griekenland won van de ruwe winnaar en bracht beschaving in het boerse Latium. Wat Horatius hier beschrijft, komt ook aan de orde in het tekstgedeelte Hij t/m superbos (regel 836-853).

Wat kun je verwachten: Een Latijns woord citeren dat een tegenstelling vormt met een gegeven woord.

Wat moet je kennen: Kennis van retorische figuren, specifiek antithese. Kennis van Latijnse pronomina (persoonlijke en onbepaalde voornaamwoorden).

Wat moet je kunnen: Het herkennen van grammaticale en inhoudelijke tegenstellingen in een Latijnse tekst. Het lokaliseren van specifieke woorden binnen een opgegeven tekstgedeelte.

Waar op letten: De tegenstelling tussen 'tu' (jij, de Romein) en 'alii' (anderen, de Grieken) in de context van hun respectievelijke vaardigheden en taken. Let op de grammaticale functie en de semantische relatie tussen de woorden.

Kernbegrippen: antithese, pronomina

Veelgemaakte fouten:
- Het niet herkennen van de retorische tegenstelling tussen de vaardigheden van 'anderen' (Grieken) en de taak van 'jou' (de Romein).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-2/vraag/17

## Vraag 18 – VWO Latijn Examen 2025 periode 2, vraag 18 (1 punt)

Regel 836-853 Hij t/m superbos
De Romeinse dichter Horatius schrijft over het contact tussen Grieken en Romeinen:
Het overwonnen Griekenland won van de ruwe winnaar en bracht beschaving in het boerse Latium.
Wat Horatius hier beschrijft, komt ook aan de orde in het tekstgedeelte Hij t/m superbos (regel 836-853).
1p 18 Noteer uit het tekstgedeelte Hij t/m superbos (regel 836-853) de regelnummers die op de plaats van de puntjes moeten staan:
De inhoud van het tekstelement 'Het overwonnen Griekenland' komt aan de orde vanaf regel .... t/m regel .... .

Wat kun je verwachten: De vraag vraagt om het identificeren van specifieke regelnummers in een gegeven tekstgedeelte die overeenkomen met een deel van een citaat van Horatius. Het gaat om het matchen van een concept ('Het overwonnen Griekenland') met een tekstpassage.

Wat moet je kennen: Kennis van de topos van Griekse culturele superioriteit versus Romeinse militaire/bestuurlijke macht. Begrip van de inhoud van het Horatius-citaat. Inzicht in de context van de relatie tussen Grieken en Romeinen in de oudheid.

Wat moet je kunnen: De hoofdgedachte van een tekstgedeelte kunnen bepalen. Een citaat kunnen analyseren en de kernbegrippen ervan identificeren. Een verband kunnen leggen tussen een algemeen concept (uit het citaat) en een specifieke passage in de tekst. Nauwkeurig regelnummers kunnen selecteren.

Waar op letten: De formulering van de vraag kan verwarrend zijn: 'Het overwonnen Griekenland' verwijst in het citaat naar de culturele invloed, maar de vraag stuurt naar de regels die de 'ruwe winnaar' (Romeinen) beschrijven. Dit is een cruciale valkuil. Let op de precieze afbakening van de regelnummers (begin- en eindregel).

Kernbegrippen: tekstinterpretatie, intertekstualiteit, Romeinse identiteit, topos van Griekse cultuur vs. Romeinse heerschappij

Veelgemaakte fouten:
- De vraag is enigszins verwarrend geformuleerd: het vraagt naar de regels over 'Het overwonnen Griekenland', terwijl het antwoord verwijst naar de regels over de Romeinen ('de ruwe winnaar').
- Verwarring met de regelnummers voor de volgende vraag (19), die juist wel over de Griekse 'beschaving' gaat.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-2/vraag/18

## Vraag 19 – VWO Latijn Examen 2025, Periode 2, Vraag 19: Horatius en Romeinse 'beschaving' (1 punt)

Regel 836-853 Hij t/m superbos
De Romeinse dichter Horatius schrijft over het contact tussen Grieken en Romeinen:
Het overwonnen Griekenland won van de ruwe winnaar en bracht beschaving in het boerse Latium.
Wat Horatius hier beschrijft, komt ook aan de orde in het tekstgedeelte Hij t/m superbos (regel 836-853).

1p 19 Noteer uit het tekstgedeelte Hij t/m superbos (regel 836-853) de regelnummers die op de plaats van de puntjes moeten staan:
Wat bedoeld wordt met 'beschaving' in het citaat van Horatius komt aan de orde vanaf regel .... t/m regel .... .

Wat kun je verwachten: De vraag vereist het identificeren van specifieke regelnummers in een Latijnse tekst die een concept uit een extern citaat (Horatius) illustreren. Het gaat om het herkennen van 'beschaving' in de context van Griekse invloed op Rome.

Wat moet je kennen: Kennis van de culturele context van de Romeinse oudheid, in het bijzonder de Griekse invloed op de Romeinse cultuur ('Graecia capta ferum victorem cepit'). Begrip van de kernbegrippen 'beschaving' (cultus) en 'kunsten' (artes) in deze context. De specifieke inhoud van het tekstgedeelte Hij t/m superbos (regel 836-853).

Wat moet je kunnen: De Latijnse tekst nauwkeurig lezen en interpreteren. Een verband leggen tussen een extern citaat en een specifiek deel van de examenstof. De juiste regelnummers selecteren die het gevraagde concept representeren. Onderscheid maken tussen Romeinse en Griekse bijdragen zoals beschreven in de tekst.

Waar op letten: Let op de valkuil om de Romeinse kunsten (regeren, vrede opleggen) te selecteren in plaats van de Griekse kunsten (beeldhouwen, retorica, astronomie) die met 'beschaving' worden bedoeld. De vraag interpreteert 'beschaving' specifiek als de Griekse bijdrage, zoals gesuggereerd door het Horatius-citaat. Beide regelnummers moeten correct zijn voor het scorepunt.

Kernbegrippen: tekstinterpretatie, intertekstualiteit, Romeinse identiteit, artes Romanae

Veelgemaakte fouten:
- De regels over de Romeinse kunsten (regeren, vrede opleggen, etc.) selecteren in plaats van de regels over de Griekse kunsten (beeldhouwen, retorica, astronomie), die hier met 'beschaving' worden bedoeld.
- De vraag verkeerd interpreteren en denken dat 'beschaving' verwijst naar de Romeinse bijdrage, terwijl het in de context van het Horatius-citaat juist om de Griekse bijdrage gaat.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-2/vraag/19

## Vraag 20 – VWO Latijn Examen 2025 periode 2, vraag 20 (1 punt)

1p 20 Vind jij dat Aeneas zich in het vervolg van de Aeneis heeft gedragen op de manier die Anchises hier beschrijft? Ondersteun je antwoord door een gebeurtenis uit de Aeneis te noteren. Regel 855 Marcellus Deze persoon heeft een naamgenoot van wie Anchises een beschrijving van ruim twintig regels geeft in het gedeelte dat volgt op tekst 2 (niet in dit examen afgedrukt).

Wat kun je verwachten: Een vraag die een mening vraagt over het gedrag van Aeneas in de Aeneis, gerelateerd aan een specifieke beschrijving van Anchises, en die onderbouwd moet worden met een gebeurtenis uit de Aeneis.

Wat moet je kennen: De inhoud van de Aeneis, specifiek de handelingen en het karakter van Aeneas, en de beschrijving van Anchises over de Romeinse missie (spaar de onderworpenen, bestrijd de hoogmoedigen).

Wat moet je kunnen: Een beargumenteerde mening formuleren, relevante gebeurtenissen uit de Aeneis selecteren en deze correct relateren aan de vraagstelling.

Waar op letten: De mening moet duidelijk zijn (ja/nee). De onderbouwing moet een concrete, correcte gebeurtenis uit de Aeneis zijn. De gebeurtenis moet relevant zijn voor de beschrijving van Anchises (sparen van onderworpenen of straffen van hoogmoedigen).

Kernbegrippen: Aeneis, Anchises, pietas, fatum, karakterontwikkeling Aeneas, Romeinse missie

Veelgemaakte fouten:
- Mening geven zonder concrete onderbouwing uit de Aeneis.
- Onjuiste gebeurtenis uit de Aeneis aanhalen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-2/vraag/20

## Vraag 21 – Vraag 21: Marcellus en Augusteïsche propaganda (1 punt)

Regel 855 Marcellus
Deze persoon heeft een naamgenoot van wie Anchises een beschrijving van ruim twintig regels geeft in het gedeelte dat volgt op tekst 2 (niet in dit examen afgedrukt).
1p 21 Leg uit dat het begrijpelijk is dat Vergilius Anchises een zo uitgebreide beschrijving van die naamgenoot laat geven. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

Wat kun je verwachten: Een vraag die kennis van de historische en culturele context van de Aeneis toetst, specifiek gericht op de relatie tussen Vergilius, Augustus en de functie van het epos als propaganda.

Wat moet je kennen: De historische context van de Aeneis, inclusief de politieke situatie ten tijde van Augustus.
De rol van Vergilius als hofdichter en de propagandistische functie van de Aeneis.
De identiteit van de 'naamgenoot' Marcellus: de neef en beoogde opvolger van Augustus, die jong stierf.
De betekenis van een uitgebreide beschrijving van deze Marcellus binnen de Aeneis (eerbetoon, troost, legitimatie van de Julisch-Claudische dynastie).

Wat moet je kunnen: Informatie uit de vraagtekst (regelnummer, 'naamgenoot', 'uitgebreide beschrijving') verbinden met achtergrondkennis.
Uitleggen waarom Vergilius een specifieke keuze maakt in zijn epische vertelling, gebaseerd op historische en politieke motieven.

Waar op letten: Correcte identificatie van de 'naamgenoot' Marcellus (niet de generaal uit de Punische Oorlogen, maar de neef van Augustus).
Het leggen van een verband tussen de uitgebreide beschrijving en de politieke/familiale context van Augustus.
Het benoemen van de functie van dit eerbetoon (bijv. eerbetoon aan de familie van Augustus, legitimatie van de dynastie, troost).

Kernbegrippen: historische context Aeneis, Augusteïsche propaganda, Marcellus (neef van Augustus), Vergilius' relatie tot Augustus

Veelgemaakte fouten:
- Het verwarren van de twee Marcelli: de historische generaal uit de Punische Oorlogen en de jonggestorven neef van Augustus.
- Onvoldoende parate kennis over de familie van Augustus en de beoogde opvolging.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-2/vraag/21

## Vraag 22 – VWO Latijn Examen 2025 periode 2, vraag 22 (1 punt)

Regel 857-858 Hic t/m rebellem
Dit tekstgedeelte wordt door P. Schrijvers als volgt vertaald:
hij zal ondanks de grote verwarring de vrede herstellen, te paard de Puniërs en rebelse Galliërs vertrappen
Uit de vertaling kan opgemaakt worden dat de vertaler een Latijnse tekstuitgave heeft gebruikt met een komma op een andere plek dan voor sternet, zoals in tekst 2.
Leg uit waaruit dit precies opgemaakt kan worden. Ga in je antwoord in op de vertaling en op het Latijn.

Wat kun je verwachten: Een vraag die de leerling vraagt om een verschil in vertaling te verklaren door een verschil in interpunctie in de brontekst, waarbij zowel de vertaling als de Latijnse tekst geanalyseerd moet worden.

Wat moet je kennen: Latijnse syntaxis en woordvolgorde
De invloed van interpunctie (komma) op zinsbouw en betekenis
De relatie tussen Latijnse grammaticale constructies en hun Nederlandse vertaling

Wat moet je kunnen: De Latijnse tekst (regels 857-858) analyseren op woordvolgorde en mogelijke grammaticale functies van 'eques'.
De gegeven Nederlandse vertaling analyseren op de grammaticale functie van 'te paard'.
Het verschil in grammaticale functie van 'eques'/'te paard' relateren aan een verschil in interpunctie (komma voor of na 'eques').
Een duidelijke uitleg formuleren die zowel de vertaling als het Latijn betrekt.

Waar op letten: De precieze plaatsing van de komma in de verschillende tekstuitgaven (voor of na 'eques').
De grammaticale functie van 'eques' in het Latijn (bijvoorbeeld als bijvoeglijke bepaling of bijwoordelijke bepaling).
De grammaticale functie van 'te paard' in de Nederlandse vertaling (bijwoordelijke bepaling van wijze).
De uitleg moet beide onderdelen (vertaling én Latijn) correct verbinden.

Kernbegrippen: syntax, word order, punctuation

Veelgemaakte fouten:
- Incomplete comparison (not mentioning both the translation and the Latin text)
- Failing to explain the consequence of the different comma placement

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-2/vraag/22

## Vraag 23 – VWO Latijn Examen 2025 periode 2, vraag 23 (1 punt)

Regel 857-858 Hic t/m rebellem
Dit tekstgedeelte wordt door P. Schrijvers als volgt vertaald:
hij zal ondanks de grote verwarring de vrede herstellen,
te paard de Puniërs en rebelse Galliërs vertrappen
Uit de vertaling kan opgemaakt worden dat de vertaler een Latijnse tekstuitgave heeft gebruikt met een komma op een andere plek dan voor sternet, zoals in tekst 2.

23 Citeer het Latijnse tekstelement dat in de vertaling is weergegeven met 'zal de vrede herstellen'.

Wat kun je verwachten: Het citeren van een Latijns tekstelement dat overeenkomt met een gegeven Nederlandse vertaling.

Wat moet je kennen: Kennis van Latijnse woordenschat en grammaticale structuren, met name het futurum simplex en de betekenis van 'rem Romanam sistet' in context.

Wat moet je kunnen: De Latijnse tekst nauwkeurig lezen en analyseren, de betekenis van woorden en zinsdelen herkennen, en de overeenkomst tussen een Latijns fragment en een Nederlandse vertaling vaststellen.

Waar op letten: De vraag vraagt om een citaat, dus de exacte Latijnse woorden moeten worden overgenomen. Let op de vertaling van 'rem Romanam' als 'de vrede' en 'sistet' als 'zal herstellen'. De vraagstelling bevat een niet-letterlijke vertaling, wat een valkuil kan zijn. De komma-plaatsing is contextueel maar niet direct relevant voor het antwoord op deze specifieke vraag.

Kernbegrippen: futurum_simplex_indicativus_activus, vertalen

Veelgemaakte fouten:
- Niet-letterlijke vertaling in de vraagstelling ('de vrede herstellen' voor 'rem Romanam sistet').
- Onjuist identificeren van het werkwoord en lijdend voorwerp.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-2/vraag/23

## Vraag 24 – Identificatie van een personage in afbeelding op basis van tekstuele kennis (1 punt)

1p 24 Afbeelding 1 staat op pagina 3 van het Tekstboekje. Noteer wie er is afgebeeld aan de uiterste linkerkant van afbeelding 1, gekleed in het zwart. Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt. Tekst 3 Regel 820 pro Latio Op dit moment in het verhaal verandert de manier waarop Juno zich voor Latium inzet.

Wat kun je verwachten: Identificatie van een personage in een afbeelding, gebaseerd op gelezen teksten.

Wat moet je kennen: Personages uit de Aeneis, met name de Sibylle van Cumae en haar rol in Aeneis boek 6. Visuele kenmerken van de Sibylle zoals afgebeeld in de kunst (indien relevant voor de afbeelding).

Wat moet je kunnen: De inhoud van de gelezen teksten (Aeneis) koppelen aan een visuele representatie (afbeelding). Specifieke details uit de tekst herinneren die de identificatie ondersteunen. De beschrijving in de vraag (uiterste linkerkant, gekleed in het zwart) matchen met de afbeelding en de tekstuele kennis.

Waar op letten: De specifieke positie ('uiterste linkerkant') en kleding ('gekleed in het zwart') van het personage in de afbeelding. De context van de afbeelding in relatie tot de gelezen teksten (bijvoorbeeld de scène in de onderwereld).

Kernbegrippen: personages Aeneis, Sibylle van Cumae, Aeneis boek 6

Veelgemaakte fouten:
- Het verwarren van de Sibylle met een andere vrouwelijke figuur uit de Aeneis, zoals Venus of Dido.
- Het niet kunnen koppelen van de vraag aan de context van Aeneis boek 6 (de tocht door de onderwereld), waar de Sibylle Aeneas begeleidt.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-2/vraag/24

## Vraag 25 – Juno's inzet voor Latium (voor regel 820) (1 punt)

Regel 820 pro Latio
Op dit moment in het verhaal verandert de manier waarop Juno zich voor Latium inzet.
Beschrijf in eigen woorden de manier waarop Juno zich tot dit moment voor Latium ingezet heeft. Gebruik bij voorkeur niet meer dan 20 woorden. Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

Wat kun je verwachten: Beschrijving van Juno's acties in de Aeneis tot een specifiek keerpunt.

Wat moet je kennen: Plotkennis van de Aeneis, specifiek de rol van Juno en haar motivaties (wrok tegen de Trojanen) en acties (stimuleren van strijd, steunen van Latijnen/Turnus, tegenwerken van Trojanen) vóór het keerpunt in regel 820.

Wat moet je kunnen: Samenvatten van complexe verhaalelementen in eigen woorden, beknopt formuleren (max. 20 woorden).

Waar op letten: Beperk het antwoord tot de periode vóór regel 820. Focus op Juno's actieve tegenwerking van de Trojanen en haar stimulering van de Latijnse strijd. Vermijd algemeenheden en blijf binnen de woordlimiet.

Kernbegrippen: plotkennis Aeneis, rol van de goden, Juno's wrok

Veelgemaakte fouten:
- Het verwarren van Juno's acties vóór en na het keerpunt in regel 820.
- Het geven van een te algemeen antwoord zonder de kern van haar acties (het aanzetten tot strijd) te benoemen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-2/vraag/25

## Vraag 26 – VWO Latijn Examen 2025 periode 2, vraag 26 (1 punt)

1p 26 Beschrijf in eigen woorden de manier waarop Juno zich vanaf dit moment voor Latium inzet. Gebruik bij voorkeur niet meer dan 20 woorden. Baseer je antwoord op het vervolg (t/m regel 827 propago). Regel 823-825 ne t/m vestem

Wat kun je verwachten: Beschrijving van een karakterontwikkeling/strategieverandering van een godheid, gebaseerd op een specifiek tekstfragment.

Wat moet je kennen: De inhoud van Aeneis 12.820-827, met name de dialoog tussen Juno en Jupiter en Juno's verzoek. Kennis van de algemene verhaallijn van de Aeneis en de rol van Juno daarin is contextueel nuttig.

Wat moet je kunnen: De Latijnse tekst (Aeneis 12.820-827) correct vertalen en interpreteren. De kern van Juno's inzet samenvatten in eigen woorden, binnen een gestelde woordlimiet. Een verschuiving in strategie herkennen en benoemen.

Waar op letten: De verschuiving van Juno's eerdere vijandige houding naar een diplomatieke benadering. De specifieke inhoud van haar verzoek aan Jupiter: het behoud van de Latijnse cultuur (naam, taal, kleding) en het laten verdwijnen van de Trojaanse identiteit. De woordlimiet van 20 woorden.

Kernbegrippen: Juno, Jupiter, fatum, onderhandeling, cultuurbehoud, assimilatie

Veelgemaakte fouten:
- De vraag is niet te beantwoorden zonder de Latijnse brontekst (Aeneis 12.820-827), die niet is meegeleverd in de documenten.
- Het verwarren van Juno's nieuwe, diplomatieke strategie met haar eerdere, vijandige houding.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-2/vraag/26

## Vraag 27 – Stilistische Begrippen Herkennen (2 punten)

Regel 823-825 ne t/m vestem
2p
27 Noteer de namen van drie verschillende stilistische begrippen die Juno toepast in het tekstgedeelte ne t/m vestem (regel 823-825).

Wat kun je verwachten: Het benoemen van stilistische begrippen die in een specifiek tekstgedeelte worden toegepast.

Wat moet je kennen: Definities en kenmerken van stilistische begrippen zoals alliteratie, anafora, chiasme, hyperbaton, parallellisme, polysyndeton, tautologie en tricolon.

Wat moet je kunnen: Het herkennen en identificeren van stilistische begrippen in een Latijnse tekst.

Waar op letten: Zorg dat je minimaal drie verschillende en correcte stilistische begrippen noemt. Verwar definities niet en let op de specifieke formulering in de opgegeven regels.

Kernbegrippen: stijlmiddelen, alliteratie, anafora, chiasme, hyperbaton, parallellisme, polysyndeton

Veelgemaakte fouten:
- Het niet kunnen herkennen van de stijlmiddelen in de Latijnse tekst.
- Het verwarren van de definities van verschillende stijlmiddelen.
- Minder dan drie correcte stijlmiddelen noemen, wat leidt tot puntenverlies.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-2/vraag/27

## Vraag 28 – Metrum en Congruentie (1 punt)

1p 28 Beargumenteer op basis van het metrum of Itala in deze regel congrueert met virtute of met propago. Let op: de laatste vragen en opdracht van dit examen staan op de volgende pagina.

Wat kun je verwachten: Een vraag die de relatie tussen metrum (prosodie) en grammaticale functie (naamval) test, specifiek gericht op congruentie.

Wat moet je kennen: Latijnse prosodie: de regels voor het bepalen van de lengte van lettergrepen, in het bijzonder de kwantiteit van klinkers aan het einde van woorden (hier -a en -ā).
Metrum: de basisstructuur van de dactylische hexameter en hoe de kwantiteit van lettergrepen daarin past.
Latijnse grammatica: de uitgangen van de a-declinatie (nominativus singularis -a, ablativus singularis -ā) en het concept van congruentie (overeenstemming in naamval, getal, geslacht).
De specifieke tekstpassage (Regel 827) om de context van 'Itala', 'virtute' en 'propago' te begrijpen.

Wat moet je kunnen: De kwantiteit van de laatste lettergreep van 'Itala' bepalen op basis van metrische eisen.
De grammaticale functie (naamval) van 'Itala' afleiden uit de metrische kwantiteit.
De grammaticale functies van 'virtute' en 'propago' herkennen.
Een logische argumentatie opbouwen die de metrische bevindingen koppelt aan de grammaticale congruentie.
De relevante woorden in de tekstregel identificeren en analyseren.

Waar op letten: De precieze kwantiteit van de laatste 'a' in 'Itala'.
De naamvallen van 'virtute' (ablativus) en 'propago' (nominativus).
De eis dat de argumentatie expliciet het metrum betrekt bij de conclusie over congruentie.
Dat beide onderdelen van het antwoord (congruentie en metrische onderbouwing) correct zijn voor het scorepunt.

Kernbegrippen: metrum, prosodie, kwantiteit (lange/korte lettergreep), ablativus, nominativus, congruentie

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen de nominativus singularis (-a) en de ablativus singularis (-ā) van de a-declinatie.
- Onvoldoende kennis van Latijnse prosodie om de kwantiteit van de laatste 'a' in 'Itala' te bepalen.
- Het niet leggen van de connectie tussen de metrische lengte en de grammaticale naamval.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-2/vraag/28

## Vraag 29 – Interpretatie van leestekens en voegwoorden in Latijnse teksten (1 punt)

Regel 827-828 propago: occidit
Welk voegwoord zou in een vertaling het best op de plaats van de dubbele punt kunnen staan?
A hoewel
B totdat
C want
D zodat

Wat kun je verwachten: De vraag test het vermogen om de semantische relatie tussen twee zinsdelen, gescheiden door een dubbele punt, correct te interpreteren en te vertalen met het meest geschikte Nederlandse voegwoord.

Wat moet je kennen: Kennis van de mogelijke functies van een dubbele punt in Latijnse teksten (verklaring, gevolg, opsomming) en de betekenis van verschillende typen voegwoorden (causaal, concessief, temporeel, consecutief/finaal).

Wat moet je kunnen: De context van de zin analyseren om de specifieke relatie tussen de twee delen te bepalen en op basis daarvan het meest passende Nederlandse voegwoord te kiezen.

Waar op letten: De context van de passage is cruciaal. De dubbele punt kan verschillende relaties aangeven; de juiste keuze hangt af van de logische verbinding tussen de twee zinsdelen. Let op de argumentatie van de spreker (Juno) in de bredere context van de Aeneis.

Kernbegrippen: interpretatie leesteken, voegwoord, causaal verband

Veelgemaakte fouten:
- De dubbele punt kan verschillende relaties aangeven (verklaring, gevolg, opsomming); de context is cruciaal voor de juiste keuze.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-2/vraag/29

## Vraag 30 – Vraag 30: Interpretatie van 'omnes' in de Aeneis (1 punt)

1p 30 Wie worden er bedoeld met **omnes**? A de Ausoniërs en de Rutuliërs B de bondgenoten van de Trojanen C de oorspronkelijke inwoners van Latium D de verenigde Latijnen en Trojanen Regel 834-840 Sermonem t/m honores In het eerste boek van de **Aeneis** vraagt Juno zich af: Wie zal voortaan Juno's macht nog aanbidden of smekend haar altaar eren met gaven?

Wat kun je verwachten: Een vraag over de betekenis van een specifiek woord ('omnes') in een gegeven tekstfragment, waarbij de context van het gehele werk (Aeneis) cruciaal is voor de juiste interpretatie.

Wat moet je kennen: Woordenschat (betekenis van 'omnes'), tekstbegrip van het specifieke fragment (regel 834-840), en de bredere context van de Aeneis, met name de verzoening tussen Jupiter en Juno en de daaruit voortvloeiende samensmelting van Trojanen en Latijnen.

Wat moet je kunnen: Het kunnen plaatsen van een specifiek woord in zijn directe en bredere narratieve context, het kunnen onderscheiden van correcte en incorrecte interpretaties op basis van tekstuele en contextuele kennis.

Waar op letten: De directe context van 'omnes' in de zin, de bredere context van de verzoening tussen Jupiter en Juno, en de implicaties daarvan voor de identiteit van de volkeren in de Aeneis. Let op afleiders die specifieke, maar te beperkte groepen noemen.

Kernbegrippen: tekstbegrip, woordenschat

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen de verschillende groepen die in de Aeneis worden genoemd.
- Het niet begrijpen van de context waarin 'omnes' wordt gebruikt, namelijk na de verzoening tussen Jupiter en Juno waarin de Trojanen en Latijnen één volk worden.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-2/vraag/30

## Vraag 31 – Reactie van Jupiter op Juno's vraag over verering (1 punt)

Regel 834-840 Sermonem t/m honores
In het eerste boek van de Aeneis vraagt Juno zich af: Wie zal voortaan Juno's macht nog aanbidden of smekend haar altaar eren met gaven? In het tekstgedeelte Sermonem t/m honores (regel 834-840) maakt Jupiter een opmerking die beschouwd kan worden als een reactie op deze vraag van Juno.
Noteer het nummer van de regel waarin deze opmerking staat.

Wat kun je verwachten: Een vraag die een verband legt tussen twee tekstgedeelten (boek 1 en boek 12 van de Aeneis) en vraagt naar een specifieke regel die een reactie bevat.

Wat moet je kennen: De inhoud en context van Juno's vraag in Aeneis boek 1. De inhoud en context van Jupiters uitspraken in Aeneis boek 12, specifiek de belofte aan Juno. Latijnse woordenschat en grammatica om de relevante regels te kunnen vertalen en interpreteren.

Wat moet je kunnen: De relevante tekstgedeelten nauwkeurig lezen en interpreteren. Een verband leggen tussen een eerdere vraag en een latere reactie. De specifieke regel identificeren die de gevraagde reactie bevat.

Waar op letten: De specifieke inhoud van Juno's vraag over verering. De specifieke inhoud van Jupiters uitspraken in het opgegeven tekstgedeelte, met name zinnen die een geruststelling of belofte over toekomstige verering van Juno inhouden. Het onderscheiden van algemene religieuze plichten van een directe reactie op Juno's persoonlijke zorg.

Kernbegrippen: tekstinterpretatie, intertekstualiteit

Veelgemaakte fouten:
- Het niet herkennen van de specifieke regel die Jupiters belofte over de toekomstige verering van Juno bevat.
- Verwarring met andere regels in het genoemde tekstgedeelte die over de algemene religieuze plichten van het nieuwe volk gaan.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-2/vraag/31

## Vraag 32 – Extractie van Augusteïsch ideaal uit Aeneis (1 punt)

Regel 838-840 Hinc t/m honores
Dit tekstgedeelte kan opgevat worden als een beschrijving van een specifiek onderdeel van een van de idealen van het nieuwe regime onder Augustus.
1p 32 Noteer in algemene bewoordingen het desbetreffende ideaal.

Wat kun je verwachten: Het benoemen van een specifiek ideaal van het regime van Augustus, gebaseerd op een gegeven tekstfragment.

Wat moet je kennen: Kennis van de Augusteïsche ideologie, in het bijzonder de kernbegrippen en idealen die Augustus propageerde (o.a. pietas, mos maiorum).

Wat moet je kunnen: Het kunnen verbinden van een beschrijving in een Latijnse tekst (regels 838-840 Hinc t/m honores) met een algemeen concept of ideaal uit de Romeinse cultuur en geschiedenis.

Waar op letten: Let op de specifieke aard van de beschrijving in de tekst (religieuze riten, eerbewijzen) en koppel dit aan het juiste, specifieke Augusteïsche ideaal. Vermijd te algemene antwoorden die niet direct betrekking hebben op de religieuze context.

Kernbegrippen: pietas, Augusteïsche ideologie

Veelgemaakte fouten:
- Een te algemeen antwoord geven over Romeinse deugden, zoals 'virtus' of 'gravitas', zonder de specifieke religieuze context te benoemen.
- Het ideaal verwarren met politieke of militaire prestaties van Augustus.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-2/vraag/32

## Vraag 33 – Uitleg functie werkwoordsvormen (1 punt)

1p 33 Leg dit uit. Ga in je antwoord in op beide werkwoordsvormen. Tekst 4 37p Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 4. Vertaal de regels 223 t/m 241 in het Nederlands. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift. einde

Wat kun je verwachten: Een uitleg van de functie van twee specifieke werkwoordsvormen, waarbij ingegaan moet worden op beide vormen.

Wat moet je kennen: De grammaticale functie van de indicativus praesens (gewoon praesens)
De stilistische functie van het praesens historicum
Het concept van directe rede

Wat moet je kunnen: Werkwoordsvormen in de tekst identificeren en hun grammaticale/stilistische functie bepalen
De context van de werkwoordsvormen analyseren om hun functie te duiden
Een heldere en beknopte uitleg formuleren

Waar op letten: Bespreek beide werkwoordsvormen expliciet.
Maak een duidelijk onderscheid tussen de functie van 'relinquo' en 'relinquit'.
Gebruik de correcte terminologie (praesens historicum, directe rede, praesens).

Kernbegrippen: praesens historicum, praesens (indicativus praesens activus), directe rede

Veelgemaakte fouten:
- Vergeten beide werkwoordsvormen te bespreken.
- Het concept 'praesens historicum' niet kennen of correct toepassen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-2/vraag/33

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2025
tijdvak 2
maandag 23 juni
9.00 - 12.00 uur
Latijnse taal en cultuur
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 33 vragen en een vertaalopdracht.
Voor dit examen zijn maximaal 74 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord
meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (tekstelementen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er
worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld één tekstelement wordt gevraagd en je
antwoordt met meer dan één tekstelement, dan wordt alleen het eerste
tekstelement in de beoordeling meegeteld.
VW-1110-a-25-2-o

### Pagina 2

Tekst 1

1p 1 Regel 257 metu
Beschrijf in eigen woorden waarvoor Venus bang is. Baseer je antwoord op het vervolg (t/m regel 260 vertit).

Regel 263-264 bellum t/m ponet
Aeneas zal andere volken overwinnen en hij zal beschaving brengen. Uit de woorden van Jupiter in het tekstgedeelte Quin t/m placitum (regel 279-283) kan opgemaakt worden dat de Romeinen dit later ook zullen doen.

1p 2 Citeer uit het tekstgedeelte Quin t/m placitum (regel 279-283) het Latijnse tekstelement dat verwijst naar de Romeinen als overwinnaars.
1p 3 Citeer uit het tekstgedeelte Quin t/m placitum (regel 279-283) het Latijnse tekstelement dat verwijst naar de Romeinen als brengers van beschaving.

Regel 261-266 Hic t/m subactis
2p 4 In dit tekstgedeelte komt tweemaal het stilistisch begrip personificatie voor.
Citeer de twee desbetreffende Latijnse zelfstandige naamwoorden.

Regel 279 imperium sine fine
1p 5 Van de bepaling sine fine zijn twee verschillende interpretaties mogelijk. Beschrijf in eigen woorden deze twee verschillende interpretaties. Baseer je antwoord op het tekstgedeelte His t/m togatam (regel 278-282).

Regel 279-280 aspera t/m fatigat
2p 6 In het begin van de Aeneis (niet in dit examen afgedrukt) geeft Vergilius enkele mythologische verklaringen voor deze houding van Juno.
Noteer twee van deze verklaringen.

Regel 281 consilia in melius referet, mecunque fovebit
1p 7 Schrijf regel 281 over en scandeer deze regel.

Regel 286 Caesar
Wat over deze Caesar wordt verteld in het tekstgedeelte Nascetur t/m votis (regel 286-290), vertoont overeenkomsten met wat over Aeneas
2p 8 wordt verteld in het tekstgedeelte Parce t/m ponet (regel 257-264).
Noteer in eigen woorden twee van deze overeenkomsten. Baseer je antwoord op het tekstgedeelte Nascetur t/m votis (regel 286-290) en het tekstgedeelte Parce t/m ponet (regel 257-264).

VW-1110-a-25-2-o 2 / 6 lees verder ►►►

### Pagina 3

Regel 286-287 Nascetur t/m astris
Dit tekstgedeelte wordt door M. d'Hane-Scheltema als volgt vertaald:
Eens ook spruit een Trojaan uit dat beroemd verleden voort:
Caesar, wiens heerschappij de Oceaan, wiens roem de sterren
bereikt.
In de vertaling is de grammaticale structuur van het Latijn niet geheel
overgenomen.
1p 9 Leg dit uit met betrekking tot imperium (regel 287). Ga in je antwoord in op
zowel het Latijn als de weergave van imperium in de vertaling.
1p 10 Noteer het grammaticale gegeven uit het Latijn waarop in de vertaling het
woord 'Eens' is gebaseerd.

Regel 292 Remo cum fratre Quirinus
1p 11 Citeer uit het tekstgedeelte Hic t/m dicet (regel 272-277) het Latijnse
tekstelement dat inhoudelijk overeenkomt met Remo cum fratre
Quirinus.

Regel 292-293 Remo t/m dabunt
1p 12 Leg uit dat dit een goed voorbeeld is van datgene wat beschreven wordt
in het tekstgedeelte Aspera t/m bellis (regel 291). Ga in je antwoord in op
zowel het tekstgedeelte Aspera t/m bellis (regel 291) als op het
tekstelement Remo cum fratre Quirinus (regel 292).

Regel 292-296 cana t/m cruento
In dit tekstgedeelte komt tweemaal het stilistisch begrip hypallage voor.
1p 13 Citeer van een van deze twee gevallen het desbetreffende Latijnse woord
en licht je antwoord toe.

Tekst 2

Regel 840 zijn voorouders in Troje wreken
1p 14 Leg uit op grond waarvan Vergilius hier het woord voorouders gebruikt
en vanwege welke gebeurtenis zij gewroken zullen worden. Baseer je
antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen
gelezen hebt.

Regel 842-843 de beide t/m Libye
1p 15 Noteer de benaming van de oorlogen die in dit tekstgedeelte bedoeld
worden. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je
voor dit examen gelezen hebt.

VW-1110-a-25-2-o 3 / 6 lees verder ►►►

### Pagina 4

Regel 836-846 Hij t/m redt
De Romeinse geschiedenis kan in drie periodes verdeeld worden op basis van de staatsvorm.
1p 16 Noteer wat de staatsvorm was tijdens de gebeurtenissen die beschreven worden in het tekstgedeelte Hij t/m redt (regel 836-846).

Regel 851 tu
1p 17 Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 847 Excudent) het Latijnse woord dat een tegenstelling vormt met tu.

Regel 836-853 Hij t/m superbos
De Romeinse dichter Horatius schrijft over het contact tussen Grieken en Romeinen:
Het overwonnen Griekenland won van de ruwe winnaar en bracht beschaving in het boerse Latium.
Wat Horatius hier beschrijft, komt ook aan de orde in het tekstgedeelte Hij t/m superbos (regel 836-853).

1p 18 Noteer uit het tekstgedeelte Hij t/m superbos (regel 836-853) de regelnummers die op de plaats van de puntjes moeten staan:
De inhoud van het tekstelement ‘Het overwonnen Griekenland’ komt aan de orde vanaf regel .... t/m regel .... .

1p 19 Noteer uit het tekstgedeelte Hij t/m superbos (regel 836-853) de regelnummers die op de plaats van de puntjes moeten staan:
Wat bedoeld wordt met ‘beschaving’ in het citaat van Horatius komt aan de orde vanaf regel .... t/m regel .... .

Regel 851-853 tu t/m superbos
1p 20 Vind jij dat Aeneas zich in het vervolg van de Aeneis heeft gedragen op de manier die Anchises hier beschrijft? Ondersteun je antwoord door een gebeurtenis uit de Aeneis te noteren.

Regel 855 Marcellus
Deze persoon heeft een naamgenoot van wie Anchises een beschrijving van ruim twintig regels geeft in het gedeelte dat volgt op tekst 2 (niet in dit examen afgedrukt).
1p 21 Leg uit dat het begrijpelijk is dat Vergilius Anchises een zo uitgebreide beschrijving van die naamgenoot laat geven. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

VW-1110-a-25-2-o 4 / 6 lees verder ►►►

### Pagina 5

Regel 857-858 Hic t/m rebellem
Dit tekstgedeelte wordt door P. Schrijvers als volgt vertaald:
hij zal ondanks de grote verwarring de vrede herstellen,
te paard de Puniërs en rebelse Galliërs vertrappen.
Uit de vertaling kan opgemaakt worden dat de vertaler een Latijnse
tekstuitgave heeft gebruikt met een komma op een andere plek dan voor
sternet, zoals in tekst 2.
1p 22 Leg uit waaruit dit precies opgemaakt kan worden. Ga in je antwoord in op
de vertaling en op het Latijn.
1p 23 Citeer het Latijnse tekstelement dat in de vertaling is weergegeven met
'zal de vrede herstellen'.

Afbeelding 1
[FIGUUR: Afbeelding 1]
1p 24 Afbeelding 1 staat op pagina 3 van het Tekstboekje.
Noteer wie er is afgebeeld aan de uiterste linkerkant van afbeelding 1,
gekleed in het zwart. Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit
examen gelezen hebt.

Tekst 3

Regel 820 pro Latio
Op dit moment in het verhaal verandert de manier waarop Juno zich voor
Latium inzet.
1p 25 Beschrijf in eigen woorden de manier waarop Juno zich tot dit moment
voor Latium ingezet heeft. Gebruik bij voorkeur niet meer dan 20
woorden. Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen
gelezen hebt.
1p 26 Beschrijf in eigen woorden de manier waarop Juno zich vanaf dit moment
voor Latium inzet. Gebruik bij voorkeur niet meer dan 20 woorden. Baseer
je antwoord op het vervolg (t/m regel 827 propago).

Regel 823-825 ne t/m vestem
2p 27 Noteer de namen van drie verschillende stilistische begrippen die Juno
toepast in het tekstgedeelte ne t/m vestem (regel 823-825).

Regel 827 sit Romana t/m propago
1p 28 Beargumenteer op basis van het metrum of Itala in deze regel congruent
met virtute of met propago.

Let op: de laatste vragen en opdracht van dit examen staan op de
volgende pagina.

VW-1110-a-25-2-o
5 / 6
lees verder ▶▶▶

### Pagina 6

1p 29 Regel 827-828 propago: occidit
Welk voegwoord zou in een vertaling het best op de plaats van de dubbele punt kunnen staan?
A hoewel
B totdat
C want
D zodat

1p 30 Regel 837 omnes
Wie worden er bedoeld met omnes?
A de Ausoniërs en de Rutuliërs
B de bondgenoten van de Trojanen
C de oorspronkelijke inwoners van Latium
D de verenigde Latijnen en Trojanen

Regel 834-840 Sermonem t/m honores
In het eerste boek van de Aeneis vraagt Juno zich af:
Wie zal voortaan Juno's macht nog aanbidden of smekend haar altaar eren met gaven?
In het tekstgedeelte Sermonem t/m honores (regel 834-840) maakt Jupiter een opmerking die beschouwd kan worden als een reactie op deze vraag van Juno.
Noteer het nummer van de regel waarin deze opmerking staat.

1p 31

Regel 838-840 Hinc t/m honores
Dit tekstgedeelte kan opgevat worden als een beschrijving van een specifiek onderdeel van een van de idealen van het nieuwe regime onder Augustus.
Noteer in algemene bewoordingen het desbetreffende ideaal.

1p 32

Regel 818 relinquo en regel 842 relinquitt
Deze twee werkwoordsvormen staan in dezelfde werkwoordstijd, maar er is een verschil in het gebruik van de werkwoordstijd.
Leg dit uit. Ga in je antwoord in op beide werkwoordsvormen.

1p 33

Tekst 4

37p Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 4.
Vertaal de regels 223 t/m 241 in het Nederlands.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift.
VW-1110-a-25-2-o
einde