# Eindexamen Latijn VWO 2025 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-1

## Vraag 1 – Aeneis structuur en Homerische analogie (1 punt)

Regel 1-7 Arma t/m Romae
Dit tekstgedeelte kan beschouwd worden als een korte inhoudsopgave van de Aeneis. Met de Aeneis zocht Vergilius aansluiting bij de werken van Homerus.

Welke bewering is geheel juist?
A **multum** t/m **alto** (regel 3) verwijst naar de boeken 1-6, een 'Romeinse *Ilias*'.
B **multum** t/m **alto** (regel 3) verwijst naar de boeken 7-12, een 'Romeinse *Odyssee* '.
C **multa** t/m **passus** (regel 5) verwijst naar de boeken 1-6, een 'Romeinse *Odyssee* '.
D **multa** t/m **passus** (regel 5) verwijst naar de boeken 7-12, een 'Romeinse *Ilias*'.

Wat kun je verwachten: Een vraag over de structuur van de Aeneis en de relatie met de werken van Homerus, specifiek de indeling in 'Odyssee-deel' en 'Ilias-deel'.

Wat moet je kennen: De globale inhoud en structuur van de Aeneis (boeken 1-6 als zwerftocht, boeken 7-12 als oorlog).
De analogie tussen de Aeneis en de werken van Homerus (Aeneis 1-6 ~ Odyssee, Aeneis 7-12 ~ Ilias).
De betekenis van relevante Latijnse woorden en zinsdelen in de opgegeven regels (bijv. 'multum ... alto' voor omzwervingen, 'multa ... passus' voor lijden/oorlog).

Wat moet je kunnen: Latijnse tekstfragmenten correct interpreteren en koppelen aan de inhoud van de Aeneis.
De structuur van de Aeneis relateren aan de Homerische epen.

Waar op letten: De correcte koppeling tussen het Latijnse citaat en het juiste deel van de Aeneis (boeken 1-6 of 7-12).
De correcte koppeling tussen het deel van de Aeneis en de Homerische analogie (Odyssee of Ilias).
De specifieke betekenis van de geciteerde Latijnse zinsdelen ('multum ... alto' vs. 'multa ... passus').

Kernbegrippen: Aeneis structuur, imitatio Homerus, Ilias, Odyssee

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring Ilias/Odyssee-delen Aeneis
- Verkeerde koppeling Latijnse tekst aan inhoud

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-1/vraag/1

## Vraag 2 – VWO Latijn Examen 2025 periode 1, vraag 2 (1 punt)

Regel 8-9 Musa t/m dolens
Dit tekstgedeelte wordt door M. Schwartz als volgt vertaald:
Muze, zeg me waarom, wáárdoor gekwetst of bedroefd
1p 2 Citeer uit het tekstgedeelte **Musa** t/m **dolens** (regel 8-9) het Latijnse woord dat niet is weergegeven in de vertaling.

Wat kun je verwachten: Het identificeren van een specifiek Latijns woord dat ontbreekt in een gegeven Nederlandse vertaling van een Latijns tekstgedeelte.

Wat moet je kennen: Latijnse vocabulaire, syntaxis en morfologie van de opgegeven tekstregels.

Wat moet je kunnen: Close reading van zowel de Latijnse tekst als de Nederlandse vertaling, vergelijken van de twee teksten op woordniveau, identificeren van semantische verschillen tussen de Latijnse bron en de Nederlandse weergave.

Waar op letten: De vertaling kan vrij zijn, waardoor een letterlijke één-op-één correspondentie tussen Latijnse en Nederlandse woorden niet altijd aanwezig is. Focus op de semantische inhoud van elk Latijns woord en controleer of deze expliciet of impliciet is weergegeven in de vertaling. Let op woorden die een specifieke betekenis toevoegen die in de vertaling is weggelaten of gegeneraliseerd.

Kernbegrippen: vocabulaire, close_reading, vertaling_vergelijken

Veelgemaakte fouten:
- De vertaling is vrij ('wáárdoor gekwetst' voor 'quo numine laeso'), wat het lastig kan maken om het precieze ontbrekende woord te identificeren.
- De Latijnse brontekst (bijlage) was niet meegeleverd en moest gereconstrueerd worden op basis van de standaardtekst van de Aeneis.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-1/vraag/2

## Vraag 3 – VWO Latijn Examen 2025 periode 1, vraag 3 (1 punt)

Citeer uit het tekstgedeelte Arma t/m irae (regel 1-11) het Latijnse woord dat door Paul Claes is weergegeven met 'een vaste verblijfplaats'.

Wat kun je verwachten: Het citeren van een Latijns woord uit een opgegeven tekstgedeelte dat overeenkomt met een gegeven Nederlandse vertaling/parafrase van een specifieke vertaler.

Wat moet je kennen: Woordenschat Latijn, de specifieke vertalingen/interpretaties van Paul Claes (indien relevant voor de context), de context van de Aeneis (stichten van een stad als einddoel).

Wat moet je kunnen: Tekstvergelijking tussen Latijnse brontekst en Nederlandse vertaling/parafrase, nauwkeurig lezen van zowel de vraag als de tekstgedeelten, identificeren van kernbegrippen in de Nederlandse omschrijving en deze matchen met Latijnse woorden in de brontekst.

Waar op letten: De exacte formulering van de Nederlandse omschrijving ('een vaste verblijfplaats'), het opgegeven tekstbereik (Arma t/m irae, regel 1-11), de specifieke vertaler (Paul Claes), en de mogelijkheid van meerdere correcte antwoorden (zoals 'Latio' naast 'urbem'). Vermijd woorden die wel met 'plaats' te maken hebben, maar niet de specifieke connotatie van 'vaste verblijfplaats' of 'stad'.

Kernbegrippen: woordenschat, tekstvergelijking, interpretatie

Veelgemaakte fouten:
- Het kiezen van een ander woord dat met 'plaats' te maken heeft, maar niet de specifieke connotatie van 'vaste verblijfplaats' of 'stad' heeft die in de context van de Aeneis en de vertaling van Claes wordt bedoeld.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-1/vraag/3

## Vraag 4 – VWO Latijn Examen 2025 periode 1, vraag 4 (1 punt)

Citeer uit het tekstgedeelte Arma t/m irae (regel 1-11) het Latijnse tekstelement dat door Paul Claes is weergegeven met 'de overheid'.

Wat kun je verwachten: De vraag vereist het citeren van een Latijns tekstelement dat overeenkomt met een gegeven Nederlandse interpretatie van een vertaler, binnen een specifiek tekstgedeelte.

Wat moet je kennen: Kennis van de Latijnse tekst (regels 1-11), de Nederlandse interpretatie van Paul Claes ('de overheid'), en de contextuele betekenis van woorden en zinsdelen in de Latijnse tekst.

Wat moet je kunnen: De vaardigheid om een Nederlandse interpretatie te koppelen aan een Latijns tekstelement, zelfs wanneer de vertaling niet letterlijk is maar een functionele of metaforische weergave. Dit vereist inzicht in de rol en betekenis van personages of entiteiten in de Latijnse tekst en hoe deze door een vertaler kunnen worden geïnterpreteerd.

Waar op letten: Let op de functionele of metaforische betekenis van Latijnse termen in relatie tot de Nederlandse interpretatie. Zoek niet naar een letterlijke vertaling van 'overheid', maar naar een term die de rol of macht van 'de overheid' vertegenwoordigt in de context van de Latijnse tekst.

Kernbegrippen: woordenschat, interpretatie, parafrase

Veelgemaakte fouten:
- Zoeken naar een letterlijke vertaling van 'overheid' (zoals 'imperium' of 'res publica') in plaats van een functionele of metaforische weergave.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-1/vraag/4

## Vraag 5 – Vergelijking Aeneas en 'de vrijheidsheld' (Paul Claes) (1 punt)

Regel 1-11 Arma t/m irae en tekst 2
Tekst 2 is een vrije weergave van het prooemium van de Aeneis, geschreven door vertaler en dichter Paul Claes.

1p 5 Vind jij dat Aeneas vergelijkbaar is met ‘de vrijheidsheld’ in de weergave van Paul Claes? Licht je antwoord toe door in te gaan op zowel 'de vrijheidsheld' als Aeneas.

Wat kun je verwachten: Een vraag die de leerling vraagt om een vergelijking te maken tussen een personage uit de originele tekst (Aeneas) en een personage uit een receptietekst ('de vrijheidsheld' van Paul Claes). De leerling moet een standpunt innemen (vergelijkbaar: ja/nee) en dit onderbouwen met argumenten die betrekking hebben op beide personages.

Wat moet je kennen: Kennis van de plot en karakteristieken van Aeneas uit de Aeneis. Kennis van de inhoud en karakteristieken van 'de vrijheidsheld' zoals beschreven in tekst 2 (Paul Claes).

Wat moet je kunnen: Analyseren van personages. Vergelijken van personages uit verschillende teksten. Argumenteren en een standpunt onderbouwen. Relevante informatie selecteren uit de bronteksten en de eigen kennis.

Waar op letten: Zorg ervoor dat de toelichting ingaat op *zowel* 'de vrijheidsheld' als Aeneas. Een antwoord dat slechts één van de twee belicht, is onvoldoende. Het standpunt (ja/nee) moet duidelijk zijn en de argumentatie moet relevant en correct zijn.

Kernbegrippen: receptie, karakteranalyse, plotkennis Aeneis

Veelgemaakte fouten:
- Niet ingaan op beide personages ('de vrijheidsheld' en Aeneas).
- Een niet-onderbouwd antwoord geven.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-1/vraag/5

## Vraag 6 – VWO Latijn Examen 2025 periode 1, vraag 6 (1 punt)

1p 6 Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 12 **Urbs**) de naam waarnaar verwezen wordt met **Hic**. Regel 21 populum t/m superbum In dit tekstgedeelte wordt vooruitgekeken naar de toekomst van het Romeinse volk.

Wat kun je verwachten: Het citeren van een naam waarnaar een verwijswoord verwijst.

Wat moet je kennen: Kennis van Latijnse verwijswoorden (zoals 'Hic' als bijwoord van plaats), tekstbegrip en de vaardigheid om antecedenten te identificeren.

Wat moet je kunnen: Het identificeren van het antecedent van een verwijswoord in een Latijnse tekst, specifiek een plaatsnaam waarnaar met 'Hic' wordt verwezen. Het correct citeren van de naam inclusief regelnummer.

Waar op letten: Let op de startregel (vanaf regel 12 'Urbs'), het specifieke verwijswoord ('Hic' in regel 16) en de context om het juiste antecedent (plaatsnaam) te vinden. Vermijd het kiezen van een algemeen woord zoals 'Urbs' als het specifieke antecedent een naam is. Let op de correcte spelling van de geciteerde naam.

Kernbegrippen: verwijswoord, anafora (verwijzing), tekstbegrip

Veelgemaakte fouten:
- Het verkeerde antecedent kiezen, bijvoorbeeld 'Urbs' in plaats van de specifieke naam.
- Niet ver genoeg teruglezen in de tekst.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-1/vraag/6

## Vraag 7 – VWO Latijn Examen 2025 periode 1, vraag 7 (2 punten)

In dit tekstgedeelte wordt vooruitgekeken naar de toekomst van het Romeinse volk.
Noteer twee andere passages in de *Aeneis* waarin vooruitgekeken wordt naar de toekomst van het Romeinse volk. Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt. Laat de teksten die in dit examen zijn afgedrukt, buiten beschouwing.

Wat kun je verwachten: Het noteren van twee specifieke passages uit de Aeneis die vooruitkijken naar de toekomst van het Romeinse volk, exclusief de passages die in het examen zelf zijn afgedrukt.

Wat moet je kennen: De inhoud van de gelezen teksten van de Aeneis, specifiek de passages waarin profetieën of vooruitblikken op de toekomst van Rome en het Romeinse volk voorkomen.

Wat moet je kunnen: Het reproduceren van kennis over de Aeneis en het identificeren van relevante passages op basis van de vraagstelling.

Waar op letten: 1. Noem twee passages. 2. De passages moeten gaan over de toekomst van het Romeinse volk. 3. De passages mogen niet in het examen zijn afgedrukt. 4. Het is toegestaan om te verwijzen naar de toekomst van de Trojanen in het westen / van Aeneas in Italië/Hesperia.

Kernbegrippen: profeetse, heldenschouw, toekomst van Rome, teleologie

Veelgemaakte fouten:
- Een passage noemen die in het examen is afgedrukt.
- Slechts één passage noemen in plaats van twee.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-1/vraag/7

## Vraag 8 – Historische gebeurtenis in Vergilius, Aeneis 1.19-22 (1 punt)

1p 8 Regel 19-22 Progeniem t/m Parcas Noteer de historische gebeurtenis waarnaar in dit tekstgedeelte tweemaal verwezen wordt. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

Wat kun je verwachten: Het identificeren van een historische gebeurtenis waarnaar in een Latijnse tekst wordt verwezen, gebaseerd op achtergrondkennis.

Wat moet je kennen: De historische achtergrond van de gelezen teksten, specifiek de Punische Oorlogen en de verwoesting van Carthago. Kennis van de verwijzingen naar Carthago in de Aeneis (bijv. 'Tyriis arces', 'Libyae').

Wat moet je kunnen: Verwijzingen in de Latijnse tekst koppelen aan specifieke historische gebeurtenissen. De relevante tekstgedeelten interpreteren in het licht van de historische context.

Waar op letten: De specifieke woorden en zinsneden die verwijzen naar Carthago ('Tyriis arces', 'Libyae'). De context van de profetie in het epos. De eis om het antwoord te baseren op 'achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt'.

Kernbegrippen: historische context, prophetie in epos, Punic Wars, Carthago

Veelgemaakte fouten:
- Het niet herkennen van de verwijzingen naar Carthago ('Tyriis arces', 'Libyae').
- Onvoldoende kennis van de Romeinse geschiedenis, specifiek de Punic Wars.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-1/vraag/8

## Vraag 9 – Chronologische volgorde van gebeurtenissen (1 punt)

1p 9 Regel 22 excidio Libyae, regel 23 veteris belli, regel 27 iudicium Paridis, regel 29-30 iactatos Troas Deze vier tekstelementen verwijzen naar verschillende gebeurtenissen. Noteer deze vier tekstelementen in chronologische volgorde, van eerder naar later.

Wat kun je verwachten: Het plaatsen van vier gegeven tekstelementen, die verwijzen naar verschillende gebeurtenissen, in chronologische volgorde van eerder naar later.

Wat moet je kennen: Kennis van de mythologische achtergrond van de Aeneis, inclusief de aanloop naar de Trojaanse Oorlog, de Trojaanse Oorlog zelf, de nasleep daarvan (zwerftochten van Aeneas) en de toekomstige gebeurtenissen die in het prooemium worden genoemd (zoals de Punische Oorlogen).

Wat moet je kunnen: De betekenis van de Latijnse tekstelementen correct interpreteren en de bijbehorende gebeurtenissen identificeren. De chronologische volgorde van deze gebeurtenissen bepalen op basis van mythologische en historische kennis.

Waar op letten: Verwarring van de chronologie van de Trojaanse Oorlog en het Oordeel van Paris. De juiste interpretatie van 'excidio Libyae' als een toekomstige gebeurtenis (Punische Oorlogen) en niet als een gebeurtenis uit het verleden.

Kernbegrippen: chronologie, mythologische achtergrond, Aeneis prooemium

Veelgemaakte fouten:
- De chronologie van de gebeurtenissen verwarren, met name de plaatsing van de Trojaanse Oorlog ten opzichte van het oordeel van Paris.
- De verwijzing 'excidio Libyae' verkeerd interpreteren als een gebeurtenis in het verleden in plaats van een toekomstige gebeurtenis (de Punische Oorlogen).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-1/vraag/9

## Vraag 10 – VWO Latijn Examen 2025 periode 1, vraag 10 (1 punt)

1p 10 Regel 32 errabant t/m circum Wordt de inhoud van deze regel ondersteund door het metrum? Ga in je antwoord in op zowel de inhoud als het metrum van deze regel. Regel 23-33 Id t/m gentem In een bespreking van de Aeneis schrijft een classicus: Nog problematischer is de rol van Juno, die voorgesteld wordt als de motor achter Aeneas' ellende. Juno was voor de Romeinen een eerbiedwaardige godin, in de Aeneis is zij echter een toonbeeld van kleinzieligheid en gekrenkte trots. Om de stichting van een wereldrijk terug te voeren op de woede van een vrouw die niet kan accepteren dat haar aantrekkelijkheid het niet haalt bij die van haar stiefdochter, gaat te ver. Dat gelooft niemand. Degene die in het bovenstaande citaat aangeduid wordt met 'haar stiefdochter', speelt in de Aeneis ook een belangrijke rol.

Wat kun je verwachten: Een vraag over de relatie tussen metrum en inhoud in een specifieke versregel.

Wat moet je kennen: De basisprincipes van het dactylische hexameter metrum (lange en korte lettergrepen, dactylus, spondee).
De inhoud van de betreffende versregel (regel 32).
De relatie tussen metrum en de emotionele/inhoudelijke lading van een tekst.

Wat moet je kunnen: De scansie van een Latijnse versregel uitvoeren.
De inhoud van een Latijnse versregel interpreteren.
De effecten van specifieke metrische patronen (bijv. veel spondeeën) op de inhoud beschrijven.
Een verband leggen tussen metrum en inhoud.

Waar op letten: Zowel de inhoud als het metrum van de regel moeten worden besproken.
De verbinding tussen metrum en inhoud moet expliciet worden gemaakt.
Let op de aanwezigheid van veel spondeeën of lange lettergrepen en de impact daarvan op het tempo of de sfeer.

Kernbegrippen: metrum, spondee, inhoud-vorm relatie

Veelgemaakte fouten:
- Alleen het metrum of alleen de inhoud noemen, zonder de verbinding te leggen.
- Een onjuiste scansie geven (hoewel dit volgens het CV niet wordt afgestraft als de conclusie klopt).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-1/vraag/10

## Vraag 11 – VWO Latijn Examen 2025 periode 1, vraag 11 (1 punt)

Regel 23-33 Id t/m gentem
In een bespreking van de Aeneis schrijft een classicus:
Nog problematischer is de rol van Juno, die voorgesteld wordt als de motor achter Aeneas' ellende. Juno was voor de Romeinen een eerbiedwaardige godin, in de Aeneis is zij echter een toonbeeld van kleinzieligheid en gekrenkte trots. Om de stichting van een wereldrijk terug te voeren op de woede van een vrouw die niet kan accepteren dat haar aantrekkelijkheid het niet haalt bij die van haar stiefdochter, gaat te ver. Dat gelooft niemand.
Degene die in het bovenstaande citaat aangeduid wordt met 'haar stiefdochter', speelt in de Aeneis ook een belangrijke rol.
11 Noteer de naam van degene die in het bovenstaande citaat aangeduid wordt met 'haar stiefdochter'. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

Wat kun je verwachten: Het noteren van een naam gebaseerd op achtergrondkennis van de Aeneis en mythologie.

Wat moet je kennen: De mythologische achtergrond van de Aeneis, specifiek de relatie tussen Juno en Venus, en de context van het Parisoordeel (Iudicium Paridis). Kennis van de genealogie van de goden (Juno als echtgenote van Jupiter, Venus als dochter van Jupiter).

Wat moet je kunnen: Informatie uit een citaat koppelen aan specifieke mythologische figuren en hun onderlinge relaties. Het toepassen van achtergrondkennis die is opgedaan bij de gelezen teksten.

Waar op letten: Let op de aanduiding 'haar stiefdochter' in relatie tot Juno. Dit vereist kennis van de familiebanden tussen de goden. Vermijd verwarring met andere godinnen of figuren die een rol spelen in de Aeneis.

Kernbegrippen: mythologie, Iudicium Paridis, Juno, Venus

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring over de genealogie van de goden.
- Het niet leggen van de link met het Parisoordeel als oorzaak van Juno's wrok.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-1/vraag/11

## Vraag 12 – VWO Latijn Examen 2025 periode 1, vraag 12 (1 punt)

Regel 23-33 Id t/m gentem
In een bespreking van de Aeneis schrijft een classicus:
Nog problematischer is de rol van Juno, die voorgesteld wordt als de motor achter Aeneas' ellende. Juno was voor de Romeinen een eerbiedwaardige godin, in de Aeneis is zij echter een toonbeeld van kleinzieligheid en gekrenkte trots. Om de stichting van een wereldrijk terug te voeren op de woede van een vrouw die niet kan accepteren dat haar aantrekkelijkheid het niet haalt bij die van haar stiefdochter, gaat te ver. Dat gelooft niemand.
Degene die in het bovenstaande citaat aangeduid wordt met 'haar stiefdochter', speelt in de Aeneis ook een belangrijke rol.

12 Citeer uit het tekstgedeelte Id t/m gentem (regel 23-33) het Latijnse tekstelement waarnaar in het bovenstaande citaat verwezen wordt met 'dat haar aantrekkelijkheid het niet haalt bij die van haar stiefdochter'.

Wat kun je verwachten: Het citeren van een specifiek Latijns tekstelement dat overeenkomt met een gegeven parafrase in het Nederlands, binnen een opgegeven tekstbereik.

Wat moet je kennen: Kennis van de mythologische achtergrond van de Aeneis, specifiek de redenen voor Juno's woede, zoals het oordeel van Paris. Begrip van de Latijnse tekst en de Nederlandse vertaling/parafrase.

Wat moet je kunnen: Het nauwkeurig lokaliseren en citeren van een Latijns tekstelement op basis van een inhoudelijke beschrijving. Het kunnen matchen van een Nederlandse parafrase met de corresponderende Latijnse tekst.

Waar op letten: Let op de specifieke verwijzing naar 'haar aantrekkelijkheid het niet haalt bij die van haar stiefdochter'. Dit moet direct gekoppeld worden aan het 'oordeel van Paris' en de 'geminachte schoonheid' van Juno. Vermijd het citeren van andere redenen voor Juno's woede. Zorg dat het antwoord een citaat is en geen naam.

Kernbegrippen: Juno's woede, Oordeel van Paris, mythologische achtergrond

Veelgemaakte fouten:
- Een andere reden voor Juno's woede citeren (bv. Ganymedes, Carthago).
- De vraag verkeerd interpreteren en een naam noemen in plaats van een tekstelement citeren.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-1/vraag/12

## Vraag 13 – VWO Latijn Examen 2025 periode 1, vraag 13 (1 punt)

Tekst 1 kan ingedeeld worden in de volgende delen:
deel 1: aankondiging van het onderwerp van de Aeneis
deel 2: vraag om inspiratie
deel 3: beschrijving van de redenen voor Juno's woede
deel 4: het lot van Aeneas en zijn reisgenoten

Noteer de nummers van de regels waarin deel 2 en deel 3 beginnen.

Wat kun je verwachten: Het identificeren van de beginregels van specifieke tekstgedeelten op basis van gegeven inhoudelijke beschrijvingen.

Wat moet je kennen: De inhoud van de Aeneis, specifiek de structuur en inhoud van het prooemium (aankondiging onderwerp, invocatio, redenen voor Juno's woede).

Wat moet je kunnen: De Latijnse tekst nauwkeurig lezen en interpreteren om de overgangen tussen inhoudelijke delen te herkennen. Specifiek: het herkennen van de invocatio en de introductie van de oorzaken van Juno's woede.

Waar op letten: De exacte formulering van de beginzinnen van de beschreven delen. Let op sleutelwoorden die de overgang markeren, zoals 'Musa, mihi causas memora...' voor de invocatio en de introductie van Carthago voor Juno's woede.

Kernbegrippen: prooemium, tekststructuur, invocatio

Veelgemaakte fouten:
- Verkeerd identificeren van de overgang tussen de verschillende onderdelen van het prooemium.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-1/vraag/13

## Vraag 14 – Tekstindeling Aeneis (1 punt)

Tekst 1 kan ingedeeld worden in de volgende delen:
deel 1: aankondiging van het onderwerp van de Aeneis
deel 2: vraag om inspiratie
deel 3: beschrijving van de redenen voor Juno's woede
deel 4: het lot van Aeneas en zijn reisgenoten

Noteer het nummer van de regel waarin deel 4 begint.

Wat kun je verwachten: Het identificeren van de startregel van een specifiek tekstdeel op basis van een gegeven indeling.

Wat moet je kennen: De inhoud van de opgegeven tekst (Tekst 1) en de beschrijvingen van de tekstindeling.

Wat moet je kunnen: De tekst nauwkeurig lezen en de inhoud ervan relateren aan de gegeven deelbeschrijvingen om de overgangspunten te bepalen.

Waar op letten: De overgang tussen de beschrijving van Juno's woede (deel 3) en de concrete gevolgen daarvan voor Aeneas (deel 4). Let op de verschuiving van de focus van de oorzaak (Juno's woede) naar het gevolg (Aeneas' lot).

Kernbegrippen: tekststructuur, prooemium, inhoudsanalyse

Veelgemaakte fouten:
- De overgang tussen de beschrijving van Juno's woede (deel 3) en de gevolgen daarvan voor Aeneas (deel 4) kan als niet-abrupt worden ervaren, waardoor een verkeerd startpunt gekozen wordt.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-1/vraag/14

## Vraag 15 – VWO Latijn Examen 2025 periode 1, vraag 15 (1 punt)

1p 15 Noteer een aannemelijke reden waarom R. Payer gekozen kan hebben voor een beeldengroep met het Aeneas-thema. Laat esthetische redenen buiten beschouwing.

Wat kun je verwachten: Een aannemelijke reden waarom R. Payer gekozen kan hebben voor een beeldengroep met het Aeneas-thema, exclusief esthetische redenen.

Wat moet je kennen: De achtergrond van Aeneas (migrant, stamvader van de Romeinen) en de context van de opdrachtgever (R. Payer als Italiaanse immigrant en hoteleigenaar).

Wat moet je kunnen: Een verband leggen tussen de achtergrond van de opdrachtgever en de symbolische betekenis van het Aeneas-thema, met uitsluiting van esthetische overwegingen.

Waar op letten: Vermijd esthetische redenen. Leg een logisch en plausibel verband tussen Payer's achtergrond (Italiaanse immigrant, hoteleigenaar) en de Aeneas-mythe (migratie, stichting, rust na reis).

Kernbegrippen: Aeneas als migrant, Aeneas als stamvader, culturele receptie

Veelgemaakte fouten:
- Esthetische redenen geven, wat expliciet is uitgesloten.
- De link met de achtergrond van R. Payer (Italiaanse immigrant) missen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-1/vraag/15

## Vraag 16 – Verband Aeneas-thema en Dante (1 punt)

1p 16 Beschrijf het verband tussen een beeldengroep met het Aeneas-thema en een beeld van de dichter Dante. Betrek in je antwoord het werk van de dichter Dante. Tekst 3

Wat kun je verwachten: Een beschrijving van het verband tussen een beeldengroep met het Aeneas-thema en een beeld van de dichter Dante, waarbij het werk van Dante wordt betrokken.

Wat moet je kennen: De receptiegeschiedenis van de Aeneis, specifiek de invloed van Vergilius op Dante.
De rol van Vergilius in Dante's 'De goddelijke komedie' (Divina Commedia).
De inhoudelijke connectie tussen de Aeneis (met name boek 6) en Dante's werk.

Wat moet je kunnen: Informatie over de receptie van klassieke werken (Aeneis) toepassen op een concrete vraag.
Een verband leggen tussen verschillende culturele uitingen (beeldengroep, beeld, dichtwerk).
Een beargumenteerd antwoord formuleren dat specifieke details uit Dante's werk betrekt.

Waar op letten: Het antwoord moet specifiek het werk van Dante betrekken.
Het verband moet concreet zijn, niet te algemeen.
De rol van Vergilius in Dante's werk moet duidelijk worden benoemd (bijvoorbeeld als gids of inspiratiebron).

Kernbegrippen: receptiegeschiedenis, Vergilius, Dante, Aeneis, Divina Commedia

Veelgemaakte fouten:
- Onvoldoende kennis van de achtergronden (receptie van de Aeneis).
- Een te algemeen antwoord geven zonder de specifieke rol van Vergilius in Dante's werk te noemen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-1/vraag/16

## Vraag 17 – VWO Latijn Examen 2025 periode 1, vraag 17 (1 punt)

1p 17 Regel 38 het oude Latium en tekst 1, regel 6 genus Latinum Wordt hier met het oude Latium naar dezelfde periode verwezen als met genus Latinum in regel 6 van tekst 1? Ga in je antwoord in op zowel het oude Latium als genus Latinum.

Wat kun je verwachten: De vraag vereist een vergelijking van de tijdsperiodes waarnaar twee verschillende Latijnse termen verwijzen, met een focus op de context van de Romeinse stichtingsmythe.

Wat moet je kennen: Kennis van de Romeinse stichtingsmythe, in het bijzonder de aankomst van Aeneas in Latium en de vorming van het 'genus Latinum'. Begrip van de betekenis van 'het oude Latium' in relatie tot deze mythe.

Wat moet je kunnen: De student moet in staat zijn om de betekenis van specifieke termen ('het oude Latium', 'genus Latinum') te contextualiseren binnen de bredere mythologische/historische vertelling en deze te vergelijken op basis van de tijdsperiode waarnaar ze verwijzen. Het antwoord moet beide termen expliciet behandelen.

Waar op letten: Let op het correct onderscheiden van de periode vóór en ná de komst van Aeneas/Trojanen. Zorg ervoor dat beide termen worden uitgelegd en vergeleken, zoals expliciet gevraagd. Een impliciete ontkenning is toegestaan, maar de uitleg van beide termen is cruciaal.

Kernbegrippen: historische context, genus Latinum, Latium, stichtingsmythe

Veelgemaakte fouten:
- Het verwarren van de periode voor en na de komst van Aeneas.
- Het niet uitleggen van beide termen, zoals gevraagd in de vraag.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-1/vraag/17

## Vraag 18 – VWO Latijn Examen 2025 periode 1, vraag 18 (1 punt)

1p 18 Regel 44 grotere en regel 45 groter Noteer een zelfbedachte aannemelijke inhoudelijke reden die Vergilius had om in deze context de woorden grotere en groter te gebruiken. Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

Wat kun je verwachten: Een zelfbedachte, aannemelijke inhoudelijke reden voor een stilistische keuze van Vergilius, gebaseerd op de gelezen teksten.

Wat moet je kennen: De inhoud en thematiek van de gelezen delen van de Aeneis, met name de structuur en de overgang van de zwerftochten naar de oorlog in Italië. Kennis van Vergilius' intenties en de epische traditie (Odyssee vs. Ilias).

Wat moet je kunnen: Inhoudelijke verbanden leggen tussen specifieke woordkeuzes en de bredere context/structuur van het werk. Een beargumenteerde interpretatie formuleren.

Waar op letten: De reden moet inhoudelijk zijn en aannemelijk binnen de context van de Aeneis. Het antwoord moet gebaseerd zijn op de gelezen teksten en niet op algemene kennis over Vergilius die niet in de teksten wordt ondersteund. Vermijd oppervlakkige antwoorden en leg een verband met de structurele indeling van de Aeneis (zwerftochten vs. oorlog).

Kernbegrippen: Aeneis, Vergilius, authorial intent, thematic structure, maius opus

Veelgemaakte fouten:
- Giving a superficial answer
- Not connecting the 'greater' theme to the structural division of the Aeneis (wanderings vs. war)

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-1/vraag/18

## Vraag 19 – VWO Latijn Examen 2025 periode 1, vraag 19 (1 punt)

1p 19 Regel 45-46 De t/m vrede Het Romeinse publiek van Vergilius zal bij dit tekstgedeelte gedacht hebben aan de duurzame vrede die Augustus bewerkstelligd heeft. Noteer de Latijnse benaming van de duurzame vrede die Augustus bewerkstelligd heeft. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

Wat kun je verwachten: Een vraag die een specifieke Latijnse term of naam vraagt die gerelateerd is aan de historische context van de gelezen teksten, in dit geval de Aeneis en de tijd van Augustus.

Wat moet je kennen: De Latijnse benaming van de duurzame vrede die Augustus bewerkstelligd heeft (Pax Augusta). Kennis van de historische context van de Aeneis en de rol van Augustus hierin.

Wat moet je kunnen: De juiste Latijnse term reproduceren op basis van achtergrondkennis.

Waar op letten: De exacte Latijnse benaming. Geen Nederlandse vertaling of een algemene term.

Kernbegrippen: Pax Augusta, Augustus, historische context Aeneis

Veelgemaakte fouten:
- Onbekendheid met de specifieke Latijnse term.
- Verwarring met andere Latijnse termen uit de Augusteïsche periode.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-1/vraag/19

## Vraag 20 – VWO Latijn Examen 2025 periode 1, vraag 20 (1 punt)

1p 20 Regel 47-49 Hij t/m Latijnen Koning Latinus stamde via Faunus af van de godheid Saturnus. Noteer de naam van de godheid van wie Augustus claimde via Aeneas af te stammen. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt. ▸ ▸ ▸

Wat kun je verwachten: Een vraag die specifieke kennis over de achtergronden van de gelezen teksten toetst, met name over goddelijke afstamming en Augustaanse propaganda.

Wat moet je kennen: De godheid van wie Augustus claimde af te stammen via Aeneas. Specifiek de afstamming van de gens Iulia (Augustus) van Venus.

Wat moet je kunnen: De juiste godheid identificeren op basis van achtergrondkennis over de gelezen teksten.

Waar op letten: Niet verwarren met de afstamming van Koning Latinus (Saturnus). De vraag is specifiek gericht op Augustus en Aeneas. Vermijd het noemen van andere goden dan Venus/Aphrodite.

Kernbegrippen: divine ancestry, Augustan propaganda, gens Iulia, Venus

Veelgemaakte fouten:
- Confusing the ancestry of Augustus with that of king Latinus (Saturnus).
- Naming another major deity like Jupiter or Apollo.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-1/vraag/20

## Vraag 21 – VWO Latijn Examen 2025 periode 1, vraag 21 (1 punt)

1p 21 Noteer het nummer van de regel waarmee de beschrijving van de tweede partij begint. Regel 675-677 In t/m fluctus Dit tekstgedeelte wordt door M. d'Hane-Scheltema als volgt vertaald: Het schild laat middenop twee vloten zien: de zeeslag bij Actium. De hele Kaap van Leukas lijkt te branden van oorlogslinies, en het water toont een gouden gloed. Vergilius gebruikt in dit tekstgedeelte een metonymia die in de vertaling niet met een metonymia is weergegeven.

Wat kun je verwachten: Een vraag die vraagt naar het identificeren van een specifiek punt in de tekst dat een overgang of het begin van een nieuwe beschrijving markeert.

Wat moet je kennen: Kennis van de tekststructuur en de inhoud van de betreffende Latijnse tekst (Aeneis VIII, 675-688).

Wat moet je kunnen: De tekst nauwkeurig lezen en begrijpen om de overgang tussen de beschrijving van de eerste en tweede partij te kunnen identificeren. Specifiek: het herkennen van de introductie van een nieuwe hoofdrolspeler of partij.

Waar op letten: Let op namen van personen of groepen die een nieuwe partij introduceren. De beschrijving van de eerste partij (Augustus en Agrippa) eindigt, en de beschrijving van de tweede partij (Antonius) begint. De overgang is vaak gemarkeerd door de introductie van de naam van de leider van de nieuwe partij.

Kernbegrippen: tekststructuur, tekstbegrip

Veelgemaakte fouten:
- Het verkeerd identificeren van de overgang tussen de beschrijving van de twee strijdende partijen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-1/vraag/21

## Vraag 22 – VWO Latijn Examen 2025 periode 1, vraag 22 (1 punt)

Regel 675-677 In t/m fluctus
Dit tekstgedeelte wordt door M. d'Hane-Scheltema als volgt vertaald:
Het schild laat middenop twee vloten zien: de zeeslag bij Actium. De hele Kaap van Leukas lijkt te branden van oorlogslinies, en het water toont een gouden gloed.
Vergilius gebruikt in dit tekstgedeelte een metonymia die in de vertaling niet met een metonymia is weergegeven.
Citeer het desbetreffende Latijnse woord.

Wat kun je verwachten: Het citeren van een specifiek Latijns woord dat een metonymia bevat, waarbij de metonymia in de gegeven Nederlandse vertaling niet is overgenomen.

Wat moet je kennen: De definitie en voorbeelden van een metonymia in het Latijn. Specifiek de metonymia 'Marte' voor 'oorlog'.

Wat moet je kunnen: Het herkennen van stilistische figuren (metonymia) in een Latijnse tekst en het vergelijken van de stilistische weergave tussen de Latijnse brontekst en een Nederlandse vertaling.

Waar op letten: Focus op de Latijnse tekst om de metonymia te identificeren. De Nederlandse vertaling dient als context, maar de metonymia moet in het Latijnse origineel gevonden worden. Let op woorden die een godheid of een abstract begrip vertegenwoordigen, maar in de context iets concreets aanduiden.

Kernbegrippen: metonymia

Veelgemaakte fouten:
- Het niet herkennen van de metonymie 'Marte' voor 'oorlog'.
- Verwarring door de gegeven Nederlandse vertaling in plaats van te focussen op de Latijnse brontekst.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-1/vraag/22

## Vraag 23 – Anachronisme in live-verslag van de Slag bij Actium (1 punt)

Regel 678 Hinc t/m Caesar
Stel je voor dat een verslaggever ter plaatse een live-verslag geeft van de slag bij Actium. In zo'n live-verslag zou één bepaald gegeven uit het tekstgedeelte Hinc t/m Caesar (regel 678) niet genoemd kunnen worden.
Noteer in eigen woorden dit gegeven en leg uit waarom het niet genoemd zou kunnen worden in zo'n live-verslag. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

Wat kun je verwachten: Het identificeren van een anachronisme in een gegeven tekstfragment en het uitleggen waarom dit anachronisme niet in een live-verslag genoemd zou kunnen worden, gebaseerd op historische achtergrondkennis.

Wat moet je kennen: Historische context van de Slag bij Actium (31 v.Chr.) en de verlening van de erenaam 'Augustus' aan Octavianus (27 v.Chr.). Kennis van Augusteïsche propaganda en de chronologie van belangrijke gebeurtenissen rondom Octavianus/Augustus.

Wat moet je kunnen: 1. Het tekstgedeelte 'Hinc t/m Caesar' (regel 678) analyseren op mogelijke anachronismen. 2. Het geïdentificeerde anachronisme in eigen woorden formuleren. 3. Een coherente uitleg geven waarom het anachronisme niet in een live-verslag past, met verwijzing naar historische achtergronden.

Waar op letten: De student moet het anachronisme 'Augustus' herkennen, zelfs als de Latijnse tekst niet direct zichtbaar is in de brein-data. De uitleg moet specifiek ingaan op de chronologie van de naamverlening ten opzichte van de slag bij Actium. Let op de formulering 'in eigen woorden' en 'baseer je antwoord op de achtergronden'.

Kernbegrippen: anachronisme, historische context, Augusteïsche propaganda

Veelgemaakte fouten:
- De Latijnse brontekst (Tekst 4, regel 678) is niet meegeleverd in de stapel, waardoor de student het woord 'Augustus' niet direct in de tekst kan zien, maar moet afleiden of uit parate kennis moet weten dat dit het anachronistische element is.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-1/vraag/23

## Vraag 24 – VWO Latijn Examen 2025 periode 1, vraag 24 (1 punt)

1p 24 Noteer de naam van de persoon naar wie verwezen wordt met patrium. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt. Regel 678-684 Hinc t/m corona De beschrijvingen van Augustus en Agrippa lopen deels parallel aan elkaar.

Wat kun je verwachten: Een vraag die specifieke kennis over historische figuren en hun onderlinge relaties test, gebaseerd op de achtergronden bij de gelezen teksten.

Wat moet je kennen: De historische context van de teksten, in het bijzonder de familiebanden en adoptie tussen belangrijke Romeinse figuren zoals Octavianus (Augustus) en Julius Caesar. De betekenis van 'patrium' in deze context.

Wat moet je kunnen: De juiste persoon identificeren op basis van een Latijns woord ('patrium') en de gelezen achtergrondinformatie.

Waar op letten: De verwijzing 'patrium' (van de vader) in relatie tot Augustus en Agrippa. De adoptie van Octavianus door Julius Caesar is cruciaal.

Kernbegrippen: historische context, Julius Caesar, Augustus, adoptie

Veelgemaakte fouten:
- Onvoldoende kennis van de familieband (adoptie) tussen Octavianus (de latere Augustus) en Julius Caesar.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-1/vraag/24

## Vraag 25 – VWO Latijn Examen 2025 periode 1, vraag 25 (1 punt)

Regel 678-684 Hinc t/m corona
De beschrijvingen van Augustus en Agrippa lopen deels parallel aan elkaar.
Citeer uit de beschrijving van Agrippa het Latijnse woord dat inhoudelijk vergelijkbaar is met Italos (regel 678) in de beschrijving van Augustus.

Wat kun je verwachten: Het identificeren van inhoudelijk vergelijkbare Latijnse woorden in parallelle tekstgedeelten.

Wat moet je kennen: Woordenschat van de opgegeven Latijnse tekst (regels 678-684), specifiek de betekenis van 'Italos' en 'agmen'.

Wat moet je kunnen: 1. De beschrijvingen van Augustus en Agrippa in de opgegeven regels analyseren.
2. De parallelle structuur tussen deze beschrijvingen herkennen.
3. Het Latijnse woord vinden in de beschrijving van Agrippa dat inhoudelijk overeenkomt met 'Italos' in de beschrijving van Augustus.
4. Het correcte Latijnse woord citeren.

Waar op letten: Let op de inhoudelijke betekenis van de woorden en hun functie binnen de parallelle beschrijvingen. Vermijd het citeren van andere parallelle elementen die niet de 'troepen' of 'strijdkrachten' aanduiden.

Kernbegrippen: parallelle structuur, woordenschat, tekstvergelijking

Veelgemaakte fouten:
- Een ander parallel element citeren (bv. over goddelijke steun of positie) in plaats van het woord voor 'troepen'.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-1/vraag/25

## Vraag 26 – VWO Latijn Examen 2025 periode 1, vraag 26 (1 punt)

1p 26 Citeer uit de beschrijving van Agrippa het Latijnse woord dat inhoudelijk vergelijkbaar is met stans celsa in puppi (regel 680) in de beschrijving van Augustus. Laat Parte en alia (regel 682) buiten beschouwing. Regel 689 Una omnes ruere ac totum spumare reductis

Wat kun je verwachten: Het citeren van een Latijns woord dat inhoudelijk overeenkomt met een gegeven frase, gebaseerd op parallelle beschrijvingen van personages.

Wat moet je kennen: Latijnse woordenschat (o.a. 'stans celsa', 'arduus'), tekstbegrip van de beschrijvingen van Agrippa en Augustus, het concept van parallelisme in literaire teksten.

Wat moet je kunnen: Het identificeren van inhoudelijke overeenkomsten tussen verschillende tekstgedeelten, het herkennen van de beschrijving van Agrippa, het negeren van specifieke zinsdelen zoals 'Parte en alia'.

Waar op letten: De inhoudelijke betekenis van 'stans celsa in puppi' (hoog op de achtersteven staan) en het zoeken naar een vergelijkbaar woord dat een verheven of prominente positie van Agrippa beschrijft. Let op de uitsluiting van 'Parte en alia'.

Kernbegrippen: parallelisme, woordenschat, tekstbegrip

Veelgemaakte fouten:
- Onvoldoende kennis van de woordenschat (stans celsa, arduus).
- Het niet herkennen van de parallelle beschrijving van de twee leiders.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-1/vraag/26

## Vraag 27 – Scanderen van een Latijnse versregel (1 punt)

Regel 689 Una omnes ruere ac totum spumare reductis

1p 27 Schrijf regel 689 over en scandeer deze regel.

Wat kun je verwachten: Het overschrijven en scanderen van een opgegeven Latijnse versregel.

Wat moet je kennen: De regels van de dactylische hexameter (zes voeten, laatste twee voeten vast patroon).
De regels voor syllabequantiteit (lang/kort).
De regels voor elisie (wegvallen van klinkers/m+klinker bij botsing).
Het concept van poëtische licentie (afwijkingen van natuurlijke kwantiteit voor metrum).

Wat moet je kunnen: De opgegeven versregel correct overschrijven.
De versregel verdelen in zes metrische voeten.
De kwantiteit van elke syllabe correct bepalen.
Elisie correct toepassen.
Poëtische licentie herkennen en toepassen waar nodig (bijv. bij 'ruere').
De scansie noteren met de juiste symbolen (– voor lang, u voor kort, | voor voetgrens).

Waar op letten: Correcte toepassing van elisie, specifiek 'Un(a) omnes'.
De metrisch problematische aard van 'ruere' en de noodzaak van poëtische licentie om het als dactylus te scanderen.
Nauwkeurigheid bij het bepalen van de kwantiteit van alle syllaben.
De correcte notatie van de scansie (symbolen en voetgrenzen).

Kernbegrippen: scanderen, dactylische hexameter, elisie, syllabequantiteit, poëtische licentie

Veelgemaakte fouten:
- Incorrecte toepassing van elisie (Un(a) omnes).
- De metrisch problematische aard van 'ruere', dat tegen de natuurlijke kwantiteit in als dactylus (– u u) gescandeerd moet worden.
- Moeilijkheden bij het bepalen van de kwantiteit van de syllaben in de rest van de regel.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-1/vraag/27

## Vraag 28 – VWO Latijn Examen 2025 periode 1, vraag 28 (1 punt)

Regel 695 arva t/m rubescunt
1p 28 Leg uit dat Vergilius in dit tekstgedeelte met de woordplaatsing benadrukt dat water en bloed vermengd worden. Citeer in je antwoord de desbetreffende Latijnse woorden.

Wat kun je verwachten: Een uitleg van een stilistisch middel (woordplaatsing) en het citeren van de relevante Latijnse woorden.

Wat moet je kennen: Kennis van stilistische middelen, specifiek woordplaatsing (synchysis), en de effecten daarvan in Latijnse teksten. Begrip van de betekenis van de Latijnse woorden 'arva Neptunia' (water/zee) en 'nova caede' (nieuw bloed/slachting).

Wat moet je kunnen: De relevante Latijnse woorden in de opgegeven regels identificeren. De functie van de woordplaatsing uitleggen in relatie tot de betekenis van de woorden. De desbetreffende Latijnse woorden correct citeren.

Waar op letten: Zowel de uitleg van de functie van de woordplaatsing als het citeren van de Latijnse woorden zijn verplicht. Let op de verstrengelde volgorde van de woordgroepen die water en bloed aanduiden.

Kernbegrippen: woordplaatsing, synchysis, stijlmiddel

Veelgemaakte fouten:
- Alleen de Latijnse woorden citeren zonder de functie van de woordplaatsing uit te leggen.
- De uitleg geven zonder de Latijnse woorden te citeren.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-1/vraag/28

## Vraag 29 – VWO Latijn Examen 2025 periode 1, vraag 29 (1 punt)

Regel 696 Regina
1p 29 Citeer het Latijnse tekstelement waarmee deze persoon in het voorafgaande (vanaf regel 685 Hinc) is aangeduid.

Wat kun je verwachten: Het citeren van een Latijns tekstelement dat verwijst naar een specifieke persoon die later in de tekst met een ander woord wordt aangeduid.

Wat moet je kennen: De Latijnse tekst (Tekst 4, regel 685-696) en de inhoud ervan.

Wat moet je kunnen: Het identificeren van verwijzingen (referentiebepaling) binnen een Latijnse tekst en het nauwkeurig citeren van het gevraagde tekstelement.

Waar op letten: De vraag vraagt om een tekstelement 'in het voorafgaande' (vanaf regel 685 Hinc) dat verwijst naar 'Regina' in regel 696. Let op de precieze formulering van de verwijzing en de correcte citatie.

Kernbegrippen: referentiebepaling

Veelgemaakte fouten:
- De Latijnse brontekst (Tekst 4, regel 685-696) is niet meegeleverd in de stapel, waardoor het antwoord niet geverifieerd kan worden aan de hand van de bron.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-1/vraag/29

## Vraag 30 – Analyse VWO Latijn Examen 2025 periode 1, vraag 30 (1 punt)

1p 30 Leg uit dat in dit tekstgedeelte de toestand van de kleding karakteristiek is voor degene die deze kleding draagt. Regel 698-703 Omnigenumque t/m flagello De goden die in dit tekstgedeelte vermeld worden, kunnen op grond van hun rol in het gevecht ingedeeld worden in drie groepen.

Wat kun je verwachten: Een vraag die vraagt om de symbolische betekenis van een beschrijving in de tekst te verklaren, specifiek de relatie tussen een personage en diens uiterlijke kenmerken.

Wat moet je kennen: De betekenis van de naam van de godin Discordia (Tweedracht) en de context van haar rol in de mythologie/epos. Kennis van literaire middelen zoals personificatie en symboliek.

Wat moet je kunnen: De tekst nauwkeurig lezen en interpreteren, specifieke details (zoals 'scissa palla') herkennen en deze in verband brengen met de naam en functie van het personage. Een verklaring formuleren die de symbolische link duidelijk maakt.

Waar op letten: De naam van de godin (Discordia) en de beschrijving van haar kleding (gescheurde mantel). De link tussen deze twee elementen is cruciaal. Vermijd alleen een beschrijving van de kleding; de uitleg van de symboliek is vereist.

Kernbegrippen: personificatie, symboliek, allegorie

Veelgemaakte fouten:
- Alleen de kleding beschrijven zonder de link te leggen met de naam en functie van de godin Discordia.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-1/vraag/30

## Vraag 31 – VWO Latijn Examen 2025 periode 1, vraag 31 (2 punten)

Regel 698-703 Omnigenumque t/m flagello
De goden die in dit tekstgedeelte vermeld worden, kunnen op grond van hun rol in het gevecht ingedeeld worden in drie groepen.
Beschrijf in eigen woorden de verschillende rollen van deze drie groepen.

Wat kun je verwachten: Een vraag over de rol van goden in een specifiek tekstgedeelte, waarbij je de goden moet indelen in groepen op basis van hun functie in het beschreven conflict.

Wat moet je kennen: Kennis van de tekst (regel 698-703) en de daarin vermelde goden. Begrip van de context van de Slag bij Actium en de allegorische/propagandistische lagen in de Aeneis, met name de 'divine apparatus'.

Wat moet je kunnen: De tekst analyseren op vermeldingen van goden en hun acties. De rollen van deze goden categoriseren in groepen. De rollen in eigen woorden beschrijven.

Waar op letten: Identificeer alle drie de groepen goden. Beschrijf de specifieke rol van elke groep nauwkeurig. Let op de 'neutrale' of 'instigerende' groep goden die geen partij kiest maar de strijd aanjaagt.

Kernbegrippen: divine apparatus, mythologie, interpretatie tekst, Aeneis, Slag bij Actium

Veelgemaakte fouten:
- Niet alle drie de groepen goden identificeren.
- De rol van de derde, 'neutrale' of 'instigerende' groep goden misinterpreteren.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-1/vraag/31

## Vraag 32 – Vertaalverdediging 'sinus' in context (1 punt)

Regel 712 sinus
Het woord sinus kan op verschillende manieren vertaald worden.
1p 32 Verdedig de stelling dat de vertaling 'baai' hier goed in de context past. Baseer je antwoord op het tekstgedeelte contra t/m victos (regel 711-713).

Wat kun je verwachten: Verdedig een gegeven vertaling van een Latijns woord op basis van de context.

Wat moet je kennen: Woordenschat: mogelijke vertalingen van 'sinus'. Geografische kennis: de aard van de Nijl (rivier die in zee uitmondt).

Wat moet je kunnen: Contextuele interpretatie: de betekenis van een woord in de context van de omringende tekst bepalen. Redeneren: een argument opbouwen ter verdediging van een vertaling, gebaseerd op tekstuele en algemene kennis.

Waar op letten: De Latijnse tekst goed betrekken bij de redenering. Maak de link tussen de geografische eigenschap van de Nijl en de betekenis 'baai'. Vermijd verwarring met personificatie van de Nijl (relevant voor vraag 33).

Kernbegrippen: woordenschat, contextuele interpretatie, personificatie

Veelgemaakte fouten:
- De Latijnse tekst niet goed betrekken bij de redenering.
- De personificatie van de Nijl (relevant voor vraag 33) verwarren met de geografische realiteit (relevant voor vraag 32).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-1/vraag/32

## Vraag 33 – Verdedig de stelling dat de vertaling 'plooi' hier goed in de context past. (1 punt)

1p 33 Verdedig de stelling dat de vertaling 'plooi' hier goed in de context past. Baseer je antwoord op het tekstgedeelte contra t/m victos (regel 711- 713). Regel 698-713 Omnigenumque t/m victos Tweemaal in dit tekstgedeelte herinnert de verteller de lezer eraan dat dit een beschrijving is van afbeeldingen op het nieuwe schild van Aeneas.

Wat kun je verwachten: Een vraag die vraagt om de verdediging van een gegeven vertaling op basis van de context in een specifiek tekstgedeelte.

Wat moet je kennen: De betekenis van het woord 'sinus' (plooi) en 'veste' (kledingstuk). Het concept van personificatie. De inhoud van het tekstgedeelte contra t/m victos (regel 711-713).

Wat moet je kunnen: De tekst analyseren op relevante woorden en hun onderlinge relatie. Een argument formuleren ter verdediging van een vertaling, gebaseerd op tekstuele evidentie. De connectie leggen tussen 'plooi' en 'veste' in de context van een gepersonifieerde Nijl.

Waar op letten: De connectie tussen 'sinus' (plooi) en 'veste' (kledingstuk). De personificatie van de Nijl als een figuur met kleding. Het specifiek verwijzen naar de tekst (regel 712) in het antwoord.

Kernbegrippen: personificatie, contextuele interpretatie, woordkeus

Veelgemaakte fouten:
- Het niet leggen van de connectie tussen 'sinus' (plooi) en 'veste' (kledingstuk).
- Een te algemeen antwoord geven zonder de specifieke woorden uit de tekst te gebruiken.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-1/vraag/33

## Vraag 34 – VWO Latijn Examen 2025 periode 1, vraag 34 (2 punten)

2p 34 Citeer uit dit tekstgedeelte de twee desbetreffende Latijnse tekstelementen. Tekst 5 37p Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 5. Vertaal de regels 513 t/m 531 in het Nederlands. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift. VW-1110-a-25-1 einde

Wat kun je verwachten: Het citeren van specifieke Latijnse tekstelementen die een bepaalde functie of betekenis hebben binnen de tekst.

Wat moet je kennen: De Latijnse tekst (Tekst 4, regel 698-713) en de context van de ecphrasis (beschrijving van het schild van Aeneas).

Wat moet je kunnen: De tekst nauwkeurig lezen en interpreteren om de tekstelementen te identificeren die direct verwijzen naar het schild als object en de maker ervan, en deze correct citeren.

Waar op letten: Let op tekstelementen die de verteller gebruikt om de lezer te herinneren aan de aard van de beschrijving (een afbeelding op een schild) en de maker van het schild, in plaats van de inhoud van de afbeelding zelf. Vermijd het citeren van beschrijvingen van de strijd.

Kernbegrippen: ecphrasis, meta-narrative, authorial voice

Veelgemaakte fouten:
- Citeren van beschrijvende woorden van de strijd in plaats van woorden die naar het schild als object verwijzen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2025/tijdvak-1/vraag/34

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2025
tijdvak 1
vrijdag 16 mei
9.00 - 12.00 uur
Latijnse taal en cultuur
Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 34 vragen en een vertaalopdracht.
Voor dit examen zijn maximaal 74 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord
kunnen worden.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord
meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Geef niet meer antwoorden (tekstelementen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er
worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld één tekstelement wordt gevraagd en je
antwoordt met meer dan één tekstelement, dan wordt alleen het eerste
tekstelement in de beoordeling meegeteld.

VW-1110-a-25-1-o

### Pagina 2

Tekst 1

Regel 1-7 Arma t/m Romae
Dit tekstgedeelte kan beschouwd worden als een korte inhoudsopgave
van de Aeneis. Met de Aeneis zocht Vergilius aansluiting bij de werken
van Homerus.
1p 1 Welke bewering is geheel juist?
A multum t/m alto (regel 3) verwijst naar de boeken 1-6, een
‘Romeinse Iliias’.
B multum t/m alto (regel 3) verwijst naar de boeken 7-12, een
Romeinse Odyssee.
C multa t/m passus (regel 5) verwijst naar de boeken 1-6, een
‘Romeinse Odyssee’.
D multa t/m passus (regel 5) verwijst naar de boeken 7-12, een
‘Romeinse Iliias’.

Regel 8-9 Musa t/m dolens
Dit tekstgedeelte wordt door M. Schwartz als volgt vertaald:
Muze, zeg me waarom, wáárdoor gekwetst of bedroefd
1p 2 Citeer uit het tekstgedeelte Musa t/m dolens (regel 8-9) het Latijnse
woord dat niet is weergegeven in de vertaling.

Regel 1-11 Arma t/m irae en tekst 2
Tekst 2 is een vrije weergave van het prooemium van de Aeneis,
geschreven door vertaler en dichter Paul Claes.
1p 3 Citeer uit het tekstgedeelte Arma t/m irae (regel 1-11) het Latijnse woord
dat door Paul Claes is weergegeven met ‘een vaste verblijfplaats’.
1p 4 Citeer uit het tekstgedeelte Arma t/m irae (regel 1-11) het Latijnse
tekstelement dat door Paul Claes is weergegeven met ‘de overheid’.
1p 5 Vind jij dat Aeneas vergelijkbaar is met ‘de vrijheidsheld’ in de weergave
van Paul Claes? Licht je antwoord toe door in te gaan op zowel ‘de
vrijheidsheld’ als Aeneas.

1p 6 Regel 16 Hic
Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 12 Urbs) de naam waarnaar
verwezen wordt met Hic.

Regel 21 populum t/m superbum
In dit tekstgedeelte wordt vooruitgekeken naar de toekomst van het
Romeinse volk.
2p 7 Noteer twee andere passages in de Aeneis waarin vooruitgekeken wordt
naar de toekomst van het Romeinse volk. Baseer je antwoord op de
teksten die je voor dit examen gelezen hebt. Laat de teksten die in dit
examen zijn afgedrukt, buiten beschouwing.

VW-1110-a-25-1-o 2 / 6 lees verder

### Pagina 3

Regel 19-22 Progeniem t/m Parcas
8 (1p) Noteer de historische gebeurtenis waarnaar in dit tekstgedeelte tweemaal
verwezen wordt. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten
die je voor dit examen gelezen hebt.
Regel 22 excidio Libyae, regel 23 veteris belli, regel 27 iudicium
Paridis, regel 29-30 iactatos Troas
9 (1p) Deze vier tekstelementen verwijzen naar verschillende gebeurtenissen.
Noteer deze vier tekstelementen in chronologische volgorde, van eerder
naar later.
Regel 32 errabant t/m circum
10 (1p) Wordt de inhoud van deze regel ondersteund door het metrum? Ga in je
antwoord in op zowel de inhoud als het metrum van deze regel.
Regel 23-33 Id t/m gentem
In een bespreking van de Aeneis schrijft een classicus:
Nog problematischer is de rol van Juno, die voorgesteld wordt als
de motor achter Aeneas' ellende. Juno was voor de Romeinen een
eerbiedwaardige godin, in de Aeneis is zij echter een toonbeeld van
kleinzieligheid en gekrenkte trots. Om de stichting van een
wereldrijk terug te voeren op de woede van een vrouw die niet kan
accepteren dat haar aantrekkelijkheid het niet haalt bij die van haar
stiefdochter, gaat te ver. Dat gelooft niemand.
11 (1p) Degene die in het bovenstaande citaat aangeduid wordt met ‘haar
stiefdochter’, speelt in de Aeneis ook een belangrijke rol.
Noteer de naam van degene die in het bovenstaande citaat aangeduid
wordt met ‘haar stiefdochter’. Baseer je antwoord op de achtergronden bij
de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
12 (1p) Citeer uit het teksteelment Id t/m gentem (regel 23-33) het Latijnse
tekstelement waarnaar in het bovenstaande citaat verwezen wordt met
‘dat haar aantrekkelijkheid het niet haalt bij die van haar stiefdochter’.
Tekst 1 kan ingedeeld worden in de volgende delen:
deel 1: aankondiging van het onderwerp van de Aeneis
deel 2: vraag om inspiratie
deel 3: beschrijving van de redenen voor Juno’s woede
deel 4: het lot van Aeneas en zijn reisgenoten
13 (1p) Noteer de nummers van de regels waarin deel 2 en deel 3 beginnen.
14 (1p) Noteer het nummer van de regel waarin deel 4 begint.
VW-1110-a-25-1-o 3 / 6 lees verder

### Pagina 4

Afbeeldingen 1 en 2

Bij het Hiltonhotel in Amsterdam staan twee beelden: een beeldengroep
van Aeneas, Anchises en Ascanius (afbeelding 1) en het beeld ‘de
Denker’, dat de dichter Dante voorstelt (afbeelding 2). De beelden zijn
geplaatst op initiatief van hoteldirecteur R. Payer, die in 1969 vanuit Italië
naar Nederland geëmigreerd is.
1p 15 Noteer een aannemelijke reden waarom R. Payer gekozen kan hebben
voor een beeldengroep met het Aeneas-thema. Laat esthetische redenen
buiten beschouwing.
1p 16 Beschrijf het verband tussen een beeldengroep met het Aeneas-thema en
een beeld van de dichter Dante. Betrek in je antwoord het werk van de
dichter Dante.

Tekst 3

1p 17 Regel 38 het oude Latium en tekst 1, regel 6 genus Latinum
Wordt hier met het oude Latium naar dezelfde periode verwezen als met
genus Latinum in regel 6 van tekst 1? Ga in je antwoord in op zowel het
oude Latium als genus Latinum.

1p 18 Regel 44 grotere en regel 45 groter
Noteer een zelfbedachte aannemelijke inhoudelijke reden die Vergilius
had om in deze context de woorden grotere en groter te gebruiken.
Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

1p 19 Regel 45-46 De t/m vrede
Het Romeinse publiek van Vergilius zal bij dit tekstgedeelte gedacht
hebben aan de duurzame vrede die Augustus bewerkstelligd heeft.
Noteer de Latijnse benaming van de duurzame vrede die Augustus
bewerktstelligd heeft. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de
teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

1p 20 Regel 47-49 Hij t/m Latijnen
Konning Latinus stamde via Faunus af van de godheid Saturnus.
Noteer de naam van de godheid van wie Augustus claimde via Aeneas af
te stammen. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je
voor dit examen gelezen hebt.

VW-1110-a-25-1-o 4 / 6 lees verder ►►►

### Pagina 5

Tekst 4

21 Regel 675 Actia bella
(4p) De twee partijen die in deze slag tegenover elkaar staan, worden beschreven in het vervolg (t/m regel 688 coniunx). Noteer het nummer van de regel waarmee de beschrijving van de tweede partij begint.

22 Regel 675-677 In t/m fluctus
(3p) Dit tekstgedeelte wordt door M. d’Hane-Scheltema als volgt vertaald: Het schild laat middenop twee vloten zien: de zeeslag bij Actium. De hele Kaap van Leukas lijkt te branden van oorlogsinvlies, en het water toont een gouden gloed. Vergilius gebruikt in dit tekstgedeelte een metonymia die in de vertaling niet met een metonymia is weergegegeven. Citeer het desbetreffende Latijnse woord.

23 Regel 678 Hinc t/m Caesar
(4p) Stel je voor dat een verslaggever ter plaatse een live-verslag geeft van de slag bij Actium. In zo’n live-verslag zou één bepaald gegeven uit het tekstgedeelte Hinc t/m Caesar (regel 678) niet genoemd kunnen worden. Noteer in eigen woorden dit gegeven en leg uit waarom het niet genoemd zou kunnen worden in zo’n live-verslag. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

24 Regel 681 patrium
(3p) Noteer de naam van de persoon naar wie verwezen wordt met patrium. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

25 Regel 678-684 Hinc t/m corona
(4p) De beschrijvingen van Augustus en Agrippa lopen deels parallel aan elkaar.
Citeer uit de beschrijving van Agrippa het Latijnse woord dat inhoudelijk vergelijkbaar is met Italos (regel 678) in de beschrijving van Augustus.

26
(4p) Citeer uit de beschrijving van Agrippa het Latijnse woord dat inhoudelijk vergelijkbaar is met stans celsa in puppi (regel 680) in de beschrijving van Augustus. Laat Parte en alia (regel 682) buiten beschouwing.

27 Regel 689 Una omnes ruere ac totum spumare reductis
(3p) Schrijf regel 689 over en   scan deze regel.

Let op: de laatste vragen en opdracht van dit examen staan op de volgende pagina.

VW-1110-a-25-1-o 5 / 6 lees verder ►►►


### Pagina 6

Regel 695 arva t/m rubescunt
28 Leg uit dat Vergilius in dit tekstgedeelte met de woordplaatsing benadrukt
dat water en bloed vermengd worden. Citeer in je antwoord de
desbetreffende Latijnse woorden.

Regel 696 Regina
29 Citeer het Latijnse tekstelement waarmee deze persoon in het
voorafgaande (vanaf regel 685 Hinc) is aangeduid.

Regel 702 scissa t/m palla
30 Leg uit dat in dit tekstgedeelte de toestand van de kleding karakteristiek is
voor degene die deze kleding draagt.

Regel 698-703 Omnigenumque t/m flagello
De goden die in dit tekstgedeelte vermeld worden, kunnen op grond van
hun rol in het gevecht ingedeeld worden in drie groepen.
31 Beschrijf in eigen woorden de verschillende rollen van deze drie groepen.

Regel 712 sinus
Het woord sinus kan op verschillende manieren vertaald worden.
32 Verdedig de stelling dat de vertaling ‘baai’ hier goed in de context past.
Baseer je antwoord op het tekstgedeelte contra t/m victos (regel 711-
713).

33 Verdedig de stelling dat de vertaling ‘plooi’ hier goed in de context past.
Baseer je antwoord op het tekstgedeelte contra t/m victos (regel 711-
713).

Regel 698-713 Omnigenumque t/m victos
34 Tweemaal in dit tekstgedeelte herinnert de verteller de lezer eraan dat dit
een beschrijving is van afbeeldingen op het nieuwe schild van Aeneas.
Citeer uit dit tekstgedeelte de twee desbetreffende Latijnse
tekstelementen.

Tekst 5

37p Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 5.
Vertaal de regels 513 t/m 531 in het Nederlands.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
VW-1110-a-25-1-0 6 / 6 einde