# Eindexamen Latijn VWO 2023 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2023/tijdvak-2

## Vraag 1 – VWO Latijn Examen 2023 periode 2, vraag 1 (1 punt)

1p 1 Noteer de informatie waarop de onwetendheid in dit verband betrekking heeft. Baseer je antwoord op het gedeelte dat voorafgaat aan tekst 1 (niet in dit examen afgedrukt). Regel 64 quoque t/m ignis In deze regel komt zowel een chiasme als een parallellisme voor.

Wat kun je verwachten: Een vraag die contextuele kennis van het pensum toetst, specifiek over een gedeelte dat niet is afgedrukt in het examen.

Wat moet je kennen: De verhaallijn van Ovidius' Pyramus en Thisbe, inclusief de gebeurtenissen die voorafgaan aan de afgedrukte tekst in het examen.

Wat moet je kunnen: Informatie uit het pensum reproduceren en deze koppelen aan een specifieke verwijzing in de afgedrukte tekst ('onwetendheid in dit verband').

Waar op letten: De vraag verwijst expliciet naar een niet-afgedrukt gedeelte. Dit vereist parate kennis van het pensum. Het antwoord moet specifiek de aard van de 'onwetendheid' benoemen.

Kernbegrippen: tekstbegrip, contextuele_kennis

Veelgemaakte fouten:
- De vraag vereist kennis van het verhaalgedeelte dat niet in het examen is afgedrukt, wat een beroep doet op de parate kennis van het pensum.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2023/tijdvak-2/vraag/1

## Vraag 2 – Chiasme en parallellisme identificeren in Latijnse tekst (2 punten)

2p 2 a Neem het volgende schema over en citeer op de puntjes de vier Latijnse woorden die het chiasme vormen: ... (a), ... (b), ... (b), ... (a). b Neem het volgende schema over en citeer op de puntjes de vier Latijnse woorden die het parallellisme vormen: ... (a), ... (b), ... (a), ... (b). Regel 65 tenui rima In de regels 71-77 (Saepe t/m aures) blijkt dat Thisbe en Pyramus de scheur in de muur graag iets groter zouden willen hebben.

Wat kun je verwachten: Het identificeren en citeren van specifieke Latijnse woorden die een chiasme en een parallellisme vormen, volgens een gegeven ABBA- en ABAB-schema.

Wat moet je kennen: Definities en kenmerken van chiasme (ABBA-structuur) en parallellisme (ABAB-structuur) in de Latijnse grammatica en stilistiek. Kennis van Latijnse woordsoorten om de structuren te herkennen.

Wat moet je kunnen: De Latijnse tekst (regels 64-77) analyseren op stilistische figuren. Specifieke woorden selecteren die de gevraagde structuren vormen en deze correct citeren in het schema.

Waar op letten: Nauwkeurig onderscheid maken tussen de ABBA-structuur van een chiasme en de ABAB-structuur van een parallellisme. De juiste Latijnse woorden selecteren en correct overnemen. Let op de functie of woordsoort van de woorden om de structuren te herkennen.

Kernbegrippen: chiasme, parallellisme

Veelgemaakte fouten:
- Verwarren van de ABBA-structuur (chiasme) met de ABAB-structuur (parallellisme).
- Selecteren van de verkeerde woorden uit de Latijnse zin.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2023/tijdvak-2/vraag/2

## Vraag 3 – Grootte van de scheur (1 punt)

Regel 65 tenui rima
In de regels 71-77 (Saepe t/m aures) blijkt dat Thisbe en Pyramus de scheur in de muur graag iets groter zouden willen hebben.
1p 3 Beschrijf in eigen woorden hoe groot Thisbe en Pyramus de scheur minstens zouden willen hebben.

Wat kun je verwachten: Een beschrijving in eigen woorden van de gewenste minimale grootte van de scheur, gebaseerd op de opgegeven tekstpassage.

Wat moet je kennen: De Latijnse tekst van regels 71-77 en de vertaling daarvan, met name de passage die de wens van Pyramus en Thisbe uitdrukt.

Wat moet je kunnen: De relevante informatie uit de Latijnse tekst identificeren en deze correct interpreteren om de specifieke wens te achterhalen. De interpretatie vervolgens in eigen woorden formuleren.

Waar op letten: Het antwoord moet specifiek zijn en de minimale gewenste grootte van de scheur beschrijven, niet alleen 'groter'. Het moet het doel van de gewenste grootte benoemen, zoals 'elkaar kunnen kussen'.

Kernbegrippen: tekstinterpretatie

Veelgemaakte fouten:
- Onvoldoende specifiek antwoord geven, bijvoorbeeld alleen 'groter' zonder het doel te noemen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2023/tijdvak-2/vraag/3

## Vraag 4 – Narratologisch middel: apostrofe (1 punt)

1p 4 Noteer de naam van het narratologisch middel dat hier gebruikt is. Regel 78 Talia locuti In het voorafgaande (vanaf regel 73 Invide) hebben Thisbe en Pyramus zowel kritiek als dankbaarheid geuit.

Wat kun je verwachten: Een vraag naar de identificatie van een narratologisch middel op basis van een gegeven tekstfragment en context.

Wat moet je kennen: De definitie en kenmerken van narratologische middelen, specifiek 'apostrofe'.

Wat moet je kunnen: Het herkennen van een apostrofe in een Latijnse tekst, gebaseerd op de directe aanspreking van personages of objecten door de verteller.

Waar op letten: De overgang van de directe rede van personages naar een mogelijke directe aanspreking door de verteller. Let op de grammaticale vorm (bijvoorbeeld tweede persoon meervoud) die een directe aanspreking kan aanduiden.

Kernbegrippen: apostrofe, narratologisch middel

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring met andere vormen van directe aanspreking, zoals een aansporing in de coniunctivus (adhorativus).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2023/tijdvak-2/vraag/4

## Vraag 5 – VWO Latijn Examen 2023 periode 2, vraag 5 (2 punten)

Regel 78 Talia locuti
In het voorafgaande (vanaf regel 73 Invide) hebben Thisbe en Pyramus zowel kritiek als dankbaarheid geuit.
a Noteer in eigen woorden een punt van kritiek van Thisbe en Pyramus. Laat buiten beschouwing dat ze de scheur in de muur eigenlijk te klein vinden.
b Noteer in eigen woorden een punt van dankbaarheid van Thisbe en Pyramus.

Wat kun je verwachten: Een vraag die vraagt om het identificeren van specifieke emoties (kritiek en dankbaarheid) van personages ten opzichte van een object (de muur) op basis van een gegeven tekstpassage.

Wat moet je kennen: De Latijnse tekst van Ovidius, Metamorphoses, specifiek de passage over Pyramus en Thisbe (vanaf regel 73 Invide tot regel 78 Talia locuti).

Wat moet je kunnen: Tekstbegrip: de Latijnse tekst correct vertalen en interpreteren. Personage-analyse: de gevoelens en standpunten van de personages (Pyramus en Thisbe) afleiden uit hun uitspraken. Specifieke instructies volgen: een expliciet uitgesloten antwoord niet geven.

Waar op letten: Het onderscheid tussen kritiek en dankbaarheid. De expliciete uitsluiting van 'de scheur in de muur is te klein' als kritiekpunt. Het correct toewijzen van de gevoelens aan de muur als object.

Kernbegrippen: tekstbegrip, personage-analyse, Ovidius, Metamorphoses, Pyramus en Thisbe

Veelgemaakte fouten:
- Het antwoord geven dat de scheur te klein is, wat expliciet wordt uitgesloten.
- Kritiek en dankbaarheid verwarren.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2023/tijdvak-2/vraag/5

## Vraag 6 – Stilistisch middel en inhoudelijke ondersteuning (2 punten)

Regel 78-80 Talia t/m contra
In deze regels wordt driemaal hetzelfde stilistisch middel gebruikt dat de inhoud van deze regels ondersteunt.
Noteer de naam van dit stilistisch middel en leg uit dat het de inhoud ondersteunt.

Wat kun je verwachten: Identificatie van een stilistisch middel en uitleg van de functie ervan in relatie tot de inhoud.

Wat moet je kennen: Kennis van stilistische middelen (met name hyperbaton) en hun effecten.

Wat moet je kunnen: Analyseren van de tekst op stilistische middelen, de naam van het middel correct benoemen en de relatie tussen het middel en de inhoud uitleggen.

Waar op letten: Correcte benoeming van het stilistisch middel (hyperbaton) en een duidelijke uitleg hoe dit middel de inhoud (afstand tussen Thisbe en Pyramus) ondersteunt.

Kernbegrippen: hyperbaton, stijlmiddelen

Veelgemaakte fouten:
- Het stijlmiddel wel noemen, maar de functie (de koppeling met de inhoud) niet uitleggen.
- Een ander stijlmiddel noemen dat met woordplaatsing te maken heeft, zoals een chiasme of parallellisme.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2023/tijdvak-2/vraag/6

## Vraag 7 – VWO Latijn Examen 2023 periode 2, vraag 7 (2 punten)

Regel 88-89 lateantque sub umbra arboris
2p 7 a Citeer uit het tekstgedeelte Callida t/m amor (regel 93-96) het Latijnse woord dat het bestaan van deze umbra onwaarschijnlijk maakt.
b Citeer uit het tekstgedeelte Venit t/m reliquit (regel 96-101) het Latijnse tekstelement dat verklaart dat deze umbra toch aanwezig is.

Wat kun je verwachten: Twee deelvragen die beide een Latijns woord of tekstelement vragen als citatie. De vragen testen het vermogen om een schijnbare tegenstrijdigheid in de tekst te herkennen en de oplossing daarvoor te vinden, gebaseerd op de narratieve logica van de tekst.

Wat moet je kennen: Latijnse woordenschat (o.a. umbra, tenebras, lunae radios)
Tekstbegrip van het opgegeven tekstgedeelte
De narratieve context van de passage

Wat moet je kunnen: Specifieke woorden of tekstelementen lokaliseren in een gegeven tekstgedeelte
De betekenis van Latijnse woorden en zinsdelen interpreteren in context
Logische verbanden en schijnbare tegenstellingen binnen de tekst identificeren
Een verklaring of oplossing voor een tekstuele tegenstrijdigheid vinden
Nauwkeurig citeren

Waar op letten: Nauwkeurigheid van de citatie (niet te veel, niet te weinig).
De logische relatie tussen 'umbra' (schaduw) en 'tenebras' (duisternis) en hoe 'lunae radios' (maanstralen) deze ogenschijnlijke tegenstelling oplost.
De specifieke regelnummers en tekstgedeelten waaruit geciteerd moet worden.

Kernbegrippen: tekstbegrip, citatie, narratieve logica

Veelgemaakte fouten:
- Het niet letterlijk citeren van het gevraagde Latijnse tekstelement.
- Het citeren van te veel of te weinig tekst.
- Het niet herkennen van de schijnbare tegenstelling tussen 'umbra' (schaduw) en 'tenebras' (duisternis) en de oplossing daarvoor ('lunae radios', maanlicht).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2023/tijdvak-2/vraag/7

## Vraag 8 – Aetiologisch element in het verhaal van Pyramus en Thisbe (1 punt)

1p 8 Leg uit dat deze vruchten te maken hebben met een aetiologisch element in het verhaal. Baseer je antwoord op het deel van het verhaal dat volgt op tekst 1 (niet in dit examen afgedrukt). Regel 83-90 Tum t/m fonti In dit tekstgedeelte wordt in bijna alle hoofdzinnen het praesens historicum gebruikt. Eenmaal wordt het imperfectum gebruikt.

Wat kun je verwachten: Een uitleg over de relatie tussen vruchten en een aetiologisch element in het verhaal, gebaseerd op pensumkennis van het vervolg van het verhaal.

Wat moet je kennen: De betekenis van 'aetiologisch element'. Het vervolg van het verhaal van Pyramus en Thisbe (pensumkennis), specifiek het deel dat de verklaring geeft voor de kleur van de moerbeien.

Wat moet je kunnen: Het begrip 'aetiologisch element' toepassen op een specifiek verhaalonderdeel. Een verklaring formuleren die de oorsprong van een fenomeen (de kleur van de moerbeien) koppelt aan een gebeurtenis in het verhaal.

Waar op letten: De betekenis van 'aetiologisch' correct toepassen. De juiste gebeurtenis uit het verhaal aanhalen die de verklaring vormt (het bloed van Pyramus dat de moerbeien kleurt).

Kernbegrippen: aetiologie, pensumkennis

Veelgemaakte fouten:
- De betekenis van het begrip 'aetiologisch' niet kennen.
- Het vervolg van het verhaal (dat niet in de examenbundel is afgedrukt) niet kennen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2023/tijdvak-2/vraag/8

## Vraag 9 – Analyse van tempusgebruik: imperfectum versus praesens historicum (1 punt)

Regel 83-90 Tum t/m fonti
In dit tekstgedeelte wordt in bijna alle hoofdzinnen het praesens historicum gebruikt. Eenmaal wordt het imperfectum gebruikt.
Citeer uit het tekstgedeelte Tum t/m fonti (regel 83-90) de Latijnse imperfectumvorm en leg uit waarom voor deze persoonsvorm het imperfectum gebruikt is. Ga in je antwoord in op de zin waarin deze persoonsvorm staat.

Wat kun je verwachten: Het identificeren van een specifieke grammaticale vorm (imperfectum) binnen een gegeven tekstgedeelte en het verklaren van het gebruik ervan in contrast met een ander veelvoorkomend tempus (praesens historicum).

Wat moet je kennen: De kenmerken en functies van het imperfectum (voortdurende handeling, beschrijving, achtergrond).
De kenmerken en functies van het praesens historicum (levendig maken van verleden gebeurtenissen, opeenvolgende acties).
De Latijnse vervoegingen van werkwoorden, specifiek het imperfectum.

Wat moet je kunnen: Een Latijnse tekst lezen en grammaticale vormen herkennen.
Specifieke grammaticale vormen (imperfectum) lokaliseren in een tekstgedeelte.
De functie van een tempus (imperfectum) uitleggen in de context van de zin en het verhaal.
Het onderscheid maken tussen verschillende tempusfuncties (imperfectum vs. praesens historicum).

Waar op letten: Het correct citeren van de imperfectumvorm.
Een volledige uitleg geven die ingaat op de reden van het imperfectumgebruik én de zin waarin het staat.
Het onderscheid tussen de duratieve/beschrijvende functie van het imperfectum en de actie-gerichte functie van het praesens historicum.
Dat alle drie de onderdelen van het antwoord (citaat, uitleg, context) correct zijn voor punten.

Kernbegrippen: imperfectum, praesens historicum, tempusgebruik, duratief aspect

Veelgemaakte fouten:
- Onvolledig antwoord: de vraag vereist zowel het citaat als de uitleg, en de uitleg moet ingaan op de zin. Het missen van een van deze onderdelen leidt tot 0 punten.
- Incorrecte grammaticale uitleg: het verwarren van de functie van het imperfectum met een andere tijd.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2023/tijdvak-2/vraag/9

## Vraag 10 – Eigenschappen door liefde en tekstinterpretatie (2 punten)

2p 10 a Leg uit dat deze eigenschap niet onbegrensd is. Baseer je antwoord op het vervolg (t/m regel 104 amictus). b Noteer een andere eigenschap die volgens de verteller door liefde teweeggebracht wordt. Baseer je antwoord op de regels 65-70 (Fissus t/m solebant). Regel 96-98 Venit t/m unda In een bewerking van dit verhaal wordt dit tekstgedeelte als volgt weergegeven: Die leeuw zat daar op Ninus' graf en at wat eens een ree was Deze bewerking wijkt wat de inhoud betreft op enkele punten af van wat Ovidius schrijft in het tekstgedeelte Venit t/m unda (regel 96-98).

Wat kun je verwachten: De vraag test het vermogen om eigenschappen van personages te identificeren en te onderbouwen met specifieke tekstgedeelten, en om de grenzen van deze eigenschappen aan te tonen.

Wat moet je kennen: Kennis van de Latijnse tekst van Ovidius (Pyramus en Thisbe), specifiek de regels 65-70 en 96-104. Begrip van de verhaallijn en de motivaties van de personages.

Wat moet je kunnen: Tekstgedeelten nauwkeurig lezen en interpreteren. Specifieke eigenschappen van personages afleiden uit hun handelingen. Een argumentatie baseren op de juiste regels. De grenzen van een eigenschap aantonen met tekstbewijs.

Waar op letten: Zorg ervoor dat het antwoord voor deel a specifiek verwijst naar de actie van Thisbe in het vervolg (vluchten voor de leeuw) en dit koppelt aan de begrenzing van haar moed. Voor deel b, identificeer een andere eigenschap die direct voortkomt uit de liefde en die blijkt uit de handelingen in de opgegeven regels (ontdekking van de spleet). Vermijd het baseren van antwoorden op de verkeerde regels of het geven van algemene interpretaties zonder tekstbewijs.

Kernbegrippen: tekstinterpretatie, karakterisering

Veelgemaakte fouten:
- Antwoord baseren op de verkeerde regels.
- Onvoldoende koppeling tussen de actie van het personage en de gevraagde eigenschap.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2023/tijdvak-2/vraag/10

## Vraag 11 – Tekstvergelijking Ovidius vs. Bewerking (2 punten)

Regel 96-98 Venit t/m unda
In een bewerking van dit verhaal wordt dit tekstgedeelte als volgt weergegeven:
Die leeuw zat daar op Ninus' graf en at wat eens een ree was
Deze bewerking wijkt wat de inhoud betreft op enkele punten af van wat Ovidius schrijft in het tekstgedeelte Venit t/m unda (regel 96-98).
Noteer in eigen woorden drie van deze punten. Ga in je antwoord telkens in op beide versies.

Wat kun je verwachten: Het identificeren en benoemen van inhoudelijke verschillen tussen een Latijnse brontekst en een Nederlandse bewerking daarvan.

Wat moet je kennen: De letterlijke inhoud van de Latijnse tekst (regel 96-98) en de inhoud van de gegeven Nederlandse bewerking.

Wat moet je kunnen: De Latijnse tekst nauwkeurig lezen en interpreteren. De Nederlandse bewerking nauwkeurig lezen. Beide teksten vergelijken op inhoudelijke aspecten. Drie concrete verschillen in eigen woorden formuleren, waarbij telkens op beide versies wordt ingegaan.

Waar op letten: Benoem minimaal drie verschillen. Beschrijf voor elk verschil zowel de situatie in de Ovidius-tekst als in de bewerking. Zorg dat de verschillen feitelijk en inhoudelijk zijn, en direct afleidbaar uit de teksten. Let op details zoals geslacht van het dier, locatie, actie (zit/komt aanlopen), en de prooi.

Kernbegrippen: tekstvergelijking, tekstbegrip, close reading

Veelgemaakte fouten:
- Niet voor beide versies het verschil benoemen.
- Minder dan drie verschillen noemen.
- Verschillen noemen die niet in de tekst staan.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2023/tijdvak-2/vraag/11

## Vraag 12 – VWO Latijn Examen 2023 periode 2, vraag 12 (1 punt)

1p 12 Welk Latijns tekstelement past het best als onderschrift bij afbeelding 1? A adopertaque t/m tumulum (regel 94-95) B Venit t/m unda (regel 96-98) C quam t/m reliquit (regel 99-101) D Ut t/m amictus (regel 102-104) Regel 107 vestem

Wat kun je verwachten: Een vraag die een specifiek moment uit een Latijnse tekst koppelt aan een afbeelding.

Wat moet je kennen: De inhoud van de Latijnse tekstfragmenten (regels 94-104 en regel 107) en de context van het verhaal (Pyramus en Thisbe).

Wat moet je kunnen: De Latijnse tekstfragmenten vertalen/begrijpen en de beschreven acties matchen met de visuele informatie in afbeelding 1. Afbeeldingen interpreteren.

Waar op letten: De precieze acties en objecten die in elk Latijns fragment worden beschreven en hoe deze overeenkomen met de visuele details in de afbeelding. Let op het moment in het verhaal dat de afbeelding weergeeft.

Kernbegrippen: afbeelding-interpretatie, tekstbegrip

Veelgemaakte fouten:
- Het verkeerde moment uit het verhaal aan de afbeelding koppelen.
- De inhoud van de Latijnse tekstfragmenten niet (precies) kennen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2023/tijdvak-2/vraag/12

## Vraag 13 – Synoniem en intertextuele pensumkennis (2 punten)

Regel 107 vestem
2p 13 a Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 102 Ut) het Latijnse woord waarmee hetzelfde bedoeld wordt als met vestem.
Ook in een ander verhaal uit de Metamorphoses leidt een kledingstuk tot een dodelijke afloop.
b Noteer de naam van degene die door middel van dat kledingstuk wordt gedood en leg uit waardoor het kledingstuk dodelijk was. Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

Wat kun je verwachten: Deelvraag a vraagt om een synoniem uit een specifiek tekstgedeelte. Deelvraag b vraagt om kennis van een ander verhaal uit het pensum dat thematisch gerelateerd is aan de tekst.

Wat moet je kennen: Latijnse woordenschat (synoniemen), tekstbegrip van het opgegeven fragment, gedetailleerde kennis van de verhalen uit het pensum van Ovidius' Metamorphoses (specifiek het verhaal van Hercules, Deianira en Nessus).

Wat moet je kunnen: Latijnse tekst analyseren op synoniemen, relevante informatie uit het pensum reproduceren en toepassen, verbanden leggen tussen verschillende verhalen uit de Metamorphoses.

Waar op letten: Deelvraag a: Exact citeren van het Latijnse woord. Deelvraag b: Correcte naam van het slachtoffer en een accurate uitleg van de dodelijke werking van het kledingstuk, gebaseerd op de gelezen teksten. Let op de opmerking dat bij b beide onderdelen juist moeten zijn voor punten.

Kernbegrippen: synoniem, tekstbegrip, intertextualiteit, pensumkennis

Veelgemaakte fouten:
- Het niet herkennen van 'amictus' als synoniem voor 'vestem'.
- Het vergeten of verwarren van de details van het verhaal van Hercules, Deianira en Nessus uit het pensum.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2023/tijdvak-2/vraag/13

## Vraag 14 – VWO Latijn Examen 2023 periode 2, vraag 14 (1 punt)

Regel 108 Una t/m amantes
1p 14 Leg uit dat Ovidius hier het narratologisch middel dramatische ironie gebruikt.

Wat kun je verwachten: Een vraag die vraagt om de uitleg van een narratologisch middel (dramatische ironie) aan de hand van een specifieke tekstpassage.

Wat moet je kennen: De definitie en kenmerken van dramatische ironie. De inhoud van de opgegeven tekstpassage (Regel 108 Una t/m amantes) en de bredere context van het verhaal van Pyramus en Thisbe.

Wat moet je kunnen: De tekstpassage analyseren op elementen die duiden op dramatische ironie. Het verschil in kennis tussen een personage (Pyramus) en de lezer identificeren en uitleggen. De relevantie van de uitspraak van Pyramus voor zowel zijn eigen perspectief als dat van de lezer toelichten.

Waar op letten: Zorg ervoor dat de uitleg expliciet het kennisverschil tussen Pyramus en de lezer benoemt. Leg uit wat Pyramus denkt/bedoelt en wat de lezer weet dat anders is of zal gebeuren. Benoem de inhoud van de kennisasymmetrie. Vermijd algemene ironie en focus op de specifieke kenmerken van dramatische ironie.

Kernbegrippen: dramatische ironie, narratologie

Veelgemaakte fouten:
- Het verschil tussen algemene ironie en specifieke dramatische ironie (kennisvoorsprong van de lezer) niet benoemen.
- Niet beide kanten van de kennisasymmetrie (wat de lezer weet vs. wat het personage niet weet) uitleggen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2023/tijdvak-2/vraag/14

## Vraag 15 – Misverstanden in Ovidius' Metamorphoses (2 punten)

2p 15 In het verhaal over Thisbe en Pyramus komt een misverstand voor. In de Metamorphoses komen vaker misverstanden voor. Noteer voor twee van die misverstanden de naam van een personage uit de Metamorphoses dat iets verkeerd begrepen heeft, en beschrijf wat dit personage denkt en beschrijf wat er werkelijk aan de hand is. Tekst 2 Regel 650 Ille volat In het voorafgaande (niet in dit examen afgedrukt) is verteld dat Morpheus handelt in opdracht van (a), die daarmee zelf gehoorzaamt aan de opdracht die (b) door (c) had laten overbrengen.

Wat kun je verwachten: Het benoemen van twee misverstanden uit de Metamorphoses, inclusief het personage, diens foute gedachte en de werkelijke situatie.

Wat moet je kennen: Pensumkennis van Ovidius' Metamorphoses, specifiek verhalen waarin misverstanden een rol spelen (bijv. Semele, Procris, Cephalus).

Wat moet je kunnen: Feitelijke informatie uit de pensumteksten reproduceren en analyseren op het thema 'misverstand'.

Waar op letten: Zorg dat voor elk misverstand alle drie de onderdelen (personage, foute gedachte, werkelijkheid) correct en volledig zijn. Maak onderscheid tussen een misverstand en opzettelijke misleiding.

Kernbegrippen: misverstand (error), tragedie, thematiek, pensumkennis

Veelgemaakte fouten:
- Onvolledig antwoord (niet alle drie de onderdelen per voorbeeld noemen)
- Verwarren van misverstand met opzettelijke misleiding
- Onvoldoende kennis van de pensumteksten

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2023/tijdvak-2/vraag/15

## Vraag 16 – VWO Latijn Examen 2023 periode 2, vraag 16 (3 punten)

Regel 650 Ille volat
In het voorafgaande (niet in dit examen afgedrukt) is verteld dat Morpheus handelt in opdracht van (a), die daarmee zelf gehoorzaamt aan de opdracht die (b) door (c) had laten overbrengen.
3p 16 Neem het volgende schema over en noteer op de plaats van de puntjes telkens de naam van degene die bedoeld wordt met de desbetreffende letter: a = ... , b = ... , c = ... .

Wat kun je verwachten: Het invullen van namen van mythologische figuren in een gegeven schema, gebaseerd op de verhaallijn van het pensum.

Wat moet je kennen: De verhaallijn en de rollen van de personages (goden en boodschappers) in het verhaal van Ceyx en Alcyone, specifiek de opdrachtketen die leidt tot Morpheus' handelen.

Wat moet je kunnen: De juiste personages identificeren en toewijzen aan hun rol in de opdrachtketen (a, b, c).

Waar op letten: De hiërarchie en de specifieke rollen van de goden en boodschappers (Juno, Iris, Somnus, Morpheus). Vermijd verwarring tussen vergelijkbare figuren (bijv. Iris en Mercurius).

Kernbegrippen: mythologie, personages, godenwereld, hiërarchie

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen de verschillende goden en hun boodschappers (bv. Iris vs. Mercurius).
- Onvoldoende kennis van de verhaallijn van Ceyx en Alcyone uit het pensum.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2023/tijdvak-2/vraag/16

## Vraag 17 – Uitleg functie van stilte Morpheus (1 punt)

Regel 650 nullos strepitus
Leg uit dat het van belang is dat Morpheus geen geluid maakt.

Wat kun je verwachten: Een uitleg waarom het ontbreken van geluid (nullos strepitus) door Morpheus belangrijk is binnen de context van het verhaal.

Wat moet je kennen: De narratieve context van het verhaal, in het bijzonder de rol van Morpheus en zijn missie om Alcyone in haar slaap te bezoeken.

Wat moet je kunnen: De functie van een specifieke handeling of eigenschap van een personage (Morpheus die geen geluid maakt) verklaren binnen de bredere verhaallijn.

Waar op letten: Het antwoord moet specifiek zijn toegespitst op de situatie van Alcyone's slaap en Morpheus' taak om haar een droom te bezorgen, zonder haar wakker te maken. Vermijd te algemene antwoorden.

Kernbegrippen: narratieve context, personage-analyse (Morpheus)

Veelgemaakte fouten:
- Een te algemeen antwoord geven dat niet is toegespitst op de specifieke situatie van Alcyone's droom.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2023/tijdvak-2/vraag/17

## Vraag 19 – Beschrijving van details van faciem Ceycis (2 punten)

Regel 653 faciem Ceycis
Enkele details hiervan worden precies beschreven in de regels 650-656 (Ille t/m capillis).
2p 19 Beschrijf in eigen woorden drie van deze details.

Wat kun je verwachten: Het beschrijven van specifieke details uit een Latijnse tekst in eigen woorden.

Wat moet je kennen: Latijnse woordenschat en grammaticale structuren om de beschrijvingen van Ceyx te begrijpen.

Wat moet je kunnen: De Latijnse tekst nauwkeurig lezen en interpreteren, relevante details identificeren en deze correct in eigen woorden weergeven.

Waar op letten: Identificeer minimaal drie afzonderlijke, concrete details over het uiterlijk van Ceyx. Let op synoniemen en parafraseringen die in het correctievoorschrift als correct worden beschouwd. Zorg dat de beschrijvingen direct afkomstig zijn uit de opgegeven regels.

Kernbegrippen: tekstbegrip, leesvaardigheid

Veelgemaakte fouten:
- Het niet kunnen identificeren van drie afzonderlijke details in de Latijnse tekst.
- Het verkeerd interpreteren van de Latijnse woorden die de details beschrijven.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2023/tijdvak-2/vraag/19

## Vraag 20 – Referentiebepaling van 'coniunx' en 'coniugis' (1 punt)

Regel 658 coniunx en regel 660 coniugis
1p 20 Wie worden bedoeld?
A coniunx: Alcyone, coniugis: Alcyone
B coniunx: Alcyone, coniugis: Ceyx
C coniunx: Ceyx, coniugis: Alcyone
D coniunx: Ceyx, coniugis: Ceyx

Wat kun je verwachten: Identificatie van de referenten van twee verschillende naamvallen van hetzelfde Latijnse woord in een specifieke tekstpassage.

Wat moet je kennen: De betekenis van het Latijnse woord 'coniunx' (echtgenoot/echtgenote). De functie van de vocativus (aanspreking) en de genitivus (bezit/relatie). De context van de droomscène met Morpheus als Ceyx en Alcyone.

Wat moet je kunnen: De naamval van de gegeven woorden bepalen. De functie van de naamval in de zin herkennen. De referent van het woord in de context van de tekst identificeren.

Waar op letten: Het onderscheid tussen de vocativus en de genitivus en hun respectievelijke grammaticale functies. De sprekers en aangesprokenen in de tekstpassage (Morpheus in gedaante van Ceyx die Alcyone aanspreekt).

Kernbegrippen: naamvalfunctie, vocativus, genitivus, tekstbegrip, referentiebepaling

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen de naamvallen (vocativus en genitivus) en hun functie.
- Verkeerd identificeren van de spreker (Morpheus als Ceyx) en de aangesprokene (Alcyone).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2023/tijdvak-2/vraag/20

## Vraag 21 – Voegwoord bij asyndeton (1 punt)

Regel 661-662 tulerunt: occidimus
1p 21 Welk voegwoord zou in een vertaling het best op de plaats van de dubbele punt kunnen staan?
A hoewel
B of
C opdat
D want

Wat kun je verwachten: Het bepalen van de logische relatie tussen twee zinsdelen die door een dubbele punt of asyndeton verbonden zijn, en het kiezen van het passende Nederlandse voegwoord.

Wat moet je kennen: De betekenis van de Latijnse woorden 'tulerunt' en 'occidimus'. De functie van een dubbele punt (of asyndeton) in het Latijn om een logisch verband aan te geven. De betekenis en functie van Nederlandse voegwoorden (hoewel, of, opdat, want) om causale, concessieve, disjunctieve of finale verbanden uit te drukken.

Wat moet je kunnen: De Latijnse zinsdelen vertalen. De logische relatie tussen de twee zinsdelen analyseren. Het juiste Nederlandse voegwoord selecteren dat deze relatie correct weergeeft.

Waar op letten: De specifieke betekenis van de werkwoorden en de context van de zin. De functie van de dubbele punt als indicator van een logisch verband (vaak causaal of verklarend) in het Latijn. Het uitsluiten van afleiders door te controleren of de voorgestelde voegwoorden de juiste logische relatie uitdrukken.

Kernbegrippen: asyndeton, causaal verband

Veelgemaakte fouten:
- Verkeerd interpreteren van de logische relatie tussen zinsdelen.
- De functie van de dubbele punt in het Latijn niet herkennen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2023/tijdvak-2/vraag/21

## Vraag 22 – Grammaticale structuurvergelijking Latijn-Nederlands (fluctus) (1 punt)

Regel 665-666 oraque t/m fluctus
Dit tekstgedeelte wordt door M. d'Hane-Scheltema als volgt vertaald:
Terwijl ik tevergeefs jouw naam riep, werd mijn mond door golven overspoeld.
In de vertaling is de grammaticale structuur van het Latijn niet geheel overgenomen.
Leg dit uit met betrekking tot fluctus. Ga in je antwoord in op zowel het Latijn als de weergave van fluctus in de vertaling.

Wat kun je verwachten: Uitleg over een verschil in grammaticale structuur tussen een Latijnse tekst en een Nederlandse vertaling, specifiek gericht op de functie van één woord (fluctus).

Wat moet je kennen: Latijnse naamvallen (nominativus, ablativus)
Syntactische functies (onderwerp, lijdend voorwerp, bijwoordelijke bepaling)
Actieve en passieve zinsconstructies in zowel Latijn als Nederlands
De betekenis van 'fluctus' (golf)

Wat moet je kunnen: De grammaticale functie van een woord in een Latijnse zin bepalen (casus en syntactische rol)
De grammaticale functie van een woordgroep in een Nederlandse vertaling bepalen
Verschillen in zinsconstructie (actief/passief) tussen Latijn en Nederlands herkennen en benoemen
Een heldere uitleg formuleren die zowel het Latijn als de vertaling behandelt

Waar op letten: De casus van 'fluctus' in het Latijn en de bijbehorende syntactische functie.
De grammaticale functie van 'door golven' in de Nederlandse vertaling.
Het benoemen van zowel de Latijnse als de Nederlandse situatie.
Het correct gebruiken van grammaticale terminologie.

Kernbegrippen: nominativus, onderwerp, bijwoordelijke bepaling, actieve vs passieve constructie

Veelgemaakte fouten:
- Onvolledig antwoord (alleen Latijn of alleen vertaling bespreken)
- Incorrecte grammaticale terminologie

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2023/tijdvak-2/vraag/22

## Vraag 23 – VWO Latijn Examen 2023 periode 2, vraag 23 (1 punt)

1p 23 Regel 672 zijn tranen Citeer uit de regels 650-658 (Ille t/m coniunx) het Latijnse woord dat inhoudelijk overeenkomt met zijn tranen.

Wat kun je verwachten: Het citeren van een Latijns woord dat inhoudelijk overeenkomt met een gegeven Nederlandse frase.

Wat moet je kennen: Latijnse vocabulaire, specifiek het woord 'fletus' en de betekenis ervan ('wenen', 'tranen').

Wat moet je kunnen: 1. De Nederlandse frase 'zijn tranen' analyseren op kernbetekenis. 2. De opgegeven Latijnse tekstpassage (regels 650-658) scannen op woorden die inhoudelijk overeenkomen met 'tranen'. 3. Het correcte Latijnse woord identificeren en citeren.

Waar op letten: De precieze betekenis van de Nederlandse frase en de Latijnse woorden in de opgegeven regels. Let op de vorm (bijvoorbeeld naamval) van het Latijnse woord, hoewel de vraag alleen om het woord zelf vraagt.

Kernbegrippen: vocabulaire, fletus

Veelgemaakte fouten:
- Onbekendheid met het Latijnse woord 'fletus' voor 'wenen' of 'tranen'.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2023/tijdvak-2/vraag/23

## Vraag 24 – VWO Latijn Examen 2023 periode 2, vraag 24 (1 punt)

1p 24 Regel 676 Wij kunnen samen gaan! Alcyone heeft hierbij een bestemming in gedachten die genoemd is in de regels 663-670 (Nubilus t/m mitte). Citeer het desbetreffende Latijnse woord.

Wat kun je verwachten: Een Latijns woord citeren dat een specifieke bestemming aanduidt, gebaseerd op een gegeven context en regelbereik.

Wat moet je kennen: De betekenis van relevante Latijnse woorden binnen het opgegeven tekstgedeelte (regels 663-670).

Wat moet je kunnen: De tekst (regels 663-670) nauwkeurig lezen en interpreteren om de bestemming te identificeren die Alcyone in gedachten heeft, en het corresponderende Latijnse woord correct citeren.

Waar op letten: Het correct identificeren van het Latijnse woord dat de bestemming aanduidt. Zorg ervoor dat het geciteerde woord binnen het opgegeven regelbereik valt en de juiste betekenis heeft in de context van Alcyone's uitspraak.

Kernbegrippen: tekstbegrip, citaat

Veelgemaakte fouten:
- Het verkeerde woord citeren
- Een woord citeren van buiten het opgegeven regelbereik.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2023/tijdvak-2/vraag/24

## Vraag 25 – Tekstvergelijking en identificatie van gedragsbeschrijving (1 punt)

1p 25 Regel 680-683 Dan t/m los Dit soort gedrag wordt in de regels 661-670 (Nil t/m mitte) al beschreven. Noteer de nummers van de twee opeenvolgende regels waarin deze beschrijving staat. Tekst 3 en Tekst 2

Wat kun je verwachten: Het identificeren van een specifieke beschrijving van gedrag in een eerder tekstgedeelte, gerelateerd aan een later beschreven gedrag.

Wat moet je kennen: De inhoud van de Latijnse tekstpassages 661-670 en 680-683, en de relatie tussen de beschreven gebeurtenissen/gedragingen.

Wat moet je kunnen: Close reading van Latijnse tekstpassages, het leggen van tekstverbanden (specifiek een verband tussen een beschrijving en een later getoond gedrag), en het nauwkeurig identificeren van de gevraagde regels binnen een opgegeven bereik.

Waar op letten: De vraag vraagt specifiek om 'twee opeenvolgende regels'. De beschrijving moet overeenkomen met het gedrag dat in 680-683 wordt getoond (Alcyone die zich in zee stort om Ceyx te volgen).

Kernbegrippen: tekstverbanden, close reading

Veelgemaakte fouten:
- De Latijnse tekst van de genoemde passages is niet meegeleverd in de gefocuste examenstapel, maar de vraag vereist het leggen van een verband tussen twee tekstgedeelten.
- De vraag specificeert 'twee opeenvolgende regels', wat een belangrijke voorwaarde is bij het zoeken naar het antwoord.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2023/tijdvak-2/vraag/25

## Vraag 26 – Droompoorten en de droom van Alcyone (1 punt)

1p 26 In tekst 3 worden twee droompoorten beschreven. Is de droom van Alcyone, die in tekst 2 beschreven wordt, volgens jou door de poort van hoorn of door de poort van ivoor gekomen? Beargumenteer je antwoord. Tekst 4 38p Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 4. Vertaal de regels 150 t/m 155 en de regels 158 t/m 168 in het Nederlands. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift. einde

Wat kun je verwachten: Een vraag die vraagt om de interpretatie van een droom in relatie tot beschreven droompoorten, met een verplichte argumentatie.

Wat moet je kennen: De eigenschappen van de twee droompoorten (hoorn = waarheid, ivoor = bedrog) zoals beschreven in tekst 3. De inhoud van de droom van Alcyone zoals beschreven in tekst 2.

Wat moet je kunnen: De inhoud van twee verschillende teksten met elkaar in verband brengen. Een keuze maken en deze keuze beargumenteren op basis van tekstuele informatie.

Waar op letten: Zorg ervoor dat de argumentatie direct aansluit bij de gekozen poort en de inhoud van de droom. Beide interpretaties (hoorn of ivoor) zijn mogelijk, mits goed beargumenteerd.

Kernbegrippen: droompoorten, interpretatie, argumentatie, Morpheus

Veelgemaakte fouten:
- Geen argumentatie geven voor de gekozen poort.
- De eigenschappen van de poorten (hoorn=waar, ivoor=vals) verwarren of niet toepassen op de casus.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2023/tijdvak-2/vraag/26

## Vragen in dit examen

### Vraag 18 – Scansie en interpretatie van metrum in relatie tot inhoud

Wat kun je verwachten: Deel a vraagt om het overschrijven en scanderen van een specifieke Latijnse regel. Deel b vraagt om een verdediging van een stelling over de relatie tussen metrum en inhoud, met specifieke aandacht voor beide aspecten.

Wat moet je kennen: Regels van de dactylische hexameter (structuur, mogelijke variaties).
Regels voor het bepalen van de lengte van lettergrepen (natuurlijke lengte, positielengte).
De betekenis van dactyli en spondeeën in het metrum.
De inhoudelijke betekenis van de opgegeven Latijnse regel.

Wat moet je kunnen: Correct scanderen van een dactylische hexameter.
De relatie leggen tussen metrische kenmerken (bijv. veel dactyli) en de inhoudelijke strekking van de tekst (bijv. snelheid).
Een argumentatie opbouwen ter verdediging van een stelling, met verwijzing naar zowel metrum als inhoud.

Waar op letten: Nauwkeurigheid bij het scanderen van elke lettergreep (lengte en scheiding van voeten).
De correcte identificatie van het dominante metrische kenmerk (bijv. veel dactyli).
De logische en correcte koppeling tussen het metrische kenmerk en de inhoudelijke interpretatie (bijv. dactyli = snelheid).
Zorg ervoor dat beide onderdelen van deel b (metrum én inhoud) in het antwoord worden behandeld voor het scorepunt.

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2023
tijd vak 2
tijds duur: 3 uur
Latijnse taal en cultuur
Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 26 vragen en een vertaalopdracht.
Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord
kunnen worden.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord
meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Geef niet meer antwoorden (tekstelementen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er
worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld één tekstelement wordt gevraagd en je
antwoordt met meer dan één tekstelement, dan wordt alleen het eerste
tekstelement in de beoordeling meegeteld.

VW-1110-a-23-2-o

### Pagina 2

Tekst 1
1p 1 Regel 63 Conscient om nis abest Noteer de informatie waarop de onwetendheid in dit verband betrekking heeft. Baseer je antwoord op het gedeelte dat voorafgaat aan tekst 1 (niet in dit examen afgedrukt).
2p 2 Regel 64 quoque t/m ignis In deze regel komt zowel een chiasme als een parallelisme voor. a Neem het volgende schema over en citeer op de puntjes de vier Latijnse woorden die het chiasme vormen: ... (a), ... (b), ... (b), ... (a). b Neem het volgende schema over en citeer op de puntjes de vier Latijnse woorden die het parallelisme vormen: ... (a), ... (b), ... (a), ... (b).
1p 3 Regel 65 tenui rima In de regels 71-77 (Saepet/m aures) blijkt dat Thisbe en Pyramus de scheur in de muur graag iets groter zouden willen hebben. Beschrijf in eigen woorden hoe groot Thisbe en Pyramus de scheur minstens zouden willen hebben.
1p 4 Regel 68 vidistis Noteer de naam van het narratologisch middel dat hier gebruikt is.
2p 5 Regel 78 Talia locuti In het voorafgaande (vanaf regel 73 Invide) hebben Thisbe en Pyramus zowel kritiek als dankbaarheid geuit. a Noteer in eigen woorden een punt van kritiek van Thisbe en Pyramus. Laat buiten beschouwing dat ze de scheur in de muur eigenlijk te klein vinden. b Noteer in eigen woorden een punt van dankbaarheid van Thisbe en Pyramus.
2p 6 Regel 78-80 Talia t/m contra In deze regels wordt driemaal hetzelfde stilistisch middel gebruikt dat de inhoud van deze regels ondersteunt. Noteer de naam van dit stilistisch middel en leg uit dat het de inhoud ondersteunt.
2p 7 Regel 88-89 lateantque sub umbra arbo ris a Citeer uit het tekstgedeelte Callida t/m amor (regel 93-96) het Latijnse woord dat het bestaan van deze umbra onwaarschijn lijk maakt. b Citeer uit het tekstgedeelte Venit t/m reliquit (regel 96-101) het Latijnse tekstgedeelte dat verklaart dat deze umbra toch aanwezig is.

### Pagina 3

1p 8 Regel 89 pomis Leg uit dat deze vruchten te maken hebben met een aetiologisch element in het verhaal. Baseer je antwoord op het deel van het verhaal dat volgt op tekst 1 (niet in dit examen afgedrukt).
1p 9 Regel 83-90 Tum t/m fonti In dit tekstgedeelte wordt in bijna alle hoofdzinnen het praesens historicum gebruikt. Eenmaal wordt het imperfectum gebruikt. Citeer uit het tekstgedeelte Tum t/m fonti (regel 83-90) de Latijnse imperfectumvorm en leg uit waarom voor deze persoonsvorm het imperfectum gebruikt is. Ga in je antwoord in op de zin waarin deze persoonsvorm staat.
2p 10 Regel 96 audacem Deze eigenschap wordt door liefde teweeggebracht.
a Leg uit dat deze eigenschap niet onbegrensd is. Baseer je antwoord op het vervolg (t/m regel 104 amictus).
b Noteer een andere eigenschap die volgens de verteller door liefde teweeggebracht wordt. Baseer je antwoord op de regels 65-70 (Fissus t/m solebant).
Regel 96-98 Venit t/m unda In een bewerking van dit verhaal wordt dit tekstgedeelte als volgt weergegeven:
Die leeuw zat daar op Ninus' graf en at wat eens een ree was Deze bewerking wijkt wat de inhoud betreft op enkele punten af van wat Ovidius schrijft in het tekstgedeelte Venit t/m unda (regel 96-98).
2p 11 Noteer in eigen woorden drie van deze punten. Ga in je antwoord telkens in op beide versies.
1p 12 Welk Latijns tekstelement past het best als onderschrift bij afbeelding 1?
A adoper taque t/m tumulum (regel 94-95)
B Venit t/m unda (regel 96-98)
C quam t/m reliquit (regel 99-101)
D Ut t/m amictus (regel 102-104)
2p 13 Regel 107 vestem
a Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 102 Ut) het Latijnse woord waarmee hetzelfde bedoeld wordt als met vestem.
Ook in een ander verhaal uit de Metamorphoses leidt een kledingstuk tot een dodelijke afloop.
b Noteer de naam van degene die door middel van dat kledingstuk wordt gedood en leg uit waardoor het kledingstuk dodelijk was. Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
VW-1110-a-23-2-o 3/5 lees verder

### Pagina 4

Regel 108 Una t/m amantes
1p 14 Leg uit dat Ovudius hier het narratologisch middel dramatische ironie gebruikt.

In het verhaal over Thisbe en Pyramus komt een misverstand voor. In de Metamorphoses komen vaker misverstanden voor.
2p 15 Noteer voor twee van die misverstanden de naam van een personage uit de Metamorphoses dat iets verkeerd begrepen heeft, en beschrijf wat dit personage denkt en beschrijf wat er werkelijk aan de hand is.

Tekst 2

Regel 650 Illle volat
In het voorafgaande (niet in dit examen afgedrukt) is verteld dat Morpheus handelt in opdracht van (a), die daarmee zelf gehoorzaamt aan de opdracht die (b) door (c) had laten overbrengen.
3p 16 Neem het volgende schema over en noteer op de plaats van de puntjes telkens de naam van degene die bedoeld wordt met de desbetreffende letter: a = ..., b = ..., c = ....

Regel 650 nullos strepitus
1p 17 Leg uit dat het van belang is dat Morpheus geen geluid maakt.

Regel 651 per tenebras intraque morae breve tempus in urbem
2p 18 a Schrijf regel 651 over en scandeer deze regel.
b Verdedig de stelling dat de inhoud van regel 651 ondersteund wordt door het metrum. Ga in je antwoord in op zowel het metrum als de inhoud van deze regel.

Regel 653 faciem Ceycis
Enkele details hiervan worden precies beschreven in de regels 650-656 (Ille t/m capillus).
2p 19 Beschrijf in eigen woorden drie van deze details.

Regel 658 coniunx en regel 660 coniugis
1p 20 Wie worden bedoeld?
A coniunx: Alcyone, coniugis: Alcyone
B coniunx: Alcyone, coniugis: Ceyx
C coniunx: Ceyx, coniugis: Alcyone
D coniunx: Ceyx, coniugis: Ceyx

VW-1110-a-23-2-o 4 / 5 lees verder ►►►

### Pagina 5

1p 21 Regel 661-662 tulerunt: occidimus
Welk voegwoord zou in een vertaling het best op de plaats van de
dubbele punt kunnen staan?
A hoewel
B of
C opdat
D want

Regel 665-666 oraque t/m fluctus
Dit tekstgedeelte wordt door M. d'Hane-Scheltema als volgt vertaald:
Terwijl ik tevergeefs jouw naam riep, werd mijn mond
door golven overspoeld.
In de vertaling is de grammaticale structuur van het Latijn niet geheel
overgenomen.
1p 22 Leg dit uit met betrekking tot fluctus. Ga in je antwoord in op zowel het
Latijn als de weergave van fluctus in de vertaling.

1p 23 Regel 672 zijn tranen
Citeer uit de regels 650-658 (Ille t/m coniunx) het Latijnse woord dat
inhoudelijk overeenkomt met zijn tranen.

1p 24 Regel 676 Wij kunnen samen gaan!
Alcyone heeft hierbij een bestemming in gedachten die genoemd is in de
regels 663-670 (Nubilus t/m mitte).
Citeer het desbetreffende Latijnse woord.

1p 25 Regel 680-683 Dan t/m los
Dit soort gedrag wordt in de regels 661-670 (Nil t/m mitte) al beschreven.
Noteer de nummers van de twee opeenvolgende regels waarin deze
beschrijving staat.

Tekst 3 en Tekst 2
1p 26 In tekst 3 worden twee droompoorten beschreven.
Is de droom van Alcyone, die in tekst 2 beschreven wordt, volgens jou
door de poort van hoorn of door de poort van ivoor gekomen?
Beargumenteer je antwoord.

Tekst 4

Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 4.
38p Vertaal de regels 150 t/m 155 en de regels 158 t/m 168 in het Nederlands.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
VW-1110-a-23-2-0 5 / 5 einde ■