# Eindexamen Latijn VWO 2022 tijdvak 3

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2022/tijdvak-3

## Vraag 1 – VWO Latijn Examen 2022 periode 3, vraag 1 (1 punt)

1p 1 Regel 3-4 nam t/m propositam Beschrijf in eigen woorden het impliciete compliment aan Tacitus dat Plinius met deze woorden geeft. Regel 4-7 Quamvis enim t/m addet In dit tekstgedeelte noemt Plinius drie manieren waarop zijn oom als het ware onsterfelijk zal worden.

Wat kun je verwachten: Beschrijving in eigen woorden van een impliciet compliment gebaseerd op een tekstfragment.

Wat moet je kennen: Latijnse woordenschat en grammatica van regel 3-4, de historische context van Plinius en Tacitus, de relatie tussen schrijverschap en onsterfelijkheid in de Romeinse oudheid.

Wat moet je kunnen: Tekstinterpretatie, afleiden van impliciete betekenissen, formuleren van een antwoord in eigen woorden.

Waar op letten: Het impliciete karakter van het compliment, niet te letterlijk vertalen, de onderliggende boodschap van Plinius' verzoek aan Tacitus herkennen.

Kernbegrippen: tekstinterpretatie, impliciete betekenis, historische context

Veelgemaakte fouten:
- Te letterlijke interpretatie
- Het 'impliciete' karakter van het compliment missen

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2022/tijdvak-3/vraag/1

## Vraag 2 – Onsterfelijkheid van Plinius' oom (2 punten)

Regel 4-7 Quamvis enim t/m addet
In dit tekstgedeelte noemt Plinius drie manieren waarop zijn oom als het ware onsterfelijk zal worden.
Beschrijf in eigen woorden deze drie manieren.

Wat kun je verwachten: Een vraag die vraagt om het identificeren en in eigen woorden beschrijven van specifieke argumenten, redenen of manieren die in een tekstgedeelte worden genoemd.

Wat moet je kennen: VWO Latijnse woordenschat en grammatica voor het betreffende tekstgedeelte. Kennis van de culturele context van Romeinse literatuur en de waarde van 'onsterfelijkheid' door roem of geschriften.

Wat moet je kunnen: Latijnse tekst lezen en begrijpen (regel 4-7). Hoofdgedachten en specifieke argumenten uit een tekstgedeelte extraheren. Deze argumenten in eigen woorden correct en beknopt weergeven (parafraseren).

Waar op letten: Zorg ervoor dat alle drie de genoemde manieren worden geïdentificeerd. Parafraseer nauwkeurig en onderscheid de manieren duidelijk van elkaar. Vermijd letterlijke vertalingen waar parafrasering gevraagd wordt.

Kernbegrippen: tekstbegrip, interpretatie

Veelgemaakte fouten:
- Niet alle drie de manieren identificeren.
- De manieren onvoldoende onderscheiden of onjuist parafraseren.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2022/tijdvak-3/vraag/2

## Vraag 3 – Analyse van Plinius' enthousiasme in VWO Latijn examen 2022, vraag 3 (1 punt)

Regel 10-11 Quo t/m iniungis
Plinius maakt in dit tekstgedeelte zijn enthousiasme onder meer duidelijk door het woord libentius te gebruiken.
Beschrijf in eigen woorden de andere manier waarop Plinius in dit tekstgedeelte (regel 10-11 Quo t/m iniungis) zijn enthousiasme duidelijk maakt.

Wat kun je verwachten: Een vraag die vraagt naar een specifieke retorische strategie of stilistische keuze van de auteur om een emotie of standpunt duidelijk te maken, naast een reeds gegeven voorbeeld.

Wat moet je kennen: Latijnse woordenschat en grammaticale structuren van de betreffende regels. Kennis van retorische figuren en stilistische middelen (bijv. climax, intensivering) is nuttig.

Wat moet je kunnen: De tekst nauwkeurig lezen en vertalen. De betekenisnuances van woorden herkennen. Retorische middelen identificeren en hun effect op de tekst interpreteren. Een beschrijving in eigen woorden formuleren.

Waar op letten: De vraag vraagt naar 'de andere manier' naast 'libentius'. Dit impliceert dat er een tweede, onderscheidende methode is. Let op de ontwikkeling of escalatie van de uitgedrukte bereidheid of emotie binnen de gegeven regels. Specifiek de overgang van 'graag doen' naar 'opeisen'.

Kernbegrippen: lexicale keuze, retorische intensivering, climax

Veelgemaakte fouten:
- Alleen focussen op het reeds genoemde woord 'libentius'.
- De escalatie van 'graag doen' naar 'opeisen' niet herkennen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2022/tijdvak-3/vraag/3

## Vraag 4 – Werkwoordstijd en functie (2 punten)

2p 4 Regel 12 regebat en regel 15 poscit Noteer van deze vormen de werkwoordstijd en verklaar voor elk van beide vormen het gebruik van de werkwoordstijd. Regel 14-16 Usus t/m poterat

Wat kun je verwachten: Identificatie van werkwoordstijd en verklaring van het gebruik ervan.

Wat moet je kennen: Kennis van Latijnse werkwoordstijden (imperfectum, praesens) en hun specifieke functies in narratieve contexten (bijv. praesens historicum, duratief imperfectum, beschrijvend imperfectum).

Wat moet je kunnen: Werkwoordstijden correct identificeren en de grammaticale functie van die tijden in de context van de zin en het verhaal uitleggen.

Waar op letten: Zowel de werkwoordstijd als de verklaring van het gebruik moeten correct zijn voor elk van de twee vormen. Let op de context van de zin om de juiste functie te bepalen (bijv. achtergrond vs. levendige gebeurtenis).

Kernbegrippen: imperfectum, praesens historicum, tempusgebruik

Veelgemaakte fouten:
- Alleen de werkwoordstijd noemen zonder de functie te verklaren.
- De specifieke functie van het imperfectum (achtergrond, duratief) of praesens historicum (levendigheid) niet correct benoemen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2022/tijdvak-3/vraag/4

## Vraag 5 – Stilistisch middel voor snelheid van handelen (1 punt)

Regel 14-16 Usus t/m poterat
Noteer de naam van het stilistisch middel waarmee in dit tekstgedeelte de snelheid van handelen wordt benadrukt.

Wat kun je verwachten: Een stilistisch middel identificeren dat snelheid van handelen benadrukt.

Wat moet je kennen: Definitie en functie van stilistische middelen, specifiek asyndeton en de impact ervan op teksttempo.

Wat moet je kunnen: Een stilistisch middel herkennen in een Latijnse tekst en de functie ervan benoemen.

Waar op letten: Het weglaten van voegwoorden in een opsomming (asyndeton) en de relatie daarvan met snelheid.

Kernbegrippen: asyndeton, stijlmiddelen

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring met polysyndeton.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2022/tijdvak-3/vraag/5

## Vraag 6 – VWO Latijn Examen 2022 periode 3, vraag 6 (1 punt)

Regel 16-21 Nubes t/m vanescebat
Welke boom geeft volgens Plinius de vorm van de wolk het best weer?

Wat kun je verwachten: Een vraag die de beschrijving van een object in een Latijnse tekst koppelt aan een visuele representatie.

Wat moet je kennen: De Latijnse tekst van Plinius, specifiek de beschrijving van de wolk in regels 16-21. Kennis van Latijnse woordenschat en zinsbouw om de beschrijving van de wolk te begrijpen (bijv. 'pinus', 'longissimo velut trunco', 'quibusdam ramis diffundebatur').

Wat moet je kunnen: De beschrijving van de wolk in de Latijnse tekst correct interpreteren en deze interpretatie vergelijken met de aangeboden afbeeldingen om de best passende visuele representatie te selecteren.

Waar op letten: Let op specifieke details in de Latijnse tekst die de vorm van de wolk beschrijven (bijv. 'stam', 'vertakkingen', 'vorm'). Vergelijk deze details nauwkeurig met de kenmerken van elke boom in de afbeeldingen. De vergelijking met een 'pinus' (pijnboom) is cruciaal.

Kernbegrippen: tekstbegrip, visuele interpretatie

Veelgemaakte fouten:
- De Latijnse tekst, die essentieel is voor het beantwoorden van de vraag, is niet meegeleverd in de verstrekte documenten. De student moet de beschrijving van de wolk uit de brief van Plinius kennen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2022/tijdvak-3/vraag/6

## Vraag 7 – VWO Latijn Examen 2022 periode 3, vraag 7 (2 punten)

Regel 19-23 Nam t/m sustulerat
a Citeer uit dit tekstgedeelte het Latijnse woord dat een tegenstelling vormt met recenti (regel 20).
b Citeer uit dit tekstgedeelte het Latijnse tekstelement waarmee Plinius hetzelfde aspect van de wolk beschrijft als met de woorden in latitudinem vanescebat (regel 21).

Wat kun je verwachten: Het citeren van specifieke Latijnse woorden of tekstelementen uit een opgegeven tekstgedeelte op basis van semantische relaties (tegenstelling) of inhoudelijke overeenkomsten (parafrase).

Wat moet je kennen: Latijnse woordenschat (incl. antoniemen)
Grammatica: participia (PPA)
Tekstbegrip: het vermogen om synonieme uitdrukkingen of parafrases te herkennen.

Wat moet je kunnen: Een tegenstelling (antoniem) herkennen tussen twee Latijnse woorden in de tekst.
Een Latijns tekstelement identificeren dat hetzelfde aspect beschrijft als een gegeven frase (parafrase/synoniem).
Nauwkeurig citeren uit de brontekst.

Waar op letten: Bij vraag a: Zorg dat het geciteerde woord een directe en duidelijke tegenstelling vormt met 'recenti'. Let op de grammaticale vorm (hier ablativus) en de betekenis.
Bij vraag b: Het geciteerde tekstelement moet exact hetzelfde aspect van de wolk beschrijven als 'in latitudinem vanescebat'. Let op de volledigheid van het citaat en de contextuele betekenis.
Nauwkeurigheid van het citaat (geen extra woorden, geen weglatingen).

Kernbegrippen: tekstbegrip, antoniem, participium, parafrase

Veelgemaakte fouten:
- Bij vraag a: een woord citeren dat geen directe tegenstelling vormt.
- Bij vraag b: een onvolledig tekstelement citeren of een deel dat een ander aspect van de wolk beschrijft.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2022/tijdvak-3/vraag/7

## Vraag 8 – VWO Latijn Examen 2022 periode 3, vraag 8 (1 punt)

Regel 29-30 aliud est t/m scribere
Zijn de woorden epistulam, historiam, amico en omnibus onderling gerangschikt als een chiasme of als een parallellisme? Licht je antwoord toe.

Wat kun je verwachten: De vraag verwacht een identificatie van een stijlmiddel (chiasme of parallellisme) en een toelichting daarvan.

Wat moet je kennen: Definities en kenmerken van chiasme en parallellisme.

Wat moet je kunnen: De gegeven Latijnse woorden (epistulam, historiam, amico, omnibus) analyseren op hun grammaticale functie en onderlinge rangschikking om het correcte stijlmiddel te identificeren en de structuur te beschrijven.

Waar op letten: De volgorde van de corresponderende woordparen en hun grammaticale/semantische relatie. Let op de precieze definitie van parallellisme (A-B, A'-B') versus chiasme (A-B, B'-A'). De toelichting moet de gekozen rangschikking duidelijk maken.

Kernbegrippen: parallellisme, chiasme, stijlmiddelen

Veelgemaakte fouten:
- Verwarring tussen parallellisme en chiasme.
- Onvoldoende toelichting van de structuur.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2022/tijdvak-3/vraag/8

## Vraag 9 – Karakterisering Plinius Maior als intellectueel (2 punten)

2p 9 Plinius Minor karakteriseert zijn oom in deze brief als intellectueel. a Citeer uit de regels 12-18 (**Erat** t/m **expresserit**) het Latijnse woord waarmee Plinius Minor zijn oom als intellectueel karakteriseert. b Citeer uit de regels 19-25 (**Nam** t/m **dederat**) het Latijnse woord waarmee Plinius Minor zijn oom als intellectueel karakteriseert.

Wat kun je verwachten: Het citeren van specifieke Latijnse woorden die een karakterisering van een persoon weergeven, binnen aangegeven tekstfragmenten.

Wat moet je kennen: Latijnse woordenschat die intellectuele eigenschappen of bezigheden beschrijft. Begrip van de context van de brief van Plinius Minor over zijn oom.

Wat moet je kunnen: Tekstanalyse: identificeren van woorden die een specifieke karakterisering (hier: intellectueel) weergeven. Nauwkeurig citeren van het gevraagde woord binnen de opgegeven regels.

Waar op letten: Alleen het Latijnse woord citeren, niet de hele zin of een zinsdeel. Het woord moet specifiek de intellectuele kant karakteriseren, niet een algemene beschrijving zijn. Let op de exacte regelnummers en begin-/eindwoorden van de fragmenten.

Kernbegrippen: karakterisering, woordkeus

Veelgemaakte fouten:
- Een woord citeren dat de oom beschrijft, maar niet specifiek zijn intellectuele kant.
- Citeren van een te groot of te klein tekstfragment.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2022/tijdvak-3/vraag/9

## Vraag 10 – Reden voor afbreking verslag Plinius (1 punt)

1p 10 Regel 4 afgebroken Wat was de reden die Plinius gegeven had voor deze afbreking? Baseer je antwoord op de regels 26-30 van tekst 1 (Interim t/m Vale).

Wat kun je verwachten: Een vraag naar de expliciete reden die Plinius zelf geeft voor het afbreken van zijn verslag, gebaseerd op een specifiek tekstgedeelte.

Wat moet je kennen: Latijnse woordenschat en grammatica om de regels 26-30 van tekst 1 te kunnen vertalen en begrijpen.

Wat moet je kunnen: Specifieke informatie lokaliseren in een opgegeven tekstgedeelte en deze correct interpreteren en parafraseren in het Nederlands.

Waar op letten: De expliciete reden van Plinius zelf identificeren en niet afwijken naar eigen interpretatie. Zorg ervoor dat het antwoord direct gerelateerd is aan het verzoek van Tacitus en de relevantie van de verdere gebeurtenissen voor dat verzoek.

Kernbegrippen: tekstbegrip, verwijzing

Veelgemaakte fouten:
- Niet de expliciete reden van Plinius noemen, maar een eigen interpretatie geven.
- De relevante informatie niet kunnen vinden in het opgegeven tekstgedeelte.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2022/tijdvak-3/vraag/10

## Vraag 11 – Redenen voor vertrek Plinius' oom (2 punten)

2p 11 Regel 7 het vertrek van mijn oom Plinius' oom had twee redenen om in de richting van de vulkaanuitbarsting te willen reizen. a Noteer in eigen woorden de reden die opgemaakt kan worden uit het tekstgedeelte Nonum t/m dederat van tekst 1 (regel 12-25). b Noteer de reden die genoemd wordt in het gedeelte van de brief dat in dit examen is weggelaten tussen de regels 25 en 26 van tekst 1.

Wat kun je verwachten: Het noteren van twee verschillende redenen voor een handeling van een personage, gebaseerd op verschillende tekstgedeelten, waarvan één impliciet uit een weggelaten deel van de tekst komt.

Wat moet je kennen: De inhoud van het opgegeven tekstgedeelte (regel 12-25) en de algemene context van de brief van Plinius de Jongere over de uitbarsting van de Vesuvius, inclusief de motieven van Plinius Maior die ook in niet-afgedrukte delen van de brief worden genoemd.

Wat moet je kunnen: Tekstbegrip en interpretatie van Latijnse tekst (voor deel a). Het reproduceren van contextuele kennis over de brief (voor deel b). Het onderscheiden van verschillende motieven. Het formuleren van antwoorden in eigen woorden.

Waar op letten: Het correct onderscheiden van de twee redenen en het toewijzen van elke reden aan de juiste bron (tekstgedeelte of algemene context). Het formuleren in eigen woorden. Het niet verwarren van de motieven.

Kernbegrippen: tekstbegrip, interpretatie, karakterisering

Veelgemaakte fouten:
- Het verwarren van de twee verschillende motieven.
- Het niet herkennen dat de informatie voor vraag b uit een niet-afgedrukt, maar bekend verondersteld, deel van de tekst komt.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2022/tijdvak-3/vraag/11

## Vraag 12 – Afleiden van Plinius' voorkeur voor theoretische studie uit tekst 1 (1 punt)

1p 12 Regel 7-8 Na t/m thuisgebleven Uit dit tekstgedeelte kan afgeleid worden dat Plinius Minor theoretische studie belangrijker vond dan praktische studie. Leg uit dat dit ook afgeleid kan worden uit de regels 19-25 van tekst 1 (Nam t/m dederat). Betrek in je antwoord zowel de theoretische als de praktische studie die aan de orde is in de regels 19-25 van tekst 1 (Nam t/m dederat). Tekst 3

Wat kun je verwachten: Een vraag die vraagt om een conclusie uit een eerder tekstgedeelte te onderbouwen met een ander tekstgedeelte, waarbij specifieke elementen (theoretische en praktische studie) uit het tweede tekstgedeelte moeten worden betrokken.

Wat moet je kennen: De inhoud van Tekst 1 (regels 19-25) en Tekst 2 (regels 7-8). De betekenis van 'theoretische studie' en 'praktische studie' in de context van de teksten.

Wat moet je kunnen: Tekstgedeelten interpreteren en analyseren. Een verband leggen tussen een algemene stelling en specifieke tekstuele bewijzen. De relevante informatie uit de tekst selecteren en deze expliciet verbinden met de vraagstelling. Een uitleg formuleren die zowel de theoretische als de praktische studie benoemt en de keuze van Plinius daartussen verklaart.

Waar op letten: Zorg ervoor dat zowel de 'theoretische studie' als de 'praktische studie' expliciet worden benoemd en uitgelegd aan de hand van regels 19-25. De uitleg moet duidelijk maken dat Plinius de theoretische studie verkoos boven de praktische. Vermijd het enkel herhalen van de vraagstelling zonder concrete verwijzing naar de tekst.

Kernbegrippen: tekstinterpretatie, karakteranalyse

Veelgemaakte fouten:
- Onvolledig antwoord geven door slechts één van de twee elementen (praktische studie vs. theoretische studie) te noemen.
- De link tussen de keuze van Plinius in tekst 1 en de conclusie in tekst 2 niet expliciet maken.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2022/tijdvak-3/vraag/12

## Vraag 13 – VWO Latijn Examen 2022 periode 3, vraag 13 (1 punt)

1p 13 Regel 3 dicitur 'Hic est' Beschrijf in eigen woorden een concrete situatie waarin dit voor kon komen. Betrek in je antwoord de betekenis van Hic est.

Wat kun je verwachten: Een beschrijving van een concrete situatie en de betekenis van een Latijnse uitdrukking, beide in eigen woorden.

Wat moet je kennen: De letterlijke betekenis van 'Hic est'. De culturele context van de tekst (bijvoorbeeld bekendheid van Martialis).

Wat moet je kunnen: 1. De Latijnse uitdrukking 'Hic est' correct vertalen. 2. Een plausibele, concrete situatie bedenken die past bij de vertaling en de context van de tekst. 3. De situatie en de betekenis helder in eigen woorden formuleren.

Waar op letten: Zorg ervoor dat zowel een concrete, toepasselijke situatie als de juiste betekenis van 'Hic est' in het antwoord aanwezig zijn. Een van beide is onvoldoende.

Kernbegrippen: culturele_context, vertaling_basis

Veelgemaakte fouten:
- Onvolledig antwoord (alleen situatie of alleen vertaling)
- Niet-passende context voor de situatie

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2022/tijdvak-3/vraag/13

## Vraag 14 – VWO Latijn Examen 2022 periode 3, vraag 14 (1 punt)

1p 14 Regel 4 hoc Noteer in één Nederlands woord wat concreet bedoeld wordt met hoc.

Wat kun je verwachten: Het identificeren van de concrete referent van een demonstratief pronomen (hoc) in de tekst.

Wat moet je kennen: De betekenis van het pronomen 'hoc' (dit). De contextuele betekenis van woorden en zinsdelen in een Latijnse tekst.

Wat moet je kunnen: De tekst analyseren op verwijzingen. De abstracte betekenis van een pronomen afleiden uit de omringende context. Een passend Nederlands woord vinden dat de abstracte betekenis dekt.

Waar op letten: Niet letterlijk vertalen ('dit'), maar de abstracte betekenis afleiden die 'hoc' in deze specifieke context representeert. De valkuil is een te letterlijke vertaling van 'hoc' geven in plaats van de abstracte betekenis die uit de context blijkt.

Kernbegrippen: pronomen demonstrativum, tekstbegrip

Veelgemaakte fouten:
- Een te letterlijke vertaling van 'hoc' geven (zoals 'dit') in plaats van de abstracte betekenis die uit de context blijkt.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2022/tijdvak-3/vraag/14

## Vraag 17 – Pointe van een epigram identificeren (1 punt)

Martialis heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van de 'pointe' in het epigram.
1p 17 Noteer in eigen woorden de 'pointe' van tekst 3.

Wat kun je verwachten: Een vraag die vraagt naar de kern van een epigram, specifiek de 'pointe'.

Wat moet je kennen: Het concept 'pointe' in de context van een epigram. De inhoud van tekst 3.

Wat moet je kunnen: De pointe van tekst 3 in eigen woorden formuleren. De centrale tegenstelling of onverwachte wending in een epigram herkennen.

Waar op letten: De onverwachte wending of conclusie aan het einde van het epigram. De tegenstelling tussen de spreker en de aangesprokene, en hun respectievelijke status/eigenschappen. De superioriteit van roem/kunst boven rijkdom.

Kernbegrippen: pointe, epigram, Martialis

Veelgemaakte fouten:
- Het concept 'pointe' niet kennen.
- De centrale tegenstelling van het gedicht missen (roem/kunst vs. rijkdom).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2022/tijdvak-3/vraag/17

## Vraag 18 – VWO Latijn Examen 2022 periode 3, vraag 18 (1 punt)

1p 18 Vind je de ik-persoon in tekst 3 sympathiek of niet? Beargumenteer je antwoord met een gegeven uit tekst 3. **Tekst 4** Regel 1 Blanditiae

Wat kun je verwachten: Een vraag die vraagt om een persoonlijke mening over een personage, onderbouwd met tekstuele evidentie.

Wat moet je kennen: De inhoud en interpretatie van Tekst 3.

Wat moet je kunnen: 1. Een mening vormen over een personage. 2. Relevante tekstgedeelten identificeren die de mening ondersteunen. 3. De tekstgedeelten correct interpreteren en als argument formuleren.

Waar op letten: Zorg dat de argumentatie direct en specifiek verwijst naar een gegeven uit Tekst 3. Een algemene mening zonder onderbouwing is onvoldoende. Let op de nuances in de houding van de ik-persoon (bijvoorbeeld opschepperij, laatdunkendheid, waardering voor kunst).

Kernbegrippen: tekstinterpretatie, argumentatie, karakteranalyse

Veelgemaakte fouten:
- Mening geven zonder onderbouwing uit de tekst.
- Onvoldoende specifiek verwijzen naar de tekstinhoud.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2022/tijdvak-3/vraag/18

## Vraag 19 – VWO Latijn Examen 2022 periode 3, vraag 19 (2 punten)

Regel 1 Blanditiae
a Citeer uit de regels 8-13 (Non t/m loquaris) het Latijnse tekstelement dat in deze context inhoudelijk vergelijkbaar is met Blanditiae.
b Citeer uit de regels 8-13 (Non t/m loquaris) het Latijnse tekstelement dat in deze context een tegenstelling vormt met Blanditiae.

Wat kun je verwachten: De vraag vereist het citeren van specifieke Latijnse tekstelementen uit een gegeven tekstfragment die inhoudelijk vergelijkbaar zijn met, of een tegenstelling vormen met een gegeven kernwoord (Blanditiae).

Wat moet je kennen: Kennis van Latijnse woordenschat (Blanditiae, Veritas, verbis prioribus) en de betekenis van deze woorden in de context van het gedicht. Begrip van de concepten 'synoniem' en 'antoniem' in een tekstuele context.

Wat moet je kunnen: De student moet in staat zijn om: 1. De betekenis van 'Blanditiae' te achterhalen. 2. Het tekstfragment (regels 8-13) te lezen en te begrijpen. 3. Tekstelementen te identificeren die inhoudelijk overeenkomen met 'Blanditiae'. 4. Tekstelementen te identificeren die een tegenstelling vormen met 'Blanditiae'. 5. De relevante Latijnse tekstelementen correct te citeren.

Waar op letten: Let op het exact citeren van het Latijnse tekstelement. Verwarring tussen de vergelijking (synoniem) en de tegenstelling (antoniem) is een valkuil. Zorg ervoor dat de gekozen tekstelementen daadwerkelijk de gevraagde relatie (vergelijkbaar/tegenstelling) hebben met 'Blanditiae' in de context van de tekst.

Kernbegrippen: woordenschat, contextueel begrip, antoniem, synoniem

Veelgemaakte fouten:
- Het niet citeren van het exacte Latijnse tekstelement zoals gevraagd.
- Het verwarren van de tegenstelling met de vergelijking.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2022/tijdvak-3/vraag/19

## Vraag 20 – Geschikte aanspreekvormen voor de keizer (2 punten)

Regel 3 dicturus t/m sum
Citeer uit het vervolg (t/m regel 11 capillis) de twee verschillende Latijnse tekstelementen die Martialis wél geschikt vindt om de keizer mee aan te duiden.

Wat kun je verwachten: Het identificeren en citeren van specifieke Latijnse tekstelementen die voldoen aan een gegeven criterium (geschiktheid als aanduiding voor de keizer).

Wat moet je kennen: De inhoud van de opgegeven tekstpassage (regels 3-11) en de context van Martialis' epigrammen over aanspreekvormen voor de keizer.

Wat moet je kunnen: Tekstbegrip: het onderscheiden van geschikte en ongeschikte aanduidingen voor de keizer volgens Martialis. Citeren: het nauwkeurig overnemen van de gevraagde Latijnse tekstelementen.

Waar op letten: Twee verschillende tekstelementen citeren. Alleen de elementen die Martialis wél geschikt vindt. De correcte Latijnse woorden/zinsdelen overnemen. Let op de afbakening van de zoekopdracht (t/m regel 11 capillis).

Kernbegrippen: tekstbegrip, citaatvraag, Martialis, epigram, aanspreekvormen keizer

Veelgemaakte fouten:
- Onvolledig antwoord (slechts één element citeren)
- Verkeerde elementen citeren (bijvoorbeeld de afgekeurde aanspreektitels)

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2022/tijdvak-3/vraag/20

## Vraag 22 – Plinius' retorische verdediging van zijn verleden (2 punten)

Regel 9-11 Vos mihi t/m perhibuistis
In dit tekstgedeelte herinnert Plinius de senatoren aan zijn eigen activiteiten in het verleden.
a Leg uit dat de senatoren door de herinnering aan deze activiteiten kritiek op Plinius zouden kunnen hebben. Baseer je antwoord op een gegeven uit het tekstgedeelte Vos modo t/m numeror (regel 15-20).
b Leg uit dat Plinius eventuele kritiek probeert te voorkomen door de manier waarop hij de senatoren aan zijn eigen activiteiten herinnert in de regels 9-11 (Vos mihi t/m perhibuistis).

Wat kun je verwachten: Een vraag die inzicht toetst in de retorische strategieën van Plinius en zijn gebruik van historische context om kritiek te pareren.

Wat moet je kennen: Historische context van Plinius' tijd, in het bijzonder de reputatie van keizer Domitianus. Kennis van retorische middelen, zoals captatio benevolentiae of het delen van verantwoordelijkheid.

Wat moet je kunnen: Tekstgedeelten interpreteren en met elkaar in verband brengen. Impliciete kritiek en retorische verdediging herkennen en benoemen. Een argumentatie opbouwen op basis van tekstgegevens.

Waar op letten: De verbinding tussen de twee tekstgedeelten: hoe de informatie uit 15-20 (carrière onder Domitianus) kritiek kan oproepen, en hoe 9-11 (senatoren keurden zijn werk goed) die kritiek probeert te voorkomen. Let op de rol van de senatoren in beide passages.

Kernbegrippen: rhetorica, captatio benevolentiae, historische context (Domitianus)

Veelgemaakte fouten:
- Het niet correct verbinden van de informatie uit de twee verschillende tekstgedeelten (regel 9-11 en 15-20).
- Het niet herkennen van de impliciete kritiek (carrière onder een tiran) en de retorische verdediging (jullie keurden het goed).

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2022/tijdvak-3/vraag/22

## Vraag 23 – VWO Latijn Examen 2022 periode 3, vraag 23 (2 punten)

2p 23 a Citeer uit het vervolg (t/m regel 20 numeror) het Latijnse tekstelement dat een tegenstelling vormt met compendia. Plinius geeft geen concrete voorbeelden van compendia. b Beschrijf een zelfbedacht concreet voorbeeld van wat Plinius hier bedoelt met compendia. Regel 15-21 Vos modo t/m fui Aan het begin van de Panegyricus schrijft Plinius: Ik bid dat uit mijn woorden vrijmoedigheid, loyaliteit en oprechtheid spreken en dat de schijn van vleierij evenzeer mag ontbreken als elke dwang ontbroken heeft.

Wat kun je verwachten: De vraag bestaat uit twee delen: a) het citeren van een Latijns tekstelement dat een tegenstelling vormt met een gegeven woord, en b) het beschrijven van een zelfbedacht concreet voorbeeld van een concept uit de tekst.

Wat moet je kennen: Lexicon: de betekenis van 'compendia' en 'longius iter'. Tekstbegrip: de algemene context van Plinius' Panegyricus, met name de tegenstelling tussen de regeringsperiodes van Domitianus en Trajanus. Historische context: de corruptie en vleierij onder Domitianus versus de idealen van eerlijkheid onder Trajanus.

Wat moet je kunnen: Tekstanalyse: het herkennen van tegenstellingen in de Latijnse tekst. Contextuele interpretatie: het plaatsen van Latijnse woorden en concepten in de bredere historische en literaire context van de Panegyricus. Creatief denken: het formuleren van een concreet, passend voorbeeld op basis van de tekstuele en historische context.

Waar op letten: Deel a: Exact citeren van het Latijnse tekstelement. Deel b: Het voorbeeld moet concreet zijn en direct aansluiten bij de betekenis van 'compendia' in de context van de Panegyricus (corrupte manieren om carrière te maken onder Domitianus). Vermijd te algemene of anachronistische voorbeelden.

Kernbegrippen: lexicon, tekstbegrip, contextuele interpretatie, Panegyricus, Domitianus

Veelgemaakte fouten:
- Het niet herkennen van de tegenstelling in de Latijnse tekst.
- Het geven van een te algemeen of historisch incorrect voorbeeld voor 'compendia'.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2022/tijdvak-3/vraag/23

## Vraag 24 – Analyse van Plinius' Panegyricus: Vleierij en Tekstgenre (2 punten)

Regel 15-21 Vos modo t/m fui
Aan het begin van de Panegyricus schrijft Plinius:
Ik bid dat uit mijn woorden vrijmoedigheid, loyaliteit en oprechtheid spreken en dat de schijn van vleierij evenzeer mag ontbreken als elke dwang ontbroken heeft.
a Verdedig de stelling dat het laten ontbreken van de schijn van vleierij niet gelukt is. Baseer je antwoord op het tekstgedeelte Vos modo t/m fui (regel 15-21).
b Leg uit dat het begrijpelijk is als in tekst 5 de schijn van vleierij aanwezig is. Ga in je antwoord in op de soort tekst waarvan tekst 5 een onderdeel is.

Wat kun je verwachten: Deelvraag a vraagt om een verdediging van een stelling op basis van een specifiek tekstgedeelte. Deelvraag b vraagt om een uitleg die ingaat op het tekstgenre.

Wat moet je kennen: De inhoud van Plinius' Panegyricus, specifiek regel 15-21 (Vos modo t/m fui).
De historische context van de Panegyricus, inclusief de relatie tussen Plinius, Trajanus en Domitianus.
De kenmerken en functie van het tekstgenre 'Panegyricus' (lof- of dankrede).

Wat moet je kunnen: Tekstanalyse: specifieke argumenten uit het opgegeven tekstgedeelte identificeren die de stelling ondersteunen.
Contextualisering: de tekst plaatsen binnen zijn genre en historische context om gedrag of stijl te verklaren.
Argumentatie: een stelling verdedigen met tekstuele bewijzen en een uitleg geven met inachtneming van context.

Waar op letten: Voor deelvraag a: Zorg ervoor dat de argumenten direct afkomstig zijn uit de opgegeven regels en de stelling over vleierij onderbouwen (bijvoorbeeld door het contrast tussen Domitianus en Trajanus, of de lofprijzing van Trajanus).
Voor deelvraag b: Benoem expliciet het genre 'Panegyricus' of 'lof-/dankrede bij ambtsaanvaarding als consul' en leg uit waarom dit genre de aanwezigheid van vleierij (of positieve opmerkingen) begrijpelijk maakt.

Kernbegrippen: Panegyricus, vleierij, damnatio memoriae, tekstgenre, historische context, Domitianus, Trajanus

Veelgemaakte fouten:
- Het antwoord voor vraag a baseren op algemene kennis in plaats van op de inhoud van de tekst (die hier overigens niet is bijgeleverd, maar wel wordt geïmpliceerd door het CV).
- Het genre 'Panegyricus' niet herkennen of de functie ervan niet correct omschrijven.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2022/tijdvak-3/vraag/24

## Vraag 25 – VWO Latijn Examen 2022 periode 3, vraag 25 (1 punt)

Regel 21-23 ego t/m putem
In dit tekstgedeelte noemt Plinius drie stadia in zijn carrière. De drie woorden voor deze stadia staan niet in de volgorde waarin deze stadia doorlopen worden.
Citeer deze drie Latijnse woorden in de volgorde waarin de stadia doorlopen worden. Begin met het vroegste stadium.

Wat kun je verwachten: Het citeren van specifieke Latijnse woorden uit een gegeven tekstgedeelte, waarbij de woorden in een chronologische volgorde geplaatst moeten worden die afwijkt van de volgorde in de tekst.

Wat moet je kennen: Kennis van de 'cursus honorum' (de Romeinse erebaan) en de bijbehorende terminologie (candidatus, consul, consularis). Woordenschat van de betreffende Latijnse termen.

Wat moet je kunnen: De relevante woorden in de tekst identificeren. De betekenis van de woorden correct interpreteren in de context van de Romeinse carrière. De chronologische volgorde van de stadia in de 'cursus honorum' bepalen. De woorden correct citeren.

Waar op letten: De woorden moeten in de juiste chronologische volgorde van de carrière-stadia staan, niet in de volgorde waarin ze in de tekst voorkomen. Let op de precieze citering van de woorden. Het antwoord moet volledig zijn (alle drie de woorden).

Kernbegrippen: cursus_honorum, woordenschat

Veelgemaakte fouten:
- De woorden citeren in de volgorde waarin ze in de tekst staan, in plaats van de chronologische volgorde van de carrière.
- De betekenis van de termen candidatus, consul en consularis niet correct kennen.

Meer: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2022/tijdvak-3/vraag/25

## Vragen in dit examen

### Vraag 15 – Analyse VWO Latijn Examen 2022, periode 3, vraag 15

Wat kun je verwachten: De vraag bestaat uit twee delen: a) het citeren van een Latijns woord dat een tegenhanger vormt van een gegeven woord, en b) het in eigen woorden noteren van een gegeven dat een tegenstelling vormt met een tekstgedeelte.

Wat moet je kennen: Woordenschat Latijn (o.a. 'eques', 'libertinas'). Kennis van sociale klassen in Rome (ridderstand vs. vrijgelatenen). Begrip van stilistische figuren, specifiek antithese. De inhoud van de betreffende tekstgedeelten.

Wat moet je kunnen: Tekst nauwkeurig lezen en interpreteren. Latijnse woorden herkennen en hun betekenis plaatsen in context. Tegenstellingen identificeren binnen de tekst. Hoofdgedachten van tekstgedeelten samenvatten in eigen woorden.

Waar op letten: De sociale connotatie van 'eques' en 'libertinas'. De contrastwerking tussen de beschreven rijkdom in r. 5-8 en de armoede die in r. 1 wordt geïmpliceerd. De formulering 'in eigen woorden' voor deel b.

### Vraag 16 – Stijlmiddelen: Personificatie en Hyperbaton

Wat kun je verwachten: Deelvraag a vraagt om het herkennen en in eigen woorden beschrijven van een personificatie. Deelvraag b vraagt om het benoemen van een ander specifiek stilistisch middel dat in elke regel voorkomt.

Wat moet je kennen: Definitie en kenmerken van personificatie. Definitie en kenmerken van hyperbaton. Andere veelvoorkomende stilistische middelen in Latijnse poëzie/proza.

Wat moet je kunnen: Latijnse tekst analyseren op stilistische middelen. Specifieke voorbeelden van personificatie identificeren. Specifieke voorbeelden van hyperbaton identificeren. Stilistische middelen correct benoemen.

Waar op letten: Deelvraag a: Zoek naar niet-menselijke entiteiten die menselijke eigenschappen of handelingen krijgen toegeschreven. Formuleer het antwoord in eigen woorden. Deelvraag b: Let op ongebruikelijke woordvolgorde waarbij syntactisch bij elkaar horende woorden gescheiden zijn. Dit vereist een nauwkeurige analyse van de Latijnse zinsbouw.

### Vraag 21 – VWO Latijn Examen 2022 periode 3, vraag 21

Wat kun je verwachten: [object Object]

Wat moet je kennen: Latijnse grammatica (o.a. indirecte vraag, conjunctivus)
Woordenschat Latijn
Stilistische middelen (o.a. chiasme, asyndeton)

Wat moet je kunnen: Tekstanalyse (Latijnse tekst en Nederlandse vertaling vergelijken)
Specifieke Latijnse constructies herkennen (indirecte vraag)
Stilistische middelen identificeren
Citeren van Latijnse tekstgedeelten

Waar op letten: [object Object]

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2022
tijdvak 3
dinsdag 5 juli
9.00 - 12.00 uur
Latijnse taal en cultuur
Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 25 vragen en een vertaalopdracht.
Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord
meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Geef niet meer antwoorden (tekstelementen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er
worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld één tekstelement wordt gevraagd en je
antwoordt met meer dan één tekstelement, dan wordt alleen het eerste
tekstelement in de beoordeling meegeteld.

VW-1110-a-22-3-o

### Pagina 2

Tekst 1
Regel 3-4 nam t/m propositam
1p 1 Beschrijf in eigen woorden het impliciete compliment aan Tacitus dat
Plinius met deze woorden geeft.
Regel 4-7 Quamvis enim t/m addet
In dit tekstgedeelte noemt Plinius drie manieren waarop zijn oom als het ware
2p 2 onsterfelijk zal worden.
Beschrijf in eigen woorden deze drie manieren.
Regel 10-11 Quo t/m iniungis
Plinius maakt in dit tekstgedeelte zijn enthousiasme onder meer duidelijk
door het woord libentius te gebruiken.
1p 3 Beschrijf in eigen woorden de andere manier waarop Plinius in dit
tekstgedeelte (regel 10-11 Quo t/m iniungis) zijn enthousiasme duidelijk
maakt.
Regel 12 regebat en regel 15 poscit
2p 4 Noteer van deze vormen de werkwoordstijd en verklaar voor elk van beide
vormen het gebruik van de werkwoordstijd.
Regel 14-16 Usus t/m poterat
1p 5 Noteer de naam van het stilistisch middel waarmee in dit tekstgedeelte de
snelheid van handelen wordt benadrukt.
VW-1110-a-22-3-o 2/7 lees verder ► ► ►

### Pagina 3

Regel 16-21 Nubes t/m vanescebat
1p 6 Welke boom geeft volgens Plinius de vorm van de wolk het best weer?
A [FIGUUR: Silhouet van een boom met kale takken.]
B [FIGUUR: Silhouet van een boom met een platte, brede kruin.]
C [FIGUUR: Silhouet van een palmboom.]
D [FIGUUR: Silhouet van een conifeer of spar.]

2p 7 a Citeer uit dit tekstgedeelte het Latijnse woord dat een tegenstelling vormt met recenti (regel 20).
b Citeer uit dit tekstgedeelte het Latijnse tekstelement waarmee Plinius hetzelfde aspect van de wolk beschrijft als met de woorden in latitudinem vanescebat (regel 21).

1p 8 Regel 29-30 aliud est t/m scribere
Zijn de woorden epistulam, historiam, amico en omnibus onderling gerangschikt als een chiasme of als een parallellisme? Licht je antwoord toe.

2p 9 a Citeer uit de regels 12-18 (Erat t/m expresserit) het Latijnse woord waarmee Plinius Minor zijn oom als intellectueel karakteriseert.
b Citeer uit de regels 19-25 (Nam t/m dederat) het Latijnse woord waarmee Plinius Minor zijn oom als intellectueel karakteriseert.
VW-1110-a-22-3-o 3/7 lees verder ►►►

### Pagina 4

Tekst 2 en Tekst 1

1p 10 Regel 4 afgebroken
Wat was de reden die Plinius gegeven had voor deze afbreking? Baseer
je antwoord op de regels 26-30 van tekst 1 (Interim t/m Vale).

Regel 7 het vertrek van mijn oom
Plinius’ oom had twee redenen om in de richting van de
vulkaanuitbarsting te willen reizen.
2p 11 a Noteer in eigen woorden de reden die opgemaakt kan worden uit het
tekstgedeelte Nonum t/m dederant van tekst 1 (regel 12-25).
b Noteer de reden die genoemd wordt in het gedeelte van de brief dat in
dit examen is weggelaten tussen de regels 25 en 26 van tekst 1.

Regel 7-8 Na t/m thuisgebleven
Uit dit tekstgedeelte kan afgeleid worden dat Plinius Minor theoretische
studie belangrijker vond dan praktische studie.
1p 12 Leg uit dat dit ook afgeleid kan worden uit de regels 19-25 van tekst 1
(Nam t/m dederat). Betrek in je antwoord zowel de theoretische als de
praktische studie die aan de orde is in de regels 19-25 van tekst 1 (Nam
t/m dederat).

Tekst 3

1p 13 Regel 3 dicitur ‘Hic est’
Beschrijf in eigen woorden een concrete situatie waarin dit voor kon
komen. Betrek in je antwoord de betekenis van Hic est.

1p 14 Regel 4 hoc
Noteer in één Nederlands woord wat concreet bedoeld wordt met hoc.

Regel 5-8 At t/m greges
2p 15 a Citeer uit dit tekstgedeelte het Latijnse woord dat opgevat kan worden
als tegenhanger van eques (regel 2).

De regels 5-8 (At t/m greges) vormen als geheel een tegenstelling met
een gegeven uit het voorafgaande (vanaf regel 1 Sum).
b Noteer in eigen woorden dit gegeven.

VW-1110-a-22-3-0 4 / 7 lees verder ►►►

### Pagina 5

Regel 5-8 At t/m greges
Martialis maakt in dit tekstgedeelte enkele malen gebruik van het
stilistisch middel personificatie.
2p 16 a Noteer in eigen woorden een geval van personificatie uit dit
tekstgedeelte.

Een ander stilistisch middel dan personificatie is in elke van deze vier
regels telkens eenmaal gebruikt.
b Noteer de naam van dit stilistisch middel.

Martialis heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van
de 'pointe' in het epigram.
1p 17 Noteer in eigen woorden de 'pointe' van tekst 3.

1p 18 Vind je de ik-persoon in tekst 3 sympathiek of niet? Beargumenteer je
antwoord met een gegeven uit tekst 3.

Tekst 4

Regel 1 Blanditiae
2p 19 a Citeer uit de regels 8-13 (Non t/m loquaris) het Latijnse tekstelement
dat in deze context inhoudelijk vergelijkbaar is met Blanditiae.
b Citeer uit de regels 8-13 (Non t/m loquaris) het Latijnse tekstelement
dat in deze context een tegenstelling vormt met Blanditiae.

Regel 3 dicturus t/m sum
2p 20 Citeer uit het vervolg (t/m regel 11 capillus) de twee verschillende Latijnse
tekstelementen die Martialis wél geschikt vindt om de keizer mee aan te
duiden.

VW-1110-a-22-3-o 5 / 7 lees verder

### Pagina 6

Tekst 5

Regel 1-2 Tu t/m elegisti
Dit tekstgedeelte wordt door F. Meijer en D. den Hengst als volgt vertaald:
Door de mond van de keizer hebt u uw wil kenbaar gemaakt en
hem een zoon, ons een vader en uzelf een opperpriester
geschonken.
21 a Citeer het Latijnse tekstelement dat in de vertaling is weergegeven
met 'uw wil'.
b Noteer de naam van een stilistisch middel dat in het Latijn is gebruikt
maar dat niet in de vertaling is overgenomen. Laat alliteratie buiten
beschouwing.

Regel 9-11 Vos mihi t/m perhibuistis
In dit tekstgedeelte herinnert Plinius de senatoren aan zijn eigen
activiteiten in het verleden.
22 a Leg uit dat de senatoren door de herinnering aan deze activiteiten
kritiek op Plinius zouden kunnen hebben. Baseer je antwoord op
een gegeven uit het tekstgedeelte Vos modo t/m numeror (regel
15-20).
b Leg uit dat Plinius eventuele kritiek probeert te voorkomen door de
manier waarop hij de senatoren aan zijn eigen activiteiten herinnert in
de regels 9-11 (Vos mihi t/m perhibuistis).

Regel 18 compendia
23 a Citeer uit het vervolg (t/m regel 20 numeror) het Latijnse
tekstelement dat een tegenstelling vormt met compendia.

Plinius geeft concrete voorbeelden van compendia.
b Beschrijf een zelfbedacht concreet voorbeeld van wat Plinius hier
bedoelt met compendia.

Regel 15-21 Vos modo t/m fui
Aan het begin van de Panegyricus schrijft Plinius:
Ik bid dat uit mijn woorden vrijmoedigheid, loyaliteit en oprechtheid
spreken en dat de schijn van vleiërij evenzeer mag ontbreken als
elke dwang ontbroken heeft.
24 a Verdedig de stelling dat het laten ontbreken van de schijn van vleiërij
niet gelukt is. Baseer je antwoord op het tekstgedeelte Vos modo t/m
fui (regel 15-21).
b Leg uit dat het begrijpelijk is als in tekst 5 de schijn van vleiërij
aanwezig is. Ga in je antwoord in op de soort tekst waarvan tekst 5
een onderdeel is.

VW-1110-a-22-3-0 6/7 lees verder ‣‣‣

### Pagina 7

Regel 21-23 ego t/m putem
In dit tekstgedeelte noemt Plinius drie stadia in zijn carrière. De drie
woorden voor deze stadia staan niet in de volgorde waarin deze stadia
doorlopen worden.
1p 25 Citeer deze drie Latijnse woorden in de volgorde waarin de stadia
doorlopen worden. Begin met het vroegste stadium.

Tekst 6

38p Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 6.
Vertaal de regels 1 t/m 13 in het Nederlands.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
VW-1110-a-22-3-o 7 / 7 einde