# Eindexamen Latijn VWO 2021 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2021/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2021
tijdvak 2
woensdag 16 juni
9.00 - 12.00 uur
Latijnse taal en cultuur
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 24 vragen en een vertaalopdracht.
Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord
meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (tekstelementen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er
worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld één tekstelement wordt gevraagd en je
antwoordt met meer dan één tekstelement, dan wordt alleen het eerste
tekstelement in de beoordeling meegeteld.
VW-1110-a-21-2-o

### Pagina 2

Tekst 1

2p 1 Regel 1 Posteaquam victoria constituta est
a Noteer de benamingen van de twee politieke groeperingen die tegen
elkaar gevochten hadden. Baseer je antwoord op de achtergronden bij
de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
b Citeer uit het vervolg (t/m regel 5 accideret) het Latijnse woord
waarmee de overwinnaars worden aangeduid.

1p 2 Regel 13 hanc pugnam
Wat wordt met dit tekstelement in deze context concreet bedoeld?

2p 3 Regel 6-14 Erant t/m superavit
Met de onderstaande vijf woorden duidt Cicero twee verschillende
personen aan:
alterum (het eerste alterum in regel 7); alteri (regel 10); alter (regel 11);
se (regel 12); tiro (regel 13).
Noteer van deze vijf woorden de woorden waarmee T. Roscius Magnus
aangeduid wordt.

1p 4 Regel 14-18 Nam t/m Sex. Roscius
Beschrijf een van de manieren waarop Cicero door de opbouw van deze
zin de dramatiek van de beschreven gebeurtenissen benadrukt. Gebruik
bij voorkeur niet meer dan 25 woorden.

1p 5 Regel 18-19 Spero t/m pertineat
In deze regels past Cicero hetzelfde stilistisch middel toe als in regel 9
(Neque t/m metuebat).
Noteer de naam van dit stilistisch middel.

1p 6 Regel 14-20 Nam t/m iudicatote
De omstandigheid dat Sex. Roscius senior in Rome verbleef, maar zijn
zoon in Ameria, was voor de aanklagers aanleiding om te beweren dat er
een conflict was tussen vader en zoon.
Citeer uit de regels 14-20 (Nam t/m iudicatote) het Latijnse tekstelement
waarmee Cicero aangeeft dat deze omstandigheid juist niet het gevolg
van een conflict was.

1p 7 Regel 23 cum
Dit woord kan hier het best worden weergegeven als
A doordat.
B hoewel.
C nadat.
D omdat.

VW-1110-a-21-2-o 2 / 5 lees verder ► ► ►

### Pagina 3

Regel 30-31 Tiberim tangunt
Dit vormt een verklaring van een woord uit het voorafgaande (vanaf
regel 28 Quadriduo).
1p 8 Citeer het desbetreffende Latijnse woord.

Regel 31 inopia et solitudo
9 a Beschrijf in eigen woorden wat de spreker volgens Cicero met deze
woorden wilde suggereren. Baseer je antwoord op het vervolg
(t/m regel 35 coitur).
b Beschrijf in eigen woorden het effect dat Cicero zelf met deze woorden
wil bereiken bij zijn toehoorders.

1p 10 Regel 31-35 demonstrant t/m coitur
Citeer uit deze regels het Latijnse tekstelement dat het stilistisch middel
tricolon vormt.

Regel 37-38 nomen refertur in tabulas Sex. Rosci
Cicero meent dat het volkomen onlogisch is dat dit gebeurd is. Hij heeft
voor deze mening twee argumenten.
2p 11 a Beschrijf in eigen woorden het argument dat op te maken is uit het
voorafgaande (vanaf regel 35 Cum).
b Beschrijf in eigen woorden het argument dat op te maken is uit het
vervolg (t/m regel 41 facit).

Regel 41-42 Haec t/m esse
2p 12 a Leg uit dat het voor Cicero zelf nuttig is dit te beweren. Baseer je
antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen
gelezen hebt.
b Verdedig de stelling dat deze woorden niet erg geloofwaardig zijn door
een eerdere opmerking van Cicero. Baseer je antwoord op het
voorafgaande (vanaf regel 28 Quadriduo).

Regel 35-42 Cum t/m scio
In deze regels komen persoonsvormen in verschillende werkwoordstijden
voor.
2p 13 Citeer van deze persoonsvormen de twee praesensvormen die niet als
praesens historicum opgevat kunnen worden. Laat dicit (regel 41) buiten
beschouwing.

VW-1110-a-21-2-o 3/5 lees verder ► ► ►

### Pagina 4

Tekst 2

Regel 8-14 Video t/m accesserit
Cicero gebruikt in deze regels een retorische techniek die het voor hem
mogelijk maakt de zaken voor zijn tegenstander nadelig voor te stellen.
14 a Beschrijf deze techniek.
b Leg uit dat deze techniek het voor hem mogelijk maakt de zaken voor
zijn tegenstander nadelig voor te stellen.

Regel 16 id quod commemoravit Erucius
15 a Leg uit dat deze toevoeging Cicero's betoog sterker maakt. Ga in je
antwoord in op de rol van Erucius in het proces.
b Citeer uit de regels 24-28 (Respondeo t/m crimine) het Latijnse
tekstelement dat dezelfde functie heeft in Cicero's betoog als id quod
commemoravit Erucius (regel 16).

Regel 19 nostra pecunia
Door het woord nostra te gebruiken vereenzelvigt Cicero zich met zijn
cliënt.
16 Citeer uit de regels 24-28 (Respondebom t/m crimine) de vier Latijnse
werkwoordsvormen waarmee Cicero hetzelfde effect bereikt.

Regel 25 sectorem
In de regels 17-23 (Opinor t/m conferetur) heeft Cicero de activiteit van
dergelijke personen in twee verschillende bewoordingen beschreven.
17 Citeer uit de regels 17-23 (Opinor t/m conferetur) de twee
desbetreffende Latijnse tekstelementen.

Regel 23-28 Dices t/m crimine
Cicero zegt in deze regels dat zijn tegenstander op drie punten toegeeft
wat Cicero over hem beweert.
18 Noteer in eigen woorden deze drie punten.

Regel 27-28 At t/m crimine
Uit deze woorden is een a-fortiori-redenering op te maken.
19 Noteer in eigen woorden deze a-fortiori-redenering.

Regel 34-35 Videamus t/m facta sunt
20 Beschrijf de inhoudelijke overeenkomst tussen deze woorden en een
opmerking uit de regels 1-7 (Erucius t/m neem).

VW-1110-a-21-2-o
4/5
lees verder

### Pagina 5

1p 21 Regel 36-37 Veror t/m pepercerim
De strekking van deze zin wordt het best weergegeven door:
A Ik vrees dat ik je niet hard genoeg kan aanpakken, want ik weet zeker
dat je een schurk bent.
B Je bent een schurk, maar ik wil niet dat het straks lijkt alsof ik je te
hard heb aangepakt.
C Je bent misschien geen schurk en dus heb ik je waarschijnlijk veel te
hard aangepakt.
D Om mijn cliënt succesvol te verdedigen moet ik je zo hard mogelijk
aanpakken.

2p 22 Regel 39-42 Tene t/m accusatore
In deze regels noemt Cicero het onderwerp waarover het proces volgens
hem eigenlijk zou moeten gaan.
a Citeer uit deze regels het desbetreffende Latijnse tekstelement.
b Beschrijf in eigen woorden de tegenstelling die Cicero in deze regels
aangeeft tussen de ceteri socii (regel 40) en T. Roscius Magnus.

2p 23 Regel 46-49 Quid t/m pertinebat
a Noteer in eigen woorden wat concreet het onderwerp is van
pertinebat (regel 49).
b Noteer een inhoudelijk argument voor de bewering dat de woorden
ad te minime omnium (regel 48) terecht gebruikt zijn door Cicero.
Baseer je antwoord op een gegeven uit de regels 6-9 van tekst 1
(Erant t/m metuibat).

2p 24 Regel 50-56 An t/m nuntiaret
In deze regels bestrijdt Cicero een mogelijk tegenargument.
a Beschrijf in eigen woorden dit tegenargument.
b Beschrijf in eigen woorden de redenering die Cicero in deze regels
gebruikt om dit tegenargument te bestrijden.

Tekst 3

38p Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 3.
Vertaal de regels 1 t/m 13 in het Nederlands.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
VW-1110-a-21-2-o