# Eindexamen Latijn VWO 2019 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2019/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2019
tijd vak 2
dinsdag 18 juni
9.00 - 12.00 uur
Latijnse taal en cultuur
Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 25 vragen en een vertaalopdracht.
Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord
meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Geef niet meer antwoorden (tekstelementen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er
worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld één tekstelement wordt gevraagd en je
antwoordt met meer dan één tekstelement, dan wordt alleen het eerste
tekstelement in de beoordeling meegeteld.

VW-1110-a-19-2-0

### Pagina 2

Tekst 1
Regel 664-667 Ponitur t/m favilla
1p 1 Noteer de naam van het stilistisch middel waarmee in deze regels de
grote hoeveelheid gerechten benadrukt wordt.
Regel 668-669 eodem argento
Er is gesuggereerd dat hier in plaats van eodem argento oorspronkelijk
eadem argilla (argilla = pottenbakkersklei) heeft gestaan, omdat eodem
argento hier inhoudelijk niet zou passen.
2p 2 a. Citeer uit het voorafgaande het Latijnse woord dat de bovenstaande
suggestie ondersteunt.
b. Leg uit dat eodem argento juist wél goed past bij wat Ovinius over
Philemon en Baucis duidelijk wil maken in de regels 664-678 (Ponitur
t/m voluntas).
Regel 674 hic mixta est rugosis carica palmis
1p 3 Leg uit dat de inhoud van deze zin ondersteund wordt door de
woordplaatsing.
Regel 678 nec pauper voluntas
Met deze woorden wordt impliciet een tegenstelling uitgedrukt.
1p 4 Beschrijf in eigen woorden deze tegenstelling. Baseer je antwoord op het
voorafgaande (vanaf regel 664 Ponitur).
Regel 679-680 Interea t/m vina
5 Beschrijf in eigen woorden wat Philemon en Baucis op grond van de in
deze regels beschreven gebeurtenis concluderen. Baseer je antwoord op
de regels 681-685 (manibusque t/m parabant).
1p
Regel 684-685 Unicus t/m parabant
6 In deze regels komt het stilistisch middel metonymia voor.
Citeer het desbetreffende Latijnse woord en noteer wat met dit woord
bedoeld wordt.
1p
Regel 686-688 ille t/m deos
In deze regels komt het stilistisch middel antithese voor.
1p 7 Citeer de twee Latijnse woorden die de antithese vormen.
Regel 690 impia
Wat is de reden voor deze kwalificatie? Baseer je antwoord op het deel
van het verhaal dat aan tekst 1 voorafgaat.
1p 8
VW-1110-a-19-2-o 2 / 6 lees verder ►►►

### Pagina 3

Regel 690-691 _huius mali_
9 2p a. Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 688 _Superi_) het Latijnse
zelfstandig naamwoord waarnaar verwezen wordt met _huius mali_.
b. Citeer uit het vervolg (t/m regel 697 _manere_) het Latijnse
tekstelement waarmee de concrete inhoud van _huius mali_
weergegeven wordt.

Regel 689-691 _Di t/m tecta_
Deze regels worden door M. d'Hane-Scheltema als volgt vertaald:
“Ja, wij zijn goden,” zeggen ze, “en deze streek vol zondaars
krijgt straks de straf die men verdiend heeft. Jullie gaan vrijuit
en blijven ongedeerd, maar moeten wel dit huis verlaten.”
10 2p a. Leg uit waarop de vertaling 'straks' is gebaseerd en citeer daarbij het
desbetreffende Latijnse woord.
b. Citeer het Latijnse woord waarop de vertaling 'wel' is gebaseerd.

Regel 694 _nituntur longo vestigia ponere clivo_
11 2p a. Schrijf regel 694 over en scandeer deze regel.
b. Leg uit dat de inhoud van deze regel wordt ondersteund door het
metrum.

In het deel van het verhaal dat aan tekst 1 voorafgaat, merkt een
personage op:
_nimumque putas, Achelöe, potentes_
_esse deos, si dant adimuntque figuras._
Een van de andere personages reageert hierop door het verhaal over
Philemon en Baucis te vertellen.
12 3p a. Beschrijf het inhoudelijke verband tussen het verhaal over Philemon en
Baucis en de opmerking 'nimumque putas, Achelöe, potentes esse
deos'.

In het vervolg op tekst 1 (niet in dit examen afgedrukt) vinden in het
verhaal over Philemon en Baucis — niet tegelijkertijd — twee
gebeurtenissen plaats die in bovenstaand citaat omschreven worden met
'dant adimuntque figuras'.
b. Beschrijf in eigen woorden de desbetreffende twee gebeurtenissen.
Laat buiten beschouwing dat delen van het gebied onder water komen
te staan. Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen
gelezen hebt.

VW-1110-a-19-2-o 3/6 lees verder ‣‣‣

### Pagina 4

Het volgende citaat is afkomstig uit een artikel over keizer Augustus in het Historisch Nieuwsblad:

1 Grootschalige publieke werken werden uitgevoerd,
2 belangwekkende bibliotheken opgezet, en het wat architectuur
3 betreft nog altijd wat dorpse Rome transformeerde, naar het
4 stralende voorbeeld van Alexandrië, in een marmeren stad.
5 Naast deze min of meer tastbare hervormingen streefde Augustus
6 ook een morele hervorming na. Het volk moest zich weer
7 deugdelijk leren gedragen.

Regel 1-4 'Grootschalige' t/m 'marmeren stad'
Een beschrijving van de gedaanteverandering van het dorpse Rome in
een marmeren stad zou inhoudelijk goed in Ovidius’ werk Metamorphoses
passen.
3p 13 a. Leg uit dat deze beschrijving gezien de opbouw van de Metamorphoses
het best aan het einde zou passen. Baseer je antwoord op de
achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

Regel 3-4 'naar het stralende voorbeeld van Alexandrië'
b. Beschrijf in eigen woorden twee verschillende aspecten uit het verhaal
waarin Alexandrië ook voor hem een voorbeeld was. Baseer je
antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen
gelezen hebt.

Regel 5-7 'Naast' t/m 'gedragen'
c. Beschrijf in eigen woorden twee verschillende aspecten uit het verhaal
over Philemon en Baucis waardoor dit verhaal goed past bij Augustus’
politiek van morele hervorming. Baseer je antwoord op de teksten die
je voor dit examen gelezen hebt.

Tekst 2

1p 14 Regel 56 Thalia mea
Wat bedoelt Ovidius concreet met deze metonymia? Beantwoord de vraag
in het Nederlands.

1p 15 Regel 63 placitura
Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 57 Carmina) het Latijnse woord
dat een tegenstelling vormt met placitura.

1p 16 Regel 67 minimo igni
Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 63 Tunc) het Latijnse
tekstelement dat inhoudelijk vergelijkbaar is met minimo igni.

VW-1110-a-19-2-o 4 / 6 lees verder ►►►

### Pagina 5

17 2p a. Schrijf regel 75 Filia mea bis prima fecunda iuventa over en scan deer deze regel.
b. Met welk zelfstandig naamwoord in deze regel congruent prima?
Licht je antwoord toe op basis van het metrum.
18 1p Regel 75-76 Filia t/m avum
Om hoeveel personen gaat het in deze regels in totaal?
19 4p Regel 82 poenae meae
a. Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 73 Ultima) het Latijnse woord dat duidelijk maakt wat deze poena concreet inhoudt.
b. Citeer uit het vervolg (t/m regel 92 meae) het Latijnse woord dat duidelijk maakt wat deze poena concreet inhoudt.
c. Citeer uit het vervolg (t/m regel 92 meae) het Latijnse woord dat aanduidt wat Ovidius als reden voor de poena beschouwt. Laat crimina (regel 88) buiten beschouwing.
d. Citeer uit de regels 93-100 (Iam t/m meo) het Latijnse woord dat de persoon aanduidt die de poena heeft opgelegd.
20 1p Regel 83-84 Me t/m nihil
Deze regels bevatten een paradox.
Leg de paradox uit.
21 1p Regel 85 aliquid
Citeer uit het vervolg (t/m regel 90 fugae) het Latijnse woord dat duidelijk maakt wat Ovidius met aliquid bedoelt.
22 1p Regel 89 nec vos mihi fallere fas est
Beschrijf in eigen woorden wat fallere in de geschetste situatie concreet inhoudt.
23 2p Regel 89 vos en regel 91 vos
a. Tot wie richt Ovidius zich met vos in regel 89? Beantwoord de vraag in het Nederlands.
b. Tot wie richt Ovidius zich met vos in regel 91? Beantwoord de vraag in het Nederlands.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
VW-1110-a-19-2-o 5 / 6 lees verder ►►►

### Pagina 6

Regel 95-96 postque t/m eques
Deze regels worden door G. Luck als volgt vertaald:
Tienmaal sinds mijn geboorte had een zegevierend paard bekransT
met de olijftak uit Pisa de prijs behaald.
De vertaler is kennelijk van een andere versie van de tekst uitgegaan dan
de versie van de tekst die in dit examen is afgedrukt. Als hij namelijk
uitgegaan zou zijn van de tekst die in dit examen is afgedrukt, zou één
Latijns woord als verkeerd vertaald beschouwd moeten worden.
1p 24 Citeer uit de regels 95-96 (postque t/m eques) het desbetreffende
Latijnse woord.

Regel 98 quaerere t/m iubet
1p 25 Noteer de naam van het stilistisch middel dat Ovidiu s in deze regel
gebruikt.

Tekst 3
38p Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij Tekst 3.
Vertaal de regels 422 t/m 438 in het Nederlands.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
VW-1110-a-19-2-0 6 / 6 einde