# Eindexamen Latijn VWO 2018 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2018/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2018
tijdvak 2
dinsdag 19 juni
9.00 - 12.00 uur
Latijn
Bij dit examen hoort een bijlage.

Dit examen bestaat uit 26 vragen en een vertaalopdracht.
Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord
meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Geef niet meer antwoorden (tekstelementen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er
worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld één tekstelement wordt gevraagd en je
antwoordt met meer dan één tekstelement, dan wordt alleen het eerste
tekstelement in de beoordeling meegeteld.

VW-1110-a-18-2-o

### Pagina 2

Tekst 1

Regel 2 Quare ergo t/m vivis
Deze zin wordt door C. Verhoeven als volgt vertaald:
“Waarom ben je met je woorden dapperder dan in je leven?”
In deze vertaling is de grammaticale structuur van het Latijn niet geheel
overgenomen.
1p 1 Leg dat uit met betrekking tot loqueris. Ga in je antwoord in op zowel het
Latijn als de vertaling.

Regel 2-5 Quare et superiori t/m tangeris
1p 2 Noteer de naam van het stilistisch middel waarmee de in deze zin
gemaakte verwijten worden onderstreept. Laat retorische vraag buiten
beschouwing.

Regel 2-12 Quare ergo t/m magister
De meeste verwijten over Seneca's gedrag die in deze regels genoemd
worden, betreffen gehechtheid aan bezit en een luxueuze levenswijze.
2p 3 Beschrijf in eigen woorden twee andere verwijten over Seneca's gedrag
die in de regels 2-12 (Quare ergo t/m magister) worden genoemd.

Regel 2-15 Quare ergo t/m sufficiat
Uit het vervolg kun je afleiden in welk geval Seneca de in de regels 2-15
(Quare ergo t/m sufficiat) genoemde kritiek wél terecht zou hebben
gevonden.
1p 4 Leg dat uit. Baseer je antwoord op het vervolg (t/m sum regel 22).

Regel 5-15 Quare cultius t/m sufficiat
In deze regels wordt een aantal gedragingen beschreven.
1p 5 Citeer uit deze regels het Latijnse tekstelement dat een voorbeeld is van
Quare cultius t/m desiderat (regel 5-6).

Regel 18 malis melior
1p 6 Leg uit wat dit voor Seneca concreet inhoudt. Baseer je antwoord op het
vervolg (t/m sum regel 22).

Regel 19-22 Non t/m sum
In deze regels vergelijkt Seneca zijn levenswijze met de toestand van zijn
lichaam.
1p 7 Citeer uit de regels 19-22 (Non t/m sum) het Latijnse tekstelement dat,
wat zijn lichaam betreft, vergelijkbaar is met vitiis meis (regel 19).

Regel 24 Aliter loqueris
Citeer uit de regels 2-5 (Quare ergo t/m tangeris) het Latijnse woord dat
1p 8 een concrete invulling is van Aliter (regel 24).

VW-1110-a-18-2-o 2/5 lees verder ‣‣‣

### Pagina 3

Regel 28-29 cum potuero, vivam quomodo oportet
In het voorafgaande heeft Seneca aangegeven dat dit stadium voor hem nooit haalbaar zal zijn.
2p 9 a. Citeer uit de regels 17-22 (Exige t/m sum) het Latijnse tekstelement waarmee hij aangeeft dat dit stadium voor hem nooit haalbaar zal zijn.
b. Citeer uit de regels 29-33 (Nec t/m sequar) het Latijnse tekstelement waarmee Seneca aangeeft dat hij nog ver verwijderd is van dit stadium.

Regel 29 malignitas ista
1p 10 Leg op grond van het voorafgaande (vanaf Hoc regel 24) uit waarop Seneca met malignitas ista doelt.

Regel 18 optimis en regel 30 optimis
Met dit woord wordt in deze twee regels niet hetzelfde bedoeld.
2p 11 a. Beschrijf in eigen woorden wie of wat met optimis in regel 18 wordt/worden bedoeld.
b. Beschrijf in eigen woorden wie of wat met optimis in regel 30 wordt/worden bedoeld.

Regel 30-31 quo vos necatis
vos kan hier opgevat worden als een nominativus of een accusativus. Zowel om een stilistische als om een inhoudelijke reden verdient de keuze voor een accusativus de voorkeur.
2p 12 a. Leg uit dat vos om een stilistische reden als een accusativus opgevat dient te worden. Betrek de context in je antwoord.
b. Leg uit dat vos om een inhoudelijke reden als een accusativus opgevat dient te worden. Betrek de context in je antwoord.

Regel 33-34 Expectabo t/m Cato
In deze regels komt een a-fortiori-redenering voor.
1p 13 Beschrijf deze a-fortiori-redenering in eigen woorden.

Regel 34-35 Curet t/m est
Vergelijk hiermee regel 5-15 Quare cultius t/m sufficiat.
Sommige geleerden beschouwen Curet t/m est (regel 34-35) als een zwak excuus van Seneca, gezien de inhoud van de regels 5-15 (Quare cultius t/m sufficiat).
2p 14 Verdedig het standpunt dat dit een zwak excuus is. Ga in je antwoord in op beide passages.

VW-1110-a-18-2-0 3/5 lees verder

### Pagina 4

Tekst 2

Regel 2-4 Qua t/m civitatem
Deze zin bevat een tegenstelling die vergelijkbaar is met een tegenstelling
in het vervolg (t/m iniustum regel 7).
2p 15 Leg dit uit. Ga in je antwoord in op beide tegenstellingen.

Regel 4 a bonis auctoribus sic scriptum
Ook in het vervolg maakt Cicero duidelijk dat hij zich baseert op anderen.
1p 16 Citeer uit de regels 10-16 (Qui t/m committebat) het Latijnse
tekstelement waaruit dat blijkt.

Regel 6-8 eundem t/m miserrimum
2p 17 Leg uit dat de inhoud van deze zin goed past bij de boodschap die Cicero
in de Tusculanae disputationes wil overbrengen. Baseer je antwoord op
de achtergronden van de teksten die je voor dit examen gelezen hebt. Ga
in op zowel de strekking van de regels 6-8 (eundem t/m miserrimum) als
de boodschap van de Tusculanae disputationes.

Regel 13 eorum
2p 18 Citeer uit de regels 11-16 (abundaretque t/m committebat) de drie niet
direct opeenvolgende Latijnse woorden waarnaar eorum verwijst.

Regel 1-16 Duodequadraginta t/m committebat
De Romeinse schrijver Sallustius beschrijft de samenzweerder Catilina als
volgt:
"Catilina stamde uit een adellijke familie. Psychisch en fysiek stond hij erg
sterk, maar zijn karakter was boosaardig en verdorven."
2p 19 a. Citeer uit de regels 4-8 (Atqui t/m miserrimum) het Latijnse
tekstelement dat inhoudelijk vergelijkbaar is met ‘zijn karakter was
boosaardig en verdorven’ uit bovenstaand citaat.
b. Citeer uit bovenstaand citaat het Nederlandse tekstelement dat
inhoudelijk vergelijkbaar is met honesto loco natus (regel 10).

In de regels 10-18 (Qui t/m docuit) beschrijft Cicero de ongelukkige
toestand waarin Dionysius verkeert met een metafoor.
1p 20 Beschrijf deze metafoor in eigen woorden.

Regel 20 ipsis
1p 21 Leg uit dat Cicero met het woord ipsis de paranoia van Dionysius
benadrukt.

Regel 19 tondebant en regel 20 removit
2p 22 Verklaar de afwisseling in tijd van deze twee werkwoordsvormen en ga
daarbij in op de inhoud van de tekst.

VW-1110-a-18-2-o
4 / 5
lees verder

### Pagina 5

1p 23 De regels 28-29 (Atque t/m dicttur) zijn in tegenspraak met de regels 10-13 (Qui t/m nemini).
Leg dit uit. Ga in je antwoord in op beide passages.
2p 24 Regel 31 alterum en regel 32 alterum
a. Citeer het Latijnse tekstelement uit de regels 28-30 (Atque t/m dixisset) waarnaar alterum in regel 31 verwijst.
b. Citeer het Latijnse woord uit de regels 28-30 (Atque t/m dixisset) waarnaar alterum in regel 32 verwijst.
Regel 34-36 Sic t/m repugnandum
De specifieke situatie van Dionysius die in het voorafgaande is beschreven, wordt in de regels 34-36 (Sic t/m repugnandum) veralgemeniseerd.
2p 25 Citeer twee niet direct opeenvolgende Latijnse woorden uit de regels 34-36 (Sic t/m repugnandum) waaruit de veralgeminisering blijkt.

Algemeen

In een recensie van een boek over de Stoa staat het volgende:
"Het is fijn om stoïcijn te zijn."
1p 26 Beredeneer waarom iemand het fijn zou vinden stoïcijn te zijn. Baseer je antwoord op de teksten en de achtergronden van de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

Tekst 3

Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij Tekst 3.
38p Vertaal de regels 1 t/m 12 in het Nederlands.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
VW-1110-a-18-2-o 5 / 5 einde ■