# Eindexamen Latijn VWO 2016 tijdvak 1

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2016/tijdvak-1

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2016
tijdvak 1
donderdag 19 mei
9.00 - 12.00 uur
Latijn
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 22 vragen en een vertaalopdracht.
Voor dit examen zijn maximaal 74 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord
meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (tekstelementen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er
worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld één tekstelement wordt gevraagd en je
antwoordt met meer dan één tekstelement, dan wordt alleen het eerste
tekstelement in de beoordeling meegeteld.
VW-1010-a-16-1-o

### Pagina 2

Tekst 1
Regel 721-723 Haec t/m Oneri
Deze regels worden door H. Schoonhoven als volgt vertaald:
“Hierna deed ik een goudgele leeuwevacht om (als bekleding over mijn brede schouders gespreid), boog mijn nek en ik schoof mij onder mijn last.”
2p 1 a. Citeer het Latijnse tekstelement waarvan 'Hierna' de weergave is.
De vertaler heeft de grammaticale structuur van het Latijn niet geheel overgenomen.
b. Leg dit uit met betrekking tot subiecta. Ga in je antwoord in op zowel het Latijn als de vertaling.
Regel 723-724 dextrae t/m aequis
P. Schrijvers heeft twee vertalingen van de Aeneis gemaakt.
In de eerste vertaling vertaalt hij dextrae t/m aequis als volgt: "Julus geeft me een handje en volgt het spoor van zijn vader met kleinere passen."
In de tweede vertaling vertaalt hij dextrae t/m aequis als volgt: "de kleine Julus klemt zich aan mijn hand, hij volgt zijn vader met kortere passen."
De tweede vertaling blijft in een aantal opzichten dichter bij de Latijnse tekst dan de eerste vertaling.
3p 2 Geef hiervan drie voorbeelden. Ga in je antwoord in op zowel het Latijn als op beide vertalingen.
Regel 721-728 Haec t/m aurae
In deze regels komt een combinatie voor van een hyperbaton en een enjambement.
1p 3 Citeer het desbetreffende Latijnse tekstelement.
Regel 725-729 Ferimur t/m timentem
2p 4 a. Beschrijf in eigen woorden de verandering die Aeneas heeft ervaren. Baseer je antwoord op de regels 725-729 (Ferimur t/m timentem).
b. Welke verklaring geeft Aeneas zelf voor deze verandering? Beantwoord de vraag in het Nederlands. Baseer je antwoord op de regels 725-729 (Ferimur t/m timentem).
Regel 730 propinquabam portis
Deze woorden worden door M. d'Hane-Scheltema als volgt vertaald:
"Ik ben voorbij de stadspoort."
De vertaling van propinquabam komt op twee punten niet overeen met het Latijn. Een punt is van inhoudelijke aard en een punt is van grammaticale aard.
2p 5 a. Leg het punt van inhoudelijke aard uit. Laat buiten beschouwing dat portis als enkelvoud vertaald is. Ga in je antwoord in op zowel het Latijn als de vertaling.
VW-1010-a-16-1-o 2/5 lees verder ►►►

### Pagina 3

b. Leg het punt van grammaticale aard uit. Laat buiten beschouwing dat
portis als enkelvoud vertaald is. Ga in je antwoord in op zowel het
Latijn als de vertaling.

Regel 731-732 subitot/m sonitus
Deze woorden worden door H. Schoonhoven als volgt vertaald:
"toen het leek of er plotsklaps tot onze oren gedreun van talrijke
voetstappen doordrong."
Vergilius gebruikt in deze regels het stilistisch middel enallage. De
vertaler heeft dit stilistisch middel niet overgenomen.
2p 6 Leg dit uit. Ga in je antwoord in op zowel het Latijn als de vertaling.

Regel 732 genitor
1p 7 Citeer het Latijnse woord uit het voorafgaande (vanaf Haec regel 721) dat
dezelfde persoon aanduidt.

Regel 735-736 Hic t/m mentem
1p 8 Leg uit dat Aeneas in deze regels zijn verantwoordelijkheid voor de
verwijning van Creusa probeert te verkleinen.

Regel 738 Creusa
2p 9 Citeer de twee niet direct opeenvolgende Latijnse woorden uit de regels
741-744 (Nec t/m fefellit) waarmee Creusa wordt aangeduid.

Regel 745 Quem t/m deorumque
Aeneas vertoont in de Aeneis vaak kenmerken van een stoïsche
levenshouding.
1p 10 Leg uit dat dit in deze regel niet het geval is.

Regel 746 aut quid in eversa vidi crudelius urbe?
Een commentator uit de oudheid schrijft bij dit vers:
"Op voortreffelijke wijze beveelt Aeneas zich als een goed echtgenoot aan
bij een vrouw, door te tonen dat hij van zijn eerdere echtgenote gehouden
heeft."
1p 11 Noteer de naam van de persoon die met ‘een vrouw’ bedoeld wordt.

Vergelijk regel 741-749 (Nec t/m armis) met regel 710-715 (De t/m
vereerd).
2p 12 a. Citeer het Latijnse woord uit de regels 741-749 (Nec t/m armis) dat
inhoudelijk vergelijkbaar is met ‘reeds lang’ (regel 715).
b. Citeer het Latijnse woord uit de regels 741-749 (Nec t/m armis) dat
inhoudelijk vergelijkbaar is met ‘vereerd’ (regel 715).

VW-1010-a-16-1-0 3/5 lees verder ►►►


### Pagina 4

Tekst 2

Regel 6-7 alta aequora
aequora is een poëtisch meervoud. Wat betekenis betreft had er ook het
enkelvoud altum aequor kunnen staan.
13 2p a. Leg uit dat aequor wat het metrum betreft wél in regel 7 gepast zou
hebben.
b. Leg uit dat altum wat het metrum betreft níét in regel 6 gepast zou
hebben.

Regel 7 tendit iter
Drie factoren zijn gunstig om de reis te maken.
14 2p Beschrijf deze drie factoren in eigen woorden. Baseer je antwoord op de
regels 5-9 (At t/m pontus).

Regel 8-9 Aspirant t/m pontus
In deze regels is het stilistisch middel litotes toegepast.
15 1p Citeer de twee Latijnse woorden uit deze regels die samen de litotes
vormen.

Regel 10-14 Proxima t/m telas
De beschrijving die in deze regels van Circe wordt gegeven, vormt een
tegenstelling met de negatieve kwalificatie van Circe in het vervolg.
16 1p Citeer het Latijnse woord uit het vervolg (t/m vexit regel 24) dat een
negatieve kwalificatie van Circe is.

Regel 21 Quae t/m Troes
17 1p Beschrijf in eigen woorden wat Vergilius concreet met deze woorden
bedoelt.

Regel 23 Neptunus t/m secundis
18 1p Citeer het Latijnse tekstelement uit het vervolg (t/m volabant regel 34) dat
een tegenstelling vormt met Neptunus t/m secundis (regel 23).

Regel 26 fulgebat en regel 27 posuere
19 1p Verklaar waarom er verschillende werkwoordstijden zijn gebruikt. Ga op
beide werkwoordsvormen in.

Regel 28 latus t/m tonsae
20 2p a. Schrijf regel 28 over en scan de deze regel.

De inhoud van deze regel wordt door het metrum onderstreept.
b. Leg dit uit. Betrek in je antwoord de inhoud van deze regel.

VW-1010-a-16-1-o 4 / 5 lees verder ►►►

### Pagina 5

Tekst 3

3p 21. Vergelijk Tekst 3 met Tekst 2, regel 10-20 (Proxima t/m ferarum).
a. Welk aspect van de omgeving van het huis van Circe wordt wél
vermeld in Tekst 2, maar niet in Tekst 3? Beantwoord de vraag in het
Nederlands.
b. Welke activiteit van Circe wordt wél vermeld in Tekst 2, maar niet in
Tekst 3? Citeer bij wijze van antwoord het desbetreffende
Latijnse tekstelement uit Tekst 2, regel 10-20 (Proxima t/m ferarum).
c. Leg uit dat het gedrag van de dieren in Tekst 2 afwijkt van het gedrag
van de dieren in Tekst 3. Ga in je antwoord op beide teksten in.

Tekst 4

De Italiaanse dichter Giulio Cesare Stella (16e-17e eeuw) heeft een epos
geschreven over Columbus, de ontdekker van Amerika. Dit epos is sterk
beïnvloed door de Aeneis van Vergilius.
Zijn epos begint als volgt:
1 "Van oorlog zing ik en van de aanvoerder, die als eerste vanaf de kust
2 van Iberië (= Spanje) een tocht ondernam naar volkeren van het andere
3 halfrond, naar Quinteia’s onmetelijke stranden, en verborgen rijken
4 ontdekte. Standvastig doorstond hij grote gevaren en zware beproevingen
5 op zee en op land, terwijl het gedrocht van de onderwereld, de duivel, zijn
6 door het lot beschikte onderneming trachtte te verstoren. Veel moest hij
7 ook in oorlogen meemaken om uiteindelijk zijn mannen een veilige
8 woonplaats te geven en daar christelijke riten en het heilige misoffer in te
9 stellen; en daardoor wordt nu het ware geloof overal op nieuwe altaren vol
10 eerbied beleden en is het tot het hoogste aanzien gekomen."

3p 22. a. Citeer het Latijnse tekstelement uit Tekst 4 dat inhoudelijk vergelijkbaar
is met ‘als eerste vanaf de kust van Iberië’ (regel 1-2) uit bovenstaand
citaat.
b. Citeer het Latijnse woord uit Tekst 4 dat inhoudelijk vergelijkbaar is met
‘de duivel’ (regel 5) uit bovenstaand citaat.
c. Citeer het Latijnse woord uit Tekst 4 dat inhoudelijk vergelijkbaar is met
‘christelijke riten en het heilige misoffer’ (regel 8) uit bovenstaand
citaat.

Tekst 5

37p Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij Tekst 5.
Vertaal de regels 189 t/m 204 in het Nederlands.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
VW-1010-a-16-1-o
5 / 5
einde