# Eindexamen Latijn VWO 2011 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2011/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
2011
tijd vak 2
woensdag 22 juni
9.00 - 12.00 uur
Latijn
Latijn
tevens oud programma
Bij dit examen hoort een bijlage.
Dit examen bestaat uit 22 vragen en een vertaalopdracht.
Voor dit examen zijn maximaal 74 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord
meestal geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (tekstelementen, redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld één tekstelement wordt gevraagd en je antwoordt met meer
dan één tekstelement, dan wordt alleen het eerste tekstelement in de beoordeling
meegeteld.
VW-1010-a-11-2-o

### Pagina 2

Tekst 1
1p 1 Regel 302 Ipse ratem conto subigit velisque ministrat
Citeer het Latijnse tekstelement uit de regels 315-320 dat duidelijk maakt wat de
overige opvarenden doen.
1p 2 Regel 304 sed
Beschrijf in eigen woorden de door sed gemarkeerde tegenstelling.
Vergelijk de volgende vertalingen van regel 313:
1 De voorste rijen staan daar om een overtocht te smeken
2 Smekend stonden ze daar om als eerste over te steken
Het woord primi is verschillend geinterpreteerd.
4p 3 a. Leg uit dat beide interpretaties van primi grammaticaal mogelijk zijn. Ga bij je
antwoord in op beide vertalingen.
b. Leg uit dat beide interpretaties van primi inhoudelijk verdedigbaar zijn. Ga bij
je antwoord in op beide vertalingen.
1p 4 In de regels 309-314 komen twee vergelijkingen voor.
Welk van beide vergelijkingen past volgens jou het best bij de geschetste
situatie? Motiveer je antwoord. Ga alleen in op de door jou gekozen vergelijking.
In een bewerking van de Aeneis schrijft Antonio Espina het volgende:
"Daarna liep de dappere Trojaan door de modderige stroom, Acheron geheten;
daar wachtte Charon, de veerman, de zielen af van de veroordeelden een
weerzinwekkende bebaarde man, die ondanks zijn ouderdom flink was
gebleven, zoals het een god betaamt."
Vergelijk deze bewerking met de regels 298-316. Espina voegt in deze
bewerking twee zaken toe die niet in overeenstemming zijn met de inhoud van
de regels 298-316.
2p 5 Beschrijf in eigen woorden deze twee toevoegingen van Espina.
2p 6 Regel 316 alios
a. Citeer het Latijnse woord uit de regels 317-320 dat verwijst naar alios.
b. Citeer het Latijnse tekstelement uit het vervolg (regel 321-328) waarmee
alius nader omschreven wordt.
1p 7 Regel 319 Quidve petunt animae?
Citeer uit het voorafgaande (regel 309-314) het Latijnse tekstelement dat het
antwoord op deze vraag vormt.
2p 8 In regel 305 en in regel 325 wordt over omnis turba gesproken.
Is in beide gevallen sprake van dezelfde turba? Licht je antwoord toe en ga op
beide regels in.
VW-1010-a-11-2-o 2 lees verder

### Pagina 3

Regel 325-326
Over het lot van Misenus, één van de makkers van Aeneas, heeft Vergilius in
het voorafgaande (niet in dit examen afgedrukt) uitgebreid gesproken.
Tot welke van de in de regels 325-326 genoemde twee groepen behoort
Misenus op het moment dat Aeneas in de onderwereld is? Beantwoord de vraag
in het Nederlands. Licht je antwoord toe en baseer je antwoord op de teksten die
je voor dit examen hebt gelezen.
2p 9
Regel 326
Schrijf regel 326 over en scandeer de regel.
Vergelijk de volgende vertalingen van deze regel:
1 die daar is Charon, de veerman, wie ’t water vervoert, zijn begraven
2 die veerman is Charon, zij die hij overzet over de stroom, dat zijn de
begravenen
b. Leg uit welk van deze beide vertalingen grammaticaal het dichtst bij het
Latijn blijft en gebruik daarbij informatie die je door het scanderen hebt
verkregen.
2p 10
Regel 329 errant
Welke schimmen zijn het onderwerp van errant? Beantwoord de vraag in het
Nederlands.
1p 11
Tekst 2
Regel 636 ramunque
Aeneas heeft hulp gekregen bij het vinden van deze ramus.
a. Waaruit bestond deze hulp? Baseer je antwoord op je kennis van de teksten
die je voor dit examen hebt gelezen.
b. Waarom was het voor Aeneas van belang deze ramus in handen te krijgen?
Baseer je antwoord op je kennis van de teksten die je voor dit examen hebt
gelezen.
2p 12
Regel 644
Leg uit welke relatie er is tussen het gebruik van het stilistisch middel alliteratie
in regel 644 en de inhoud van de regel.
1p 13
Regel 645 Threicius sacerdos
a. Door wie werd hij vermoord? Baseer je antwoord op je kennis van de teksten
die je voor dit examen hebt gelezen.
b. Beschrijf in eigen woorden het motief voor deze moord. Baseer je antwoord
op je kennis van de teksten die je voor dit examen hebt gelezen.
2p 14
VW-1010-a-11-2-o
3

### Pagina 4

Regel 648-649
Deze regels worden door M. d'Hane-Scheltema als volgt vertaald:
"Ook Teucers voorgeslacht verblijft er, heel die mooie stamboom
van fiere helden, ooit geboren in een gouden eeuw."
De grammaticale structuur van deze vertaling wijkt op één punt af van die van
de Latijnse tekst.
2p 15 Leg dit uit. Laat buiten beschouwing dat in de vertaling de persoonsvorm
'verblijft' is toegevoegd. Ga bij je antwoord in op zowel het Latijn als de
vertaling.

Vergelijk de volgende twee vertalingen van regel 651:
1 Aeneas aanschouwde van verre de wapens en schimmige wagens der
helden.
2 Met verbazing zag Aeneas van ver hun wapens en hun lege wagens
Het woord inanes wordt in deze vertalingen op verschillende manieren
geïnterpreteerd.
2p 16 Leg uit dat elk van beide interpretaties in deze context verdedigbaar is.

Regel 651 miratur
In sommige handschriften staat in plaats van miratur de vorm mirantur.
2p 17 a. Wie moet je bij de lezing mirantur als onderwerp beschouwen?
b. Verdedig de stelling dat in de context miratur beter past.

Regel 655 tellure repos\dots
1p 18 Citeer het Latijnse woord uit het voorafgaande (vanaf regel 651) waarmee
tellure repos\dots een tegenstelling vormt.

1p 19 Regel 667-668 medium t/m altis
Leg uit waarvoor deze woorden de verklaring vormen.

Regel 672 huic
1p 20 Met huic wordt bedoeld:
A Aeneas
B Anchises
C Musaeus
D Sibylle

Regel 681-682 ommemque suorum forte recensebat numerum
Vergilius heeft al eerder familieleden van Anchises genoemd, namelijk in de
regels 648-650.
2p 21 Wat is het verschil tussen de in de regels 648-650 genoemde personen en de in
de regels 681-682 genoemde personen? Beantwoord de vraag in het
Nederlands en ga bij je antwoord in op beide groepen.

VW-1010-a-11-2-o 4 lees verder ►►►

### Pagina 5

Algemeen

De ontmoetingen in de onderwereld die Vergilius beschrijft, zijn in enkele gevallen geinspireerd door Homerus' beschrijving van Odysseus' bezoek aan de onderwereld.
2p 22 Noteer de namen van de personen uit de Odyssee die in onderstaande vergelijkingen op de plaats van de puntjes horen te staan.
a. Zoals Aeneas naar de onderwereld gaat om Anchises te ontmoeten, die hem de toekomst voorspelt, zo gaat Odysseus naar de onderwereld om ... te ontmoeten.
b. Zoals de schim van Dido uit wrok weigert met Aeneas te spreken, zo weigert de schim van ... met Odysseus te spreken.

Tekst 3

37p Bestudeer Tekst 3 met de inleiding en de aantekeningen. Vertaal de regels 67 t/m 70, 88 t/m 96 en 124 t/m 128 in het Nederlands.

Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
VW-1010-a-11-2-o* 5 einde