# Eindexamen Latijn VWO 2006 tijdvak 2

> Openbaar eindexamen. Bekijk en oefen het examen: https://slimmeexamens.nl/examens/vwo/latijn/2006/tijdvak-2

## Vragen in dit examen

### Vraag 1 – Opgave 1

### Vraag 2 – Opgave 2

### Vraag 3 – Opgave 3

### Vraag 4 – Opgave 4

### Vraag 5 – Opgave 5

### Vraag 6 – Opgave 6

### Vraag 7 – Opgave 7

### Vraag 8 – Opgave 8

### Vraag 9 – Opgave 9

### Vraag 10 – Opgave 10

### Vraag 11 – Opgave 11

### Vraag 12 – Opgave 12

### Vraag 13 – Opgave 13

### Vraag 14 – Opgave 14

### Vraag 15 – Opgave 15

### Vraag 16 – Opgave 16

### Vraag 17 – Opgave 17

### Vraag 18 – Opgave 18

### Vraag 19 – Opgave 19

### Vraag 20 – Opgave 20

### Vraag 21 – Opgave 21

### Vraag 22 – Opgave 22

### Vraag 23 – Opgave 23

### Vraag 24 – Opgave 24

### Vraag 25 – Opgave 25

### Vraag 26 – Opgave 26

### Vraag 27 – Opgave 27

### Vraag 28 – Opgave 28

## Opgaven (tekst van het examen)

### Pagina 1

Examen VWO
Latijn
Voorbereidend
Wetenschappelijk
Onderwijs
Vragenboekje
20 06
Tijdvak 2
Woensdag 21 juni
9.00 – 12.00 uur
Voor dit examen zijn maximaal 78 punten te
behalen; het examen bestaat uit 28 vragen en
een vertaalopdracht.
Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel
punten met een goed antwoord behaald kunnen
worden.
Als bij een vraag een verklaring of uitleg
gevraagd wordt, worden aan het antwoord
meestal geen punten toegekend als deze
verklaring of uitleg ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (tekstelementen,
redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld één
tekstelement wordt gevraagd en je antwoordt
met meer dan één tekstelement, dan wordt
alleen het eerste tekstelement in de
beoordeling meegeteld.
600063-2-030
Begin

### Pagina 2

Tekst 1 Rede van Scipio

Regel 1 Ne genus belli nevem ignoretis
Deze woorden worden door H.W.A. van Rooijen-Dijkman als volgt vertaald:
"Allereerst dienen jullie te beseffen wat voor oorlog dit is en tegen welke vijand hij wordt
gevoerd."

1p 1 □ Noteer het Latijnse tekstelement waarop de vertaling 'dienen jullie te beseffen' is
gebaseerd.

Regel 2-3 capta $t/m$ Sardiniam
1p 2 □ Leg uit in welk opzicht deze voorstelling van zaken onjuist is.

Regel 7-8 At $t/m$ possit
In deze zin geeft Scipio niet zijn eigen mening weer.
1p 3 □ Leg uit waarom hij deze zin dan toch in zijn rede opneemt.

3p 4 □ a. Citeer het Latijnse tekstelement uit de regels 11-15 ($Cum t/m$ conficere) dat verwijst naar
de aanleiding voor deze oorlog.
b. Beschrijf de aanleiding voor deze oorlog op grond van je kennis van de historische
situatie. Verwerk hierbij je antwoord op a. en gebruik bij voorkeur niet meer dan
50 woorden.

Tekst 2 Rede van Hannibal

1p 5 ■ Regel 2-3 praemia $t/m$ solent
Dit Latijnse tekstelement komt inhoudelijk het meest overeen met:
A de grootst denkbare beloningen
B redelijke beloningen
C volkomen onverwachte beloningen
D volkomen verdiende beloningen

1p 6 ■ Welke woorden passen het best op de plaats van de dubbele punt in regel 5 na essent?
A en nu
B maar nu
C omdat nu
D want nu

Regel 7-8 Satis $t/m$ vidistis
Deze woorden worden door H.W.A. van Rooijen-Dijkman als volgt vertaald:
"Tot nu toe hebben jullie in het woeste bergland van Lusitanië en Celtiberië alleen maar
jacht gemaakt op vee en geen enkel profijt gezien van al je inspanningen en risico's."
De structuur van de vertaling wijkt af van die van het Latijn.
2p 7 □ Leg dit uit en ga bij je antwoord in op zowel het Latijn als de vertaling.

In de regels 11-14 (Nec $t/m$ comparandi sint) gebruikt Livius een metafoor om de reputatie
van de Romeinen aan te duiden.

1p 8 ■ Noteer deze metafoor door het desbetreffende Latijnse woord te citeren.

Regel 15 cum illa virtute, cum illa fortuna
2p 9 □ Citeer het Latijnse tekstelement uit het vervolg ($t/m$ ducem regel 18) dat hiervan een
voorbeeld is.

Uit de regels 14-18 ($Ut t/m$ ducem) kan men afleiden in welk jaar Hamilton naar Spanje zou
zijn overgestoken.
1p 10 □ In welk jaar zou deze oversteek hebben plaatsgevonden? Noteer bij wijze van antwoord het
desbetreffende jaartal.

600063-2-030 2 Lees verder


### Pagina 3

1p 11 ☐ Regel 21-22 Cui $t/m$ consul
Citeer het Latijnse tekstelement uit het voorafgaande (vanaf Nam regel 13) waarvan dit de
uitwerking is.

2p 12 ☐ a. Noteer om welk contrast het gaat in de regels 13-18. Beantwoord de vraag in het
Nederlands.
b. Noteer om welk contrast het gaat in de regels 18-27. Beantwoord de vraag in het
Nederlands.

Regel 39 Ad Hiberum est Saguntum?
Een geleerde heeft de tekst veranderd in: At non ad Hiberum est Saguntum.
1p 13 ☐ Leg uit waarom de strekking van de tekst hierdoor niet verandert.

1p 14 ☐ Wie wordt er door Hannibal vanaf Parum (regel 39) toegesproken? Beantwoord de vraag in het
Nederlands.

Hannibal maakt in zijn rede tot zijn soldaten gebruik van de begrippen facile (gemakkelijk),
iustum (gerechtvaardigd), utile (voordelig) en necessarium (onvermijdelijk).
Aan het begin en einde van zijn rede komt het begrip necessarium aan de orde.
2p 15 ☐ Zet de overige drie begrippen (facile, iustum, utile) in de volgorde waarin ze in de tekst aan
de orde komen.

Een bekend retorisch middel is het verschijnsel dat een spreker zijn eigen woorden
verbetert.
Ook Hannibal maakt gebruik van dit middel in de regels 37-43 (Circumscribit $t/m$
vindicatimus).
1p 16 ☐ Noteer zowel de oorspronkelijke bewering van Hannibal als zijn verbetering. Citeer bij
wijze van antwoord de desbetreffende Latijnse tekstelementen.

Tekst 1 en tekst 2

Zowel Scipio (in Tekst 1) als Hannibal (in Tekst 2, regel 28-37 $t/m$ censeet) brengt spes van
de Carthagers ter sprake.
2p 17 ☐ a. Beschrijf in eigen woorden het standpunt van Scipio wat betreft spes en zijn
argumentatie daarbij. Gebruik bij voorkeur niet meer dan 30 woorden.
b. Beschrijf in eigen woorden het standpunt van Hannibal wat betreft spes en zijn
argumentatie daarbij. Gebruik bij voorkeur niet meer dan 30 woorden.

Tekst 3 Vorstelijk gedrag van Scipio

Regel 4 parentibus $t/m$ accitis
Uit het vervolg blijkt dat er nog meer mensen zijn gekomen.
1p 18 ☐ Citeer het Latijnse tekstelement uit de regels 16-23 ($Cum$ $t/m$ Allucio) dat die andere
mensen aanduidt.

Regel 7-8 tibi eam cordi esse.
1p 19 ☐ Citeer het Latijnse tekstelement uit het voorafgaande dat hiermee inhoudelijk overeenkomt.

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

600063-2-030 3 Lees verder


### Pagina 4

Regel 9 sponsam en regel 10 sponsa
Deze woorden verwijzen niet naar dezelfde persoon.
2p 20
a. Naar wie verwijst sponsam (regel 9)? Beantwoord de vraag in het Nederlands.
b. Naar wie verwijst sponsa (regel 10)? Beantwoord de vraag in het Nederlands.
Regel 11 qua
1p 21
Noteer het Latijnse woord waarnaar qua verwijst.
1p 22
Welke van de volgende vormen van de coniunctivus is als een irrealis gebruikt?
A convereteret (regel 2)
B faceret (regel 8)
C liceret (regel 8)
D posset (regel 12)
Regel 13 si me virum bonum credis esse
1p 23
Welke kwalificatie van Scipio geeft Allucius later? Beantwoord de vraag door het citeren
van het desbetreffende Latijnse tekstelement uit de regels 22-28 (Scipio t/m revertit).
Regel 17 sibi en regel 19 sibi
Deze woorden verwijzen niet naar dezelfde personen.
2p 24
a. Naar wie verwijst sibi in regel 17? Beantwoord de vraag in het Nederlands.
b. Naar wie verwijst sibi in regel 19? Beantwoord de vraag in het Nederlands.
Regel 20 auri pondus
3p 25
Leg uit dat auri pondus tweemaal van bestemming verandert. Vermeld in je antwoord ook
de oorspronkelijke bestemming.
Regel 21 eius rei
1p 26
De betekenis hiervan is:
A het beschermen van de kuisheid van het meisje
B het in ontvangst nemen van het geld
C het vrijlaten van de ouders van het meisje
D het vrijlaten van het meisje
Regel 27 clientium
1p 27
Citeer uit de regels 1-5 het Latijnse tekstelement dat aannemelijk maakt dat Allucius over
clientes kon beschikken.
Ook een voorloper van Livius, de historicus Valerius Antias, heeft deze gebeurtenis
beschreven. Hij schrijft o.a. 'dat dat gevangen genomen meisje niet teruggegeven werd,
maar dat zij door Scipio werd vastgehouden en dat hij een seksuele relatie met haar had.'
Ook andere schrijvers geven een dergelijke versie van het verhaal. Hoewel Livius deze
andere versie heeft gekend, kiest hij zelf voor een andere versie.
1p 28
Leg uit dat de keuze van Livius te maken heeft met het doel waarmee hij Ab urbe condita
heeft geschreven.
Tekst 4
39p
Bestudeer Tekst 4 met de inleiding en de aantekeningen.
Vertaal de regels 1 t/m 11.
Einde
600063-2-030
4